تاریخ دادنامه: 1405/3/19

شماره دادنامه: 140531390000683586 تاریخ دادنامه: 1405/3/19 شماره پرونده: 0400297 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکیان: آقایان … مصطفی قندی، سجاد توحیدی، فرید منشیی، محمد حسین منوچهری نایینی، فرشاد برزگر، امیر معتمدی، حسین خوشخو تیتکانلو، فریاد فاتحی، میلاد بنیات پور، محمد حسین کافی هرناشک، توحید بابایی، سید پارسا مهری نژاد، سینا پیرزاد و شایان گل‌کار همگی با وکالت آقای … پشتانی طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موضوع شکایت و خواسته: ابطال اطلاق بخشنامه های شماره 506/3246 /د مورخ 1403/5/23 و 506/2147 /د مورخ 1403/4/12 رییس مرکز جذب، امور اعضای هیات علمی و نخبگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گردش کار: آقای … پشتانی به وکالت از شاکیان به موجب دادخواستی واحد ابطال اطلاق بخشنامه های شماره 506/3246 /د مورخ 1403/5/23 و 506/2147 /د مورخ 1403/4/12 رییس مرکز جذب، امور اعضای هیات علمی و نخبگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: &#34; اینجانب به وکالت از شاکیان که همگی از فارغ التحصیلان رشته دندانپزشکی در مقطع تخصّص بوده و در دوران سرباز هیات علمی به سر می برند نکات زیر را در توضیح ردیف خواسته به عرض می رسانم: شاکیان مستند به ماده یک قانون نحوه تأمین هیات علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی کشور، تصمیم به گذراندن دوره سربازی در قامت هیات علمی نموده و مدّتی از خدمت سربازی را نیز طی نموده اند. این ماده مقرّر می دارد کلّیه افرادی که به عنوان عضو هیات علمی دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور مشغول به کار می شوند می توانند خدمت نظام وظیفه و سایر خدمات قانونی را در دانشگاه ها یا مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی مربوطه انجام دهند. تا تیرماه سال 1403 مقرره ای با عنوان «دستورالعمل ساماندهی خدمات دندانپزشکان متخصّص متعهّد خدمت» (مصوّب 1396/12/27 ) بر اعضای سرباز – هیات علمی حاکم بود که از سوی وزارت بهداشت صادر شده بود و شاکیان این پرونده نیز در زمان قبولی و ورود به دوره سرباز هیات علمی در حاکمیت این دستورالعمل بودند. مطابق این دستورالعمل که جزییات آن در زیر بیان می گردد سرباز هیات علمی، «تمام وقت غیر جغرافیایی» م. ب. بدین معنا که براساس جدول انتظار و در خارج از وقت اداری و نیز محیط و جغرافیای دانشگاه، اجازه تأسیس مطب و انجام طبابت را داشتند و لذا موکلین بنده و امثال ایشان با این انگیزه که می توانند از مزایای مادی تأسیس مطب و طبابت در خارج از وقت اداری دانشگاه بهره‌مند شوند پذیرفتند به جای 14 الی 21 ماه سربازی عادی 48 ماه سرباز هیات علمی شوند که بیشتر از دو برابر طول مدت سربازی عادی است. در تاریخ 1403/4/12 بخشنامه جدیدی به شماره 506/2147 / د از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ابلاغ شد که به «بخشنامه تمام وقت جغرافیایی» شناخته می شود با این بیان که «کلّیه اعضای هیات علمی متعهّد خدمت مشمول دستورالعمل ماده یک قانون نحوه تأمین اعضای هیات علمی در طول کل دوره 48 ماه گذراندن تعهّدات، به صورت «تمام وقت جفرافیایی» می باشند لذا هرگونه موافقت با خروج از تمام وقت جغرافیایی متقاضیان مذکور غیرقانونی م. ب.». سپس بخشنامه دیگری به شماره 506/3246 / د مورخ 1403/5/23 ابلاغ گردید که تأکیدی بر اجرای بخشنامه سابق الصدور از تاریخ ارسال نامه بود. لازم به ذکر است که تمام وقت بودن جغرافیایی در مورد موکلین بنده بدین معنا است که دندانپزشکانی که در حال گذراندن دوره سرباز هیات علمی هستند نمی توانند حتی خارج از وقت اداری و موظّفی خود در دانشگاه نیز مطبی در خارج از محیط دانشگاه دایر کرده و به کار خصوصی بپردازند بلکه باید کاملاً مطیع مقرّرات دانشگاه بوده و همه فعالیت هایشان ذیل نظر دانشگاه صورت گیرد که این عملاً با حقوق مکتسبه شاکیان در تضاد است. در توضیح مقرّرات «دستورالعمل ساماندهی خدمات دندانپزشکان ...» که موکلین، در زمان انتخاب مسیر سرباز هیات علمی در حاکمیت آن بودند، موارد زیر به عرض می رسد: به موجب ماده 4 آن دستورالعمل، دندانپزشکانی که سرباز هیات علمی محسوب می شوند پس از تأیید دانشگاه مربوطه مُجاز به خدمت به صورت «تمام وقت غیر جغرافیایی» می باشند. همچنین مطابق تبصره 2 همان ماده این افراد بعد از طی مدّت زمان انتظار(که در جدول ذیل ماده 5 آن مقرره ترسیم شده است) تا پایان مدّت تعهّدات با هماهنگی دانشگاه مُجاز به فعالیت در بخش خصوصی خواهند بود. تبصره 3 ماده مذکور نیز صدور مجوّز مطب توسط سازمان نظام پزشکی را به صورت سالیانه و مشروط به رضایت مندی و اعلام دانشگاه ذکر نموده بود. درادامه ماده 5 آن دستور العمل شامل جدولی به نام جدول مدّت انتظار بود که به موجب آن اگر سرباز هیات علمی در دانشگاه استان هایی مانند خرم آباد و ایلام به تدریس می پرداخت مدّت انتظار نداشت یعنی از ابتدا امکان طبابت در خارج از ساعات موظّفی دانشگاه برای وی فراهم بود. همچنین این مدّت انتظار برای دانشگاه‌های شهرهایی مانند ارومیه و یزد یک سال، برای شهرهای رشت و کاشان 2 سال و نهایتاً برای تهران 4 سال بود. حال با توجّه به این که خ. ه. د. زمان قبولی و ورود به دوره سرباز هیات علمی با چشم انداز طبابت در خارج از ساعات موظّفی این مسیر را انتخاب نموده و وارد آن شده اند اطلاق بخشنامه تمام وقت جغرافیایی، عطف به ماسبق شدن آن و مشمولیت شاکیان مورد اعتراض است. اطلاق بخشنامه مذکور و عطف به ماسبق شدن آن، اولاً خلاف صریح <a class="artref" href="/ماده/ماده-4-a_0815110235648">ماده 4 قانون مدنی</a> م. ب. که مقرّر می‌دارد «اثر قانون نسبت به آتیه است و قانون نسبت به ما قبل خود اثر ندارد مگر این که در قانون مقرّرات خاصّی نسبت به موضوع اتّخاذ شده باشد.» دکترین حقوقی، این ماده را در مورد تمام مقرّرات اداری و دولتی حاکم می‌داند. رویه قضایی در دیوان عدالت اداری نیز بر عدم عطف به ما سبق شدن مقرّرات تأکید دارد چنان که دیوان، در آرای متعدّدی تصمیمات مقامات اداری را از جهت رعایت و عدم رعایت اصل عطف به ماسبق شدن، مورد کنترل قضایی قرار داده و این استدلال مبنای ابطال بسیاری از تصمیمات و اقدامات اداری قرارگرفته است. همچنین از نظر اصول حقوقی نیز، حفظ حقوق مکتسبه افراد، از اولین ملزومات قانونگذاری است و عطف به ماسبق شدن قوانین و مقرّرات صریحاً با حقوق مکتسبه افراد در تعارض قرار می‌گیرد. النهایه مستند به <a class="artref" href="/ماده/ماده-4-a_0815110235648">ماده 4 قانون مدنی</a>، رویه قضایی صریح در دیوان عدالت اداری و اصول بدیهی فقهی و حقوقی، درخواست ابطال اطلاق بخشنامه های مورد شکایت و عدم عطف به ماسبق شدن آنها، نسبت به داندانپزشکانی که سابق بر بخشنامه تمام وقت جغرافیایی وارد دوره سرباز هیات علمی شده اند را دارم. &#34; متن مقرره های مورد شکایت به شرح زیر است: &#34; الف: بخشنامه شماره 506/3246 /د مورخ 1403/5/23 رییس مرکز جذب، امور اعضای هیات علمی و نخبگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ریاست دانشگاه ها / دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ..... ریاست دانشگاه شاهد ریاست دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی ریاست دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران ریاست دانشگاه بقیه ا...(عج) ریاست سازمان انتقال خون ایران ریاست انستیتو آموزشی، تحقیقاتی و درمانی قلب و عروق شهید رجایی با سلام و احترام پیرو نامه شماره 506/2147 / د مورخ 1403/4/12 با موضوع انجام تعهّدات متعهّدین خدمت مشمول دستورالعمل ماده یک نحوه تأمین هیات علمی به صورت تمام وقت جغرافیایی در طول دوره تعهّدات 48 ماهه، به آگاهی می رساند: رعایت و پایبندی به موضوع فوق الذکر از تاریخ ارسال نامه (1403/4/12 ) لازم‌الاجرا بوده و مسیولیت نظارت بر حُسن اجرای آن بر عهده ریاست آن دانشگاه م. ب. مراتب جهت اقدام مقتضی ارسال می گردد. - ریس مرکز جذب، امور اعضای هیات علمی و نخبگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ب: بخشنامه شماره 506/2147 / د مورخ 1403/4/12 رییس مرکز جذب، امور اعضای هیات علمی و نخبگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ریاست دانشگاه ها / دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ..... ریاست دانشگاه شاهد ریاست دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی ریاست دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران ریاست دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا..(عج) ریاست سازمان انتقال خون ایران ریاست انستیتو آموزشی، تحقیقاتی و درمانی قلب و عروق شهید رجایی با سلام و احترام بدین وسیله به آگاهی می رساند: کلّیه اعضای هیات علمی متعهّد خدمت مشمول دستورالعمل ماده یک نحوه تأمین اعضای هیات علمی (سرباز هیات علمی) در طول کل دوره 48 ماه گذراندن تعهّدات، به صورت تمام وقت جغرافیایی می باشند. لذا هرگونه موافقت با خروج از تمام وقت جغرافیایی متقاضیان مذکور، غیر قانونی م. ب.. مراتب جهت اطلاع رسانی و اقدام مقتضی ارسال می گردد. -رییس مرکز جذب، امور اعضای هیات علمی و نخبگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی&#34; در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/1540 مورخ 1404/5/11 توضیحاتی داده که خلاصه آن به قرار زیر است: &#34; 1- نامبردگان طی دادخواست تقدیمی مدعّی گردیده اند مقرره ای با عنوان «دستورالعمل ساماندهی خدمات دندانپزشکان متخصّص متعهّد خدمت» مصوّب 1396/12/27 بر اعضای سرباز هیات علمی حاکم بوده که به موجب آن این افراد که به جای خدمت 21 ماه سربازی عادی 48 ماه خدمت می نمایند، می توانستند از مزایای سرباز هیات علمی تمام وقت غیر جغرافیایی استفاده کنند لکن پس از ابلاغ بخشنامه شماره 506/2147 / د مورخ 1403/4/12 از مزایای یادشده محروم شده اند. نامبردگان براین اساس متقاضی مقید شدن بخشنامه شماره 506/2147 / د مورخ 1403/4/12 و عطف به ماسبق نشدن آن نسبت به افراد سابق بر تصویب آن می باشند. 2- در خصوص شکایت مطروحه بدواً به استحضار می رساند نامبردگان سابقاً همین خواسته را در هیات عمومی دیوان عدالت اداری مطرح نموده اند که تاکنون منجر به صدور رای نگردیده است. 3- شورای عالی انقلاب فرهنگی به موجب نظر صریح بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و نظرات روشن و مؤکّد رهبر معظّم انقلاب، براساس اصل 57 قانون اساسی تشکیل شده و ادامه حیات پیدا کرده است. ضمناً طبق فرمان امام خمینی (ره) و تأکید مقام معظّم رهبری مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی باید ترتیب اثر داده شود و به نحوی نباشد که یک مرجع قانونگذاری مانند مجلس شورای اسلامی تصمیمات آن را بی اثر کند؛ بنابراین طبق اصل 57 قانون اساسی و اطلاق عبارت ولایت مطلقه امر و امامت امّت در آن اصل و براساس قیاس اولویت، مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، قابل ابطال در هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیست. همچنین مقام معظّم رهبری در تاریخ 1392/6/30 با توجّه به برخی از اظهارات و تردیدها در خصوص اعتبار مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی به ویژه مستثنی بودن این مصوبات از رسیدگی و نقض آنها در مراجع قضایی از جمله دیوان عدالت اداری به رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام وقت فرموده اند: به مجمع تشخیص مصلحت گفته شود این قانون را اصلاح نمایند به گونه ای که مصوبات و تصمیمات شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز مانند شوراهای مشابه از قبیل شورای نگهبان و شورای عالی امنیت ملّی از شمول ورود دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی و نقض این مصوبات استثناء شود.» که این دستور مجدداً در تاریخ 1402/10/19 طی نامه شماره 1/53387 مورخ 1402/10/19 از سوی دفتر مقام معظّم رهبری به رییس جمهور و رییس شورای عالی انقلاب فرهنگی برای اجرا ابلاغ شده است. براین اساس و با توجّه به این که شکایت مطروحه دارای شیون تخصّصی علمی، آموزشی و پژوهشی می باشد، صدور قرارعدم صلاحیت به شایستگی هیات عالی تجدیدنظر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی از آن مقام مورد تقاضا است. 4- به موجب ماده یک قانون نحوه تأمین هیات علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی کشور، کلّیه افرادی که به عنوان عضو هیات علمی در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور به کار مشغول می شوند می توانند خدمت نظام وظیفه و سایر خدمات قانونی را در دانشگاه ها و یا مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی مربوطه انجام دهند. 5- براساس ماده 3 این قانون، کلّیه فارغ التحصیلان موضوع ماده 2 ملزمند در صورت نیاز، خدمت نظام وظیفه و سایر خدمات قانونی را به عنوان عضو هیات علمی در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور یک الی دو برابر، به تفصیل آیین نامه اجرایی انجام دهند. 6- براساس ماده 9 آیین نامه اجرایی قانون یادشده، کلّیه افرادی که به عنوان عضو هیات علمی در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور پذیرفته می شوند موظّفند بین سه تا چهار سال خدمت نمایند. 7- براساس ماده یک قانون احکام دایمی توسعه کشور، آیین نامه اداری استخدامی اعضاء هیات علمی به تصویب هیات امناء دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی رسیده است. 8- به موجب مواد 12 و 14 آیین نامه اداری و استخدامی اعضاء هیات علمی دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اصلاحی سال 1396 و 1391 کلّیه افرادی که به صورت هیات علمی در دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی بکارگیری می شوند، ملزم به انجام خدمت به صورت تمام وقت جغرافیایی می باشند که در بخشنامه استنادی شکات نیز بر این امر تصریح شده است. ضمن این که بخشنامه مذکور در خصوص کلّیه اعضاء هیات علمی مشمول قانون نحوه تأمین هیات علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی کشور بوده و تفاوتی میان رشته های پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و علوم پایه و ... در آن نبوده و همچنین حاوی حکم یا تصمیم جدیدی نیست. 9- لازم به ذکر است در ابلاغ شروع به کار متعهّدین، ماده یک قانون نحوه تأمین هیات علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی کشور درج شده است: «نامبرده مکلّف به انجام وظایف آموزشی و درمانی و پژوهشی محوله با اولویت پوشش مناطق کمتر توسعه یافته در آن استان به تشخیص آن دانشگاه م. ب..&#34; 10- در خصوص استناد نامبرده به دستورالعمل ساماندهی خدمات دندانپزشکان متخصّص متعهّد خدمت مصوّب 1396/12/27 به استحضار می رساند در هیچ قسمتی از دستورالعمل یاد شده اعلام نشده است که مشمولین قانون نحوه تأمین هیات علمی (مشمولینی که خدمت نظام وظیفه خود را در قالب هیات علمی انجام می دهند) باید به صورت تمام وقت غیر جغرافیایی بکارگیری شوند. ضمن این که شاکی نیز بند یا ماده استنادی خود را از دستورالعمل یاد شده اعلام ننموده وصرفاً به صورت کلّی به آن اشاره نموده است. 11- بنابراین فارغ از رشته مقطع تحصیلی دانش آموختگان، با توجّه به این که مشمولین دستورالعمل ماده یک قانون نحوه تأمین هیات علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی کشور (سرباز هیات علمی) مشغول گذراندن دوره خدمت مقدس نظام وظیفه عمومی می باشند، هرگونه تصمیم گیری و اقدام برای این افراد، براساس قانون نحوه تأمین هیات علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور و آیین نامه اجرایی آن صورت می پذیرد. کما این که در ماده 10 آیین نامه اجرایی قانون نحوه تأمین هیات علمی مورد نیاز دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور به صراحت آمده است: «فارغ التحصیلان موضوع قانون در زمان اشتغال در دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی و تحقیقاتی کشور می توانند در ساعات فراغت با توجّه به مقرّرات جاری دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی، در مراکزی که به وسیله دانشگاه مربوطه تعیین می شود فعالیت نمایند». براین اساس و با عنایت به مراتب فوق و ب. ت. ب. این که هیچ یک از اقدامات این وزارت برخلاف ضوابط و مقرّرات صورت نگرفته است، صدور رای به رد دادخواست مطروحه مورد تقاضا است.&#34; هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/3/19 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی با توجّه به این که مطابق ماده 1 قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور مصوّب سال 1395 مقرّر شده است که: «دانشگاه ها، مراکز و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی و فرهنگستان ها و پارک های علم و فناوری که دارای مجوّز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذی ربط می‌باشند، بدون رعایت قوانین و مقرّرات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی به ویژه قانون محاسبات عمومی کشور، قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات و الحاقات بعدی آنها و فقط در چهارچوب مصوبات و آیین‌نامه‌های مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی مصوّب هیات امنا که حسب مورد به تأیید وزیران علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و در مورد فرهنگستان ها به تأیید رییس‌جمهور و در مورد دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی و تحقیقاتی وابسته به نیروهای مسلّح به تأیید رییس ستاد کل نیروهای مسلّح می‌رسد عمل می‌کنند»، لذا مقرره‌گذاری در ارتباط با امور استخدامی دانشگاه ها با هیات امنای مراجع مذکور است و از این نظر اطلاق بخشنامه‌های شماره 506/2147 / د مورخ 1403/4/12 و شماره 506/3246 / د مورخ 1403/5/23 رییس مرکز جذب و امور اعضای هیات علمی و نخبگان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که مفاد آنها ناظر به امور استخدامی است، خارج از حیطه صلاحیت های مقام صادر کننده بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم‌ گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. / احمدرضا عابدی رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری