شرط ضمن عقد نکاح مبنی بر ناباروری زوج

شرط ضمن عقد نکاح مبنی بر ناباروری زوج خ. م.: در یک پرونده مورد بررسی، درخواست صدور حکم طلاق به دلایل عدم تفاهم، سوءاخلاق، اعتیاد و عدم توانایی در باروری مطرح گردید. دادگاه عمومی حقوقی پس از ارزیابی اظهارات طرفین و نظریه داوران، به این نتیجه رسید که دلایل کافی از سوی زوجه برای اثبات حق طلاق ارائه نشده و همچنین به عدم همکاری وی در تحقیقات پزشکی انتقاد نمود. بنابراین، دادگاه به بی‌حقی خواهان رای صادر کرد. ز. ن. ب. این رای تجدیدنظر خواهی نمود و دادگاه تجدیدنظر ب. ت. ب. عدم انجام تحقیقات کافی در زمینه اعتیاد و وضعیت باروری زوج، دستور ارجاع به پزشکی قانونی برای بررسی وضعیت باروری را صادر کرد. در نهایت، دیوان عالی کشور به دلیل نقص تحقیقات و عدم احراز توانایی باروری زوج، رای تجدیدنظر را نقض و پرونده را برای رسیدگی مجدد به شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان ارجاع داد. این تصمیم بر اساس مقررات موجود در قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی اتخاذ گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/04/12 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که زوج به طور طبیعی توانایی باروری نداشته و این امر منوط به انجام معالجات پزشکی باشد، شرط ضمن عقد نکاح و وکالت زوجه در طلاق به این جهت، محقق می‌شود. زیرا مراد از صاحب فرزند شدن، فرزند سالم بوده و منظور از توانایی باروری، توانایی به صورت طبیعی و معمولی است. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه پنجم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/04/12 - 13 : 07 قاضی: محمدحسن جلیلی تقویان قاضی: مهدی اسلامی خلاصه جریان پرونده خانم ز. رضایی فرزند س. د. ب. ط. آقای …. م. فرزند ر. و به خواسته صدور حکم طلاق به استناد بند 7 و 9 و 10 عقدنامه تقدیم کرده و با استناد به فتوکپی مصدق سند رسمی ازدواج به شماره ترتیب 24208 مورخ 1382/11/30 دفتر ثبت ازدواج شماره 6 حوزه قم توضیح داده است در سال 1382 با خوانده ازدواج نموده و به لحاظ اینکه هیچگونه تفاهمی نداریم و ایشان سوءاخلاق و رفتار دارد و مرا مورد اذیت و آزار و تهدید قرار میدهد و فردی معتاد و سابقه دار بوده و سرکار نمیرود و از پرداخت خرج و نفقه امتناع مینماید و تاکنون بچه دار نشده ایم ادامه زندگی برایم غیرممکن م. ب. درخواست صدور حکم طلاق را به دلایل فوق دارم.شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی قم با تعیین وقت رسیدگی در وقت مقرر با حضور طرفین دعوی تشکیل شده است خ. ا. د. دعوی ب. ش. د. تقدیمی است ایشان سابقه اعتیاد دارد و یک نوبت در کمپ بستری شده و با افراد ناباب رفت و آمد دارد و بارها به من گفته اگر تو نباشی کسی هست که من با او باشم و بیاید پیش من و مشکل بچه دار شدن هم دارد.خ. ا. د. است اعتیاد ندارم در مورد کمپ هم خودم با میل خودم رفتم برای اینکه از دست این خانم … ده روز آنجا بستری شدم بچه دار شدن را قبول ندارم یکبار ایشان آبستن شد ولی سقط شد خ. ا. د. نه خیر چیزی معلوم نشده یکبار یک ماه من عقب انداختم فکر کردم حمل بوده ولی معلوم نشد.دادگاه قرار ارجاع امر به داوری را صادر کرده است و سوابق زوج را از دایره تشخیص هویت و دادگاه انقلاب اسلامی استان قم استعلام نموده است. دادگاه انقلاب اسلامی قم پاسخ داده از نامبرده سابقه ای مشاهده نشد. داور زوج به شرح لایحه 1785 - 93/7/16 و داور زوجه به شرح لایحه 2040 - 93/8/22 نظریه خود را اعلام کرده اند که نظریه داور زوج این بوده که زوج تمایل به ادامه زندگی مشترک با زوجه را دارد و داور زوجه با این توضیح که زوج بیماری ناباروری دارد و بیکار و رفیق باز است و فساد اخلاق دارد و در زندگی به همسرش خیانت میکند و اعتیاد شدید به مواد مخدر و تریاک و شیشه دارد وخواهرم امنیت جانی ندارد و او را تهدید به اسیدپاشی و کشتن با چاقو نموده و دائما به او تهمت می زند نظریه خود را اعلام کرده اند.در پاسخ دادگاه کانون پرواز رهایی تحت نظارت سازمان بهزیستی البرز اعلام کرده آقای …. م. فرزند ر. از تاریخ 92/4/11 لغایت 92/4/26 جهت درمان اعتیاد در این موسسه بستری گردیده است.شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی قم با تعیین وقت رسیدگی در وقت مقرر با حضور وکلای طرفین دعوی تشکیل شده است وکیل خ. ا. د. طبق اظهارات موکل آقای …. م. اعتیاد شدید داشته و توانایی بچه دار شدن را ندارد و علیرغم 12 سال زندگی مشترک طبق نظر پزشکان نمی تواند بچه دار شود و موکل را از منزل اخراج و کلید منزل را گرفته و قفلها را عوض کرده است ایشان به پزشکی قانونی معرفی و آزمایش شود که بچه دار میشود یا نه و تست اعتیاد از وی به عمل آید. وکیل خ. ا. د. موکل حاضر به طلاق دادن همسرش نیست دخالت خواهر همسرش که قبلا طلاق گرفته موجب اختلاف شده است موکل 15 روز تحت درمان بوده و در صحت و سلامت مرکز و کمپ اعتیاد راه سبز کرج را ترک کرده است که این دلیل طلاق نیست موکل حاضر به آزمایش اعتیاد م. ب. ضمنا در مورد تمکین در همین شعبه حکم صادر و در دادگاه تجدیدنظر تایید شده است.دادگاه به خوانده اخطار کرده با در دست داشتن یک قطعه عکس در دادگاه حاضر شده و با حضور زوجه به پزشکی قانونی جهت آزمایش بارداری معرفی شود.دادگاه انقلاب اسلامی قم در پاسخ دادگاه اعلام کرده از آقای …. م. فرزند ر. سابقه ای مشاهده نشد نامبرده یک فقره سابقه مواد مخدر در دادسرای انقلاب دارد که هنگام دستگیری بنا به درخواست همسر ایشان برای ترک اعتیاد به کمپ کرج منتقل شده است.در مورد عدم حضور طرفین جهت آزمایش وکلای طرفین اعلام داشته اند طرف دیگر در پزشکی قانونی حاضر نشده است که دادگاه دستور داده طرفین وفق دستور قبلی اقدام نمایند. دستور مذکور در 93/10/29 داده شده ولی در تاریخ 93/11/30 (امضای ذیل رای) شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی قم به موجب رای شماره --- - 93/12/5 در خصوص دعوی خانم ز. رضایی فرزند س. با وکالت بعدی آقایان … و مهدی رئیسی و به طرفیت آقای …. م. فرزند ر. با وکالت آقای و. غفاری و به خواسته صدور حکم طلاق به استناد بند 7 و 9 و 10 عقدنامه ب. ت. ب. اوراق پرونده و اظهارات خواهان و دفاعیات خوانده هرچند داوران منتخب نیز موفق به سازش و اصلاح ذات البین نشده اند اما از این نظر که امر طلاق به دست زوج م. ب. و زوجه دلیل و مدرکی که اثبات نماید حق طلاق دارد به دادگاه ارائه ننموده است و از طرفی همکاری لازم را جهت تحقیق بیشتر و انجام معاینات پزشکی برای کشف حقیقت به عمل نیامده است رای بر بی حقی وی صادر و اعلام کرده است.مدیر کل پزشکی قانونی استان که به شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی قم در تاریخ 93/12/27 اعلام کرده که آقای …. م. فرزند ر. در تاریخ 1393/11/01 به این مرکز مراجعه و جهت پاسخ سئوال قضایی برای وی مشاوره درخواست شده است که تاکنون جوابی به این مرکز ارائه نداده است. تصویر درخواست ارائه شده ضمیمه است (صفحات 47 و 48 پرونده)خانم ز. رضایی نسبت به دادنامه فوق الذکر تجدیدنظرخواهی به عمل آورده است شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان قم به لحاظ اینکه در مورد اعتیاد و عقیم بودن زوج تحقیقات کافی و لازم به عمل نیامده با تعیین وقت طرفین را جهت رسیدگی دعوت کرده است و در وقت مقرر با حضور زوجه و احد از وکلای او و در غیاب زوج تشکیل شده است دادگاه پس از استماع توضیحات زوجه در مورد عدم توانایی باروری زوج و اینکه مشکل جنسی دارد و این اواخر دنبال مصرف شیشه بود و اینکه حاضر است همه مهریه را در قبال طلاق بذل نماید و در مورد جهیزیه و نفقه پرونده جداگانه دارد و درخواست وکیل وی برای معرفی زوج به پزشکی قانونی و امتناع وی و محرز شدن اعتیاد و عقیم بودن او مقرر نموده زوج در معیت زوجه برای تشخیص عقیم بودن زوج و احراز اعتیاد یا عدم آن به پزشکی قانونی معرفی شود که مشخص شود بچه دار نشدن زوجه در اثر عقیم بودن زوج یا علل دیگر است و...مدیر کل پزشکی قانونی استان قم به شرح صفحه 28 پرونده اعلام کرده است در خصوص ز. ر. فرزند س. به اطلاع می رساند براساس معاینه و مشاوره و سونوگرافی و گرافی با ماده حاجب در حال حاضر نام برده از نظر دستگاه تناسلی رحم و ضمائم سالم است و به نظر نمی رسد زوجه دچار مشکل نازایی باشد.پس از مکاتبات متعدد النهایه زوج از طریق دادگاه در 1394/06/22 برای انجام آزمایشات ناباروری و اعتیاد به پزشکی قانونی معرفی شده است.مدیر کل پزشکی قانونی استان قم طی نامه شماره 9401501003301 - 1394/07/21 (صفحه 44 پرونده) به دادگاه پاسخ داده است که در خصوص الف. م. فرزند ر. به اطلاع میرساند حسب معاینه و مشاوره تخصصی انجام شده 1 - زوج مبتلا به عروق واریس بیضه چپ م. ب. و نیز دچار ضعف شدید و کاهش اسپرم ها م. ب. که در حال حاضر احتمال بارور نمودن خیلی کم م. ب. 2 - با عمل جراحی عروق واریسی بیضه چپ احتمال بهبود آزمایش اسپرم وجود دارد 3 - طبق برگه آزمایش اعتیاد تحویل شده به نامبرده در تاریخ 94/3/25 ، ایشان در تاریخ 94/7/20 جهت آزمایش اعتیاد مراجعه که به روش ایمونوگروماتوگرافی، ماده مخدر و روانگردان در حد قابل تشخیص یافت نشد 4 - عقیم نمیباشد.مدیر کل پزشکی قانونی استان قم طی شماره 93/1/4056 - 94/9/4 در پاسخ دادگاه اعلام نموده در خصوص الف. م. فرزند ر. اطلاع می رساند که طی مشاوره تخصصی نامبرده همسر ایشان اظهار داشته که سابقه دوبار سقط داشته است.دادگاه تجدیدنظر مجددا از پزشکی قانونی خواسته چنانچه خانم ز. رضایی سابقه سقط جنین داشته تعداد سقط و تاریخ آنها را به این دادگاه اعلام دارند که مدیر کل پزشکی قانونی استان قم پاسخ داده در خصوص ز. رضایی فرزند س. به اطلاع می رساند در معاینه از ناحیه تناسلی علائمی دال بر سقط اخیر مشاهده نگردید و هیچ گونه مدارک و سابقه ای دال بر سقط جنین ارائه نگردید (صفحه 63 پرونده) دادگاه نظریه پزشکی قانونی را به طرفین ابلاغ کرده است که وکیل زوج به نظریه اعتراض کرده است مجددا دادگاه تجدیدنظر از پزشکی قانونی خواسته پس از معاینات لازم و ملاحظه پرونده بالینی توسط هیات پزشکان قانونی اعلام دارند زوجه سقط جنین داشته یا خیر و علت سقط جنین را بیان نمایید ضمنا فتوکپی گواهی خانم … ن.غ به پیوست ارسال می‌شود.مدیر کل پزشکی قانونی استان قم طی شماره 356 /ک/ 26 - 94/11/29 نتیجه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی را به شرح زیر اعلام کرده است « براساس آزمایش BHCG مورخ 89/1/8 آزمایشگاه نور و سونوگرافی مورخ 1389/01/28 - انجام شده توسط آقای … س. بابایی، خانم ز. رضایی باردار بوده است بر اساس سونوگرافی مورخ 89/2/2 - انجام شده توسط آقای … م.م.ن محصولات بارداری رویت نشده است (خاتمه یافتن بارداری) ب. ت. ب. سونوگرافی های فوق سقط به علت عدم رشد مناسب جنین و اجتناب ناپذیر بوده است.زوجه به موجب لایحه 00836 - 94/12/16 توضیح از اعضای کمیسیون پزشکی قانونی را به شرح لایحه خواستارشده است که با مکاتبه دادگاه با مدیر کل پزشکی قانونی استان قم، مدیر کل پزشکی قانونی پیرو سابقه اعلام کرده است زوج مبتلا به عروق واریس بیضه چپ و به دنبال آن کاهش اسپرم و احتمال بارور نمودن کم م. ب. و زوجه در معاینات انجام شده از نظر دستگاه تناسلی، رحم و ضمایم سالم بوده است ب. ت. ب. موارد فوق علت عدم رشد جنین و اجتناب ناپذیر بودن سقط غیر قابل تعیین بوده و نمی توان به زوج و زوجه نسبت داد.شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان قم به موجب رای شماره --- - 1395/01/22 و ب. ت. ب. استعلام از پزشکی قانونی و نظریه کمیسیون پزشکی قانونی با رد اعتراض رای تجدیدنظر خواسته را تایید کرده است.خانم ز. ر نسبت به دادنامه فوق الذکر فرجام خواهی نموده که پس از ارسال نسخه ثانی دادخواست فرجامی و ضمائم برای فرجام خوانده و ابلاغ قانونی اخطاریه و پایان مهلت پاسخ گویی پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است. لایحه اعتراضیه به هنگام شور قرائت می‌شود.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت آقای … ممیز و اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- - 95/1/22 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان قم مشاوره نموده چنین رای میدهد: رای شعبه فرجامخواهی وارد و پرونده دارای نقص تحقیقاتی است زیرا ضرورت داشته ب. ت. ب. اینکه به موجب شرط مقرر در بند 10 از شروط ضمن عقد مندرج در سند رسمی ازدواج زوجین مبنی بر اینکه (در صورتی که پس از گذشت 5 سال زوجه از شوهر خود به جهت عقیم بودن یا عوارض جسمی دیگر زوج صاحب فرزند نشود) به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داده شده که پس از رجوع به دادگاه و اخذ مجوز پس از انتخاب نوع طلاق خود را مطلقه نماید... و ن. ب. ا. زوجه حسب گواهی پزشکی قانونی استان قم سالم است و زوج به لحاظ ابتلا به عروق واریسی بیضه چپ و به دنبال آن کاهش اسپرم، احتمال بارور نمودن وی کم م. ب....و ن. ب. ا. منظور از صاحب فرزند شدن فرزند سالم است و منظور از توانایی باروری توانایی باروری به صورت طبیعی و معمولی است و ب. ت. ب. اعتراض زوجه به نظریه پزشکی قانونی و به لحاظ اهمیت موضوع و جلوگیری از حق طبیعی و قانونی زوجه از محرومیت داشتن فرزند سالم دادگاه تجدید نظر استان قم با ارجاع امر به کمیسیون تخصصی 5 نفره پزشکی قانونی مستقر در سازمان پزشکی قانونی در مرکز کشور از طریق پزشکی قانونی استان قم و انجام هماهنگی های لازم از پزشکی قانونی سوال شود که آیا زوج به صورت عادی و طبیعی توانایی باروری زوجه را دارد یا خیر؟ در صورت توانایی باروری آیا در صورت تولد فرزند، امکان تولد فرزند سالم زوجین ب. ت. ب. وضعیت جسمانی زوج وجود دارد یا خیر ؟ پس از اخذ نظریه کمیسیون مذکور نسبت به صدور رای مقتضی اقدام گردد. لذا بنا به مراتب فوق و به استناد بند 5 ماده 371 و بند الف مواد 401 و 405 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی و به لحاظ نقص تحقیقات رای فرجامخواسته را نقض و رسیدگی مجدد به پرونده به شعبه دوم دادگاه محترم تجدیدنظر استان قم ارجاع می‌گردد. شعبه پنجم دیوان عالی کشوررئیس: مهدی اسلامی مستشار: جلیلی تقویان