تاریخ دادنامه: 1404/4/31

شماره دادنامه: 140431390001036319 تاریخ دادنامه: 1404/4/31 شماره پرونده: 0303435 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای … طرف شکایت : بنیاد مسکن انقلاب اسلامی گیلان موضوع شکایت و خواسته: ابطال کل مفاد صورتجلسه کمیسیون معاملات استان در خصوص خدمات فنّی اراضی تا هزار متر مربع به شماره 4710/01/28 مورخ 1402/3/6 «تغییر کاربری» بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان گیلان گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال کل مفاد صورتجلسه کمیسیون معاملات استان در خصوص خدمات فنّی اراضی تا هزار متر مربع به شماره 4710/01/28 مورخ 1402/3/6 «تغییر کاربری» بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان گیلان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که: " نظر به این که هیات عمومی دیوان عدالت اداری طی دادنامه هایی از جمله شماره 9809970905811443 مورخ 1398/7/16 ، 140009970905811525 مورخ 1400/6/16 و 140231390001396440 مورخ 1400/5/31 اخذ عوارض تغییر کاربری اراضی محدوده طرح های هادی را توسط بنیاد مسکن انقلاب اسلامی خلاف قانون عنوان و نسبت به ابطال آن اقدام نمود. با این وجود طرف شکایت به منظور بلااثر نمودن این احکام، چنین اخذ وجوهی را مبنای محاسباتی موضوع صورتجلسه کمیسیون معاملات استان مورخ 1402/3/6 ابلاغی به شماره 4710/01/28 قرار داد. علی هذا کل مقرره معترضٌ عنه به شرح ذیل برخلاف قانون م. ب.. اولاً به موجب بند 5 ماده 15 قانون اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، از منابع درآمدی این نهاد عمومی غیردولتی، ارایه خدمات فنّی م. ب. و در ماده 19 این قانون، آیین نامه های اجرایی این قانون توسط شورای مرکزی تهیه و به تصویب وزیر مسکن و شهرسازی خواهد رسید. علی هذا صرف نظر از نفی و اثبات ماهوی مقرره معترضٌ عنه از حیث انطباق با قوانین، هرگونه تعیین ارزش خدمات حق فنّی نیز در صلاحیّت مراجع مارالذکر است. علی هذا کمیسیون معاملات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان گیلان هیچ اختیاری مبنی بر تعیین نرخ خدمات فنّی ندارد. ثانیاً کمیسیون معاملات، مبتنی بر رسیدگی به معاملات از جمله مزایده، مناقصه، ترک تشریفات، بررسی اعتراض به برگزاری معاملات و ... م. ب. و در آیین نامه معاملات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، وضع نرخ خدمات فنّی بر عهده کمیسیون معاملات گذاشته نشده است. چرا که همان طور که بیان شد، نرخ گذاری خدمات فنّی در صلاحیّت تأسیس کمیسیون معاملات نیست. از این رو طرف شکایت در وضع این مقرره خارج از حدود اختیارات و تکالیف قانونی خود عمل نموده است. ثالثاً هزینه های تهیه، تغییر، بازنگری و... طرح های هادی روستایی از محل اعتبارات بودجه کل کشور تأمین و پرداخت می شود، حال سؤال این است که خدمات فنّی ناشی از الحاق به طرح هادی، تفکیک اراضی، تغییر کاربری اراضی جملگی داخل طرح هادی چیست که مشمول پرداخت هزینه های جدید باشد؟ چرا که هزینه های طرح های هادی همگی از محل اعتبارات دولتی پرداخت شده است و در تشابه اقدام کمیسیون ماده 5 قانون تأسیس شورای عالی معماری و شهرسازی، کمیسیون اخیرالذکر به منظور اعمال یاد شده در شهرها، هزینه ای از متقاضیان دریافت نمی دارد. رابعاً توجه به ضرایب مندرج در فرمول مشخص است که ارایه خدمات فنّی ادّعایی معطوف و مقیّد به موارد کیفی شده است! چرا که اساساً ارزش منطقه ای و یا ضریب مربوط به سطح بندی روستا و یا ضریب تغییر کاربری، چه تأثیری در ارایه خدمات فنّی دارد. بنابراین طرف شکایت با وضع مقرره معترضٌ عنه، به احیاء اخذ عوارض تفکیک اراضی، تفکیک کاربری و ... موضوع آراء هیات عمومی دیوان عدالت اداری اما در قالب حق فنی مبادرت نموده است که خارج از حدود اختیارات قانونی، آراء هیات عمومی دیوان عدالت اداری، ماده 92 قانون دیوان عدالت اداری و ماده 60 قانون الحاق موادی به قانون تنظیم مقرّرات مالی دولت مصوّب 1393 و ماده 71 قانون احکام دایمی برنامه های توسعه، م. ب.. علی ای حال ابطال کل مقرره معترضٌ عنه را استدعا دارد." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: " شماره: 4710/01/28 تاریخ: 1402/3/6 صورتجلسه کمیسیون معاملات استان در خصوص خدمات فنی اراضی تا هزار متر مربع مورخ 1402/3/6 «تغییر کاربری» 1-تغییر کاربری و الحاق به محدوده طرح هادی مصوّب روستا (مسکونی- تجاری مسکونی- تجاری- گردشگری- کشاورزی- غیر کشاورزی و ...) به روش زیر انجام می شود. A=S ×P×K×L =A هزینه قابل دریافت ارایه خدمات (ریال) . =S مساحت عرصه تغییر کاربری یافته به متر مربع . =P ارزش منطقه ای (بین 40000 تا 70000) ریال . =K ضریب تغییر کاربری (مسکونی =2، تجاری مسکونی (تجاری =8 مسکونی = 2)، تجاری = 8، گردشگری=2، صنایع کشاورزی= 1/5 ، صنایع غیر کشاورزی=2، تالار عروسی= 3) . =L ضریب مربوط به سطح بندی روستا بر اساس جدول مورد تصویب کمیسیون معاملات استان . 2- در خصوص تغییر کاربری به کاربری های ورزشی، گلخانه و استخر پرورش ماهی تعرفه خدمات فنّی بر اساس فرمول A=P × S محاسبه می گردد. =A هزینه قابل دریافت ارایه خدمات فنّی (تغییر کاربری) به کاربری ورزشی، گلخانه و استخر پرورش ماهی . =S مساحت عرصه تغییر کاربری یافته . =P ارزش منطقه ای برای اراضی تغییر کاربری یافته تا هزار متر مربع ، مبلغ 40000 (چهل هزار) ریال م. ب.. 3- در خصوص هزینه خدمات فنّی تغییر کاربری برای کاربری های اداری مجوّز کمیسیون معاملات استان اخذ گردد. 4- مقرّر گردید در صورتی که درخواست کننده اصلاح معبر مرجع صدور پروانه (بخشداری یا دهیاری ) و یا اشخاص با تأیید مرجع صدور پروانه که پس از تأیید کمیسیون تغییر کاربری هیچ گونه تغییر کاربری در عرصه صورت نگرفته و کاربری موجود حفظ گردد از پرداخت هزینه خدمات فنّی معاف م. ب.. 5- ارایه خدمات فنّی به خانواده های معظّم شهدا، جانباز و آزادگان و مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان بهزیستی با ارایه گواهی معتبر، برای یک بار در زمینه هریک از خدمات فنّی حداکثر تا 50 درصد پس از تأیید مدیرکل محترم بنیاد مسکن استان یا مسیولین تعیین شده از سوی وی مشمول تخفیف خواهد بود. (ب. ت. ب. نامه شماره 01/2056 مورخ 1397/12/18 تفویض تخفیف حداکثر تا 50 درصد یک بار برای متقاضیان فوق الذکر توسط بنیاد مسکن شهرستان در چهارچوب ضوابط و قوانین مشمول تخفیف م. ب..) 6- تعرفه برای کارگاه های تولیدی و صنعتی در رشته صنایع غذایی و تبدیلی کشاورزی حسب نظر مدیرکل محترم بنیاد مسکن استان مشمول حداکثر تا 50 درصد تخفیف م. ب.. (بر اساس نامه شماره 2056 مورخ 1397/12/18 مدیرکل محترم اقدام گردد). 7- مقرّر گردید موارد خاص با پیشنهاد مدیر شهرستان و در صورت موافقت معاونت عمران روستایی و تصویب کمیسیون معاملات استان ابلاغ گردد. «مصوبات کمیسیون معاملات استان مورخ 1402/3/6 » «تفکیک اراضی» 1- تفکیک اراضی با کاربری های مسکونی- تجاری مسکونی - تجاری - گردشگری - کشاورزی - غیرکشاورزی و ... بر اساس ( نامه 44920/ د مورخ 1401/7/26 ریاست عالی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی) الف-1- هزینه خدمات تفکیک کاربری مسکونی تا سه هزار متر مربع b=s ×p×L الف- 2- هزینه خدمات فنّی تفکیک کاربری مسکونی بالای سه هزار متر مربع پس از تأیید کمیته تصویب (3= K ) b=s×p×k × L ب - هزینه خدمات فنّی تفکیک کاربری تجاری تا هزارمتر P=S × 2/5P ج - هزینه خدمات فنّی تفکیک کاربری تجاری به انضمام پارکینگ تجاری P=S ×2P د - هزینه خدمات فنّی تفکیکی کاربری اداری، آموزشی، فضای سبز b=s ×0/5p و- هزینه خدمات فنی تفکیک کاربری گردشگری و صنعتی تا هزار متر مربع b=s ×2p ط - عوارض تفکیک باغات مزارع از طریق فرمول مقابل b=s ×0/15p ی- هزینه قابل دریافت تفکیک با کاربری مختلف (مسکونی ،باغ، شالیزار و ... ) با حفظ کاربری بر اساس فرمول A=P × S/2 محاسبه گردد. ضمناً تفکیک کاربری مسکونی براساس ضوابط طرح هادی و مصوبات کمیته تصویب بلامانع م. ب.. تذکر: 1- در فرمول فوق الذکر «بند (ی)» عدد p ثابت و برابر با 40000 ریال م. ب.. تذکر 2- محاسبه اعداد p برای سایر کاربری های فوق الذکر براساس جدول شماره 1 (مشخصات معابر) م. ب.. 2- تفکیک عرصه مسکونی با تعدّد مالکین (نامه 449 20 /د مورخ 1401/7/26 دفتر مرکزی) تا سه هزار متر مربع و بیش از آن پس از تأیید کمیته تصویب در خصوص نقشه تفکیکی الف: در خصوص تفکیک عرصه با کاربری مسکونی، k تعدّد مالکین و s مساحت عرصه هر یک از افراد م. ب. و به طریق زیر محاسبه می گردد: b=s × p × k میانگین مساحت قطعات تفکیک شده/ حد نصاب تفکیک طرح هادی k= تعداد قطعات تفکیک شده / مساحت کل عرصه = میانگین مساحت قطعات تفکیک شده 3- در خصوص تفکیک آپارتمان هر واحد بر اساس فرمول S × P محاسبه گردد. =S زیر بنای هر واحد آپارتمان اعضاء کمیسیون: مدیرکل بنیاد مسکن استان، اداره حقوقی و املاک، معاونت پشتیبانی، اداره حراست، معاونت عمران روستایی، مدعوین جلسه: رییس گروه امور فنّی و مطالعات، کارشناس خدمات فنّی و مهندسی، رییس گروه امور زمین " در پاسخ به شکایت مذکور، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان گیلان به موجب لایحه شماره 1403220119588528 مورخ 1403/12/4 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است : " 1- قبل از ورود در ماهیت امر لازم است این نکته ذکر شود که پرونده پیش رو مشمول مقرّرات ماده 85 اصلاحی مورخ 1402/2/10 قانون دیوان عدالت اداری می گردد. با این توضیح که به موجب مکاتبه شماره 11439/د مورخ 1403/2/29 ریاست بنیاد مسکن انقلاب اسلامی شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضیان دریافت خدمات فنّی در روستاها به شماره 4149/ص مورخ 1399/6/30 لغو گردیده است که رسیدگی به دادخواست ابطال مصوبه موضوعاً منتفی است. 2- برخلاف ادعای شاکی و براساس ماده 19 اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، آیین نامه اجرایی ارایه خدمات فنّی موضوع بند 5 ماده 15 قانون اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در تاریخ 1366/9/17 توسط شورای مرکزی تصویب گردیده که در ماده 2 آیین نامه مذکور بالصراحه بر خدمات فنّی و شیوه درخواست آن از جمله تغییر کاربری، الحاق به محدوده، تفکیک اراضی و .... اشاره داشته است. به علاوه در ماده 19 آیین نامه اجرایی مذکور نیز ذکر گردیده که نحوه تهیه و تصویب طرح تفکیک اراضی براساس دستورالعملی است که از سوی رییس بنیاد ابلاغ می گردد و براساس ماده 23 آیین نامه یاد شده، نحوه بررسی در رسیدگی به درخواست ها، نحوه محاسبه هزینه متناسب با خدمات فنّی ارایه شده و ... براساس دستورالعملی خواهد بود که توسط رییس بنیاد ابلاغ خواهد شد. این بنیاد براساس اساسنامه و آیین نامه اجرایی خدمات فنّی اختیار تام و کامل جهت بررسی موضوعات معنونه و تعیین هزینه‌های مترتبه را داشته است. در این راستا بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اقدام به تصویب و ابلاغ شیوه نامه تفاهم با مالکین مورخ 1387/4/11 نمود که صرفاً بند 3 ماده 7 شیوه نامه مستند به دادنامه 1443 [9809970905811443] مورخ 1398/7/16 ابطال گردید. متعاقب آن اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین متقاضی دریافت خدمات فنّی در روستاها در تاریخ 1399/6/30 به شماره 4194/ص تصویب و ابلاغ گردید که تا زمان تنظیم کمیسیون معاملات معترضٌ عنه ابطال نگردیده است. لازم به توضیح است که دادنامه 1525 [140009970905811525] مورخ 1400/6/16 متضمّن ابطال شیوه نامه شماره 106178/6/20 مورخ 1399/11/8 معاونت امور عمرانی استانداری اصفهان با موضوع تفکیک اراضی روستایی دریافت پروانه ساخت و ساز م. ب. که به صورت مشترک فی مابین استانداری اصفهان و مدیرکل بنیاد مسکن اصفهان تنظیم گردیده بود که امری مجزا از اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین م. ب.. 3- همان گونه که مستحضرید اعتبارات بودجه کل کشور که هر سال به این بنیاد تخصیص داده می‌شود صرفاً در راستای تهیه و بازنگری طرح‌های هادی روستاهای مشمول بوده که این امر صرف انتخاب مشاور ذی صلاح، نقشه برداری و انعقاد قراردادهای مرتبط می‌گردد و هیچ ارتباطی به درخواست‌های اشخاص مبنی بر استعلام کاربری، تغییر کاربری یا الحاق نداشته و نخواهد داشت چرا که در خصوص الحاق اراضی به محدوده روستا لازم به ذکر است که از اختیارات مالک بوده و بنیاد مسکن هیچ گونه اجباری در این مورد ندارد و کلّیه هزینه های دریافتی صرف ارایه خدمات توسعه روستا می گردد و سرانه های عمومی نیز به دستگاه های ذی مدخل واگذار می گردد. اما ب. ت. ب. ارزش افزوده ی قابل ملاحظه‌ای که طی فرآیندهای مذکور برای مالک واصل می‌گردد، مالک بنا به رضایت خود درصدی از عین زمین یا معادل ریالی آن را جهت توسعه روستا و سرانه های عمومی پرداخت می‌کند که این موضوع در اصلاحیه شیوه نامه تفاهم با مالکین و با ارایه فرمول کارشناسی شده، حداقل هزینه‌ها تحت عنوان حمایت از مالک اخذ می‌نماید. 4- شاکی با برداشت ناصواب از ضریب مندرج در مصوبه معترضٌ عنه، آن را تلقّی به عوارض نموده است. این در حالی است که اساساً اخذ هرگونه عوارض خارج از شمول صلاحیّت های این بنیاد است. لذا لازم است تصریح گردد که ضریب متعلّقه به تغییر کاربری اراضی براساس میزان ارزش افزوده متعلّقه و نوعیت تغییر کاربری ملاک عمل است که فی الواقع این مهم نه تنها عوارض نیست بلکه در راستای حفظ حقوق قانونی روستا ناشی از تغییر کاربری م. ب. که تماماً در محل روستا هزینه می گردد. 5 - مضافاً این که نحوه محاسبه هزینه‌های اشاره شده در کمیسیون معاملات استان به استناد ماده 2 آیین نامه معاملات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مصوب و ابلاغی وزیر وقت راه و شهرسازی، ارایه خدمات جزیی وظایف کمیسیون معاملات قلمداد شده است. در خصوص تأمین اعتبار هزینه‌های تهیه و اجرای طرح‌های هادی روستایی از منابع تملک دارایی سرمایه ای استانی نیز لازم به توضیح است که منابع مذکور مستند به ماده 7 قانون اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی ابلاغ و در فصل تهیه طرح با احجام پیش بینی شده هزینه می‌گردد و ارتباط موضوعی با هزینه‌های خدمات فنّی مهندسی ندارد. علی هذا با عنایت به مراتب معنونه، رد شکایت م. ا.. " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/4/31 به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و هیات های تخصصی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با عنایت به اینکه هیات عمومی دیوان عدالت اداری براساس آراء شماره 140231390000637740 مورخ 1402/3/16 ، شماره 9809970905811443 مورخ 1398/7/16 و شماره 140009970905811525 مورخ 1400/6/16 مقرّراتی را که متضمن اخذ بخشی از املاک ساکنین روستاها در قبال موافقت با تغییر کاربری یا ورود اراضی به محدوده روستا بوده خلاف قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال کرده است، بنابراین ب. ت. ب. استدلال مقرر در آراء مزبور مفاد صورتجلسه مورخ 1402/3/6 کمیسیون معاملات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان گیلان نیز که متضمن اخذ بخشی از املاک ساکنین روستاها در قبال موافقت با تغییر کاربری یا ورود اراضی به محدوده روستا است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و مواد 13 و 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم ‌ گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./ مهدی دربین هیات عمومی دیوان عدالت اداری معاون قضایی دیوان عدالت اداری