رای شماره ۲۳۰ تا ۲۴۳ مورخ ۱۳۹۸/۰۵/۲۸ هیأت تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری بخشنامه مورد شکایت صادره از اداره کل ثبت اسناد استان تهران مبنی بر اینکه کلیه خدمات ثبتی در سامانه ثبت الکترونیک اسناد تنظیمی دفاتر اسناد رسمی با اثر انگشت سران دفاتر اسناد رسمی انجام پذیرد از مصادیق فرآیند الکترونی

هیات تخصصی اداری و امور عمومی شماره پــرونـده : هـ ع/۹۷/۲۹۶۱، ۹۷/۳۴۳۴، ۹۷/۳۲۳۱، ۹۷/۳۲۳۸، ۹۷/۳۳۷۴، ۹۷/۳۲۷۶، ۹۷/۳۴۳۳، ۹۷/۳۲۲۹، ۹۷/۳۵۷۱، ۹۷/۳۳۸۴، ۹۸/۹۵ الی ۹۸/۹۸ شماره دادنامه : ۲۴۳- ۹۸۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۲۳۰ تاریخ : ۲۸/۵/۹۸ شاکی : آقایان … محسن عبادی، حیدر علی بابایی فتاح، وحید کارگشا، مرتضی سهرابی، سعید خلیل احمدی، اکبر علی نژاد، سعید کرمی زاده، سیروس خندان، احمد علی قاسمی، امیر مسعود مرادی، جامعه سر دفتران و دفتریاران آذربایجان غربی، کانون سر دفتران و دفتر یاران همدان، کانون سر دفتران و دفتر یاران مازندران و خانم … به نمایندگی از کانون سردفتران استان همدان طرف شکایت : سازمان ثبت اسناد و املاک کشور موضوع شکایت و خواسته : ابطال بخشنامه شماره ۱۷۴۴۱۰۱/۹۷ مورخ ۳۰/۸/۹۷ معاون امور اسناد سازمان ثبت بخشنامه شماره ۱۰۰۰۷۴/۹۷/۱۰۱ مورخ ۳/۹/۹۷ و اداره کل ثبت استان تهران شاکی د. ب. ط. سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به خواسته ابطال بخشنامه شماره ۱۷۴۴۱۰۱/۹۷ مورخ ۳۰/۸/۹۷ معاون امور اسناد سازمان ثبت بخشنامه شماره ۱۰۰۰۷۴/۹۷/۱۰۱ مورخ ۳/۹/۹۷ و اداره کل ثبت استان تهران به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر م. ب. : « با عنایت به اینکه مقرر گردید تایید نهایی کلیه خدمات ثبتی در سامانه ثبت الکترونیک اسناد تنظیمی دفاتر اسناد رسمی با اثر انگشت سران دفاتر اسناد رسمی انجام پذیرد، لذا مقتضی است حداکثر تا پایان روز پنج شنبه ۱۳۹۷/۹/۱۵ نسبت به اخذ اثر انگشت سران محترم دفاتر اسناد رسمی آن استان توسط کاربران تعیین شده در واحدهای ثبتی مربوط اقدام گردد. ضمناً راهنمای نحوه اقدام نیز به پیوست م. ب.. » بخشنامه شماره ۱۰۰۰۷۴/۹۷/۱۰۱ مورخ ۳/۹/۹۷ و اداره کل ثبت استان تهران جناب آقای … هیات مدیره کانون سر دفتران و دفتریاران، با سلام احتراماً تصویر نامه شماره ۱۷۴۴۱۱/۹۷ مورخ ۳۰/۸/۹۷ معاون محترم امور اسناد سازمان ثبت به پیوست ارسال می گردد. خواهشمند است به منظور سهولت در اخذ اثر انگشت سران دفاتر، دستور فرمایید. سران محترم دفاتر اسناد رسمی تابعه از روز دوشنبه مورخ ۵/۹/۹۷ الی ۱۴/۹/۹۷ با در دست داشتن دستگاه اخذ اثر انگشت و کارت شناسایی سر دفتری و چنانچه دفتر یار کفالت سر دفتر را به عهده دارند تصویر ابلاغ کفالت به اداره فناوری اطلاعات ثبت استان و یا به واحدهای ثبتی مندرج در ذیل نامه مراجعه نماید. دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت : شاکیان که سر دفتران دفاتر اسناد رسمی می باشند در خصوص بخشنامه فوق الذکر که از سوی معاونت اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور صادر شده است و برخی ادارات استانی همانند اداره کل ثبت استان تهران هم متعاقباً همان بخشنامه را ابلاغ نموده است. بنابر دلایل ذیل متقاضی ابطال هستند و این بخشنامه را مغایر قوانین و مقررات می دانند. به موجب دستورالعمل نحوه استفاده دفاتر اسناد رسمی از سامانه ثبت الکترونیک اسناد (ثبت آنی)، صدور کلیه اسناد رسمی و امور تبعی از طـریق این سامانه انجام می شود و از جـمله این امور، تایید نهایی اسناد رسمی از طریق امضـاء الکترونیکی م. ب.. اما در تاریخ ۳۰/۸/۹۷ معاونت اسناد سازمان ثبت بخشنامه ای را ابلاغ نموده است که سر دفتران را علاوه بر امضای الکترونیکی، مکلف به ثبت اثر انگشت نموده است. لذا شاکیان بر این اعتقادند این بخشنامه با قوانین و مقررات به شرح ذیل در تغایر است. ۱- بند (م) ماده ۲۱۱ قانون برنامه پنجم توسعه به جهت اینکه صرفاً به ضرورت به کارگیری امضاء الکترونیک در پاسخ به استعلامات ثبتی و ثبت آنی معاملات اشاره شده است. ۲- مواد ۷ و ۱۰ و ۳۱ قانون تجارت الکترونیک مصوب ۱۳۸۲ به جهت اینکه به کفایت امضای الکترونیک به جای امضاء اشاره داشته و گواهی امضاء (RA) برای سر دفتران را کافی از امضاء می داند و هیچ اشاره ای به اثر انگشت نداشته است. ۳- مواد ۵ و ۷ و تبصره ۱ ماده ۷ قانون جامع حد نگار (کاداستر) مصوب ۱۳۹۳ که به استفاده از سامانه الکترونیکی ثبت اسناد برای ثبت اسناد تعهدات، معاملات و عقود راجع به اموال غیر منقول پرداخته و به اموال منقول و اسـناد غیرمالی تسری پیدا نمی کند و ثبت این امور با هدف ساماندهی جهت استعلام ثبتی الکترونیکی بوده است. بنابراین این مواد و به ویژه تبصره مذکور به الکترونیکی نمودن تاکید داشته اند و امضاء سند از سوی سر دفتران را پیش بینی نموده اند و هیچ سخنی از ضرورت ثبت اثر انگشت بیان نکرده اند. ۴- به موجب ماده ۱۸ قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب ۱۳۵۴، ثبت سند با امضای متعاملین، سر دفتر و دفتر یار انجام می شود و این موید نهایی شدن است و تشریفات دیگری ندارد. ۵- بر اساس تبصره های ۱، ۲ و ۳ ماده ۱۱ آیین نامه اجرایی قانون حد نگار مصوب ۱۳۹۵، اقدامات سر دفتران باید با امضای الکترونیک انجام شود و اثر انگشت اطراف سند به انضمام امضاء الکترونیک سر دفتر و دفتریار مستقلاً به سند ملحق می شود. بنابراین سخنی از اثر انگشت سر دفتر به میان نیامده است. ۶- به موجب ماده ۸ شیوه نامه بهره برداری از دفتر الکترونیک سر دفتر اسناد رسمی مصوب ۱۹/۳/۹۵، بعد از امضاء و اثر انگشت اطراف سند، به لزوم امضای الکترونیک سر دفتر تصریح شده و آن را برای تایید نسخه نهایی سند کافی دانسته است. ۷- بر اساس تبصره ماده واحده قانون لغو انگشت نگاری عمومی مصوب ۱۳۶۸ و آیین نامه آن، اولاً گروه های خاصی مشمول انگشت نگاری می شوند، ثانیاً اخذ اثر انگشت نیازمند اخذ مجوز از مراکز ذی صلاح است. ۸- ب. ت. ب. تبصره ذیل ماده ۵۳ قانون آیین دادرسی کیفری، اثر انگشت زمانی معتبر است که شخص قادر به امضاء نباشد. ۹- ب. ت. ب. اینکه این بخشنامه مبتنی بر هیچ قانونی نیست و در قوانین هیچ گونه