حق اعتراض و تجدیدنظرخواهی و فرجام خواهی

آیا یگان متضرر از جرم تنها اعلام کننده و گزارش دهنده جرم م. ب. و حق دفاع و اعتراض و تجدیدنظرخواهی را ندارند یا اینکه همانند شاکی خصوصی علاوه بر حق طرح دعوا و شکایت، حق دفاع و حق اعتراض و تجدیدنظرخواهی و فرجام خواهی را دارند؟ نظر هیات عالی اگر چنانچه یگان صرفا وقوع جرمی را گزارش دهد بدون اینکه متضرر از جرم باشد، در این حالت فقط گزارش دهنده وقوع جرم م. ب. و نمی‌تواند مانند شاکی نسبت به رای صادره اعتراض نماید. ولی می‌تواند در صورت لزوم موضوع را به دادستان منعکس نماید تا ایشان در صورت احراز، مستند به بند (پ) ماده 433 درخواست تجدید نظر خواهی و یا فرجام خواهی نماید. اما اگر یگان متضرر از جرم باشد می‌بایست در راستای ماده 575 قانون آیین دادرسی کیفری تا قبل از اعلام ختم دادرسی درخواست ضرر و زیان خود را تسلیم دادگاه نماید که در این حالت یگان میتواند مستند به بند (ب) ماده 433 قانون آیین دادرسی کیفری به صورت مستقل به رای صادره اعتراض نماید. نظر اتفاقی در خصوص جرایم نظامی که یگان متضرر می‌گردد بایستی قائل به تفکیک باشیم: 1- اگر جرم انجام شده موجب ضرر و زیان مادی به نیروهای مسلح شده باشد طبق تبصره 2 ماده 575 قانون آیین دادرسی جرائم نیروهای مسلح حق طرح دعوا و شکایت، حق دفاع و پیگیری دعوی، حق اعتراض و تجدیدنظرخواهی برای یگان متضرر از جرم پیش بینی شده است. 2- اگر جرم انجام شده موجب ضرر و زیان مادی به نیروهای مسلح نباشد در این صورت یگان متضرر از جرم فقط حق طرح دعوا و شکایت را دارند و حق اعتراض و تجدید نظرخواهی را ندارند. در واقع در اینگونه جرایم یگان خدمتی صرفاً گزارش دهنده و خبر دهنده از وقوع جرم محسوب می‌شوند و عنوان شاکی خصوصی ندارند و برابر ماده 134 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح؛ هرگاه در اثر وقوع بزه ای که رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه‌های نظامی است خسارت یا زیان مالی متوجه نیروهای مسلح شده باشد دادستان نظامی با تعقیب موضوع از لحاظ جنبه عمومی از حیث دریافت خسارات در دادگاه، سمت نمایندگی نیروهای مسلح را دارا خواهد بود. در خصوص موضوع فوق نظریه مشورتی 36579/34/07 مورخ 1396/07/15 مقرر می دارد: برابر ماده 575 قانون آیین دادرسی جرائم نیروهای مسلح مصوب 1392، هرگاه در اثر وقوع جرم، ضرر و زیان مادی به نیروهای مسلح وارد شود، یگان مربوط مکلف است وفق مقررات آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، دادخواست ضرر و زیان وارد شده را به دادگاه تسلیم کند. بر اساس تبصره «2» همان ماده در این گونه موارد (ورود زیان مادی) یگان مربوطه علاوه بر حق طرح شکایت می‌توانند بر اساس مقررات در خصوص آرای صادر شده حسب مورد اعتراض، تجدیدنظرخواهی و یا فرجام خواهی کند. بنابراین در مواردی که برابر مقررات قانونی مذکور، یگان های نیروهای مسلح متحمل زیان مادی شده اند حسب مورد شاکی یا مدعی خصوصی محسوب می‌شوند و دارای حق اعتراض، تجدیدنظرخواهی و یا فرجام خواهی هستند؛ ولکن قانونگذار در سایر جرایم چنین اختیاری را برای آنان وضع نکرده و صرفاً تکلیف گزارش جرم را برای آنها مقرر کرده است.