رأی
رأی شماره 709 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال بخشنامههای شماره 523/4755ـ 1391/6/20 معاون امور فرهنگی کمیته امداد امام خمینی (ره) و بخشنامه شماره 91/30759 و 700ـ 1391/4
شماره ۹۳ / ۷۹
۱۷ / ۶ / ۱۳۹۴
تاريخ دادنامه : ۳ / ۶ / ۱۳۹۴ شماره دادنامه : ۷۰۹ كلاسه پرونده : ۹۳ / ۷۹
مرجع رسيدگي : هيأت عمومي ديوان عدالت اداري
شاكي : ديوان محاسبات كل كشور
موضوع شكايت و خواسته :
۱ـ ابطال بخشنامه شماره ۴۷۵۵۵ / ۵۲۳ ـ۲۰ / ۶ / ۱۳۹۱ معاون امور فرهنگي كميته امداد امام خميني ( ره )
۲ـ ابطال بخشنامه ۳۰۷۵۹ / ۹۱ / ۷۰۰ـ ۲۳ / ۴ / ۱۳۹۱ معاون امور اجتماعي سازمان بهزيستي كشور
گردش كار : معاون حقوقي، مجلس و تفريغ بودجه ديوان محاسبات كشور به موجب شكايتنامه شماره ۱۰۲۴ / ۲۰۰۰۰ـ۱۸ / ۱۲ / ۱۳۹۲، ابطال بخشنامههاي شماره ۴۷۵۵۵ / ۵۲۳ـ ۲۰ / ۶ / ۱۳۹۱ معاون امور فرهنگي كميته امداد امام خميني ( ره ) موضوع نحوه ارائه خدمات تحصيلي به دانشجويان و طلاب علوم ديني تحت پوشش و بخشنامه شماره ۳۰۷۵۹ / ۹۱ / ۷۰۰ـ ۲۳ / ۴ / ۱۳۹۱ معاون امور اجتماعي سازمان بهزيستي كشور را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته اعلام كرده است كه :
« احتراماً، ضمن ارسال تصوير بخشنامه شماره ۴۷۵۵۵ / ۵۲۳ ـ۲۰ / ۶ / ۱۳۹۱ معاون امور فرهنگي كميته امداد امام خميني ( ره ) موضوع نحوه ارائه خدمات تحصيلي به دانشجويان و طلاب علوم ديني تحت پوشش و بخشنامه شماره ۳۰۷۵۹ / ۹۱ / ۷۰۰ـ ۲۳ / ۴ / ۱۳۹۱ معاون امور اجتماعي سازمان بهزيستي كشور و دستورالعمل نحوه پرداخت كمك هزينه شهريه دانشجويان معلول اين سازمان، به استحضار ميرساند :
اولاً : وفق بند ( ۷۰ ) قانون بودجه سال ۱۳۹۱ كل كشور « تحصيل ايثارگران و مشمولان بند ( ك ) ماده ( ۲۰ ) قانون برنامه پنج ساله پنجم جمهوري اسلامي ايران و حافظان كل قرآن در دانشگاهها و مراكز آموزش عالي و مؤسسات پژوهشي اعم از دانشگاهها و مراكز آموزشي و پژوهشي دولتي رايگان است . هزينههاي مربوط به مراكز آموزشي و پژوهشي غيردولتي نيز از طريق دستگاههاي ذي ربط اعم از بنياد شهيد و امور ايثارگران و سازمان بهزيستي و كميته امداد امام خميني ( ره ) و سازمان اوقاف و امور خيريه در ابتداي هر نيمسال تحصيلي پرداخت ميشود .»
ثانياً : بر اساس بند ( ك ) ماده ( ۲۰ ) قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران « شهريه دانشجويان جانباز بيست و پنج درصد ( ۲۵ %) و بالاتر و فرزندان آنان، فرزندان شاهد، آزادگان و فرزندان آنان و دانشجويان تحت پوشش كميته امداد امام خميني ( ره ) و سازمان بهزيستي از محل اعتبارات رديف مستقل معاونت تامين شود .»