تکلیفی در این خصوص برای سردفتران متصور نیست، بنابراین بخشنامه مورد شکایت خارج از حدود اختیارات مقام صادر کننده، مغایر قوانین و مقررات مذکور و خارج از تعریف نظامات موضوع ماده ۲۹ قانون دفاتر اسناد رسمی بوده و بدون وجاهت قانونی ایجاد تکلیف نموده است. در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب لایحه شماره ۱۳۹۷۵۵۷۳۲۱۰۳۰۰۰۱۱۶ مورخ ۱۳۹۷/۱۱/۱۳ به طور خلاصه توضیح داده است که : ۱- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در اجرای بند (و) ماده ۴۶، بند (ب) ماده ۴۸ و بند (م) ماده ۲۱۱ قانون برنامه پنجم و بند (ج) ماده ۱۲ قانون ارتقای سلامت نظام اداری و نیز ماده ۳۷ قانون مدیریت و ماده ۷ قانون حدنگار مکلف به الکترونیکی نمودن دفاتر اسناد رسمی در سراسر کشور بوده و در سال ۱۳۹۵ این تکلیف را عملی نموده است. ۲- به موجب ماده ۱۸ قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب ۱۳۵۴ و ماده ۱ شیوه نامه بهره برداری از دفتر الکترونیک سر دفتر مصوبه ۱۳۹۵، ثبت تمامی اسناد رسمی و اقدامات تبعی مربوطه به آن سند صرفاً در دفتر الکترونیک انجام می شود و سردفتر مکلف به امضاء و ثبت م. ب.. ۳- بر اساس تبصره های ۱ و ۲ ماده ۱۱ آیین نامه اجرایی قانون جامع حد نگار جهت تمامیت و اعتبار سند، ارتباط سردفتر و دفتر یار با سامانه و اقدامات قانونی از طـریق ثبت به وسیله امضـاء الکترونیک و واگذاری توکن صـورت می گیرد. ۴- ب. ت. ب. ماده ۱۳ آیین نامه قانون حد نگار، بین امضاء الکترونیکی و اثر انگشت متقاضی تفاوتی قایل نشده و سردفتران در مورد متقاضی مکلف به اخذ تصویر الکترونیک امضاء یا اثر انگشت متقاضی در دفتر الکترونیک شده است. ۵- بر اساس ماده ۲۳ قانون دفاتر اسناد رسمی، سر دفتر مسیول کلیه امور دفترخانه است. ۶- به موجب ماده ۲۹ آیین نامه قانون دفاتر اسناد رسمی، حضور سر دفتر در دفتر خانه الزامی است و باید جهت تنظیم هر سند مباشرتاً ذیل آن را امضاء نماید. همچنین بر اساس ماده ۲۹ قانون دفاتر اسناد رسمی، سر دفتر مکلف است تکالیف قانونی همچون ماده ۷ و تبصره های ۱ و ۲ قانون حدنگار و ماده ۱۱ آیین نامه اجرایی آن را تبعیت نماید. بنابراین این بخشنامه ب. ت. ب. اختیارات مذکور در قوانین پیش گفته و ملاک آنها که حضور سر دفتر را در تنظیم اسناد و مباشرت در تایید نهایی را الزامی می دانند و بنابر نظر ریاست قوه قضاییه تنظیم و ابلاغ شده است. نظریه تهیه کننده گزارش : ۱- برخی از موارد مغایرت که شکات اعلام نموده اند مقررات مادون قانون است. مثل آیین نامه، شیوه نامه و ... که براساس بند (۱) ماده ۱۲ قانون دیوان ادعای مغایرت با قانون از صلاحیت های هیات عمومی است. لذا نمی توان با ادعای مغایرت با مقررات مادون قانون نظر به ابطال مصوبه با مقررات را مطرح نمود. ۲- برخی از قوانین که مورد استناد شکات قرار گرفته مقررات عام و مقدم بر قانون جامع حد نگار هستند. بنابراین این مورد چون موضوع خاصی است قانون جامع حد نگار حاکم است. ۳- بر اساس ماده ۷ قانون جامع حد نگار سازمان ثبت مکلف است دفاتر اسناد رسمی را به