(1)- مصادیق عسر و حرج زوجه (2)- نوع طلاق در طلاق بر مبنای عسر و حرج

رأی خلاصه جریان پرونده خانم ص. ن. فرزند ب. دادخواستی بطرفیت آقای م. پ. فرزند ش. به خواسته صدور حکم بر الزام خوانده به طلاق تقدیم کرده و توضیح داده است بموجب سند رسمی بشماره ترتیب ...-1381/9/11 دفتر ثبت ازدواج شماره ... حوزه ثبت ... به عقد ازدواج دائمی خوانده درآمده ام حاصل زندگی مشترک دو فرزند پسر 9 ساله و دختر 3 ساله م. ب. از بدو ازدواج با هم تفاهم نداشتیم و سوابق موجود در دادگاه بیانگر این ادعاست لکن تاکنون تحمل کرده ام اما مدتی است ادامه زندگی مشترک غیر ممکن شده به دلیل سوءرفتار زوج و اعتیاد شدید و مضر وی در عسر و حرج هستم لذا درخواست الزام وی به طلاق را دارم .بدواً طرفین جهت انجام مشاوره تخصصی به اداره بهزیستی شهرستان بافق معرفی شده که رئیس اداره بهزیستی شهرستان بافق پاسخ داده که در خصوص زوجین آقای م. پ. و خانم ص. ن. متأسفانه بعلت عدم همکاری زوجین اصلاح ذات ا لبین صورت نگرفت. شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان بافق در وقت مقرر با حضور خواهان و در غیاب خوانده تشکیل شده است خ. ا. د. خواسته بشرح دادخواست م. ب. به دلیل عسر و حرج ناشی از اعتیاد شدید و مضر خوانده و سوءرفتار وی درخواست صدور حکم طلاق را دارم در مورد مهریه اقدام نموده که زوج یک ماشین داشته که توقیف شده و تحویل من شده است در مورد اعتیاد از طریق آزمایش میتوان به این امر پی برد در مورد سوءرفتار چهارپنج سال قبل پرونده ضرب وجرح داشتیم .دادگاه قرار استماع شهادت شهود را صادر و با تعیین وقت بمنظور فوق طرفین دعوت شده اند خواهان در وقت مقرر حاضر و اظهار داشته در صورت امکان وقت رسیدگی دیگری تعیین تا شهود را بیاورم و در خصوص خوانده تحقیقات محلی بفرمایید . تا مشخص شود مبتلا به اعتیاد شدید م. ب. یا خیر .دادگاه از رئیس پلیس اطلاعات شهرستان بافق خواسته در مورد اشتهار زوج به اعتیاد به مواد مخدر تحقیق و نتیجه اعلام شود. رئیس پلیس امنیت عمومی شهرستان بافق گزارش مورخ 1393/10/3 مأمورین انتظامی را که به محل سکونت زوج مراجعه و تحقیقات بعمل آورده اند پیوست و ارسال کرده است حسب گزارش مذکور با تحقیقات بعمل آمده از معتمدین محلی وی قبلاً اعتیاد به مواد مخدر داشته است در حال حاضر از وضعیت وی اطلاع دقیقی ندارند و فقط وضعیت روحی و روانی و چهره ی مشارالیه دلالت بر این که معتاد م. ب. دارد .( صفحات 31 و 32 پرونده )دادگاه در وقت مقرر با حضور خواهان و در غیاب خوانده تشکیل شده و دادگاه از دو نفر گواهان خواهان تحقیق کرده است . سپس قرار ارجاع امر به داوری را صادر کرده است.شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی بافق در وقت فوق العاده تشکیل و بموجب رأی شماره 901106-92/11/6 و بلحاظ وجود پرونده کیفری بین دادرس و خوانده در دادسرای انتظامی قضات و شعبه 101 دادگاه عمومی جزایی بافق خود را صالح ندانسته و قرار امتناع از رسیدگی صادر و پرونده را بلحاظ نداشتن دادرس در شعبه به شعبه 101 دادگاه عمومی جزایی بافق ارجاع کرده است . شعبه 101 دادگاه عمومی جزایی بافق بلحاظ عدم معرفی داور از سوی زوج برای او داور تعیین کرده است