الحاق ماده واحده به ضابطه تأسیس، ارایه خدمات و اداره داروخانه‌ها* ابلاغ رای کمیسیون مرکز ( 1403/4/19 )

شماره دادنامه: 140431390000238390 تاریخ دادنامه: 1404/2/2 شماره پرونده: 0301564 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای … شکایت : وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای 1 الی 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه شماره 655/48695 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رییس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بندهای 1 الی 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه شماره 655/48695 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رییس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که: " همان طور که مستحضرید در حیطه فعالیت به امور پزشکی قانونگذار بر مُجاز بودن مؤسساتی تأکید دارد که اولاً توسط افرادی که تخصص مربوطه را دارند تأسیس گردند. ثانیاً مؤسسین آنها باید قبلاً پروانه اشتغال به حرفه مربوطه را هم کسب نموده باشند با این توضیح که ماده 2 قانون طبابت 1290 و ماده 1 قانون اصلاح خدمت خارج از مرکز پزشکان، دندانپزشکان و داروسازان مصوّب 1360 افراد متخصّص در امور پزشکی را فارغ التحصیلان مراکز آموزشی دانشگاهی در گروه پزشکی یا مدارس طبی داخلی یا خارجی برشمرده است و ماده 1 قانون مربوط به خدمت پزشکان و ‌پیراپزشکان مصوّب 1367 با اصلاحات بعدی عبارت «کلیه افراد ایرانی با تحصیلات فوق دیپلم‌ و بالاتر گروه پزشکی» را قید نموده است. ب. ت. ب. ماده 1 قانون مربوط به مقرّرات امور پزشکی و دارویی مصوّب 1334 و اصلاحات و ‌الحاقات بعدی که از داروخانه به عنوان یکی از مؤسسات پزشکی نام برده شده و ماده 3 همین قانون که رشته داروسازی را یکی از رشته های پروانه دار حِرف پزشکی بر شمرده است و با عنایت به مواد 1 و 2 قانون تعزیرات حکومتی امور بهداشتی و‌ درمانی مصوّب 1367 و مواد قانونی مورد اشاره در خصوص لزوم داشتن دانشنامه یا تحصیلات دانشگاهی گروه پزشکی از به کار بردن لفظ متخصص در نص قانون چنین بر نمی آید که منظور قانونگذار افراد دیپلمه یا با تحصیلات غیررشته های پزشکی باشد. مستند به ماده 3 قانون مربوط به مقرّرات امور پزشکی و ‌دارویی مصوّب 1334 با اصلاحات بعدی و‌ بند 12 و 14 ماده 1 قانون تشکیلات و‌ وظایف وزارت بهداشت مصوّب سال 1367، منظور از پروانه کار یا اشتغال به حرفه، پروانه های موقت یا دایم پزشکی موضوع ماده 9 قانون اصلاح خارج از خدمت پزشکان، دندانپزشکان و داروسازان مصوّب سال 1360 م. ب. که به تجویز تبصره ماده 5 قانون مربوط به خدمت پزشکان و ‌پیراپزشکان مصوّب سال 1367 با اصلاحات بعدی مجوز و لازمه مداخله و فعالیت در امور پزشکی داشتن پروانه های موصوف م. ب.. به وضوح آشکار است قانونگذار در ایجاد و راه اندازی مؤسسات پزشکی شروط فوق را تعیین و‌ تبیین نموده است چرا که در مواد 5، 6 و 7 قانون تعزیرات حکومتی امور بهداشتی برای فعالیت شاغلین حِرف پزشکی و‌ وابسته به امور فنّی به طور مجزّا به داشتن پروانه و مجوزهای قانونی کار و صلاحیت حرفه ای تأکید ورزیده است و مقوله تأسیس مؤسسات پزشکی و فعالیت شاغلین حِرف پزشکی به امور فنّی دو‌ موضوع جدا از هم و هریک نیازمند تخصّص لازم و واجد شروط قانونی م. ب.. با کمال تعجب در ردیف 3 و 4 ماده واحده مورد اعتراض وزارت بهداشت برای مدارک کاردانی و کارشناسی و ‌به بالاتر در رشته های علوم پزشکی قایل به امتیاز گشته است. همان طور که آیین‌ نامه اجرایی وظایف و صلاحیت داروسازان شاغل در داروخانه (موضوع ابلاغیه شماره 655/56414 مورخ 1397/6/21 رییس سازمان غذا و دارو) و رای شماره 249896 [140331390000249896] مورخ 1403/2/4 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مؤید همین موضوع است و نظر وزارت بهداشت در حیطه تشخیص و‌ تعیین صلاحیت متخصّصین گروه پزشکی مرجع است و به کار بردن الفاظ مبهم و‌کلی رشته های گروه پزشکی تنها مجوز دخالت در امور دارویی توسط سایر حِرف پزشکی را فراهم نموده و تالی فساد و مضر سلامت جامعه و مخالف سیاست های کلی سلامت ابلاغی مقام معظّم رهبری است. در نهایت مستند به دلایل به شرح فوق ابطال بندهای 1 تا 4 ماده واحده بخشنامه مورد اعتراض و اعمال ماده 13 م. ا.." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: " بخشنامه شماره 655/48695 مورخ 1403/5/17 معاون وزیر و رییس سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معاون محترم غذا و دارو دانشگاه/ دانشکده های علوم پزشکی، خدمات بهداشتی و درمانی سراسر کشور موضوع: الحاق ماده واحده به ضابطه تأسیس، ارایه خدمات و اداره داروخانه‌ها* ابلاغ رای کمیسیون مرکز ( 1403/4/19 ) با سلام و احترام؛ در اجرای دادنامه شماره 791167 [140231390000791167] به تاریخ 1402/3/30 هیات عمومی دیوان عدالت اداری مبنی بر «ابطال درج محدودیت مقرر در جزء 8 ماده 1 آیین نامه تأسیس، ارایه خدمات و اداره داروخانه ها مصوّب 1400/3/8 وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی» و به منظور تعیین تکلیف متقاضیان، موضوع در کمیسیون قانونی ماده (20) مرکز به تاریخ 1403/4/19 مطرح و جهت وحدت عمل در معاونت/ مدیریت غذا و دارو دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور مقرّر گردید ماده واحده ذیل به ضابطه جاری تأسیس، ارایه خدمات و اداره داروخانه ها الحاق گردد. ماده واحده- امتیاز مدرک تحصیلی جهت بررسی صلاحیت به منظور دریافت موافقت اصولی تأسیس داروخانه به شرح ذیل م. ب.: ردیف – مدرک تحصیلی – امتیاز 1 – مدرک دیپلم – 500 امتیاز 2 – مدرک دانشگاهی در رشته های غیرعلوم پزشکی – 600 امتیاز 3 – مدرک کاردانی و کارشناسی در رشته های علوم پزشکی – 800 امتیاز 4 – مدرک کارشناسی ارشد و بالاتر در رشته های علوم پزشکی – 1000 امتیاز تبصره 1- ملاک عمل در خصوص اصالت مدارک اشاره شده در جدول فوق، تأییدیه تحصیلی از وزارت مربوطه م. ب.. تبصره 2- امتیاز اشتغال متقاضیان فوق پس از ارایه گواهی از داروخانه محل اشتغال و شعبه سازمان تأمین اجتماعی محل مبنی بر خدمت در داروخانه و تأیید دانشگاه مربوطه، به میزان یک سوم» جدول ضریب محرومیت محل خدمت مشمولان قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان» برای آن محل محاسبه می گردد. تبصره 3- متقاضیان موضوع این ماده واحده مجاز به ثبت درخواست تحت عنوان ماده (9) و تبصره (4) ماده (4) آیین نامه تأسیس، ارایه خدمات و اداره داروخانه ها نمی باشند. تبصره 4- مفاد جدول شماره (2) ماده ( 5) آیین نامه تأسیس، ارایه خدمات و اداره داروخانه ها به قوّت خود باقی م. ب..- معاون وزیر و رییس سازمان غذا و دارو وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی" در پاسخ به شکایت مذکور، معاون حقوقی و امور مجلس وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی به موجب لوایح شماره 121/794 مورخ 1403/9/7 و 662/73007 مورخ 1403/7/29 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است: " این وزارتخانه در آیین نامه مذکور ب. ت. ب. بندهای 1، 11 و 12 ماده 1 قانون تشکیلات و وظایف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، بند (7-1) سیاست های کلی سلامت مصوب 1393/1/18 ، بند (الف) ماده 72 قانون برنامه ششم توسعه، ماده 8 قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوّب سال 1364، بند 1 آیین نامه اجرایی ماده 8 قانون فوق الذکر، ماده 1 قانون مربوط به مقرّرات و امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی و سایر قوانین و مقرّرات موضوعه که شاکی نیز به برخی از آنها اشاره نموده است، مؤسس داروخانه را داروساز اعلام نموده است لکن این جزء مورد ایراد سازمان بازرسی کل کشور قرار گرفته و هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره 791167 [140231390000791167] مورخ 1402/3/30 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نسبت به ابطال آن اقدام نموده است. همچنین در ضابطه تأسیس و اداره داروخانه ها ابلاغی 1395/7/25 و ضوابط پیشین، جدول امتیاز مدرک تحصیلی و نحوه کسب امتیاز اشتغال متقاضیان تأسیس داروخانه (دارای مدرک داروسازی و غیر آن) درج گردیده بود که عیناً همان امتیازات در بخشنامه مذکور درج گردیده است و افرادی که مدرک غیرداروسازی دارند می توانند مطابق آن اقدام به تأسیس داروخانه نمایند. مطابق ماده (20) قانون مربوط به مقرّرات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوّب سال 1334 و اصلاحات و الحاقات بعدی آن، به صلاحیت مؤسسین داروخانه از جمله وظایف مصرّح کمیسیون تخصصی پیش بینی شده در این ماده م. ب.. مطابق با اصل (138) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران «هریک از وزیران نیز در حدود وظایف خویش و مصوبات هیات وزیران حق وضع آیین نامه دارند. ب. ت. ب. مراتب فوق الذکر و بیان این نکته که امتیاز مدرک تحصیلی فقط بخشی از امتیازات لازم برای صدور پروانه تأسیس داروخانه می باشد، دغدغه شاکی وجاهتی نداشته و موجبی برای ابطال بخشنامه مذکور وجود ندارد." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/2/2 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با عنایت به این که آیین‌نامه تأسیس، ارایه خدمات و اداره داروخانه‌ها مصوّب 1400/3/8 در مقام احصای ضوابط حاکم بر نحوه تأسیس داروخانه‌ها توسط وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تصویب شده و در ماده 5 این آیین‌نامه امتیازات مدارک تحصیلی متقاضیان تعیین گردیده است، بنابراین بندهای 1 تا 4 جدول مندرج در ماده واحده بخشنامه مورخ 1403/5/17 رییس سازمان غذا و دارو از جهت الحاق برخی از شرایط جدید به جدول شماره 2 ماده 5 این آیین‌نامه خارج از حدود اختیارات پیش‌بینی شده برای رییس سازمان غذا و دارو بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ صدور ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم ‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./ احمدرضا عابدی رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری