رأی خلاصه جریان پرونده
شماره پرونده : 9309980703901567 شماره دادنامه : 9409970910000716 تاریخ : 1394/10/07
خلاصه جریان پرونده
خانم ر. ف. با تقدیم دادخواستی بطرفیت آقای ح. ع.ف. بخواسته طلاق بعلت عسر و حرج شدید بدلیل ترک نفقه خواستار رسیدگی شده و توضیح داده است دعوی تمکین زوج رد شده و زوج بابت توهین به زوجه به جزای نقدی محکوم شده است و برابر گواهی مورخ 93/3/20 اجرای احکام زوج از تاریخ 91/3/31 لغایت 92/6/31 مبلغی بابت نفقه پرداخت نکرده است ص 7 و دعوی تمکین وی طی دادنامه شماره 0429 - 93/4/31 با استدلال به سوء معاشرت زوج رد شده است ص 30 کما اینکه بموجب دادنامه شماره 0141 - 92/2/16 دعوی تمکین بعلت عدم تهیه مسکن رد شده است ص 31 مرکز مشاوره روان شناسی نیز زوج را از نظر روابط بین فردی دارای مشکل اعلام نموده است ص 58 شعبه 7 دادگاه خانواده شیراز طی دادنامه شماره 0191 - 94/2/19 با این استدلال که دعوی زوجه قبلاً طی دادنامه شماره 01273 شعبه 22 دادگاه خانواده محکوم به بطلان شده و قطعی شده است و مشاور قضایی نیز به رد دعوی اظهارنظر نموده است عسر و حرج را محرز ندانسته حکم به بطلان دعوی صادر نمود تصویر دادنامه شماره 068 - 94/1/26 حاوی محکومیت زوجه به تمکین ضمیمه گردید ص 61 تصویر دادنامه شماره 0996 - 92/9/30 حاوی محکومیت زوج به پرداخت نفقه از تاریخ 91/3/31 لغایت 92/6/31 ضمیمه است ص 73 تصویر دادنامه شماره 575 - 93/7/29 این شعبه دیوان عالی کشور حاوی ابرام حکم به بی حقی دعوی طلاق زوجه بلحاظ عدم احراز عسر وحرج ضمیمه گردید ص 88 تجدیدنظرخواهی زوجه به شعبه 28 دادگاه تجدیدنظر استان فارس ارجاع شعبه مزبور قرار داوری صادر نموده داوران موفق به اصلاح نشدند صفحات 108 و 109 دادگاه طی دادنامه شماره 0229 - 94/6/23 رأی بدوی را تأیید نمود ص 112 ف. خواهی وکیل زوجه به این شعبه دیوان عالی کشور ارجاع با قرائت گزارش آقای … زیر اقدام به صدور رأی می گردد
رأی شعبه دیوان عالی کشور
ب. ت. ب. اینکه در خصوص عسر و حرج زوجه که قبلاً نیز تحت همین عنوان دعوی مطرح و رد شده بود در وضعیت فعلی نیز دلیل کافی ارائه نشده است و عدم پرداخت نفقه و عدم امکان الزام زوج به آن ممکن است زمینه تحقق شرط ضمن عقد را فراهم نماید لکن از آنجائیکه دعوی صرفاً باستناد عسر و حرج مطرح و مورد رسیدگی قرار گرفته و محاکم بدوی و تجدیدنظر نیز عسر و حرج را احراز نکرده و دلیل قاطعی که موجب نقض رأی گردد اقامه نشده است لذا دادنامه ف. خواسته شماره 0229- 94/6/23 صادره از شعبه 28 دادگاه تجدیدنظر استان که مبنای عدم احراز عسر و حرج صادر شده است مطابق مقررات تشخیص و مستنداً به ماده 396 ق . آ . د . م ابرام می گردد.