بنا به مراتب و مستندات فوق و نيز با اتكا به استدلال مرقوم در دادنامه شماره ( ۶۴۳ ) ـ ۱۸ / ۹ / ۱۳۹۲ هيأت عمومي آن ديوان، بخشنامههاي صدرالذكر كه متضمن اعمال محدوديتهاي متعددي در اجراي قوانين فوق ميباشند مغاير قانون ارزيابي ميشوند .
عليهذا در اجراي مواد ( ۱۲ ) و ( ۱۳ ) قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال ۱۳۹۲، ابطال بخشنامههاي مبحوثعنه از زمان تصويب م. ا. .»
متن بخشنامههاي مورد اعتراض به شرح زير است :
« الف : بخشنامه شماره ۴۷۵۵۵ / ۵۱۳ـ۲۰ / ۶ / ۱۳۹۱ معاون امور فرهنگي كميته امداد امام خميني ( ره ):
با احترام، ضمن آرزوي توفيق روزافزون براي جنابعالي و همكاران و گراميداشت سال توليد ملي، حمايت از كار و سرمايه ايراني، با عنايت به نزديك شدن سال تحصيلي جديد ۹۲ـ۱۳۹۱ و به منظور حمايت تحصيلي از دانشجويان پذيرفته شده در دانشگاهها و مراكز آموزش عالي، موارد ذيل مورد تأكيد بوده و خواهشمند است دستور فرماييد تا مدير امور فرهنگي استان، نسبت به ملحوظ كردن آن دقت لازم را نمايند :
۱ـ دانشجويان دوره روزانه دانشگاههاي دولتي و آموزشكدههاي فني و حرفهاي روزانه در مقاطع كارداني، كارشناسي ناپيوسته، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكترا در كليه رشتههاي تحصيلي مشمول حمايت خواهند بود و ماهيانه مبلغ ۰۰۰ / ۲۰۰ ريال براي مقاطع كارداني، كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي و مبلغ ۰۰۰ / ۲۵۰ ريال براي مقاطع كارشناسي ارشد و دكترا به عنوان كمك هزينه تحصيلي پرداخت ميگردد .
تبصره۱ : كمكهزينه تحصيلي دانشجويان مقطع دكترا در رشتههاي پزشكي، دندانپزشكي و داروسازي، ماهيانه مبلغ ۰۰۰ / ۵۰۰ ريال پرداخت ميگردد .
۲ ـ دانشجويان دوره شبانه و نيمه حضوري دانشگاهها و همچنين دانشجويان دورههاي شبانه آموزشكدههاي فني و حرفهاي در كليه رشتههاي تحصيلي و مقاطع تحصيلي كارداني، كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي و دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي، غيرانتفاعي و علمي ـ كاربردي كه از طريق شركت در آزمون در رشتههاي غيرفني پذيرفته ميشوند در مقاطع كارداني، كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي مشمول حمايت خواهد بود و در هر نيمسال تحصيلي حداكثر تا سقف مبلغ ۰۰۰ / ۰۰۰ / ۳ ريال به دانشجويان به رشتههاي گروه آزمايشي علوم انساني، هنر و زبانهاي خارجي و مبلغ ۰۰۰ / ۰۰۰ / ۴ ريال به دانشجويان رشتههاي گروه آزمايشي علوم رياضي و فني و تجربي به عنوان شهريه تحصيلي پرداخت ميگردد .
۳ـ دانشجويان دانشگاههاي پيام نور ( به غير از دورههاي فراگير ) در كليه رشتههاي تحصيلي و مقاطع تحصيلي كارداني، كارشناسي ناپيوسته، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكترا مشمول حمايت خواهند بود و به استناد بند « ك » ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه كشور، ضمن ارائه گواهي تحت حمايت به دانشگاه مربوطه، تحصيل آنان در دانشگاه رايگان بوده و از معافيت در پرداخت شهريه بهرهمند ميباشند . ليكن صرفاً به دانشجويان خواهر موردحمايت شاغل به تحصيل در دانشگاه پيام نور در هر نيمسال تحصيلي مبلغ ۰۰۰ / ۵۰۰ ريال به عنوان كمك هزينه تحصيلي پرداخت ميگردد .
تبصره۲ : دانشجويان شاغل به تحصيل در دورههاي فراگير دانشگاه پيام نور چنانچه پس از طي دوره دانشپذيري به عنوان دانشجوي رسمي پذيرفته شوند، همانند ساير دانشجويان دانشگاه پيام نور مشمول حمايت خواهند بود .
4 ـ دانشجويان مقاطع تحصيلي كارشناسي ارشد و دكتراي دانشگاهها ( به غير از دانشگاه پيام نور ) در كليه رشتههاي تحصيلي مشمول حمايت خواهند بود و در هر نيمسال تحصيلي حداكثر تا سقف مبلغ ۰۰۰ / ۰۰۰ / ۵ ريال به دانشجويان مقطع كارشناسي ارشد و مبلغ ۰۰۰ / ۰۰۰ / ۱۰ ريال به دانشجويان مقطع دكترا به عنوان شهريه تحصيلي پرداخت ميگردد .
۵ ـ دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي و جامع علمي ـ كاربردي كه با شرط معدل و يا به صورت پودمان پذيرفته ميشوند، صرفاً در رشتههاي فني و در مقطع كارداني مورد حمايت خواهند بود و در هر نيمسال تحصيلي حداكثر تا سقف مبلغ ۰۰۰ / ۰۰۰ / ۴ ريال به عنوان شهريه تحصيلي پرداخت ميگردد .
۶ ـ طلاب علوم ديني مشغول به تحصيل در حوزههاي علميه مشمول حمايت خواهندبود و ماهيانه مبلغ ۰۰۰ / ۲۰۰ ريال به عنوان كمك هزينه تحصيلي پرداخت ميگردد .
يادآوري :
۱ـ فارغالتحصيلان مقطع كارداني و كارشناسي، چنانچه بلافاصله و بدون وقفه تحصيلي در مقطع كارشناسي ناپيوسته و كارشناسي ارشد كليه دانشگاهها پذيرفته شوند منوط به احراز ساير شرايط مشمول حمايت خواهند بود .
۲ ـ مساعدت به دانشجويان و طلاب علوم ديني برادر در صورت داشتن كد مددجويي تا پايان سن ۲۵ سال بلامانع است .
۳ـ دانشجويان خواهر در صورت ازدواج تا زمان حذف كد مددجويي مشمول حمايت ميباشند .
۴ـ كمـك هزينه تحصيلـي دانشجـويان و طلاب علوم ديـني براي مدت ۱۰ ماه ( هر نيمسال ۵ ماه ) محاسبه و پرداخت شود .
۵ ـ دانشجويان خواهر پذيرفته شده در دانشگاه آزاد اسلامي، پيام نور، جامع علمي ـ كاربردي، غيرانتفاعي، شبانه، آموزشكدههاي فني و حرفهاي شبانه و نيمه حضوري صرفاً در محدوده استان محل سكونت خانواده و يا در شهر استان همجوار كه امكان تردد روزانه وجود داشته باشد ( بعد مسافت حداكثر ۹۰ كيلومتر ) مشمول حمايت خواهند بود .
۶ ـ با عنايت به شرح فوق، موضوع عدم پذيرش دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي به استناد بخشنامه شماره ۱۰۵۰۱۲ / ۵۲۳۰ ـ۱۰ / ۱۲ / ۱۳۹۰ كان لم يكن تلقي ميگردد .
مقتضي است ترتيبي اتخاذ گردد كه مراتب به تمام مديريتهاي شهرستان و ادارات تابعه اعلام و مددجويان و دانشجويان را در اين رابطه مطلع فرمايند .
ب : بخشنامه شماره ۳۰۷۵۹ / ۹۱ / ۷۰۰ـ۲۳ / ۴ / ۱۳۹۱ معاون امور اجتماعي سازمان بهزيستي كشور :
با عنايت به افزايش روزافزون تعداد دانشجويان عضو خانوادههاي تحت پوشش و نظر به محدويتهاي اعتباري و همچنين توجه به ظرفيتهاي موجود و اولويتبندي در ارائه خدمات به استحضار ميرساند كه از تاريخ ابلاغ اين بخشنامه، كمك هزينه تحصيلي به دانشجويان تحت پوشش پذيرفته شده در دانشگاههاي آزاد، پيام نور، علمي ـ كاربردي و شبانه دولتي با لحاظ نمودن شرايط ذيل قابل پرداخت است :
۱ـ كمك هزينه شهريه دانشجويي در مقاطع تحصيلي كارداني، كارشناسي پيوسته و ناپيوسته و همچنين دكتراي پيوسته قابل پرداخت است .
۲ـ در صورت وجود اعتبارات، پرداخت كمك هزينه دانشجويي در مقطع كارشناسي ارشد و دكتراي ناپيوسته بلامانع ميباشد به ويژه دانشجوياني كه در مقاطع تحصيلي كارداني و كارشناسي از كمك هزينه شهريه دانشجويي بهره مند نشده باشند .
۳ـ در صورتي كه مستمري خانواده قطع گردد، شهريه دانشجو تا اتمام مقطعي كه در آن تحصيل ميكند قابل پرداخت است .
۴ـ كمك هزينه شهريه دانشجوياني كه يك بار مشروط شوند به ميزان ۵۰ % كاهش خواهد يافت و چنانچه براي بار دوم مشروط شوند پرداخت كمك هزينه شهريه براي يك ترم متوقف ميگردد .
۵ ـ پرداخت كمك هزينه شهريه به پذيرفته شدگان دانشگاههاي بينالمللي امكان پذير نميباشد .
شايان ذكر است در صورت وجود اعتبار به منظور تشويق دانشجوياني كه در دانشگاههاي دولتي روزانه ( با تحصيلات رايگان ) پذيرفته شدهاند، كمك هزينه تحصيلي معادل ۵۰ % كمك هزينه پرداختي به پذيرفتهشدگان در دانشگاههاي غيردولتي، قابل پرداخت است .
مسؤوليت حسن اجراي اين بخشنامه بر عهده مديركل بهزيستي استان خواهد بود .»
در پاسخ به شكايت مذكور، معاون حقوقي و امور مجلس كميته امداد امام خميني به موجب لايحه شماره ۱۰۰۷۴۸۶ / ۱ـ۱۱ / ۵ / ۱۳۹۳ توضيح داده است كه :
« احتراماً، بازگشت به ابلاغيه شماره كلاسه فوقالذكر منضم به نسخه دوم دادخواست ديوان محاسبات كشور در خصوص ابطال بخشنامه شماره ۴۷۵۵۵ / ۵۲۳۰ ـ۲۰ / ۶ / ۱۳۹۱ اين نهاد موارد ذيل را به استحضار ميرساند :
در سال ۱۳۹۱ به استناد بند « ك » ماده ۲۰ برنامه پنجم توسعه مقرر شد اعتبار شهريه دانشجويان از طريق معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري تأمين و پرداخت گردد كه عليرغم پيگيريهاي به عمل آمده از طريق اين نهاد هيچ گونه اعتباري بابت شهريه دانشجويان اختصاص داده نشد و صرفاً ازمحل سرجمع اعتبارات حوزه فرهنگي نسبت به پرداخت هزينه دانشجويان اقدام شد . ضمن اين كه در سال ۱۳۹۱ تأكيد بر اين بود كه نهادهاي حمايتي از جمله كميته امداد نسبت به معرفي دانشجويان به منظور بهرهمندي از تحصيل رايگان در دانشگاهها اقدام نمايند و دانشگاهها اعتبار مورد نياز را از طريق معاونت برنامهريزي و نظارت راهبردي دريافت نمايند .
علي هذا، ب. ت. ب. پيگيريهاي مستمر اين نهاد و موافقت مجلس شوراي اسلامي در سال ۱۳۹۲ ذيل رديف اعتبار نهاد متبوع در قانون بودجه طبق رديف ۱۲۹۶۰۰ برنامهاي، اعتباري تحت عنوان تامين شهريه دانشجويان اختصاص يافته و تا پايان سال نيز مبلغ ۴۵۰ ميليارد ريال بابت شهريه تحصيلي دانشجويان واريز شده و متعاقب آن، شهريه دانشجويان ب. ت. ب. محدوديت منابع اختصاصي و رعايت اولويتها پرداخت شد .
شايان ذكر است در سال ۱۳۹۲، برآورد اوليه اعتبارات مورد نياز ب. ت. ب. تعداد دانشجويان و ميانگين شهريه پرداختي به دانشگاههاي غيردولتي مبلغ ۱۰۲۵ ميليارد ريال بوده است ليكن تقريباً ۵۰ درصد اعتبار لازم جهت تحقق كامل بند ( ك ) ماده بيست برنامه پنجم توسعه تخصيص يافته است .
در سال ۱۳۹۳ نيز بااندكي افزايش ميزان اعتبار پيش بيني شده جهت شهريه دانشجويان مبلغ ۵۱۵ ميليارد ريال است كه ب. ت. ب. عدم تخصيص كامل اعتبار و به استناد ماده ۳ آييننامه اجرايي بند ( الف ) تبصره ( ۱۶ ) قانون بودجه سال ۱۳۹۳ مبني بر اين كه دستگاههاي اجرايي موظف به پرداخت شهريه تحصيلي در حدود اعتبارات تخصيصيافته ميباشند، با لحاظ كردن مواردي از قبيل آثار منفي و آسيبهاي اجتماعي مهاجرتهاي تحصيلي براي دختران، حمايت هرچه بيشتر از رشته هايي كه در آينده بازار كار بهتري دارند ( ب. ت. ب. تجربه اشتغالزايي در نهاد متبوع ) و ... ضوابطي جهت رعايت اولويت در هزينه كرد اعتبارات اختصاصي وضع شده است .
بنا بر مراتب، اقدام كميته امداد در اولويتبندي تخصيص اعتبار و ارائه خدمات تحصيلي به دانشجويان در جهت اعمال محدوديت نبوده بلكه به لحاظ فقدان سياست اجرايي، جلوگيري از آسيبهاي اجراي اين طرح نسبت به تمامي رشته ها و رقابت درآمدزايي بين دانشگاهها، بهره برداري بهينه از اعتبارات از طريق هزينه كرد آن در سر فصلها و رشته هايي كه قابليت كاربردي داشته و تحصيل بي رويه دانشجويان در آنها داراي تالي فاسد كمتري است و با در نظر گرفتن جوانب امر اين اقدام صورت گرفته است .
لذا ضمن اعلام اين نكته كه در حال حاضر زمان اجراي بخشنامه موصوف منقضي شده، تأييد اقدامات صورت گرفته از طريق معاونت فرهنگي اين نهاد م. ا. .
ضمناً در صورت صلاحديد، كارشناسان معاونت حقوقي و امور مجلس همچنين معاونت فرهنگي اين نهاد آمادگي حضور در مراحل بررسي موضوع و ارائه توضيح را دارند .»
مديركل امور حقوقي سازمان بهزيستي كشور نيز به موجب لايحه شماره ۳۸۸۱۵ / ۹۳ / ۹۰۰ـ ۲۷ / ۳ / ۱۳۹۳ توضيح داده است كه :
« با سلام :
احتراماً، در پاسخ به شكايت مطروحه از سوي ديوان محاسبات كشور مبني بر ابطال بخشنامه شماره ۳۰۷۵۹ / ۹۱ / ۷۰۰ـ۲۳ / ۴ / ۱۳۹۱ معاونت امور اجتماعي سازمان بهزيستي كشور و دستورالعمل نحوه پرداخت كمك هزينه شهريه دانشجويان معلول موضوع پرونده كلاسه ۹۳۰۹۹۸۰۹۰۰۰۴۰۰۳ ( ۹۳ / ۷۹ ) مطالبي را به شرح ذيل جهت بهرهبرداري معروض ميدارد .
