دادگاه صلاحیتدار در رسیدگی به دعوای تقسیم ترکه

رأی خلاصه جریان پرونده بانو ت.الف. در تاریخ 30/2/90 د. ب. ط. 1- الف. 2- س. 3- ط. 4- ر. 5- ر. 6- ر. همگی الف.، به خواسته تقسیم ماترک مرحوم م.الف. (مورث طرفین پرونده) به دادگاه عمومی کوثر تقدیم و اعلام داشته: مورث طرفین در تاریخ 13/3/74 مرحوم شده و به موجب گواهی حصر وراثت پیوست از آن مرحوم 5 فرزند دختر و 2 پسر باقی مانده است آن مرحوم اموال غیرمنقولی داشته که خواندگان متصرف شده و حاضر به تقسیم اموال نمی‌باشند [و] به موجب دادخواستی تقاضای رسیدگی و صدور رأی دارد. ابتدا پرونده به شورای حل اختلاف گنجگاه ارجاع شده ولی طرفین به سازش نرسیده‌اند. پرونده به شعبه اول دادگاه عمومی کوثر اعاده گردیده است. دادگاه مرجوع‌الیه با استناد به اینکه طبق ماده 163 قانون امور حسبی دعوی راجع به ترکه در دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی رسیدگی می‌شود و طبق گواهی احضار آخرین اقامتگاه متوفی در کرج بوده ( البته مورث طرفین در تاریخ 13/3/74 طبق گواهی انحصار وراثت - در کرج فوت کرده و بحثی از اقامتگاه نشده است) ، خود را صالح به رسیدگی ندانسته و به صلاحیت دادگاه‌های عمومی کرج قرار عدم صلاحیت صادر کرده است ( دادنامه شماره 9100272-31/3/91 ) پرونده به شعبه 16 دادگاه عمومی کرج ارجاع گردیده و آن دادگاه نیز به موجب دادنامه شماره 9100428-31/4/91 و با این استدلال که محل فوت، اقامتگاه محسوب نمی‌شود و علاوه بر اینکه همه خواندگان ( طبق دادخواست) در شهرستان کوثر اردبیل (روستای ابلی علیا) مقیم هستند و اموال متوفی نیز در آنجا قرار دارد، صلاحیت آن دادگاه [را] نپذیرفته و به شایستگی دادگاه عمومی کوثر قرار عدم صلاحیت صادر و پرونده را به این مرجع ( دیوان عالی کشور) به منظور حل اختلاف ارسال داشته است. پرونده پس از ثبت دبیرخانه به این شعبه محول گردیده ، محتویات پرونده مطالعه و بررسی گردید. گزارش حاضر تنظیم و قرارهای صادر شده به هنگام شور قرائت خواهد شد.هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … عالی کشور اجمالاً مبنی بر تشخیص صلاحیت دادگاه عمومی کوثر مبنی بر دادنامه شماره 9100272-31/3/91 شعبه 16 دادگاه عمومی کرج مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور به موجب ماده 163 قانون امور حسبی «امور راجع به ترکه با دادگاهی است که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران در حوزه آن دادگاه بود ...»; و همچنین برابر ماده 2 قانون تصدیق انحصار وراثت «در صورتی که وراث متوفی یا سایر اشخاص ذی‌نفع بخواهند تصدیق انحصار وراثت تحصیل کنند، باید تقاضای کتبی به یکی از محاکم صلح محل اقامت دائمی متوفی... تقدیم کنند...»; از آنجا که گواهی حصر وراثت شماره 9000074-3/6/90 در خصوص مرحوم م.الف. از شورای حل اختلاف شهرستان کوثر صادر گردیده ، این امر قرینه و اماره قضائی بر وجود آخرین اقامتگاه قانونی متوفی در حوزه قضائی شهرستان کوثر است . و صرف تصریح به محل «فوت»; در کرج نمی‌تواند مبنای قانونی بر تعیین اقامتگاه باشد، به خصوص که موضوع تقسیم ترکه نیز اموال غیرمنقولی است که در حوزه دادگاه عمومی کوثر قرار دارد و آدرس طرفین دعوی هم، در همان حوزه اعلام گردیده است . بنابه مراتب مذکور، دادنامه شماره 9100428-31/4/91 شعبه 16 دادگاه عمومی کرج از حیث نتیجه صحیح بوده و تأیید نمی‌شود. و با استناد به تبصره ذیل ماده 27 قانون آیین دادرسی مدنی با اعلام صلاحیت رسیدگی شعبه اول دادگاه عمومی کوثر و نقض قرار عدم صلاحیت شماره 9100272-31/3/91، پرونده را جهت رسیدگی مطابق موازین قانونی و صدور رأی مقتضی به شعبه اول دادگاه عمومی کوثر ارجاع می‌شود. رئیس شعبه 21 دیوان عالی کشور -مستشار شعبه فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی دادگاه صلاحیتدار در رسیدگی به دعوای تقسیم ترکه در یک پرونده مربوط به تقسیم ماترک، درخواست تقسیم اموال متوفی از سوی یکی از وراث به دادگاه عمومی ارائه شد. در این درخواست، اعلام گردید که متوفی در تاریخ معین فوت کرده و دارای پنج دختر و دو پسر به عنوان وراث است. خواهان مدعی شد که سایر وراث در حال تصرف اموال غیرمنقول متوفی بوده و از تقسیم آن امتناع می‌ورزند. <br>پس از ارجاع پرونده به شورای حل اختلاف و عدم حصول سازش، پرونده به دادگاه عمومی بازگشت. این دادگاه با استناد به ماده 163 قانون امور حسبی و گواهی حصر وراثت، خود را غیر صالح برای رسیدگی اعلام و قرار عدم صلاحیت صادر کرد. <br>همچنین، دادگاه عمومی دیگری به دلیل اقامتگاه وراث و محل اموال متوفی، قرار عدم صلاحیت مشابهی صادر و پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال نمود. دیوان عالی کشور با استناد به مواد قانونی مرتبط، به این نتیجه رسید که آخرین اقامتگاه قانونی متوفی در حوزه قضایی شهرستان مربوطه بوده و صرف اشاره به محل فوت نمی‌تواند مبنای صلاحیت دادگاه قرار گیرد. بنابراین، قرار عدم صلاحیت صادره از دادگاه عمومی نقض و صلاحیت رسیدگی به شعبه اول دادگاه عمومی اعلام گردید و پرونده جهت رسیدگی به آن دادگاه ارجاع شد. شماره دادنامه قطعی: --- پیام: صدور گواهی انحصار وراثت از شورای حل اختلاف یک حوزه قضایی اماره قضایی است که اخرین اقامتگاه متوفی در همین حوزه قضایی بوده و صلاحیت رسیدگی به دعوای تقسیم ترکه را دارد. رای خلاصه جریان پرونده بانو ت.الف. در تاریخ 30/2/90 د. ب. ط. 1 - الف. 2 - س. 3 - ط. 4 - ر. 5 - ر. 6 - ر. همگی الف.، به خواسته تقسیم ماترک مرحوم م.الف. (مورث طرفین پرونده) به دادگاه عمومی کوثر تقدیم و اعلام داشته: مورث طرفین در تاریخ 13/3/74 مرحوم شده و به موجب گواهی حصر وراثت پیوست از آن مرحوم 5 فرزند دختر و 2 پسر باقی مانده است آن مرحوم اموال غیرمنقولی داشته که خواندگان متصرف شده و حاضر به تقسیم اموال نمی‌باشند [و] به موجب دادخواستی تقاضای رسیدگی و صدور رای دارد. ابتدا پرونده به شورای حل اختلاف گنجگاه ارجاع شده ولی طرفین به سازش نرسیده‌اند. پرونده به شعبه اول دادگاه عمومی کوثر اعاده گردیده است. دادگاه مرجوع‌الیه با استناد به اینکه طبق ماده 163 قانون امور حسبی دعوی راجع به ترکه در دادگاه آخرین اقامتگاه متوفی رسیدگی می‌شود و طبق گواهی احضار آخرین اقامتگاه متوفی در کرج بوده (البته مورث طرفین در تاریخ 13/3/74 طبق گواهی انحصار وراثت - در کرج فوت کرده و بحثی از اقامتگاه نشده است)، خود را صالح به رسیدگی ندانسته و به صلاحیت دادگاه‌های عمومی کرج قرار عدم صلاحیت صادر کرده است (دادنامه شماره --- - 31/3/91 ) پرونده به شعبه --- دادگاه عمومی کرج ارجاع گردیده و آن دادگاه نیز به موجب دادنامه شماره --- - 31/4/91 و با این استدلال که محل فوت، اقامتگاه محسوب نمی‌شود و علاوه بر اینکه همه خواندگان (طبق دادخواست) در شهرستان کوثر اردبیل (روستای ابلی علیا) مقیم هستند و اموال متوفی نیز در آنجا قرار دارد، صلاحیت آن دادگاه [را] نپذیرفته و به شایستگی دادگاه عمومی کوثر قرار عدم صلاحیت صادر و پرونده را به این مرجع (دیوان عالی کشور) به منظور حل اختلاف ارسال داشته است. پرونده پس از ثبت دبیرخانه به این شعبه محول گردیده، محتویات پرونده مطالعه و بررسی گردید. گزارش حاضر تنظیم و قرارهای صادر شده به هنگام شور قرائت خواهد شد.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … عالی کشور اجمالا مبنی بر تشخیص صلاحیت دادگاه عمومی کوثر مبنی بر دادنامه شماره --- - 31/3/91 شعبه --- دادگاه عمومی کرج مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور به موجب ماده 163 قانون امور حسبی «امور راجع به ترکه با دادگاهی است که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران در حوزه آن دادگاه بود...»; و همچنین برابر ماده 2 قانون تصدیق انحصار وراثت «در صورتی که وراث متوفی یا سایر اشخاص ذی‌نفع بخواهند تصدیق انحصار وراثت تحصیل کنند، باید تقاضای کتبی به یکی از محاکم صلح محل اقامت دائمی متوفی... تقدیم کنند...»; از آنجا که گواهی حصر وراثت شماره 9000074 - 3/6/90 در خصوص مرحوم م.الف. از شورای حل اختلاف شهرستان کوثر صادر گردیده، این امر قرینه و اماره قضایی بر وجود آخرین اقامتگاه قانونی متوفی در حوزه قضایی شهرستان کوثر است. و صرف تصریح به محل «فوت»; در کرج نمی‌تواند مبنای قانونی بر تعیین اقامتگاه باشد، به خصوص که موضوع تقسیم ترکه نیز اموال غیرمنقولی است که در حوزه دادگاه عمومی کوثر قرار دارد و آدرس طرفین دعوی هم، در همان حوزه اعلام گردیده است. بنابه مراتب مذکور، دادنامه شماره --- - 31/4/91 شعبه --- دادگاه عمومی کرج از حیث نتیجه صحیح بوده و تایید نمی‌شود. و با استناد به تبصره ذیل ماده 27 قانون آیین دادرسی مدنی با اعلام صلاحیت رسیدگی شعبه اول دادگاه عمومی کوثر و نقض قرار عدم صلاحیت شماره 9100272 - 31/3/91 ، پرونده را جهت رسیدگی مطابق موازین قانونی و صدور رای مقتضی به شعبه اول دادگاه عمومی کوثر ارجاع می‌شود. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور -مستشار شعبه