صورت الکترونیک و زیرمجموعه مرکز داده های جامع سامانه های مرتبط ساماندهی و ایجاد کند. به نظر اینجانب ثبت اثر انگشت از مصادیق فرایند الکترونیکی کردن مندرج در ماده مذکور است. لذا عقیده به عدم ابطال بخشنامه های مورد شکایت دارم. تهیه کننده گزارش : سعید کریمی رای هیات تخصصی بخشنامه های مورد شکایت صادره از معاونت امور اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به شماره ۱۷۴۴۱۰۱ – ۳۰/۸/۹۷ و شماره ۱۰۰۰۷۴/۹۷/۱۰۱ – ۳/۹/۹۷ صادره از اداره کل ثبت اسناد استان تهران مبنی بر اینکه کلیه خدمات ثبتی در سامانه ثبت الکترونیک اسناد تنظیمی دفاتر اسناد رسمی با اثر انگشت سران دفاتر اسناد رسمی انجام پذیرد از مصادیق فرآیند الکترونیکی کردن موضوع ماده ۷ قانون جامع حد نگار (کاداستر) کشور مصوب ۱۳۹۳/۱۱/۱۲ بوده و با عنایت به ماده ۱۹ قانون مذکور و آیین نامه اجرایی آن و به منظور جلوگیری از سوء استفاده اشخاص صادر گردیده مغایرت با قوانین ندارد و خارج از حدود اختیارات قانونی تشخیص داده نمی شود مستنداً به بند «ب» ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ رای به رد شکایت صادر می گردد. رای صادره ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رییس دیوان عدالت اداری یا ده نفر از قضات دیوان قابل اعتراض است. سید کاظم موسوی - رییس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری text = matn.replace(regex, '$1'); $('#Div_1').html(text); if (parseInt(navigator.appVersion) $("a[name=copy_pre]").click(function () { range.selectNodeContents(el); sel.removeAllRanges(); sel.addRange(range); showNotification1(); }.box.comment-form .form-group { }fieldset { }.btncss{ رای شماره 230 تا 243 مورخ 1398/05/28 هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری شکایت مطرح‌شده در دیوان عدالت اداری به ابطال دو بخشنامه صادره از معاونت امور اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و اداره کل ثبت استان تهران مربوط می‌شود. بر اساس این بخشنامه‌ها، سران دفاتر اسناد رسمی موظف به اخذ اثر انگشت خود در سامانه ثبت الکترونیک اسناد شده‌اند. شاکیان که سر دفتران دفاتر اسناد رسمی هستند، این بخشنامه‌ها را مغایر با قوانین و مقررات می‌دانند، از جمله بند (م) ماده 211 قانون برنامه پنجم توسعه، مواد 7 و 10 قانون تجارت الکترونیک و سایر قوانین مرتبط. آن‌ها استدلال می‌کنند که هیچ قانونی اخذ اثر انگشت را برای سران دفاتر ضروری ندانسته است. در پاسخ به این شکایت، سازمان ثبت به قانونی بودن این بخشنامه‌ها استناد کرده و ادعا کرده که این اقدامات به منظور الکترونیکی کردن فرآیندها و جلوگیری از سوء استفاده‌ها انجام شده است. هیات تخصصی دیوان عدالت اداری پس از بررسی موضوع، رای به رد شکایت صادر کرده و اعلام نمود که بخشنامه‌های مورد شکایت مغایرتی با قوانین ندارند و در حدود اختیارات قانونی صادر شده‌اند. این رای ظرف بیست روز قابل اعتراض است. شماره پرونده: ه- ع/97/2961، 97/3434، 97/3231، 97/3238، 97/3374، 97/3276، 97/3433، 97/3229، 97/3571، 97/3384، 98/95 الی 98/98 « با عنایت به اینکه مقرر گردید تایید نهایی کلیه خدمات ثبتی در سامانه ثبت الکترونیک اسناد تنظیمی دفاتر اسناد رسمی با اثر انگشت سران دفاتر اسناد رسمی انجام پذیرد، لذا مقتضی است حداکثر تا پایان روز پنج شنبه 15/9/1397 نسبت به اخذ اثر انگشت سران محترم دفاتر اسناد رسمی آن استان توسط کاربران تعیین شده در واحدهای ثبتی مربوط اقدام گردد. ضمناً راهنمای نحوه اقدام نیز به پیوست م. ب.. » دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: شاکیان که سر دفتران دفاتر اسناد رسمی می‌باشند در خصوص بخشنامه فوق الذکر که از سوی معاونت اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور صادر شده است و برخی ادارات استانی همانند اداره کل ثبت استان تهران هم متعاقباً همان بخشنامه را ابلاغ نموده است. بنابر دلائل ذیل متقاضی ابطال هستند و این بخشنامه را مغایر قوانین و مقررات می دانند. به موجب دستورالعمل نحوه استفاده دفاتر اسناد رسمی از سامانه ثبت الکترونیک اسناد (ثبت آنی)، صدور کلیه اسناد رسمی و امور تبعی از طریق این سامانه انجام می‌شود و از جمله این امور، تایید نهایی اسناد رسمی از طریق امضا الکترونیکی م. ب.. اما در تاریخ 30/8/97 معاونت اسناد سازمان ثبت بخشنامه ای را ابلاغ نموده است که سر دفتران را علاوه بر امضای الکترونیکی، مکلف به ثبت اثر انگشت نموده است. لذا شاکیان بر این اعتقادند این بخشنامه با قوانین و مقررات به شرح ذیل در تغایر است. 1- بند (م) ماده 211 قانون برنامه پنجم توسعه به جهت اینکه صرفاً به ضرورت به کارگیری امضا الکترونیک در پاسخ به استعلامات ثبتی و ثبت آنی معاملات اشاره شده است. 2- مواد 7 و 10 و 31 قانون تجارت الکترونیک مصوب 1382 به جهت اینکه به کفایت امضای الکترونیک به جای امضا اشاره داشته و گواهی امضا (RA) برای سر دفتران را کافی از امضا می داند و هیچ اشاره ای به اثر انگشت نداشته است. 3- مواد 5 و 7 و تبصره 1 ماده 7 قانون جامع حد نگار (کاداستر) مصوب 1393 که به استفاده از سامانه الکترونیکی ثبت اسناد برای ثبت اسناد تعهدات، معاملات و عقود راجع به اموال غیر منقول پرداخته و به اموال منقول و اسناد غیرمالی تسری پیدا نمی کند و ثبت این امور با هدف ساماندهی جهت استعلام ثبتی الکترونیکی بوده است. بنابراین این مواد و به ویژه تبصره مذکور به الکترونیکی نمودن تاکید داشته اند و امضا سند از سوی سر دفتران را پیش بینی نموده‌اند و هیچ سخنی از ضرورت ثبت اثر انگشت بیان نکرده اند. 5- بر اساس تبصره های 1، 2 و 3 ماده 11 آیین‌نامه اجرایی قانون حد نگار مصوب 1395، اقدامات سر دفتران باید با امضای الکترونیک انجام شود و اثر انگشت اطراف سند به انضمام امضا الکترونیک سر دفتر و دفتریار مستقلاً به سند ملحق می‌شود. بنابراین سخنی از اثر انگشت سر دفتر به میان نیامده است. 6- به موجب ماده 8 شیوه نامه بهره برداری از دفتر الکترونیک سر دفتر اسناد رسمی مصوب 19/3/95، بعد از امضا و اثر انگشت اطراف سند، به لزوم امضای الکترونیک سر دفتر تصریح شده و آن را برای تایید نسخه نهایی سند کافی دانسته است. 8- ب. ت. ب. تبصره ذیل ماده 53 قانون آیین دادرسی کیفری، اثر انگشت زمانی معتبر است که شخص قادر به امضا نباشد. در پاسخ به شکایت مذکور، مدیر کل دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب لایحه شماره 139755732103000116 مورخ 13/11/1397 به طور خلاصه توضیح داده است که: 2- به موجب ماده 18 قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1354 و ماده 1 شیوه نامه بهره برداری از دفتر الکترونیک سر دفتر مصوبه 1395، ثبت تمامی اسناد رسمی و اقدامات تبعی مربوطه به آن سند صرفاً در دفتر الکترونیک انجام می‌شود و سردفتر مکلف به امضا و ثبت م. ب.. 3- بر اساس تبصره های 1 و 2 ماده 11 آیین‌نامه اجرایی قانون جامع حد نگار جهت تمامیت و اعتبار سند، ارتباط سردفتر و دفتر یار با سامانه و اقدامات قانونی از طریق ثبت به وسیله امضا الکترونیک و واگذاری توکن صورت می‌گیرد. 4- ب. ت. ب. ماده 13 آیین‌نامه قانون حد نگار، بین امضا الکترونیکی و اثر انگشت متقاضی تفاوتی قائل نشده و سردفتران در مورد متقاضی مکلف به اخذ تصویر الکترونیک امضا یا اثر انگشت متقاضی در دفتر الکترونیک شده است. 5- بر اساس ماده 23 قانون دفاتر اسناد رسمی، سر دفتر مسئول کلیه امور دفترخانه است. 6- به موجب ماده 29 آیین‌نامه قانون دفاتر اسناد رسمی، حضور سر دفتر در دفتر خانه الزامی است و باید جهت تنظیم هر سند مباشرتاً ذیل آن را امضا نماید. همچنین بر اساس ماده 29 قانون دفاتر اسناد رسمی، سر دفتر مکلف است تکالیف قانونی همچون ماده 7 و تبصره های 1 و 2 قانون حدنگار و ماده 11 آیین‌نامه اجرایی آن را تبعیت نماید. بنابراین این بخشنامه ب. ت. ب. اختیارات مذکور در قوانین پیش گفته و ملاک آنها که حضور سر دفتر را در تنظیم اسناد و مباشرت در تایید نهایی را الزامی می دانند و بنابر نظر ریاست قوه قضائیه تنظیم و ابلاغ شده است. بخشنامه های مورد شکایت صادره از معاونت امور اسناد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به شماره 1744101 - 30/8/97 و شماره 100074/97/101 - 3/9/97 صادره از اداره کل ثبت اسناد استان تهران مبنی بر اینکه کلیه خدمات ثبتی در سامانه ثبت الکترونیک اسناد تنظیمی دفاتر اسناد رسمی با اثر انگشت سران دفاتر اسناد رسمی انجام پذیرد از مصادیق فرآیند الکترونیکی کردن موضوع ماده 7 قانون جامع حد نگار (کاداستر) کشور مصوب 12/11/1393 بوده و با عنایت به ماده 19 قانون مذکور و آیین‌نامه اجرایی آن و به منظور جلوگیری از سوء استفاده اشخاص صادر گردیده مغایرت با قوانین ندارد و خارج از حدود اختیارات قانونی تشخیص داده نمی شود مستنداً به بند «ب» ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 رای به رد شکایت صادر می‌گردد. رای صادره ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رئیس دیوان عدالت اداری یا ده نفر از قضات دیوان قابل اعتراض است. سید کاظم موسوی - رئیس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری