تاریخ دادنامه: 1404/7/15

شماره دادنامه: 140431390001750312 تاریخ دادنامه: 1404/7/15 شماره پرونده: 0206212 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای … شکایت : وزارت آموزش و پرورش موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای 1-1، 1-2، 1-3، 1-4 و 1-5 از دستورالعمل ارزیابی تکمیلی و صلاحیت عمومی آزمون استخدامی آموزگاران سال 1402 گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بندهای 1-1، 1-2، 1-3، 1-4 و 1-5 از دستورالعمل ارزیابی تکمیلی و صلاحیت عمومی آزمون استخدامی آموزگاران سال 1402 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که: " بند (ز) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری بیان می دارد: «شرایط عمومی استخدام در دستگاه های اجرایی عبارتند از: داشتن سلامت جسمانی و روانی و توانایی برای انجام کاری که استخدام می‌شوند؛ براساس آیین نامه ای که با پیشنهاد سازمان به تصویب هیات وزیران می‌رسد.» لذا ب. ت. ب. این که «دستورالعمل ارزیابی تکمیلی و صلاحیت عمومی آزمون استخدامی آموزگاران سال1402» به تصویب هیات وزیران نرسیده است بنابراین فاقد وجاهت قانونی م. ب. و نمی توان با استناد به دستورالعمل فوق صلاحیت های دواطلب را بررسی نمود . ‏ دادنامه های متعدّدی که به طرفیت آموزش و پرورش از دیوان عدالت اداری اصدار یافته است، مانند رای 140231390000993532 مورخ 1402/4/20 هیات دیوان عدالت اداری نیز گویای موارد ذکر شده م. ب. . " شاکی همچنین به موجب لایحه رفع نقصی که با شماره 5390556 مورخ 1402/12/8 در دفتر هیات عمومی به ثبت رسیده، اعلام کرده است که: "با استناد به: 1- بند (ز) از ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری که بیان می دارد: از جمله شرایط عمومی استخدام در دستگاه های اجرایی داشتن سلامت جسمانی و روانی و توانایی برای انجام کاری است که استخدام می‌شوند و این امر براساس آیین نامه ای است که با پیشنهاد سازمان به تصویب هیات وزیران می‌رسد. لذا ب. ت. ب. این که «قسمت (الف) اهمّ شرایط و ضوابط اختصاصی و سنجش سلامت جسمی و روانی از دستورالعمل ارزیابی تکمیلی و صلاحیت عمومی آزمون استخدامی آموزگاران سال 1402» به تصویب هیات وزیران نرسیده است فاقد وجاهت قانونی بوده و نمی توان با استناد به دستورالعمل فوق صلاحیت های دواطلبان را بررسی نمود . 2- دادنامه شماره 140231390000993532 مورخ 1402/4/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری. 3- دادنامه شماره 9809970905813162 مورخ 1398/11/15 هیات عمومی دیوان عدالت اداری. تقاضای ابطال بندهای 1-1، 2-1، 1-3، 1-4 و 1-5 از صفحات 18 و 19 دستور العمل برگزاری ارزیابی تکمیلی و صلاحیت عمومی آزمون استخدامی آموزگاران سال 1402 را دارم . " متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: " مرحله دوم) انجام معاینات پزشکی و بررسی ویژگی های جسمانی، روانی الف) اهمّ شرایط و ضوابط اختصاصی و سنجش سلامت جسمی و روانی ............................... 1-1) توانایی و مهارت گفتاری - توانایی رعایت مخارج تمام حروف و اَدای کلمات و عبارات، به طور کامل و صحیح و نداشتن لکنت زبان به هر میزان. 2-1) قدرت بینایی - داشتن دید 10/10 در یک چشم، پس از اصلاح با عینک و داشتن دید 10+ 16/10 در دو چشم، پس از اصلاح با عینک. - نداشتن هرنوع نقص میدان بینایی در یک یا هر دو چشم. - نداشتن دوربینی غیرقابل درمان و نیستاگموس شدید هر دو چشم. - نداشتن ضایعات وسیع، شدید و غیرقابل درمان در هر دو قرنیه. - کوررنگی (برای رشته های آموزش ابتدایی و رشته هنر و رشته هایی که شناخت رنگ و طیف نوری در آنها ضروری می باشد، ممنوع بوده و در بقیه رشته ها بلامانع است). - عدم وجود نابینایی در یک چشم. 3-1) قدرت شنوایی - کمی شنوایی داوطلب نباید بیش از 40 دسی بل باشد داوطلب باید صدای نجوا را از فاصله 6 متری به خوبی بشنود. 4-1) قد، وزن، BMI - براساس رای وحدت رویه شماره 1073 هیات عمومی دیوان عدالت اداری این وزارت در راستای اعمال صلاحیت مقرّر در بندهای 1 و 3 آیین نامه بند (ز) ماده 24 قانون مدیریت خدمات کشور می تواند با تعیین شرایط سلامت جسمانی، روانی و توانایی انجام کار داوطلبان را مورد سنجش قرار دهد. 5-1) داشتن سلامت درموارد ذیل براساس تأیید پزشک معتمد آموزش وپرورش: - پوست و مو. - سر و صورت (گوش، گلو، بینی،گردن، فک و دندان ها). - ریه ها و قفسه سینه. - قلب و عروق - سیستم کلیه ها و مَجاری ادراری و تناسلی. - مغز و اعصاب. - اعصاب و روان. - ستون فقرات، استخوان و مفاصل. - غدد متابولیک. - خون و غدد لنفاوی. - دستگاه گوارش. - بیماری های عفونی، خود ایمنی و روماتولوژی، ناهنجاری های ژنتیکی مؤثر در اختلال (عملکرد مطابق فهرست)." در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست دفتر حقوقی، املاک و معاضدت قضایی وزارت آموزش و پرورش به موجب لایحه شماره 810/248211 مورخ 1402/11/3 ضمن ارسال لایحه شماره 710/208323 مورخ 1402/9/14 رییس مرکز برنامه ریزی منابع انسانی و امور اداری وزارت آموزش و پرورش توضیحاتی داده که متن آنها به قرار زیر است: " 1- در راستای اجرای تکالیف مندرج در اصول 60 و 138 قانون اساسی که صدور بخشنامه های اداری را در زمره مسیولیت های هر یک از وزرا قرار داده مقام عالی وزارت آموزش و پرورش در حدود وظایف خویش و با اختیارات تجویزی از مقنّن از جمله مواد 1 و آیین نامه اجرایی بند (ز) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری (به شماره ابلاغی 44178/88384 مورخ 1389/4/23 هیات وزیران) بندهای 1 و 2 ماده 12 قانون گزینش معلمان و کارکنان آموزش و پرورش، دستورالعمل نحوه برگزاری امتحان عمومی و تخصّصی برای استخدام افراد در دستگاه های اجرایی به شماره 101243 مصوّب سازمان اداری و استخدامی کشور، مفاد مجوّز شماره 99665 مورخ 1401/12/3 ، بررسی اسناد و مدارک داوطلبان و بررسی ویژگی جسمانی و روانی آنان در راستای جذب و تأمین منابع انسانی شایسته، کارآمد، متعهّد و برخوردار از صلاحیت ها و شایستگی های لازم متناسب با مبانی و ارزش های اسلامی و انقلابی در دوره های مختلف تحصیلی، معطوف به بندهای 3-2 و 3-5 سیاست های کلی ایجاد تحول در نظام آموزش و پرورش ابلاغی مقام معظم رهبری و اجرایی نمودن راهکارهای 10/2 و 11/4 سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، دستور العمل ارزیابی تکمیلی و صلاحیت عمومی آزمون استخدامی آموزگاران سال 1402 ( دستورالعمل موضوع ابطال) را صادر نمود. بنابراین اقدام مزبور با پشتوانه تقنینی اجرای منصوص قانون و عدم تبعیض بین اشخاص با شرایط یکسان و توجه به مقرّرات مندرج در بندهای بعدی صورت گرفته است. 2- یکی از شرایط عمومی داوطلبان استخدام در دستگاه های اجرایی که در بند (ز) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری مورد تصریح مقنّن قرار گرفته داشتن سلامت جسمانی، روانی و توانایی انجام کار در پُست مورد نظر م. ب.. در این راستا، آیین نامه اجرایی ماده مزبور با موضوع سنجش سلامت جسمانی و روانی داوطلبان استخدام، (مصوبه 44178/88384 مورخ 1389/4/23 هیات وزیران) به پیشنهاد معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رییس جمهور و با رعایت جزء (ط) بند 1 مصوبه شماره 158795/ ت 38856 هـ مورخ 1386/10/1 هیات وزیران تصویب شده است. به موجب بندهای 1 و 3 آیین نامه اجرایی ذکر شده دستگاه های اجرایی موظّفند سلامت جسمانی و روانی داوطلبان استخدام را از طریق آزمون علمی، مصاحبه تخصّصی و معاینات پزشکی برای استخدام در پُست مورد نظر مورد سنجش قرار دهند. همچنین به موجب ماده 3 تصویب نامه شماره 44178/88384 مورخ 1389/4/23 هیات وزیران، دستگاه های اجرایی اختیار دارند تا صلاحیت و توانایی انجام کار داوطلبانی که برای آن استخدام می شوند را از طریق آزمون علمی، مصاحبه تخصّصی و معاینات پزشکی احراز نمایند. همچنین مستند به مواد 3 و 4 آیین نامه اجرایی بند (ز) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری (موضوع سنجش سلامت جسمانی و روانی داوطلبان استخدام مصوبه 44178/88384 مورخ 1389/4/23 هیات وزیران) در صورت بروز مشکل و اعتراض داوطلبان استخدام به معاینات پزشکی مرجع نهایی رسیدگی به توانایی جسمی و روانی انجام کار شورای پزشکی دانشگاه علوم پزشکی استان مربوط م. ب.. 3- ب. ت. ب. ضرورت و اهمیت سلامت روانی و جسمانی منادیان تعلیم و تربیت و به دلیل نقشی که در سلامت فکری و روانی دانش آموزان ایفا می کنند خصوصیات فردی آنان بیش از سایر طبقات اجتماعی حایز اهمیت م. ب. در این راستا در طرح طبقه بندی معلمان و در قسمت شرایط احراز مشاغل داشتن سلامت جسمانی معلمان مورد تأکید واضع قرار گرفته است. بنابراین تدریس معلمانی که به واسطه نقص و ضعف جسمانی از جمله تلفّظ حروف فارسی با مشکل مواجه می باشند قطعاً موجب ایجاد عسر و حرج و رکود در فعالیت های آموزشی و پرورشی مدارس خواهد شد در قضیه مبحوثٌ عنه، معلم ابتدایی که قدرت تلفّظ حرف الفبای پُرکاربرد (سین) را ندارد، قطعاً قادر نخواهد بود در حساس ترین مقطع تحصیلی (ابتدایی) چنین امری را به نوپایان بیاموزد این در حالی است که معلم برای دانش آموز ابتدایی مهمترین الگو و سرلوحه و پایه آموزش و یادگیری است. کافی است یک درس در مقطع ابتدایی را در نظر بگیریم شاید بالغ بر 20 یا 30 بار حرف (سین) تکرار می شود آیا در این شرایط معلم می بایست منحصراً مستمع باشد و دانش آموزان مطلب را قرایت کنند آیا زوایای تالی فاسد الزام به استخدام معلمی که قدرت تلفّظ صحیح حروف را دارا نیست مورد بررسی قرار گرفته است. آیا قضات دیوان حاضر هستند فرزند خ. ر. ب. چنین معلمی جهت تعلیم و تربیت بسپارند؟ بنابراین حکایت معلمان متفاوت و منحصر به فرد بوده و همانند برخی از مشاغل نمی باشد که نیاز به تلفّظ صحیح کلمات کمتر احساس می گردد. نتیجه این که فلسفه عدم پذیرش شاکی و افراد مشابه قطعاً ایجاد محیط تعلیم و تربیت متعارف و صحیح و التفات به دانش آموزان و آینده آنان م. ب. . 4- در بند 13 ماده 10 قانون اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش مصوّب 1366/11/25 و تبصره 4 ماده 1 و تبصره 1 ماده 2 آیین نامه اجرایی آن مصوّب 1384/9/2 یکی از وظایف آموزش و پرورش انجام اقدامات لازم به منظور تأمین حفظ و ارتقاء سلامت جسمی و روانی دانش آموزان و معلمان م. ب. و حتّی وزارت آموزش و پرورش موظّف گردیده درس سلامت را در برنامه آموزش ضمن خدمت معلمان تدوین و از طریق مکانیزم های کاربردی در ارتقای سلامت آنان اهتمام خ. ر. ب. کار گیرد . 5- رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه 9710090905801312 مورخ 1397/5/9 ، راجع به صلاحیت وزارت آموزش و پرورش در تعیین شرایط لازم برای توانایی انجام مشاغل آموزشی جهت تدریس به دانش آموزان مقرّر می دارد؛ اولاً استخدام در دستگاه های اجرایی تابع شرایط عمومی و اختصاصی مذکور در قانون مدیریت خدمات کشوری است و برابر بند (ز) ماده 42 قانون مذکور داشتن سلامت جسمانی و روانی و توانایی افراد برای انجام کاری که استخدام می شوند به موجب آیین نامه ای که به تصویب هیات دولت می رسد موکول شده است و در ماده 3 تصویب نامه شماره 88383/44178 مورخ 1389/4/23 هیات دولت به دستگاه های اجرایی این اختیار داده شده است تا صلاحیت و توانایی انجام کار داوطلبانی که برای آن استخدام می شوند را از طریق آزمون علمی، مصاحبه تخصصی و معاینات پزشکی احراز نمایند . ثانیاً، معیارهای توانایی جسمی و شرایط فیزیکی مناسب افراد برای تصدّی هر شغل موضوعی تخصّصی م. ب. و در ارتباط با موضوع مورد بحث، وزارت آموزش و پرورش به عنوان مرجع تخصّصی صلاحیت دارد شرایط لازم برای توانایی انجام مشاغل آموزشی را جهت تدریس به دانش آموزان در دستورالعمل نحوه انجام معاینات و تأیید صلاحیت های پزشکی آزمون استخدام پیمانی تعیین نماید و در اطّلاعیه استخدامی مربوطه نیز به سنجش توانایی افراد برابر ضوابط فوق اشاره شده است. ثالثاً: مصوبه مورد شکایت در مورد شرایط احراز شغل آموزشی است و با اصل 28 قانون اساسی مبنی بر آزادی افراد مغایرتی ندارد و رابعاً: شورای نگهبان نیز آن را خلاف موازین شرع مقدس ندانسته است، بنابراین مقرره مورد شکایت از جهت این که در چهارچوب اختیار قانونی مرجع صدور بوده و مغایرتی نیز با قوانین و شرع ندارد، قابل ابطال تشخیص داده نشد . 6- مطابق بندهای ذیل ماده 6 قانون تشکیل شورای عالی آموزش و پرورش تصویب مقرّرات و اصول لازم برای گزینش تخصّصی و تربیت و استخدام معلمان بررسی و تصویب طرح های توسعه در مراحل و رشته های مختلف تحصیلی براساس احتیاجات نیروی انسانی ب. ت. ب. امکانات کشور بر عهده شورای عالی آموزش و پرورش نهاده شده است به عبارت دیگر شورای مزبور اختیار درج شرایط لازم مربوط به تربیت و استخدام معلمان وزارت آموزش و پرورش را دارد . 