شعبه 27 دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار
مرتضی فاضل - عزیزالله رزاقی
فهرست
خلاصه جریان پرونده
شعبه دیوان عالی کشور
نقد رأی
ارتباط طلاق به استناد عسر و حرج و شروط ضمن عقد نکاح
در تاریخ 7 دی ماه 1394، دیوان عالی کشور به صدور دادنامهای پرداخت که به بررسی دعوی طلاق بر اساس عسر و حرج شدید ناشی از عدم پرداخت نفقه اختصاص داشت. خواهان به دلیل عدم پرداخت نفقه و مشکلات ناشی از سوء معاشرت طرف مقابل، درخواست طلاق کرده بود. در مراحل پیشین، دعوی تمکین رد و طرف مقابل به پرداخت جزای نقدی محکوم گردیده بود. دادگاه خانواده با استناد به عدم احراز عسر و حرج و مستندات ارائهشده، حکم به بطلان دعوی صادر کرد. همچنین، تجدیدنظرخواهی خواهان به دلیل عدم ارائه دلایل کافی برای نقض حکم، با رد مواجه شد. دیوان عالی کشور با تاکید بر عدم وجود دلایل قاطع و احراز عسر و حرج، دادنامه دادگاه تجدیدنظر را مطابق با ماده 396 قانون آیین دادرسی مدنی تایید نمود.
تاریخ دادنامه قطعی: 1394/10/07
شماره دادنامه قطعی: ---
پیام: در صورتی که دعوی طلاق به استناد عسر و حرج زوجه مطرح شده باشد، تحقق شرایط ضمن عقد توسط دادگاه تاثیری در صدور حکم طلاق ندارد. بنابراین علیرغم احراز عدم پرداخت نفقه و عدم امکان الزام زوج به آن، در صورتی که عسر و حرج زوجه اثبات نشود، دعوی وی رد میشود.
رای خلاصه جریان پرونده
شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- تاریخ: 1394/10/07
خانم ر. ف. با تقدیم د. ب. ط. آقای ح. ع.ف. به خواسته طلاق به علت عسر و حرج شدید بدلیل ترک نفقه خواستار رسیدگی شده و توضیح داده است دعوی تمکین زوج رد شده و زوج بابت توهین به زوجه به جزای نقدی محکوم شده است و برابر گواهی مورخ 93/3/20 اجرای احکام زوج از تاریخ 91/3/31 لغایت 92/6/31 مبلغی بابت نفقه پرداخت نکرده است ص 7 و دعوی تمکین وی طی دادنامه شماره --- - 93/4/31 با استدلال به سوء معاشرت زوج رد شده است ص 30 کما اینکه به موجب دادنامه شماره --- - 92/2/16 دعوی تمکین به علت عدم تهیه مسکن رد شده است ص 31 مرکز مشاوره روان شناسی نیز زوج را از نظر روابط بین فردی دارای مشکل اعلام نموده است ص 58 شعبه --- دادگاه خانواده شیراز طی دادنامه شماره --- - 94/2/19 با این استدلال که دعوی زوجه قبلا طی دادنامه شماره --- شعبه --- دادگاه خانواده محکوم به بطلان شده و قطعی شده است و مشاور قضایی نیز به رد دعوی اظهارنظر نموده است عسر و حرج را محرز ندانسته حکم به بطلان دعوی صادر نمود تصویر دادنامه شماره --- - 94/1/26 حاوی محکومیت زوجه به تمکین ضمیمه گردید ص 61 تصویر دادنامه شماره --- - 92/9/30 حاوی محکومیت زوج به پرداخت نفقه از تاریخ 91/3/31 لغایت 92/6/31 ضمیمه است ص 73 تصویر دادنامه شماره --- - 93/7/29 این شعبه دیوان عالی کشور حاوی ابرام حکم به بی حقی دعوی طلاق زوجه به لحاظ عدم احراز عسر وحرج ضمیمه گردید ص 88 تجدیدنظرخواهی زوجه به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس ارجاع شعبه مزبور قرار داوری صادر نموده داوران موفق به اصلاح نشدند صفحات 108 و 109 دادگاه طی دادنامه شماره --- - 94/6/23 رای بدوی را تایید نمود ص 112 ف. خواهی وکیل زوجه به این شعبه دیوان عالی کشور ارجاع با قرائت گزارش آقای … به شرح زیر اقدام به صدور رای میگردد
رای شعبه دیوان عالی کشور
ب. ت. ب. اینکه در خصوص عسر و حرج زوجه که قبلا نیز تحت همین عنوان دعوی مطرح و رد شده بود در وضعیت فعلی نیز دلیل کافی ارائه نشده است و عدم پرداخت نفقه و عدم امکان الزام زوج به آن ممکن است زمینه تحقق شرط ضمن عقد را فراهم نماید لکن از آنجایی که دعوی صرفا به استناد عسر و حرج مطرح و مورد رسیدگی قرار گرفته و محاکم بدوی و تجدیدنظر نیز عسر و حرج را احراز نکرده و دلیل قاطعی که موجب نقض رای گردد اقامه نشده است لذا دادنامه ف. خواسته شماره 0229 - 94/6/23 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان که مبنای عدم احراز عسر و حرج صادر شده است مطابق مقررات تشخیص و مستندا به ماده 396 ق. آ. د. م ابرام میگردد.
شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار
در تاریخ 19 مرداد 1400، درخواست طلاق به دلیل بدرفتاری و عدم توانایی باروری یکی از طرفین، بر اساس بندهای مشخصی از شروط ضمن عقد نکاح، به دادگاه ارائه شد. در تاریخ 27 دی 1400، ب. ت. ب. عدم سازش میان طرفین و عدم مراجعه به پزشکی قانونی، دادگاه ادعای خواهان را محرز تشخیص داده و حکمی مبنی بر الزام طرف مقابل به طلاق صادر نمود. این حکم در مرحله تجدیدنظر در تاریخ 7 اسفند 1400 تایید گردید. در مرحله فرجامخواهی، نقص تحقیقات و عدم بررسی دقیق موضوع باروری طرفین مورد اشاره قرار گرفت. دیوان عالی کشور با استناد به نظریه پزشکی قانونی که عدم توانایی باروری ی. ا. ط. را تایید مینمود، ادعای خواهان را تایید و حکم الزام به طلاق را صحیح و معتبر دانست. در نهایت، بر اساس مواد 370 و 396 قانون مدنی، دادنامه فرجامخواسته تایید شد.
در تاریخ 1400/05/19 خانم ف. چ. دادخواستی به خواسته طلاق به طرفیت همسرش اقای ا. م. ن. به استناد بندهای 3 و 10 شروط ضمن عقد سند ازدواج تقدیم داشت و حسب الارجاع در شعبه *ثبت و مورد رسیدگی قرار میگیرد. خ. د. ج. مقرر 1400/06/01 رسیدگی اظهار داشت در سال 1394 به عقد دائم خوانده درامده است.ولی علی رغم بدرفتاری های زوج، در طول این مدت توان باروری هم نداشته و تقاضای رسیدگی دارم. در *پرونده داریم و خواستار صدور حکم به الزام زوج به طلاق وفق بندهای 3 و 10 عقدنامه می باشم. در ضمن همسرم بیماری صعب العلاج ندارند و فقط مبنی بر بند 10 توان باروری ندارد. حاضرم در ازای طلاق 30 عدد سکه بهار ازادی را بذل نمایم. به تاریخ 1400/06/01 قرار ارجاع بداوری صادر میشود. و زوج و زوجه هم به پزشکی قانونی معرفی میگردد. داوران منتخب هر یک نظر خود را دایر بر عدم امکان سازش برای ادامه زندگی مشترک اعلام کرده اند خ. د. ج. 1400/09/29 رسیدگی اظهار داشت که بنده حاضر به سازش نیستم و در صورت بذل تمام حقوق مالی اش حاضر به طلاق زوجه هستم و علت اینکه به پزشکی قانونی نرفتم چون توان مالی نداشتم. سرانجام دادگاه به موجب دادنامه شماره *مورخ 1400/10/27 (صادره از شعبه *) ب. ت. ب. عدم توفیق داوران در ایجاد صلح و سازش بین طرفین، عدم تاثیر مرکز مشاوره و مساعی دادگاه در برقراری صلح بین زوجین و عدم موافقت زوج برای اعزام و معرفی خود به پزشکی قانونی جهت تست و آزمایش های لازم توان باروری، اظهارات زوجه مبنی بر اینکه زوج توان باروری نداشته و بعد از مدت 6 سال از ازدواج بچه دار شده اند. دادگاه ادعای خواهان (زوجه) را محرز دانسته و ادامه زندگی مشترک را موجب عسر و حرج شدید و غیرقابل تحمل برای زوجه تشخیص داده و به لحاظ احراز تحقق شروط ضمن العقد استنادی زوجه (خواهان) و وکالت بلاعزل اعطایی به زوجه و مستندا به مواد 1133٫1134 و … مواد 12٫26٫27 و … قانون حمایت خانواده مصوب 1391 و قاعده لاضرر حکم به الزام زوج به طلاق زوجه با لحاظ حقوق مالی زوجه ناشی از زوجیت صادر و اعلام نموده است. خانم م. ا. به وکالت از اقای ا. م. ن. (زوج خوانده) تجدیدنظرخواهی شده است.و بدین منظور پرونده به شعبه *ارجاع و مورد رسیدگی قرار میگیرد و به موجب دادنامه شماره *مورخ 1400/12/07 دادنامه تجدیدنظرخواسته عینا تایید شده است. رای مرقوم توسط خانم م. د. به وکالت از زوج فرجام خواه، مورد اعتراض فرجامی قرار گرفته و پس از ثبت، تبادل لایحه دفاعیه به دیوانعالی کشور ارسال شده است.که جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع که در نوبت رسیدگی هیا ت شعبه به موضوع رسیدگی وطی دادنامه شماره */2/1401به شرح زیر انشای رای نموده است.
فرجام خواهی وکیل ف. خ. ا. ا. م. ن. نسبت به دادنامه شماره *مورخ 1400/12/07 شعبه *متضمن تایید دادنامه شماره *مورخ 1400/10/27 اصداری از شعبه *که به موجب ان به لحاظ احراز عسر و حرج زوجه در ادامه زندگی مشترک حکم بر الزام زوج (ف. خ.) به مطلقه نمودن زوجه (فرجام خوانده) صادر گردیده است. ب. ت. ب. جامع اوراق پرونده مالا وارد بوده و دادنامه فرجام خواسته به علت نقص تحقیق قابلیت ابرام ندارد. زیرا، زوجه ف. خ. ب. شرح دادخواست اولیه و توضیحات بعدی در جلسه اول دادرسی به ادعای اینکه شوهرش توان باروری نداشته و طبق اظهار پزشک مربوطه به روش طبیعی قادر به بچه دارشدن نمیباشد. و بهمین علت نیز علیرغم گذشت حدود 6 سال از زندگی مشترک هنوز صاحب فرزند نشده اند و ادامه زندگی مشترک در چنین وضعیتی مقدور نمیباشد.، با استناد به بند 10 از شروط ضمن العقد مندرج در سند نکاحیه الزام زوج (ف. خ.) را به طلاق خویش خواستار گردیده و دادگاه محترم بدوی به موجب دادنامه اصداری به لحاظ اینکه زوج جهت بررسی موضوع و چگونگی قدرت باروری او به پزشکی قانونی معرفی گردیده، لیکن حاضر به مراجعه به پزشکی قانونی نشده و در خصوص مورد همکاری لازم به عمل نیاورده، لذا این امر را قرینه بر صحت ادعای زوجه تلقی و بر این اساس ادامه زندگی مشترک را برای زوجه غیرقابل تحمل و موجب عسر و حرج وی تشخیص و حکم بر الزام زوج به طلاق زوجه صادر نموده است. از انجاییکه وکیل ز. د. م. تجدیدنظرخواهی نسبت به دادنامه صادره از دادگاه بدوی ب. ش. د. تقدیمی ضمن اعلام امادگی موکل خود به مراجعه به پزشکی قانونی جهت انجام آزمایشات لازم و بررسی موضوع، ادعا نموده که زوج مشکل باروری نداشته و صاحب فرزند نشدن زوجین ناشی از عوارض جسمی و مشکلات زنانگی خود زوجه بوده و بدین لحاظ معرفی زوجین به پزشکی قانونی جهت تشخیص قدرت باروری انان را خواستار گردیده است.و جهت روشن شدن و موضوع و تشخیص چگونگی قدرت باروری هر یک از زوجین از سوی پزشکی قانونی ضرورت قانونی داشته و در مقدرات دعوی مطروحه موثر خواهد بود. لذا اقتضا داشته که دادگاه محترم هر یک از زوجین را به پزشکی قانونی معرفی تا با انجام معاینات و آزمایشات و اقدامات پزشکی لازم صریحا اعلام دارند که اولا- ایا زوجه دارای قدرت بارداری م. ب.. یا خیر و ثانیا - ایا زوج دارای قدرت باروری و صاحب فرزند شدن به روش طبیعی را دارد. یا خیر. ثالثا- در صورتی که زوجین هر دو قدرت باروری را داشته باشند علت اینکه تاکنون با وصف گذشت حدود 6 سال از زندگی مشترک انان، صاحب فرزند نشده اند چیست و این علت منتسب به کدامیک از انان خواهد بود. انگاه پس از انجام اقدام مذکور و وصول نظریه پزشکی قانونی سرانجام بر اساس نتیجه محصله نسبت به صدور رای مقتضی اقدام نماید. بنابراین دادنامه فرجام خواسته در وضعیت فعلی به علت نقص تحقیق قابلیت ابرام نداشته، لهذا مستندا به بند 5 ماده 371 و بند الف ماده 401 قانون ایین دادرسی مدنی ضمن نقض ان رسیدگی مجدد به همان دادگاه محترم صادرکننده رای منقوض ارجاع میگردد. تا پس از تکمیل تحقیق به شرح مرقوم در فوق نسبت به صدور رای شایسته اقدام نماید. پس از عودت پرونده به مرجع قضایی مربوط، شعبه صادرکننده رای منقوض ب. ت. ب. نواقص و اشکالات اعلامی و اشعاری توسط این شعبه دیوان عالی اقداماتی لازم بخصوص معرفی زوجین به پزشکی قانونی مبذول و پس از اخذ پاسخ از مرجع تخصصی مرقوم ختم دادرسی را اعلام و به موجب دادنامه شماره *مورخ 1401/07/24 ب. ت. ب. استعلام به عمل امده از پزشکی قانونی که متعاقب معرفی اخیر زوجین بان مرکز و بررسی و معاینه مجدد انان پاسخ و اعلام نظر نموده و بر اساس نظریه مرقوم زوجه دارای قدرت باروری بوده ولی ز. ا. ا. م. ن. به طور طبیعی توانایی باروری نداشته ولی احتمال باروری به روش های مصنوعی را متصور دانسته و به موجب پاسخ و جوابیه پزشکی قانونی به شرح فوق عسر و حرج زوجه ثابت م. ب.. و لذا به استناد ماده 358 قانون ایین دادرسی مدنی با مردود دانستن تجدیدنظر زوج تجدیدنظرخواه، دادنامه بدوی را تایید نموده اند. اقای ا. م. ن. با وکالت خانم م. د. نسبت به دادنامه اصداری به شرح فوق اعتراض و تقاضای فرجام خواهی می نمایند که پس از جری تشریفات مربوط، پرونده به این شعبه ارجاع گردیده که دادخواست فرجامی و لایحه دفاعی در موقع شور قرائت خواهد شد.
هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای م. ح. م. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد:
فرجام خواهی اقای ا. م. ن. با وکالت خانم م. د. نسبت به دادنامه شماره *مورخ 1401/07/24 شعبه *متضمن تایید دادنامه شماره *مورخ 1400/10/27 شعبه *که به موجب ان به لحاظ احراز تحقق شرط (بند دهم) از شروط ضمن العقد نکاح و عسر و حرج زوجه ناشی از ایجاد و تحقق ان (ناباروری زوج به نحو طبیعی) حکم به الزام زوج به طلاق زوجه صادر شده است، با توجه و امعان نظر به جامع اوراق و مطاوی پرونده وارد و موجه نبوده و توجیه قانونی ندارد. زیرا، ب. ت. ب. دادخواست تقدیمی توسط زوجه فرجام خوانده و دفاعیات ز. ف. خ. و نظریه پزشکی قانونی که به صورت صریح و قطعی زوج موصوف را به صورت طبیعی غیر بارور دانسته و با گذشت بیش از 6 سال زوجین به طریق طبیعی فرزند دار نشده اند و توجها به اینکه زوجه فرزند دار نشدن خود را ناشی از عدم توانایی زوج دانسته و این معنا و ادعا توسط پزشکی قانونی هم تایید شده است.و بنابراین تحقق شرط (بند دهم) موضوع سند نکاحیه محرز گردیده است.و ادعای زوجه با عنایت به مراتب اشعاری ثابت م. ب.. و لذا ضمن رد اعتراض و فرجام خواهی وکیل ز. ف. خ. به دلیل عدم مستند بودن به هر گونه ادله ی لازم و قابل توجه و محکمه پسند، دادنامه فرجام خواسته را که مفادا مطابق محتویات پرونده و موازین و موافق اصول و قواعد دادرسی و با اشاره مکفی (کافی) بودن موضوع ناباروری زوج برای اثبات عسر و حرج زوجه صادر گردیده صحیح و صایب بوده و لذا به استناد مواد 370 و 396 قانون مدنی ابرام میگردد.
مستشار: ح. م. ه. مستشار: م. ح. م.
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
