شرط اثبات معامله به قصد فرار از دین

رأی خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1392/7/27 آقای م.م. وکیل دادگستری به وکالت از بانو ف.ح. دادخواستی به خواسته ابطال سند رسمی (موضوع سند ملک است) صدور حکم بر بطلان معامله فی‌مابین خواندگان و بطلان سند رسمی و قطعی غیرمنقول شماره 173935- 1392/4/31 دفتر... اسناد رسمی تهران با لحاظ خسارات به‌طرفیت آقای ف.ک. و بانو ط.م. به دادگاه عمومی تهران تسلیم و توضیح داده موکل طبق عقدنامه رسمی در تاریخ 1390/4/18 با مهریه 500 عدد سکه تمام بهار آزادی به عقد دائم آقای ف.ک. درآمده است. به دنبال بروز اختلاف بین طرفین همسر موکل به‌منظور فرار از تأدیه مهریه همسرش مبادرت به انتقال شش‌دانگ یک واحد تجاری ... واقع در بخش 9 تهران به صورت صوری و با قصد فرار از دین طی سند رسمی شماره .... به خ. ر. د. (مادر خویش) می‌نماید. بانو ف. برای وصول مهریه خویش طرح دعوی نموده و برای تأمین خواسته پلاک ثبتی فوق را به‌عنوان مال بلامعارض خ. ر. ا. معرفی می‌نماید که با اعلام اداره ثبت معلوم می‌شود پلاک یادشده به ترتیب فوق منتقل گردیده ب. ت. ب. اینکه معامله صوری و به قصد فرار از دین بوده تقاضای صدور حکم به شرح خواسته دارد. پرونده در شعبه 35 دادگاه مرقوم در جریان رسیدگی قرار گرفته است آقای م.الف. وکیل دادگستری به وکالت از خواندگان لایحه‌ای تقدیم و اظهار داشته دعوی خواهان واهی است و دلیلی بر ادعای خود ابراز ننموده است. موکل در خرداد ماه 92 به دلیل نیاز مالی قصد فروش مغازه خود را می‌نماید و خانم ط.م. که از قصد ایشان برای فروش زیر قیمت ملک آگاه شده پیشنهاد خرید مغازه را مطرح می‌کند و در تاریخ 1392/3/11 مغازه به مبلغ دو میلیارد و 600 میلیون ریال به ایشان فروخته می‌شود و خریدار مقداری وجه نقد و چند فقره چک به ایشان تحویل می‌دهد. طرفین برای تنظیم سند به دفتر اسناد رسمی مراجعه می‌نمایند لکن به علت اشتباه در متراژ سند حدود یک‌ماه درگیر تشریفات ثبتی اصلاح آن بوده‌اند و در تاریخ 1392/4/31 سند به نام خانم م. منتقل گردیده و گویا در همین تاریخ همسر موکل صرفاً درخواست قرار تأمین خواسته در شورای حل اختلاف کرده (نه مطالبه ماهوی مهریه) و در این تاریخ هیچ قرار یا حکمی دایر بر مدیونیت موکل صادر نشده بود. خواهان به اتهام فرار از پرداخت دین علیه موکل شکایت کیفری طرح کرد و شعبه 8 بازپرسی دادسرای ونک با احراز واقعی بودن معامله و صوری نبودن آن قرار منع تعقیب صادر نمود که در دادگاه قطعیت یافت لذا معامله بین موکلین حقیقی و طبق شرایط عرفی و با پرداخت ثمن توافق شده صورت گرفته و در تاریخ بیع هیچ‌گونه دینی بر ذمه همسر خواهان استقرار نیافته و اطلاعی از اقدام به وصول مهریه نداشته و تقاضای صدور حکم به رد دعوی را دارد. وکیل خواهان نیز لایحه‌ای تقدیم داشته و اظهار می‌دارد شرایط اساسی برای تحقق معامله به قصد فرار از دین وجود داشته که عبارت‌اند از وجود دین که 500 عدد سکه تمام بهار آزادی است ب- صوری بودن معامله که وقوع معامله بین مادر و فرزند و عدم وجود مبایعه‌نامه و انتقال مستقیم ملک طی سند رسمی است و همچنین انجام معامله با استفاده از بند ج مواد 1 و 2 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر رسمی و بدون اخذ مفاصاحساب‌های مربوطه اختلاف فاحش بین قیمت واقعی ملک با قیمت پرداخت شده از سوی خ. ر. د. و مشخص نشدن نحوه پرداخت آن علی‌رغم ادعای تحقق بیع بین طرفین در حال حاضر مغازه در تصرف و اختیار خ. ر. ا. بوده و به‌عنوان دفتر کار از آن استفاده می‌کند دادگاه پس از استماع توضیحات و مدافعات طرفین خلاصتاً به شرح زیر رأی صادر می‌نماید: اولاً معامله در تاریخ 1392/4/31 انجام شده و اقدام خواهان برای مطالبه بعد از این تاریخ بوده ثانیاً وجود عقدنامه ازدواج دال بر طلب (مهریه) نبوده و صرف وجود عقدنامه دلیلی بر این نمی‌باشد که شخصی نتواند معاملاتی را انجام بدهد مگر اینکه مطالبه دینی واقع شود ثالثاً به فرض اینکه وجود عقدنامه دال بر این باشد که در هر شرایطی بعد از نکاح بشود تمامی معاملات را به لحاظ اینکه زن مالک مهر بوده باطل نمود در این‌صورت عقد لازم متزلزل بوده و قاعده اصاله‌الزوم منافات داشته و این‌که ابطال معامله مزبور در راستای صوری بودن ابتدا دین مطالبه می‌گردید، درنهایت اقدامات بعد مطالبه قابلیت صوری را داشته لذا به نظر دادگاه ب. ت. ب. اینکه خواهان دین خود را مطالبه ننموده و خواندگان معامله خود را قبل از مطالبه دین انجام داده‌اند ابطال معامله برای دادگاه احراز نشده و مستنداً به ماده 1257 قانون مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر و اعلام می‌گردد. وکلای خواهان به رأی دادگاه اعتراض و دادخواست فرجام‌خواهی تقدیم داشته‌اند و اعتراض‌های آنان تکرار مطالبی است که در جریان دادرسی عنوان شده و ن. ب. ا. دلایل و مدارک ابرازی حاکی از صوری بودن منعقده بین فرجام‌خواندگان به قصد فرار از پرداخت دین (مهریه) مستنداً به ماده 218 قانون مدنی تقاضای نقض دادنامه را دارند فرجام‌خواندگان نیز لایحه‌ای تقدیم داشته و به اعتراض‌های ف. خ. پاسخ گفته‌اند پرونده به دیوان‌عالی کشور ارسال و رسیدگی به این شعبه محول گردیده است. لوایح طرفین هنگام شور قرائت می‌شود. رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی بانو م. و آقای م.م. وکلای دادگستری به وکالت از بانو ف.ح. نسبت به دادنامه شماره 500061- 1393/2/16 شعبه 35 دادگاه عمومی تهران موجه به نظر می‌رسد زیرا برخلاف آنچه که در رأی دادگاه آمده است شرط اثبات انجام معامله به نحو صوری و به قصد فرار از دین این نیست که ابتدا اقدامی برای مطالبه دین به عمل آید و انتقال متعاقباً صورت پذیرد و به تعبیر دیگر تحقق و فعلیت دین شرط نیست بلکه احراز این مسئله که معامله با قصد فرار از دین به طور صوری واقع شده برای اعلام بطلان معامله کفایت می‌کند در پرونده حاضر هم دین محقق بوده و هم معامله به قصد فرار از دین انجام شده زیرا 500 سکه تمام بهار آزادی بابت مهریه بر ذمه زوج بوده که عندالمطالبه باید به زوجه بپردازد، و رابطه زوجین دستخوش اختلاف و تیرگی شده و علیه یکدیگر شکایات مختلف کیفری طرح کرده‌اند زوجه جهیزیه خود را از خانه همسرش خارج کرده که با این وصف احتمال مطالبه مهریه قویاً از سوی او موجود بوده و مغازه متعلق به زوج می‌توانسته نخستین منبع برای تأمین طلب مسلّم او باشد و ظاهراً بهترین طریق خارج کردن ملک از دسترس زوجه، فروش آن به فردی مطمئن بوده که به همین ترتیب اقدام و ملک را به مادر خود واگذار نموده است و شتاب و عجله در واگذاری ملک به حدی بوده که مطابق بند ج ماده 1 و ماده 2 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر رسمی اقدام به تنظیم سند شده یعنی بدون اخذ مفاصا حساب‌ها و استعلام‌های مربوطه و با موکول کردن آن‌ها به بعد و تاریخ تنظیم سند 1392/4/31 مصادف با تاریخ مطالبه مهریه و تقاضای تأمین خواسته م. ب.. بنا به مراتب رأی دادگاه برخلاف اسناد و مدارک موجود در پرونده و مصرحات قانونی صادر شده و مستنداً به بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی نقض و رسیدگی مجدد به شعبه دیگر دادگاه عمومی تهران محول می‌گردد. رئیس و مستشار شعبه 25 دیوان‌عالی کشور سعیدی- خوشوقتی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی شرط اثبات معامله به قصد فرار از دین در تاریخ 27 دی ماه 1393، دیوان عالی کشور به درخواست فرجام‌خواهی نسبت به دادنامه‌ای که از سوی شعبه عمومی تهران در خصوص ابطال سند رسمی و معامله‌ای به منظور فرار از پرداخت مهریه صادر شده بود، رای صادر کرد. در این پرونده، ادعا شده بود که ی. ا. ط. به منظور اجتناب از پرداخت مهریه، ملکی تجاری را به مادر خود منتقل کرده است. طرف مقابل نیز با ارائه دلایل و مستندات، ادعای مطرح شده را بی‌اساس دانسته و بر واقعی بودن معامله تاکید کرد. دادگاه بدوی با استناد به ماده 1257 قانون مدنی، دعوی را رد کرد و اعلام نمود که معامله قبل از مطالبه دین انجام شده است. <br>با این حال، دیوان عالی کشور با تاکید بر این نکته که تحقق دین شرط لازم برای ابطال معامله به قصد فرار از دین نیست، رای دادگاه بدوی را نقض کرده و پرونده را به شعبه دیگری از دادگاه عمومی تهران ارجاع داد. دیوان همچنین به وجود 500 سکه تمام بهار آزادی به عنوان مهریه و شواهدی مبنی بر قصد فرار از دین اشاره کرد و مقرر داشت که معامله به صورت صوری واقع شده است. این رای بر اساس بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی صادر گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/10/27 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: شرط اثبات معامله به قصد فرار از دین این نیست که ابتدا اقدامی برای مطالبه دین به عمل آید و انتقال متعاقبا صورت پذیرد، بلکه احراز این مسئله که معامله با قصد فرار از دین به طور صوری واقع شده برای اعلام بطلان معامله کفایت می کند. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1392/07/27 آقای م.م. وکیل دادگستری به وکالت از بانو ف.ح. دادخواستی به خواسته ابطال سند رسمی (موضوع سند ملک است) صدور حکم بر بطلان معامله فی‌مابین خواندگان و بطلان سند رسمی و قطعی غیرمنقول شماره 173935 - 1392/04/31 دفتر... اسناد رسمی تهران با لحاظ خسارات به‌طرفیت آقای ف.ک. و بانو ط.م. به دادگاه عمومی تهران تسلیم و توضیح داده موکل طبق عقدنامه رسمی در تاریخ 1390/04/18 با مهریه 500 عدد سکه تمام بهار آزادی به عقد دائم آقای ف.ک. درآمده است. به دنبال بروز اختلاف بین طرفین همسر موکل به‌منظور فرار از تادیه مهریه همسرش مبادرت به انتقال شش‌دانگ یک واحد تجاری... واقع در بخش --- تهران به صورت صوری و با قصد فرار از دین طی سند رسمی شماره.... به خ. ر. د. (مادر خویش) می‌نماید. بانو ف. برای وصول مهریه خویش طرح دعوی نموده و برای تامین خواسته پلاک ثبتی فوق را به‌عنوان مال بلامعارض خ. ر. ا. معرفی می‌نماید که با اعلام اداره ثبت معلوم می‌شود پلاک یادشده به ترتیب فوق منتقل گردیده ب. ت. ب. اینکه معامله صوری و به قصد فرار از دین بوده تقاضای صدور حکم به شرح خواسته دارد. پرونده در شعبه --- دادگاه مرقوم در جریان رسیدگی قرار گرفته است آقای م.الف. وکیل دادگستری به وکالت از خواندگان لایحه‌ای تقدیم و اظهار داشته دعوی خواهان واهی است و دلیلی بر ادعای خود ابراز ننموده است. موکل در خرداد ماه 92 به دلیل نیاز مالی قصد فروش مغازه خود را می‌نماید و خانم ط.م. که از قصد ایشان برای فروش زیر قیمت ملک آگاه شده پیشنهاد خرید مغازه را مطرح می‌کند و در تاریخ 1392/03/11 مغازه به مبلغ دو میلیارد و 600 میلیون ریال به ایشان فروخته می‌شود و خریدار مقداری وجه نقد و چند فقره چک به ایشان تحویل می‌دهد. طرفین برای تنظیم سند به دفتر اسناد رسمی مراجعه می‌نمایند لکن به علت اشتباه در متراژ سند حدود یک‌ماه درگیر تشریفات ثبتی اصلاح آن بوده‌اند و در تاریخ 1392/04/31 سند به نام خانم م. منتقل گردیده و گویا در همین تاریخ همسر موکل صرفا درخواست قرار تامین خواسته در شورای حل اختلاف کرده (نه مطالبه ماهوی مهریه) و در این تاریخ هیچ قرار یا حکمی دایر بر مدیونیت موکل صادر نشده بود. خواهان به اتهام فرار از پرداخت دین علیه موکل شکایت کیفری طرح کرد و شعبه --- بازپرسی دادسرای ونک با احراز واقعی بودن معامله و صوری نبودن آن قرار منع تعقیب صادر نمود که در دادگاه قطعیت یافت لذا معامله بین موکلین حقیقی و طبق شرایط عرفی و با پرداخت ثمن توافق شده صورت گرفته و در تاریخ بیع هیچ‌گونه دینی بر ذمه همسر خواهان استقرار نیافته و اطلاعی از اقدام به وصول مهریه نداشته و تقاضای صدور حکم به رد دعوی را دارد. وکیل خواهان نیز لایحه‌ای تقدیم داشته و اظهار می‌دارد شرایط اساسی برای تحقق معامله به قصد فرار از دین وجود داشته که عبارت‌اند از وجود دین که 500 عدد سکه تمام بهار آزادی است ب- صوری بودن معامله که وقوع معامله بین مادر و فرزند و عدم وجود مبایعه‌نامه و انتقال مستقیم ملک طی سند رسمی است و همچنین انجام معامله با استفاده از بند ج مواد 1 و 2 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر رسمی و بدون اخذ مفاصاحساب‌های مربوطه اختلاف فاحش بین قیمت واقعی ملک با قیمت پرداخت شده از سوی خ. ر. د. و مشخص نشدن نحوه پرداخت آن علی‌رغم ادعای تحقق بیع بین طرفین در حال حاضر مغازه در تصرف و اختیار خ. ر. ا. بوده و به‌عنوان دفتر کار از آن استفاده می‌کند دادگاه پس از استماع توضیحات و مدافعات طرفین خلاصتا به شرح زیر رای صادر می‌نماید: اولا معامله در تاریخ 1392/04/31 انجام شده و اقدام خواهان برای مطالبه بعد از این تاریخ بوده ثانیا وجود عقدنامه ازدواج دال بر طلب (مهریه) نبوده و صرف وجود عقدنامه دلیلی بر این نمی‌باشد که شخصی نتواند معاملاتی را انجام بدهد مگر اینکه مطالبه دینی واقع شود ثالثا به فرض اینکه وجود عقدنامه دال بر این باشد که در هر شرایطی بعد از نکاح بشود تمامی معاملات را به لحاظ اینکه زن مالک مهر بوده باطل نمود در این‌صورت عقد لازم متزلزل بوده و قاعده اصاله‌الزوم منافات داشته و این‌که ابطال معامله مزبور در راستای صوری بودن ابتدا دین مطالبه می‌گردید، درنهایت اقدامات بعد مطالبه قابلیت صوری را داشته لذا به نظر دادگاه ب. ت. ب. اینکه خواهان دین خود را مطالبه ننموده و خواندگان معامله خود را قبل از مطالبه دین انجام داده‌اند ابطال معامله برای دادگاه احراز نشده و مستندا به ماده 1257 قانون مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر و اعلام می‌گردد. وکلای خواهان به رای دادگاه اعتراض و دادخواست فرجام‌خواهی تقدیم داشته‌اند و اعتراض‌های آنان تکرار مطالبی است که در جریان دادرسی عنوان شده و ن. ب. ا. دلایل و مدارک ابرازی حاکی از صوری بودن منعقده بین فرجام‌خواندگان به قصد فرار از پرداخت دین (مهریه) مستندا به ماده 218 قانون مدنی تقاضای نقض دادنامه را دارند فرجام‌خواندگان نیز لایحه‌ای تقدیم داشته و به اعتراض‌های ف. خ. پاسخ گفته‌اند پرونده به دیوان‌عالی کشور ارسال و رسیدگی به این شعبه محول گردیده است. لوایح طرفین هنگام شور قرائت می‌شود. رای شعبه دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی بانو م. و آقای م.م. وکلای دادگستری به وکالت از بانو ف.ح. نسبت به دادنامه شماره --- - 1393/02/16 شعبه --- دادگاه عمومی تهران موجه به نظر می‌رسد زیرا برخلاف آنچه که در رای دادگاه آمده است شرط اثبات انجام معامله به نحو صوری و به قصد فرار از دین این نیست که ابتدا اقدامی برای مطالبه دین به عمل آید و انتقال متعاقبا صورت پذیرد و به تعبیر دیگر تحقق و فعلیت دین شرط نیست بلکه احراز این مسئله که معامله با قصد فرار از دین به طور صوری واقع شده برای اعلام بطلان معامله کفایت می‌کند در پرونده حاضر هم دین محقق بوده و هم معامله به قصد فرار از دین انجام شده زیرا 500 سکه تمام بهار آزادی بابت مهریه بر ذمه زوج بوده که عندالمطالبه باید به زوجه بپردازد، و رابطه زوجین دستخوش اختلاف و تیرگی شده و علیه یکدیگر شکایات مختلف کیفری طرح کرده‌اند زوجه جهیزیه خود را از خانه همسرش خارج کرده که با این وصف احتمال مطالبه مهریه قویا از سوی او موجود بوده و مغازه متعلق به زوج می‌توانسته نخستین منبع برای تامین طلب مسلّم او باشد و ظاهرا بهترین طریق خارج کردن ملک از دسترس زوجه، فروش آن به فردی مطمئن بوده که به همین ترتیب اقدام و ملک را به مادر خود واگذار نموده است و شتاب و عجله در واگذاری ملک به حدی بوده که مطابق بند ج ماده 1 و ماده 2 قانون تسهیل تنظیم اسناد در دفاتر رسمی اقدام به تنظیم سند شده یعنی بدون اخذ مفاصا حساب‌ها و استعلام‌های مربوطه و با موکول کردن آن‌ها به بعد و تاریخ تنظیم سند 1392/04/31 مصادف با تاریخ مطالبه مهریه و تقاضای تامین خواسته م. ب.. بنا به مراتب رای دادگاه برخلاف اسناد و مدارک موجود در پرونده و مصرحات قانونی صادر شده و مستندا به بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی نقض و رسیدگی مجدد به شعبه دیگر دادگاه عمومی تهران محول می‌گردد. رئیس و مستشار شعبه --- دیوان‌عالی کشور