داور زوجه بشرح صفحه 60 پرونده و داور تعیین شده از سوی دادگاه برای زوج بموجب صفحه 63 پرونده نظریه خود را در مورد عدم توفیق در صلح و سازش زوجین و عدم حصول نتیجه مثبت در زمینه ایجاد صلح و سازش زوجین را مشروحاً اعلام کرده اند . شعبه 101 دادگاه کیفری دو بافق بموجب رأی شماره 100423-1394/6/7 درخصوص دعوی خانم ص. ن. فرزند ب. بطرفیت آقای م. پ. فرزند ش. و به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش و حکم بر الزام خوانده به طلاق بلحاظ سوء رفتار و اعتیاد شدید و مضر به مصالح خانواده و وجود عسرو حرج ، که به دلیل عسرو حرج واعتیاد شدید تقاضای رسیدگی دارد و حاضر به بذل مهریه و حقوق خود نمی باشد و جهت صحت ادعا بر اعتیاد به مواد مخدر به شهادت شهود استناد نموده که مادر و برادر وی به معتاد بودن زوج شهادت داده و نتیجه تحقیقات مرجع انتظامی حاکی است قبلاً خوانده اعتیاد به مواد مخدر داشته و در حال حاضر از وضعیت فعلی وی اطلاعی ندارد و فقط وضعیت روحی و روانی و چهره مشارالیه دلالت بر معتاد بودن ایشان دارد و در مورد سوء معاشرت به پرونده ضرب و جرح چند سال قبل استناد کرده است که خوانده علیرغم چندین مرحله احضار در جلسات دادگاه حاضر نشده و تنها لایحه ای تقدیم و قید کرد، اصلاً و ابداً قصد جدایی از همسرش را به خاطر داشتن دو فرزند خردسال نداشته و با همسرش مشکلی نداشته و هر زمان بخواهد میتواند به زندگی مشترک برگردد لذا ن. ب. ا. مرد میتواند هر وقت بخواهد همسر خود را طلاق بدهد و در مواردی که زن خواستار طلاق باشد باید حقوقات خود را بذل و زوج با قبول مابذل با طلاق موافقت نماید مگر اینکه شرط ضمن عقد محقق شود که بلحاظ تخلف از شرط ضمن عقد خود را مطلقه نماید و در این پرونده هیچ دلیلی بر عسرو حرج ارائه نشده و دراین قسمت ادعای وی مردود و درخصوص اعتیاد مضربه مصالح خانوادگی نیز دلیلی ارائه ننموده دادگاه دعوی خ. ر. و. ندانسته و حکم بر بطلان دعوی خواهانرا صادر و اعلام کرده است . خانم ص. ن. نسبت به دادنامه یاد شده تجدیدنظر خواهی نموده که شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان یزد با تعیین وقت رسیدگی طرفین را دعوت کرده و دستور داده دراخطاریه ت. ن. خ. قید شود هرگونه دلیل و مدرکی که مبین سوء رفتار و اعتیاد زوج باشد همراه داشته باشد . (در اخطاریه ت. ن. خ. نامبرده فقط جهت رسیدگی دعوت شده است صفحه 84 پرونده ) و اخطاریه ت. ن. خ. وفق ماده 70 قانون آ.د.م ابلاغ شده است .شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان یزد در وقت مقرر در غیاب طرفین دعوی تشکیل شده است و دادگاه بموجب رأی شماره 100857-94/10/3 با رد اعتراض ت. ن. خ. رأی تجدیدنظر خواسته را تأیید کرده است .خانم ص. ن. نسبت به دادنامه فوق الذکر فرجامخواهی بعمل آورده است که پس از ابلاغ قانونی دادخواست فرجامی و ضمایم به فرجامخوانده طی اخطاریه و پایان مهلت پاسخگویی پرونده به دیوانعالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است لایحه اعتراضیه بهنگام شور قرائت میشود.هیأت شعبه در تاریخ فوق تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره 100857-94/10/3 شعبه 10 دادگاه تجدیدنظر استان یزد مشاوره نموده چنین رأی می دهد : رأی متن رأی فرجامخواهی وارد و پرونده دارای نواقص تحقیقاتی است زیرا : ضرورت داشته دادگاه تجدیدنظر استان یزد با تعیین وقت رسیدگی زوجین را برای اخذ توضیح پیرامون اختلافات زوجین و سوءرفتار زوج با زوجه واعتیاد زوج دعوت و در اخطاریه زوجین موارد مذکور و ضرورت حضور زوجین را منعکس مینمود سپس با حضور زوجین مشروحاً در مورد وضعیت اخلاقی زوج و نحوه رفتار او با زوجه و اعتیاد نامبرده و اینکه چه مدت است جدای از یکدیگر زندگی مینمایند و علت آن چیست و زوج برای بازگشت زوجه به منزل چه اقدام عملی انجام داده توضیحات طرفین را منعکس مینمود سپس زوج جهت آزمایش اعتیاد از طریق خون ... به پزشکی قانونی معرفی و نتیجه آزمایش اعتیاد اخذ میگردید و سپس زوجین به واحد مددکاری اجتماعی سازمان بهزیستی بافق معرفی تا مددکار اجتماعی با مراجعه به محل سکونت و زندگی زوجین در ایام زندگی مشترک پس از استماع اظهارات و توضیحات زوجین از کسان و بستگان و همسایگان زوجین در مورد نحوه رفتار زوج با زوجه و اعتیاد وی تحقیق و نظریه خود را کتباً اعلام میکرد ب. ت. ب. اینکه دادگاه حقوقی بافق اعلام امتناع از رسیدگی نموده ضرورت دارد اقدامات رأساً از طریق دادگاه محترم تجدیدنظر استان یزد و به وسیله واحد مددکاری بهزیستی بافق انجام شود . سپس دادگاه تجدیدنظر استان یزد ب. ت. ب. گزارش رئیس پلیس امنیت عمومی بافق و نتیجه آزمایش اعتیاد و اظهارات زوجین و ملاحظه وضعیت ورفتار زوج و اینکه چه مدت زوجه در بلاتکلیفی بسر میبرده است نسبت به صدور رأی مقتضی که موجب تعیین تکلیف زوجه گردد اقدام نماید بدیهی است در صورت احراز وقوع زوجه در عسر و حرج بذل مال یا مهریه ضرورت ندارد هر چند بذل قسمتی از مهریه نیز خود اماره و قرینه ای بر وقوع عسر و حرج زوجه میتواند باشد.بنا بمراتب فوق و به استناد بند الف مواد 401 و 405 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی و بلحاظ نقص تحقیقات رأی فرجامخواسته را نقض و رسیدگی مجدد به پرونده به شعبه ده دادگاه محترم تجدیدنظر استان یزد ارجاع میگردد. شعبه پنجم دیوان عالی کشوررئیس شعبه : مهدی اسلامی مستشار: احمد کریم زاده فهرست خلاصه جریان پرونده متن رأی نقد رأی (1)- مصادیق عسر و حرج زوجه (2)- نوع طلاق در طلاق بر مبنای عسر و حرج در تاریخ 31 فروردین 1401، دادنامه‌ای از شعبه‌ای از دیوان عالی کشور صادر گردید که به بررسی پرونده‌ای مربوط به درخواست طلاق پرداخته است. درخواست طلاق به دلیل عسر و حرج ناشی از ترک منزل به مدت تقریباً چهار سال مطرح شده بود. دادگاه بدوی با استناد به ماده 5 قانون حمایت خانواده، خواهان را از پرداخت هزینه دادرسی معاف نمود. در بررسی‌های صورت‌گرفته، دادگاه به مفارقت جسمانی بیش از سه سال زوجین، عدم وجود فرزند مشترک و بذل کلیه حقوق مالی از سوی زوجه اشاره کرد و بر اساس بند 4 تبصره ذیل ماده 1130 قانون مدنی و مواد 24، 27، 29 و 33 قانون حمایت خانواده، حکم به الزام طرف مقابل به طلاق صادر کرد. تجدیدنظرخواهی طرف مقابل به دلیل عدم ارائه دلایل کافی برای نقض دادنامه، رد گردید. شعبه دیوان عالی کشور با تاکید بر رعایت اصول دادرسی و احراز عسر و حرج زوجه، دادنامه بدوی را تایید و ابرام نمود. این تصمیم بر اساس مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی اتخاذ گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1401/01/31 پیام: ( 1 )- طرح دعاوی گوناگون زوجین علیه همدیگر، مفارقت جسمانی و بذل تمامی حقوق مالی توسط زوجه، همگی دلالت بر عسر و حرج زوجه داشته و از موجبات صدور حکم بر طلاق است. ( 2 )-طلاق بر مبنای عسر و حرج از نوع طلاق باین است و لحاظ حق رجوع برای زوج در این گونه طلاق اقدامی عبث تلقی می‌گردد. رای خلاصه جریان پرونده خواهان س. پ. به طرفیت خوانده ک. ب. به خواسته طلاق طرح و شعبه --- خانواده بوشهر که عهده دار رسیدگی شده پس از انضمام در وقت مورخ 1400/06/08 تشکیل جلسه داده است.و با استماع اظهارات حاضرین ( 29 ) ارجاع امر به داوری و تعیین و تعرفه انان و اعلام نظر ( 44 و 38 ) از گواه تحقیق شده است.( 66 ) و اظهار نظر قاضی مشاور ( 76 ) طی دادنامه شماره --- مورخ 1400/08/17 در خصوص دعوای خواهان خانم س. پ. فرزند م. با وکالت اقای پ. ا. به طرفیت خوانده اقای ک. ب. فرزند ع. به خواسته طلاق به علت عسر و حرج ناشی از ترک منزل خوانده تقریبا چهارسال و بدوا معاف از هزینه دادرسی به استناد ماده 5 قانون حمایت خانواده نظر به محتویات پرونده خواسته تقدیمی خواهان و اینکه خ. ا. د. که توان هزینه دادرسی ندارد. و دادگاه بنا به مراتب و خانه دار بودن زوجه خواهان را به استناد ماده 5 قانون حمایت خانواده از پرداخت هزینه دادرسی و بالحاظ ماده 5 آیین‌نامه اجرایی قانون حمایت خانواده مصوب 93/11/27 معاف می‌نماید. راجع به اصل خواسته طلاق که خ. ا. د. در تاریخ 1396/04/16 با خوانده دعوی نکاح دایم نموده و فاقد فرزند مشترک می‌باشند لیکن به لحاظ عسر و حرج ناشی از ترک منزل خوانده تقریبا چهار سال تقاضای رسیدگی نموده است.و خواهان نیز اظهار داشته که از زوج جدا زندگی می‌نماید. و یک ماه اول زندگی مشترک اختلاف به وجود امده و زوج اقدامی جهت بازگشت زوجه به زندگی مشترک انجام نداده است.و اینکه با ارجاع موضوع به داوری نیز سازش واقع نگردیده است.و مصالحه صورت نگرفته و بنا به اظهار زوجه سه سال است.که هیچگونه رابطه زناشویی فیمابین زوجین انجام نشده و در قبال طلاق مهریه و نفقه و تمامی حقوق مالی خ. ر. ب. زوج می بخشد و حاضر به زندگی با زوج نبوده و از زوج کراهت دارد. و خوانده دعوی نیز در پاسخ اظهار داشته که خواهان را دوست دارد. و حاضر به طلاق نمی‌باشد. دادگاه بنا به مراتب و مفارقت جسمانی زوجین بیش از سه سال و گواهی گواهان تعرفه شده خواهان و بذل کلیه حقوق مالی از سوی زوجه و نظریه قاضی مشاور خانواده که نظر بر الزام زوج به طلاق زوجه دارند و اینکه اختلافات زوجین به حدی بوده که این کشمکش ها به خانواده زوجه نیز کشانده شده و ادامه زندگی مشترک زوجین مشقت بار و تحمل ناپذیر بوده و در شریعت مقدس اسلام نهی گردیده و قواعد فقهی لاحرج و لاضرر نیز ان را نفی می‌نماید. و عسر و حرج خواهان را ثابت تشخیص و دادگاه به استناد بند 4 تبصره ذیل ماده 1130 قانون مدنی و مواد 33 ٫ 29 ٫ 27 ٫ 24 و تبصره ذیل ماده 33 قانون حمایت خانواده حکم برالزام خوانده به طلاق خواهان از نوع باین قضایی مدخوله و در صورت امتناع خوانده با اعطای نمایندگی به سردفتر طلاق در اجرای صیغه طلاق پس از ارایه گواهی وجود یا عدم وجود جنین صادرکه پس از تجدیدنظرخواهی شعبه --- تجدیدنظر بوشهر طی دادنامه شماره --- مورخ 1400/11/16 در خصوص تجدیدنظرخواهی اقای ک. ب. فرزند ع. با وکالت اقای ح. ج. نسبت به دادنامه شماره ی 14001624989 مورخ 1400/08/17 صادره از شعبه اول دادگاه خانواده شهرستان بوشهر که به موجب ان حکم به الزام ت. ن. خ. اصیل به طلاق ت. ن. خ. خانم س. پ. فرزند م. به لحاظ احراز عسر و حرج صادر و اعلام گردیده است.دادگاه با عنایت به اظهارات و لوایح تقدیمی طرفین در طول مراحل دادرسی و نظر به سابقه اختلاف زوجین بر مبنای دعاوی مطروحه علیه همدیگر (الزام به تمکین، سرقت سه عدد سکه تمام بهار ازادی و کارت هدیه) مضبوط در سوابق اشخاص در پایگاه داده مرکزی سمپ و اقدام زوج در طرح شکایت کیفری خیانت در امانت علیه خانم م. ا. پ. (پدر زوجه) و الف. ب. و ملاحظه نظریه داوران منتخب و اینکه تلاش دادگاه جهت حصول سازش بین زوجین موثر نبوده و مفارقت جسمانی بین زوجین به هر دلیل که فلسفه وجودی تشکیل خانواده که همانا ارامش در کنار یکدیگر بوده با این وضعیت مخدوش گردیده و اعلام کراهت از ناحیه زوجه با لحاظ بذل تمامی حقوق مالی خود همگی دلالت بر وضعیت مشقت بار زوجه داشته و اصرار به استمرار زندگی مشترک با این وصف و با لحاظ نبودن فرزند مشترک قابل توجیه نبوده و اعلام طلاق از نوع باین قضایی بر مبنای عسر و حرج زوجه بوده چرا که در صورت لحاظ حق رجوع برای زوج در این گونه طلاق که بر مبنای عسر و حرج زوج صادر می‌گردد. اقدامی عبث تلقی می‌گردد. بنابراین دادنامه وفق مقررات شرعی و قانونی صادر شده و دلیلی که موجبات نقض دادنامه را فراهم اورد ارایه نگردیده است.و تجدیدنظرخواهی ت. ن. خ. از جهات و مصادیق ماده 348 قانون آیین دادرسی مدنی نمی‌باشد. و مستند به ماده 358 قانون موصوف ضمن عدم پذیرش تجدیدنظرخواهی دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید و با فرجام خواهی پرونده به این شعبه ارجاع شده است.و عمدتا ترک منزل از سوی زوجه، شرایط کراهت زوجه از زوج در قانون دخالت های غیرمتعارف پدر و مادر زوجه را از جمله جهات نقض بیان نموده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای م. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور دادنامه فرجام خواسته با رعایت اصول و تشریفات دادرسی و قواعد امره حاکم اصدار یافته است.و از این حیث اعتراض ف. خ. ان را بی اعتبار نساخته است.و جهات اعلامی از جمله ترک منزل از سوی زوجه، شرایط کراهت زوجه از زوج در قانون دخالت های غیرمتعارف پدر و مادر زوجه کفایت انطباق با شقوق ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی و در نتیجه نقض ان را ننموده زیرا دادگاه با لحاظ موارد مذکور و سایر مبانی و استدلال مندرج در دادنامه با احراز عسر وحرج زوجه و توجها به بذل حقوق مالی انشای رای نموده است.و رای دادگاه که وفق و ادله موجود در پرونده و با رعایت قانون صادر شده به استناد مواد 370 و 396 قانون مذکور ابرام می‌شود. رییس شعبه --- دیوان عالی کشور: ع. م. مستشار: دکتر ف. ا. ن.