دعوای احراز رابطه کار در قراردادهای دارای عنوان پیمانکاری، مشاوره یا همکاری — به زبانِ ساده
این دعوا زمانی مطرح می‌شود که کارفرما برای فرار از تکالیف قانون کار (مانند بیمه، عیدی، پاداش و سنوات)، قرارداد را تحت عناوین فریبنده‌ای چون «پیمانکاری»، «مشاوره»، «خدماتی» یا «همکاری» منعقد کرده باشد، در حالی که ماهیت واقعی رابطه، کارگری و کارفرمایی است (تابعیت دستمزدی و دستوری). کارگر با طرح این دعوا خواهان اثبات ماهیت واقعی رابطه کاری خود بر اساس ضوابط قانون کار است. مراجع حل اختلاف کار به جای ظاهر قرارداد، به ماهیت واقعی رابطه توجه می‌کنند.
چه کسی از چه کسی شکایت می‌کند؟
خواهان و خوانده
خواهان: شخصِ ارائه‌دهنده خدمت (عامل/مشاور ظاهر) / خوانده: شرکت یا شخصِ گیرنده خدمت (کارفرما)
این دعوا دقیقاً چیست؟
ماهیت
غیرمالی (با اثر مالی)؛ ترافعی
کجا باید شکایت کنم؟
مرجع صالح
هیأت تشخیص و هیأت حل اختلاف اداره کار محل اجرای کار
چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم
متن قرارداد منعقده (پیمانکار/مشاوره)، پرینت حساب بانکی (واریز ماهانه و مستمر)، فیش حقوقی یا صورت وضعیت‌های تایید شده، ساعات کاری مشخص تعیین شده توسط کارفرما، ابزار کار متعلق به کارفرما، شهادت شهود.
مهلت‌ها چیست؟
مهلت‌ها
قابل طرح در هر زمان طی دوران کار یا پس از قطع رابطه؛ مهلت اعتراض به رای هیأت تشخیص ۱۵ روز از تاریخ ابلاغ است.
چقدر هزینه دارد؟
هزینه
رایگان در مراجع بدوی و تجدیدنظر اداره کار.
مراحلِ کار چیست؟
مراحل
- ۱. ثبت‌نام در سامانه جامع روابط کار.
- ۲. ثبت دادخواست با موضوع احراز رابطه کار و ابطال/تغییر عنوان قرارداد.
- ۳. حضور در جلسات هیأت تشخیص و ارائه ادله مبنی بر وجود «تابعیت دستوری و اقتصادی».
- ۴. صدور رای توسط هیأت تشخیص.
- ۵. اعتراض احتمالی به هیأت حل اختلاف.
- ۶. اجرای رای قطعی.
⭐نکتهٔ ویژهٔ این دعوا
اصل بر «صحتِ رابطه کارگری و کارفرمایی» است (ماده ۷ قانون کار). صرفِ تغییرِ عنوانِ قرارداد به پیمانکاری یا مشاوره، مانع از شمولِ قانون کار نیست؛ ملاک، «تبعیتِ دستوری» و «تبعیتِ اقتصادی» است.
⚖جاهایی که دادگاه‌ها نظرِ متفاوت دارند
موضوع: صلاحیتِ رسیدگی / دیدگاه ۱: دیوان عدالت اداری باید ابتدا رابطه کار را احراز کند / دیدگاه ۲: هیئت‌های حل اختلافِ اداره کار صلاحیتِ ذاتی برای احرازِ رابطه کار دارند (رویه غالب).
❔پاسخِ قطعی ندارد؛ بستگی به برداشتِ دادگاه دارد
آیا پرداخت‌ها به صورتِ مقطوع بوده یا حقوقِ ماهانه؟، آیا ابزارِ کار متعلق به کارگر بوده یا کارفرما؟، آیا کارگر در ساعاتِ مشخصی تحتِ نظارتِ مستقیم بوده است؟
چه چیزی از دادگاه بخواهم؟
احراز رابطه کارگری و کارفرمایی فیمابین خواهان و خوانده تحت پوشش قانون کار و بی‌اعتباری عنوان صوری قرارداد پیمانکاری/مشاوره شماره [شماره قرارداد] مورخ [تاریخ قرارداد] و الزام خوانده به پرداخت حق بیمه و مزایای قانونی.
📍 این دعوا را در کدام شهر و کدام دادگاه طرح کنم؟ ←
پرسش‌های متداول
آیا عنوان قرارداد مانع از اجرای قانون کار است؟
خیر، به استناد رویه قضایی و حقوق کار، ماهیت واقعی رابطه مهم است نه عنوانِ انتخابیِ طرفین.
مهم‌ترین عنصر برای اثبات رابطه کار در این قراردادها چیست؟
وجود «تابعیت دستوری» (دستور گرفتن از کارفرما) و «تابعیت اقتصادی» (وابستگی درآمدی).
آیا بیمه خویش‌فرما یا مشاغل آزاد مانع طرح این دعواست؟
خیر، اگر رابطه کار احراز شود، کارفرما مکلف به پرداخت حق بیمه کارگاهی است.
پس از احراز رابطه کار، تکلیف مالیات‌های پرداختی پیمانکار چه می‌شود؟
این امر مستلزم طرح مباحث مالیاتی است، اما در اداره کار صرفاً مزایای قانون کار مطالبه می‌شود.
راهنمای کامل: راهنمای جامع رابطه کار و قرارداد کار؛ هر آنچه کارگر و کارفرما باید بدانند ←
برای نمونهٔ دادخواست، قوانین، آرا و نظریاتِ این دعوا: صفحهٔ کاملِ دعوای احراز رابطه کار در قراردادهای دارای عنوان پیمانکاری، مشاوره یا همکاری ←
این متن با کمکِ هوش مصنوعی و گاه با کنترلِ کارشناس، به زبانِ ساده تهیه شده؛ برای پروندهٔ خودتان با وکیل مشورت کنید. گاه عبارت‌ها در هر پرونده معنای خاصِ خود را دارند و ممکن است خطا داشته باشد.