رأی
دادنامه 140431390000765418 هیات تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری — 1404/04/03 — ابطال بند (ح) ماده 1 آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیل ها، مرداب ها، برکه های طبیعی و…
بـسـمـه تـعـالـی
هیات تخصصی اراضی شهرسازی ، منابع طبیعی و محیط زیست
* شماره پــرونـــده :
هـ ت/ 0400002 شماره دادنامه سیلور: 140431390000765418 تاریخ: 1404/04/03
* شاکی: آقای …
*طرف شکایت : وزارت نیرو - نهاد ریاست جمهوری
*مـوضـوع شـکایت و خواسته : ابطال بند (ح) ماده 1 آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیل ها، مرداب ها، برکه های طبیعی و شبکه های آبرسانی، آبیاری و زهکشی موضوع تصویب نامه شماره 36046/ت23687هـ مورخ 1379/8/16 هیات وزیران
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
* شاکی د. ب. ط. وزارت نیرو و نهاد ریاست جمهوری به خواسته ابطال بند (ح) ماده 1 آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیل ها، مرداب ها، برکه های طبیعی و شبکه های آبرسانی، آبیاری و زهکشی موضوع تصویب نامه شماره 36046/ت23687هـ مورخ 1379/8/16 هیات وزیران مطرح کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است. متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر م. ب.:
" تصویب نامه شماره 36046/ت23687هـ مورخ 1379/8/16 هیات وزیران
ماده 1 : اصطلاحات مندرج در این آیین نامه از نظر اجرای مقررات آن در معانی ذیل به کار می رود:
ح – بستر: آن قسمت از رودخانه ، نهر یا مسیل است که در هر محل ب. ت. ب. آمار هیدرولوژیک و داغاب و حداکثر طغیان با دوره برگشت 25 ساله به وسیله وزارت نیرو و یا شرکت های آب منطقه ایی تعیین می شود.
در مناطقی که ضرورت می نماید سیلاب با دوره برگشت کمتر یا بیشتر از 25 ساله ملاک محاسبه قرارگیرند سازمان های آب منطقه ای حسب مورد با ارایه نقشه های مربوطه و توجیهات فنی از حوزه های ستادی وزارت نیرو مجوز لازم را اخذ خواهند نمود. "
*دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت :
شاکی به موجب دادخواست تقدیمی توضیح داده است که :
علیرغم آنکه در تبصره 1 ماده 2 قانون توزیع عادلانه آب صراحتا معیار و نحوه تعیین پهنای بسترآورده شده و بیان می دارد : «تعیین پهنای بستر وحریم آن در مورد هر رودخانه و نهر طبیعی و مسیل ومرداب و برکه طبیعی در هر محل ب. ت. ب. آمار هیدرولوژی رودخانه ها و انهار و داغاب در بستر طبیعی آنها بدون رعایت اثر ساختمان تاسیسات آبی با وزارت نیرو است»؛ اما وزارت نیرو هنگامی که وفق ماده 51 قانون توزیع عادلانه آب مبادرت به تهیه و تصویب آیین نامه اجرایی این قانون نموده، مغایر با نص صریح قانون در بند (ح) ماده 1 آییین نامه مربوطه تعریفی متفاوت از بستر و نحوه تعیین حدود آن ارایه کرده است با این مضمون که : « ح- بستر: آن قسمت از رودخانه , نهر یا مسیل است که در هر محل ب. ت. ب. آمار هیدرولوژیک و داغاب و حداکثر طغیان با دوره برگشت 25 ساله به وسیله وزارت نیرو ویا شرکت های آب منطقه ای تعیین می شود و در مناطقی که ضرورت می نماید سیلاب با دوره برگشت کمتر یا بیشتر از 25 ساله ملاک محاسبه قرارگیرند سازمان های آب منطقه ای حسب مورد با .....» اگرچه در نگاه اول، بظاهر این تعریف ارایه شده از بستر و نحوه تعیین پهنای آن در بند ح ماده 1 آیین نامه از منظر کارشناسی و برای تکمیل نظر قانون گذار بوده وتفاوت قابل ملاحظه با نص صریح قانون توزیع عادلانه آب ندارد، اما در مرحله اجرا همین کلمات و جملات اضافه شده به قانون (حداکثر طغیان، سیلاب با دوره بازگشت 25 ساله وکمتر یا بیشتر ) همراه با اختیارات قانونی و بعضا فراقانونی تفویض شده به وزارت نیرو و فصل الخطاب دانستن اظهار نظر کارشناسان وابسته به وزارت نیرو و شرکت های تابعه آن، علی الخصوص شرکت های آب منطقه ای سبب گشته در سال های اخیر این مجموعه با دستاویز قراردادن مواردی از این قبیل در آیین نامه و دستورالعمل های اجرایی از جایگاه مدیریتی خود بر منابع آبی خارج و با هدف توسعه قدرت و کسب درآمد صرفا در قامت یک مدعی تمام تلاش خود را معطوف به تملک زمین به بهانه واقع شدن آن در بستر رودخانه بنمایند و سهل الوصول ترین راه برای نیل به این هدف آنکه با تفسیر به نفع خود از قانون و قانون گذاری از طریق آیین نامه بستر رودخانه و مجاری آبی را بیشتر از میزان واقعی آن برآورد و تعیین کنند و این موضوع خود گویای آن است که همین تعریف غیر قانونی از بستر می تواند از مصادیق تعارض منافع و گلوگاه فساد باشد تا جاییکه بواسطه آن شرکت های تابعه وزارت نیرو حقوق مالکانه و مکتسبه شهروندان و مجاورین قانونی رودخانه ها را بی مهابا نقض و پایمال نموده و متاسفانه در این مجال فرصت شرح و بسط آن وجود ندارد، لذا تقاضا دارد در صورت امکان موضوع با در نظر گرفتن جهات مختلف آن بررسی و در صورت صلاحدید موارد تحت کارشناسی مستقل از وزارت نیرو ( کارشناسان دانشگاهی و ...)قرار گرفته و متعاقبا اقدام مقتضی جهت اصلاح آیین نامه مذکور صورت پذیرد .
و کلام آخر آنکه در اغلب تعاریف مورد پذیرش کارشناسان و صاحبنظران این حوزه، سیلاب به معنای خروج آب از بستر طبیعی آن بوده و ازاینرو داغاب سیلاب نمی تواند مفهومی معادل داغاب در بستر طبیعی رودخانه ها داشته و جهت تعیین پهنای بستر مورد استفاده قرارگیرد.
*خلاصه مدافعات طرف شکایت :
معاونت حقوقی ریاست جمهوری به موجب جوابیه شماره 204949/56426 مورخ 1403/12/26 پاسخ داده است که :
1. مطابق تبصره (1) ماده (2) قانون توزیع عادلانه آب مقرر شده است تعیین پهنای بستر و حریم آن در مورد هر رودخانه و نهر طبیعی و مسیل و مرداب و برکه طبیعی در هر محل ب. ت. ب. آمار هیدرولوژی رودخانه ها و انهار و داغاب در بستر طبیعی آنها بدون رعایت اثر ساختمان تأسیسات آبی با وزارت نیرو است لذا در تبصره مزبور بر تعیین پهنای بستر و حریم رودخانه ها و انهار در« بسترطبیعی» آنها یعنی آن سطح از اراضی مجاور رودخانه که به طور طبیعی و نه به صورت اتفاقی و استثنایی زیر پوشش آب می رود تأکید شده و در این خصوص، ملاک عمل را توجه به آمار «هیدرولوژی رودخانه ها و انهار و داغاب» قرار داده است.
2 در راستای تعیین بستر طبیعی رودخانه ها و انهار هیات وزیران در مصوبه مورد شکایت ملاک عمل را «حداکثر طغیان با دوره برگشت 25 ساله قرار داده که همچنانکه در تبصره (1) ماده (2) قانون آب و نحوه ملی شدن آن مصوب 1347/4/27 بند (و) ماده (1) آیین نامه مربوط به تعیین بستر و حریم رودخانه ها و انهار و مسیل ها و شبکه های آبیاری و زهکشی مصوب 1353/02/07 هیات وزیران و بند (11) فصل اول آیین نامه اجرایی قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه های مرزی مصوب 1363/12/18 هیات وزیران به آن اشاره شده «حداکثر طغیان»، «ب. ت. ب. آمار هیدرولوژی رودخانه ها و انهار و داغاب» و به عبارتی دیگر « از طریق محاسبات آمار حفظ احتمالات هیدرولوژیک » تعیین میشود.
بنا به مراتب فوق از آنجا که از یک سو حداکثر «طغیان با دوره برگشت 25 ساله» ملاکی برای تعیین «بستر طبیعی» رودخانه ها و انهار مندرج در تبصره (1) ماده (2) قانون توزیع عادلانه آب قلمداد میشود و از سویی دیگر «حداکثر طغیان» ب. ت. ب. آمار هیدرولوژی رودخانه ها و انهار و داغاب یعنی ملاکهای مورد اشاره در تبصره (1) ماده (2) قانون توزیع عادلانه آب تعیین میشود و در نتیجه تعیین معیار و ملاک مستقل و جدیدی از سوی هیات وزیران در تعیین بستر رودخانه ها و انهار طبیعی به شمار نمی آید و ذکر عبارت «حداکثر طغیان با دوره برگشت 25 ساله» با این رویکرد صورت پذیرفته که چنانچه سیلاب با این دوره بازگشت رخ دهد جوابگوی عبور ایمن سیلاب با ریسک قابل قبول برای ساکنین منطقه باشد و امکان حفظ شرایط طبیعی رودخانه وجود داشته باشد ضمن درخواست اتخاذ تصمیم شایسته دایر بر رد شکایت مطروحه خواهشمند است در هنگام طرح موضوع در هیات عمومی دیوان و یا هیاتهای تخصصی ذی ربط از نماینده این معاونت جهت ارایه توضیحات لازم دعوت به عمل آید.
پرونده شماره هـ ت/0400002 مبنی بر درخواست ابطال بند (ح) ماده 1 آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیل ها، مرداب ها، برکه های طبیعی و شبکه های آبرسانی، آبیاری و زهکشی موضوع تصویب نامه شماره 36046/ت23687هـ مورخ 1379/8/16 هیات وزیران در جلسه مورخ 1404/3/11 هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات با اتفاق آرا به شرح ذیل اعلام نظر نمودند:
رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
1- بر اساس تبصره 1 ماده 2 قانون توزیع عادلانه آب مصوب 1361 مقرر گردیده: «تعیین پهنای بستر و حریم آن در مورد هر رودخانه و نهر طبیعی و مسیل و مرداب و برکه طبیعی در هر محل ب. ت. ب. آمار هیدرولوژی رودخانهها و انهار و داغاب در بستر طبیعی آنها بدون رعایت اثر ساختمان تأسیسات آبی با وزارت نیرو است.»
2- بر اساس ماده 51 قانون مذکور نیز مقرر گردیده: «آیین نامه های اجرایی این قانون توسط وزارتین نیرو و کشاورزی بر حسب مورد تهیه و پس از تصویب هیات وزیران قابل اجرا خواهد بود.»
بنابه مراتب مذکور بند (ح) ماده 1 آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها، انهار، مسیل ها، مرداب ها، برکه های طبیعی و شبکه های آبرسانی، آبیاری و زهکشی موضوع تصویب نامه شماره 36046/ت23687هـ مورخ 1379/8/16 هیات وزیران با استفاده از اختیارات قانونی موضوع ماده 51 قانون توزیع عادلانه آب مصوب 1361 به تصویب رسیده و مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی نداشته و خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن نبوده و قابل ابطال نمی باشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده 93 قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم گیری های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود.
شهریار قلعه
رییس هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست
دیوان عدالت اداری
موارد مرتبط 46
آرای مرتبط 40
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000359742 مورخ 1403/02/17 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001496262 مورخ 1403/06/26 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001269484 مورخ 1403/05/30 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002190814 مورخ 1402/08/23 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001264917 مورخ 1403/05/30 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002034765 مورخ 1402/08/08 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000360687 مورخ 1403/02/17 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1266042 مورخ 1402/05/18 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002738991 مورخ 1402/10/20 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000246950 مورخ 1403/02/04 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000310121 مورخ 1403/02/10 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390001853235 مورخ 1402/07/19 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002412585 مورخ 1402/09/18 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002192254 مورخ 1402/08/23 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1513036 مورخ 1402/06/13 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002694958 مورخ 1402/10/17 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002411326 مورخ 1402/09/18 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001755114 مورخ 1403/07/24 هیات عموعی دیوان عدالت اداری
مواد 91 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000358707 مورخ 1403/02/17 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000298766 مورخ 1403/02/09 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 2137 مورخ 1400/07/20 هیات عمومی دیوان عدالت اداری
مواد 80 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001590009 مورخ 1403/07/10 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1518637 مورخ 1402/06/14 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000725176 مورخ 1403/03/27 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002296563 مورخ 1402/09/06 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390002413341 مورخ 1403/10/10 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390003367866 مورخ 1402/12/23 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390003150675 مورخ 1402/12/01 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1294087مورخ 1402/05/22 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001948804 مورخ 1403/08/15 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000175175 مورخ 1403/01/28 هیات تخصصی مالیاتی، بانکی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000266941 مورخ 1403/02/08 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390001867027 مورخ 1402/07/22 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390002743965 مورخ 1403/11/15 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002322046 مورخ 1402/09/06 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390002191534 مورخ 1402/08/23 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390000711159 مورخ 1403/03/26 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140231390003082994 مورخ 1402/11/25 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 1511809 مورخ 1402/06/13 هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری
مواد 12 و 84 قانون دیوان عدالت اداری
-
رأی
هماستناد
رای شماره 140331390001558777 مورخ 1403/07/03 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری
نظریات مشورتی 1
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/99/14 مورخ 1399/03/17
ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 بیان می ک
مواد مرتبط 4
-
اعمال
از این صفحه
ماده 1 — آییننامه مربوط به بستر و حریم رودخانهها، انهار، مسیلها، مردابها، برکههای طبیعی و شبکههای آبرسانی، آبیاری و زهکشی 1379/08/11
ماده 1 آیین نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه ها
-
مبتنی بر
از این صفحه
ماده 2 — قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱/۱۲/۱۶)
ماده 2 قانون توزیع عادلانه آب صراحتا معیار و نحوه تعیین پهنای بسترآورده
-
مبتنی بر
از این صفحه
ماده 51 — قانون توزیع عادلانه آب (مصوب ۱۳۶۱/۱۲/۱۶)
ماده 51 قانون توزیع عادلانه آب مبادرت به تهیه و تصویب آیین نامه اجرایی ای
-
مبتنی بر
از این صفحه
ماده 84 — قانون دیوان عدالت اداری (مصوب ۱۳۸۵/۰۳/۰۹)
ماده 84 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب 1402 ظرف مهلت بیست روز از تار
مقرراتِ مرتبط 1
-
بخشنامه
هماستناد
بخشنامه سازمان امور مالیاتی در خصوص ابلاغ رای شماره 86 هیات عمومی دیوان عدالت اداری موضوع ابطال بند 2 مصوبه 30562/ت49128ه- مورخ 15 اردیبهشت 1392 هیات وزیران در مورد پروژه های مسکن
ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 و ضمن
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
