احراز عسر و حرج زوجه

احراز عسر و حرج زوجه خ. م.: در تاریخ 27 دی‌ماه 1394، دیوان عالی کشور دادنامه‌ای در خصوص الزام زوج به طلاق به دلیل عسر و حرج صادر نمود. در این پرونده، زوجه ادعای عدم پایبندی زوج به تکالیف زناشویی و ایجاد عسر و حرج را مطرح کرد و به مدارک متعددی از جمله محکومیت زوج به ترک انفاق و نفقه استناد نمود. دادگاه بدوی ب. ت. ب. اختلافات شدید میان طرفین و نظریه داور، حکم به طلاق بائن (خلع) صادر کرد. زوج به این حکم اعتراض و ادعا کرد که ز. ن. د. ایجاد عسر و حرج نقش داشته است. دادگاه تجدیدنظر، با رد اعتراض زوج، حکم بدوی را تایید کرد. پس از آن، زوج به دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی کرده و ایرادات خود را نسبت به عدم تحقیق در خصوص عسر و حرج و عدم شفافیت در ترک زندگی مشترک مطرح نمود. دیوان عالی کشور با پذیرش ایرادات و نواقص موجود در پرونده، به استناد <a class="artref" href="/ماده/ماده-1129-a_0815110236786">مواد 1129 قانون مدنی</a> و بند 5 ماده 371 و بند (الف) ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی، دادنامه تجدیدنظر را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه تجدیدنظر ارجاع داد. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/10/27 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: صرف اقامه دعاوی تمکین یا فسخ نکاح از سوی زوج، دلالت بر عسر و حرج زوجه ندارد. رای خلاصه جریان پرونده شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- تاریخ: 1394/10/27 خلاصه جریان پرونده خانم س. غ.م. با وکالت آقایان ح. ش. و و. ک. د. ب. ط. آقای م.ع. ن.پ. به خواسته صدور حکم بر الزام زوج به طلاق به لحاظ عسر و حرج تقدیم و توضیح داده: موکل در تاریخ 81/6/28 به عقد نکاح دائم خوانده درآمده است.از سال 1389 اختلاف بین زوجین حادث و تاکنون ادامه دارد. نتیجه آن صدور دادنامه های مختلف از محاکم بدوی و تجدیدنظر است. از جمله دادنامه شماره --- - 90/6/7 صادره از شعبه --- جزایی که زوج به اتهام ترک انفاق محکوم شده است و دادنامه شماره --- - 91/11/4 صادره از شعبه --- شورای حل اختلاف که خوانده به پرداخت نفقه د. ح. موکل محکوم گردیده است و نیز دادنامه شماره --- - 91/8/4 صادره از شعبه --- دادگاه خانواده و دادنامه شماره --- - 92/5/30 صادره از شعبه --- خانواده که به موجب دادنامه شماره --- - 92/10/30 شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استوار و همگی حکایت از عدم نشوز موکله دارد و نیز دادنامه شماره --- - 91/7/15 صادره از شعبه --- دادگاه خانواده که طی آن دعوی زوج دائر بر فسخ نکاح محکوم به بطلان شده است. اینها حاکی از عدم پایبندی زوج به تکالیف زناشویی و عدم تمایل به ادامه زندگی مشترک است.ادامه روند کنونی برای زوجه غیر قابل تحمّل و موجب عسر و حرج شدید است.حکم به خواسته مورد تقاضاست. دادخواست به شعبه --- دادگاه خانواده شیراز ارجاع می‌گردد. در تاریخ 93/2/28 در وقت مقرر جلسه دادگاه با حضور وکلاء خواهان و بدون حضور خوانده تشکیل می‌شود. وکلاء ب. ش. د. خواسته را بیان می نمایند. دادگاه قرار ارجاع امر به داوری را صادر می‌نماید. وکیل زوجه داور معرفی می‌نماید.داور زوجه می گوید به دلیل اختلافات طرفین و اینکه حدود چهار سال است از یکدیگر جدا زندگی می کنند سازش حاصل نمی شود.چون زوج داور معرفی نمی کند دادگاه داور تعیین می‌نماید.حسب نظر داور تعیینی سازش بین زوجین حاصل نمی شود. دادگاه زوجین را جهت تعیین حقوق مالی دعوت به دادرسی می‌نماید. در تاریخ 93/5/27 جلسه دادگاه با حضور یکی از وکلای خواهان تشکیل می‌شود. خوانده حاضر نمی شود. وکیل خواهان می گوید: در خصوص مهریه زوجه طبق حکم جداگانه تعیین تکلیف شده است و مطابق حکم صادره اقدام می‌شود.در خصوص سایر حقوق مالی و جهیزیه دادخواست جداگانه تقدیم می‌شود. زوجین اولاد مشترک ندارند. دادگاه مبادرت به صدور رای غیابی شماره 791 - 93/5/28 می‌نماید.حسب رای صادره: دادگاه ب. ت. ب. مفاد دادخواست و طرح شکایات دعاوی متعدد از سوی زوجین علیه یکدیگر که حکایت از شدّت اختلافات و عدم امکان زندگی مشترک داشته و نظریه داوران منتخب، حکم بر الزام زوج به حضور در یکی از دفاتر ثبت طلاق و اجرای صیغه طلاق و مطلّقه نمودن خواهان به طلاق بائن (خلع) نوبت اول پس از بذل تمام یا بخشی از مهریه و سایر حقوق مالی ناشی از زوجیت توسط زوجه به زوج صادر می‌نماید. زوجه مهریه خود را قبلا مطالبه و حکم مقتضی صادر گردیده و طبق آن اقدام خواهد شد و در خصوص جهیزیه و سایر حقوق مالی ناشی از زوجیت ب. ت. ب. اظهارات وکیل خواهان فعلا ادعایی ندارد.مدت اعتبار شش ماه از تاریخ ابلاغ رای فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است. پس از ابلاغ رای،وکیل ز. ن. ب. آن اعتراض و واخواهی می‌نماید. اجمال اعتراض این است که در خصوص موجود بودن سبب عسر و حرج تحقیق نشده است. عسر و حرج شخصی است اما مانع از آن نیست که به عرف جامعه نیز مراجعه شود.با حضور زوجین در دادگاه حقایق بیشتری آشکار می‌شود. خواهان با اعمال خود نقش موثّری در تداوم عسر و حرج داشته است. هر مشقّتی عسر و حرج نیست. در طلاق خُلع شوهر باید قبول بذل نماید و الزام زوجه به بذل بخشی از مهریه صحیح نیست. در تاریخ 93/8/5 جلسه دادگاه با حضور وکلاء طرفین تشکیل می‌شود. وکیل زوج بیان می‌دارد واخواهی به شرح لایحه تقدیمی است.وکلای زوجه در پاسخ بیان می نمایند آراء صادره خصوصا تقاضای فسخ نکاح مطروحه از ناحیه زوج دلیل عسر و حرج و عدم تمایل ایشان به زندگی مشترک است. دادگاه طی دادنامه شماره --- مورخ 93/8/6 : با رد واخواهی، دادنامه معترض عنه را عینا تایید می‌نماید. پس از ابلاغ رای، وکیل ز. ن. ب. آن اعتراض و تجدیدنظرخواهی می‌نماید. اجمال اعتراض این است که زوجه بدون اذن زوج اقدام به جراحی پرده بکارت کرده و نیز منزل مشترک را ترک و تمایلی به زندگی مشترک نداشته است. این امور باعث دلسرد شدن زوج و اقدام او به طرح دعاوی متعدد علیه زوجه شده است.البته زوجه نیز متقابلا دعاوی مطالبه مهریه و ترک انفاق و مطالبه نفقه را طرح کرده است، اگر عسر و حرجی نیز باشد زوجه باعث ایجاد آن شده است. حسب دادنامه --- مورخ 91/8/4 شعبه --- دادگاه خانواده شیراز تمکین زوجه ثابت شده است.روح حاکم بر قوانین حمایت از خانواده حفظ زندگی مشترک است. سبب عسر و حرج در زمان طلاق وجود ندارد. موکل مصرا خواستار ادامه زندگی مشترک است. لذا درخواست نقض دادنامه بدوی را نموده است. پرونده به شعبه بیستم دادگاه تجدیدنظر استان فارس ارجاع می‌گردد. دادگاه تجدیدنظر طی دادنامه شماره --- مورخ 93/11/29 : با رد اعتراض معترض و با حذف کلمه خُلع به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی رای تجدیدنظرخواسته را تایید می‌نماید. پس از ابلاغ رای، ز. ن. ب. آن اعتراض و فرجام خواهی می‌نماید. اجمال جهات فرجام خواهی این است که دادنامه فرجام خواسته مطابق ماده 83 قانون آیین دادرسی مدنی ابلاغ نشده است.مواردی را که دادگاه به عنوان عسر و حرج دانسته از مصادیق عسر و حرج نیست.تقاضای رسیدگی را دارم. دادگاه تجدیدنظر ب. ت. ب. نحوه ابلاغ دادنامه با پذیرش عذر ف. خ. انجام تبادل لوایح را اجازه می دهد. سپس پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر: صدور رای شایسته موافق موازین قانونی مورد تقاضا م. ب..در خصوص دادنامه فرجام خواسته،مشاوره نموده و چنین رای می دهد. رای شعبه دیوان عالی کشور فرجام خواهی آقای م.ع. ن.پ. نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 93/11/29 صادره از شعبه بیستم دادگاه تجدیدنظر استان فارس به لحاظ ایرادات و نقائص ذیل موجّه و قابل پذیرش است. 1 - بر اساس مفاد دادخواست بدوی تقدیمی، زوجه خواهان علّت اصلی درخواست طلاق را عسر و حرج به لحاظ ترک انفاق و عدم پرداخت نفقه از سوی زوج اعلام داشته است اما حسب محتویات پرونده علاوه بر اینکه زوج حسب مدارک ارائه شده مدعی پرداخت نفقه زوجه شده است بر اساس مفاد <a class="artref" href="/ماده/ماده-1129-a_0815110236786">ماده 1129 قانون مدنی</a> استنکاف زوج از دادن نفقه در صورتی موجب عسر و حرج زوجه و مجوز صدور حکم بر الزام زوج به طلاق زوجه است که اجرای حکم محکمه و الزام زوج به دادن نفقه امکان نداشته باشد. دادگاه تجدیدنظر در این خصوص بررسی و تحقیق لازم را انجام نداده و حتی مشخص نیست که برای وصول نفقه مورد حکم اجراییه صادر شده باشد ، 2 - در پرونده مشخص نیست که ترک زندگی مشترک از سوی زوجه بوده یا زوج و علّت آن چه بوده است ؟ بیشتر دعاوی مطرح شده نیز از سوی زوجه در خصوص وصول مهریه و نفقه بوده است و صرف اقامه دعاوی تمکین یا فسخ نکاح از سوی زوج نیز دلالت بر اثبات عسر و حرج زوجه ندارد لهذا به استناد بند 5 ماده 371 و بند(الف)ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی رای فرجام خواسته نقض و رسیدگی مجدد به پرونده به همان دادگاه تجدیدنظر صادر کننده رای منقوض ارجاع می‌گردد. شعبه --- دیوان عالی کشور- رئیس و عضو معاون دکتر … - غلامحسین ذات عجم