۱ـ بخشنامه مورد شكايت در ۵ بند در راستاي اجراي هدفمند و صحيح مقررات قانوني براي پرداخت شهريه و هزينه تحصيلي معلولان ابلاغ شده است .
۲ـ نظر به محدويتهاي اعتباري و مالي سازمان و افزايش تعداد دانشجويان مشمول قانون و ايجاد رويه جهت استفاده برابر آنان از تسهيلات قانوني، بخشنامه مذكور صادر شده است .
۳ ـ با مداقه در مفاد بخشنامه و بندهاي آن به وضوح قابل استنباط است كه بخشنامه مذكور ناظر بر تقليل ميزان شهريه دانشجو نميباشد بلكه تأكيد بر پرداخت آن ميباشد . ليكن براي ايجاد انگيزه و ترغيب دانشجويان به ادامه تحصيل، براي دانشجويان مشروطي، در بند ۴ بخشنامه مقرره بازدارنده و ايجادكننده داعيه و انگيزه پيشبيني شده است .
لذا به نظر ميرسد بخشنامه ابلاغي يا هيچ مغايرتي با قوانين موجود ندارد و صرفاً جهت هدفمندي اعتبار موجود و جبران كمبود اعتبار مواجه شده است .»
معاون حقوقي، مجلس و تفريغ بودجه ديوان محاسبات كشور به موجب نامه شماره ۵۴۷ / ۲۰۰۰۰ـ۲ / ۶ / ۱۳۹۴ اعلام كرده است كه :
« احتراماً، خواسته ديوان محاسبات كشور به شرح مضمون در نامه شماره ۱۰۲۴ / ۲۰۰۰۰ـ ۱۸ / ۱۲ / ۱۳۹۲، منحصراً ابطال بخشنامههاي شماره ۴۷۵۵ / ۵۲۳ ـ۲۰ / ۶ / ۱۳۹۱ معاون امور فرهنگي كميته امداد امام خميني ( ره ) و شماره ۳۰۷۵۹ / ۹۱ / ۷۰۰ـ۲۳ / ۴ / ۱۳۹۱ معاون امور اجتماعي سازمان بهزيستي كشور بوده و ابطال دستورالعمل نحوه پرداخت كمك هزينه شهريه دانشجويان معلول موضوع بخشنامه شماره ۲۰۶۵۶ / ۹۱ / ۷۰۰ـ۲۷ / ۲ / ۱۳۹۱ رئيس سازمان بهزيستي كشور مدنظر نميباشد .»
هيأت عمومي ديوان عدالت اداري در تاريخ ۳ / ۶ / ۱۳۹۴ با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب ديوان تشكيل شد . پس از بحث و بررسي، با اكثريت آراء به شرح زير به صدور رأي مبادرت كرده است .
رأي هيأت عمومي
نظر به اين كه بخشنامههاي مورد اعتراض برخلاف اطلاق حكم مقرر در بند ۷۰ قانون بودجه سال ۱۳۹۱ كل كشور و بندك ماده ۲۰ قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوري اسلامي ايران، پرداخت شهريه و هزينه تحصيلي مشمولين قانون را محدود و مقيد كرده است، مغاير قانون و خارج از حدود اختيارات مرجع صادركننده تشخيص و به استناد بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال ميشود . ضمناً با اعمال ماده ۱۳ قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مبني بر تسري ابطال بخشنامهها به زمان تصويب موافقت نشد .
رئيس هيأت عموميديوان عدالت اداري ـ محمدجعفر منتظري
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