7- به استناد ماده 43 قانون مدیریت خدمات کشوری دستگاه های اجرایی می توانند با لحاظ نمودن قوانین و مقرّرات قبلی، شرایطی علاوه بر شرایط عمومی استخدام را ملاک عمل قرار دهند. همچنین برابر آراء وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره دادنامه های 9610090905800474 و 9610090905800475 مورخ 1396/5/17 و 9709970905811841 مورخ 1397/9/20 شرایط قید شده در آگهی های استخدامی که داوطلبان با آگاهی از این موضوع در آزمون شرکت کرده اند الزام آور م. ب.. 8- تمسّک و توسّل شاکی به وضعیت و حالت سابق مبنی بر این که قبلاً به عنوان سرباز معلم در مدارس دولتی مشغول به خدمت بوده و صلاحیت جسمی، روحی و روانی ایشان در آن زمان مورد تأیید قرار گرفته و در نتیجه برای استخدام پیمانی حق مکتسبه ایجاد شده به دلایل ذیل مخدوش م. ب.. الف) براساس رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به شماره 9909970905810257 مورخ 1399/2/16 و قانون خدمت نظام وظیفه عمومی مصوّب سال 1363 و اصلاحات بعدی آن خدمت کارکنان وظیفه جنبه تکلیفی داشته و داوطلبانه محسوب نمی شود تا متضمّن حق مکتسبه به منظور استخدام باشد . ب) برابر رای وحدت رویه شماره 103 و 104 مورخ 1391/3/8 هیات عمومی دیوان عدالت اداری ایام تدریس به عنوان سرباز معلمی قابل احتساب به عنوان سابقه معلمی نیست تا موجد حقی جهت استخدام گردد؛ همچنان که هیات عمومی دیوان عدالت اداری در دادنامه شماره 9809970905812367 الی 9809970905812396 مورخ 1398/8/14 به صراحت اعلام نموده که الزام به استخدام پیمانی سرباز معلم ها پس از اتمام خدمت سربازی بر خلاف قانون م. ب.. همچنین مقرّرات ماده واحده قانون الحاق ماده 6 مکرر به اساسنامه نهضت مصوّب 1377 و مقرّرات قانون لغو مواد 6 و 6 مکرّر الحاقی اساسنامه مصوّب 1380 و رای وحدت رویه شماره 1182 – 1386/10/9 هیات عمومی دیوان عدالت اداری متضمّن عدم الزام دستگاه اجرایی جهت استخدام نیروهای سرباز معلم م. ب. نیز به موجب رای شماره 63 – 1396/4/16 هیات تخصّصی پژوهشی و فرهنگی دیوان عدالت اداری سربازان معلمی که پس از دوره خدمت بنا بر ضرورت تا پایان سال تحصیلی به صورت حق التدریس در آموزش و پرورش شاغل می شود از شمول استخدام مطابق قانون تعیین تکلیف معلمین حق التدریس خارج می باشند . ج) ب. ت. ب. این که مراحل جذب سرباز معلم و امریه، با استخدام در دستگاه دولتی اساساً تفاوت دارد؛ بنابراین استخدام در ارگان های دولتی و از جمله آموزش و پرورش، مستلزم طی مراحل مصاحبه معاینات پزشکی و گزینش مجدّد خواهد بود لذا صلاحیت های شغلی جسمانی و روانی افراد بر اساس مجوّز 99665 مورخ 1402/12/3 سازمان اداری و استخدامی کشور در زمان قبولی افراد در آزمون صلاحیت های علمی مورد بررسی قرار خواهد گرفت و گزینش و مصاحبه و معاینه قبل مربوط به سرباز معلمی ب. ت. ب. وجود رقابت مندرج در ماده 13 قانون استخدام کشوری قابل طرح سابقه و حق مکتسب نخواهد بود . با اوصاف فوق خدمت به عنوان سرباز معلم که از باب تکلیف و انجام وظیفه صورت گرفته، نمی تواند با کمک اصل استصحاب به آینده و استخدام بعدی وی سرایت نماید چه این که توسل به حالت سابقه در زمانی کاربرد دارد که هیچ گونه دلایل و قراین مخالف آن وجود نداشته باشد و برای رفع تحیّر به اصل استصحاب و تقبّل حالت سابق، روی آوریم در حالی که در قضیه مبحوثٌ عنه، عدم سلامت جسمانی شاکی توسط معاینات پزشکی که حسب مورد دلیل یا اماره می باشند احراز گردیده و با وجود دلیل و اماره جایی برای رجوع به اصل و حالت سابقه باقی نمی ماند . همچنین سلامت جسمانی و روانی افراد یک امر ثابت و دایمی نمی باشد بلکه ممکن است استمرار آن در طول زمان ب. ت. ب. وضعیت و شرایط فردی و نوعی تغییر پذیر یا متوقف گردد . 9- در خصوص توجیه شاکی مبنی بر عدم دسترسی به اطّلاعات و مستندات استخدامی و محرمانه بودن اسناد و مداک مستحضر می دارد؛ تمام اسناد و مدارک مورد نیاز و مورد ادّعای نامبرده در دفترچه آزمون استخدامی انتشار عمومی یافته و در سایت سنجش قابل دسترسی و دریافت رایگان م. ب. همچنین شیوه نامه ها و اطّلاعیه های تخصّصی مورد نیاز به صورت عمومی در درگاه اینترنتی آموزش و پرورش بارگذاری شده و افراد بنا به نیاز می توانند مستندات مورد نیاز را از آن اخذ کنند . ضمناً در خصوص ابطال کارگروه های ارزیابی صلاحیت ها و .... طی رای شماره 140231390000993532 مورخ 1402/4/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع تقاضای ابطال شیوه نامه بررسی اسناد، مدارک و انجام مصاحبه استخدامی معرفی شدگان چند برابر ظرفیت وزارت آموزش و پرورش از محل هشتمین آزمون مشترک فراگیر دستگاه های اجرایی در دی ماه سال 1398 (موضوع بخشنامه شماره 49 /710 مورخ 1399/11/12 معاون برنامه ریزی و توسعه منابع وزارت آموزش و پرورش)، کانون های ارزیابی دارای مجوز هیات وزیران م. ب. . بنا به مراتب ذکر شده و با تصریح وجود ایرادات شکلی و دفاعیات یاد شده و با تأکید بر این مهم که اقدامات این وزارت در موضوع شکایت برابر دستورالعمل ابلاغی سازمان اداری و استخدامی کشور بوده و تخطّی از آن مقرّرات صورت نگرفته است، رد شکایت شاکی م. ا.. " هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/7/15 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی ب. ت. ب. این که به موجب بند (ز) ماده 42 قانون مدیریت خدمات کشوری تعیین ضوابط برخورداری از سلامت جسمانی و روانی و توانایی برای انجام کار به تصویب آیین‌نامه هیات وزیران موکول شده و در آراء شماره 9809970905813162 مورخ 1398/11/15 و شماره 140231390000993532 مورخ 1402/4/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز بر این امر تأکید گردیده، بنابراین وزارت آموزش و پرورش در این موضوع اختیاری برای تعیین ضوابط ندارد و به همین جهت وضع بندهای 1-1، 1-2، 1-3، 1-4 و 1-5 دستورالعمل مورد اعتراض به لحاظ اقدام خارج از حدود اختیار وزارت آموزش و پرورش مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/ 10 ) در رسیدگی و تصمیم ‌ گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. / احمدرضا عابدی رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری