شرط مقدم بر اجرای قسامه

رأی خلاصه جریان پرونده پیرو گزارشات سابق این شعبه دیوان عالی کشور که از تکرار آن خودداری می‌شود، آقای م. به اتهام قتل عمدی بانو ز. تحت تعقیب قرار گرفته و طی دادنامه شماره 00139- 1387/10/04 صادره از شعبه 16 دادگاه کیفری استان ... با استناد به علم به قصاص نفس محکوم شده است. این شعبه دیوان عالی کشور طی دادنامه شماره 00616- 1388/04/18 با استدلال به عدم‌کفایت قرائن موجود برای حصول علم، رأی صادره را نقض و پرونده به شعبه هم‌عرض ارجاع گردیده است. این بار شعبه 21 دادگاه کیفری استان ... به موضوع رسیدگی و با تصریح به تطبیق مورد با موضوع لوث و اجرای قسامه، رأی به قصاص نفس با پرداخت فاضل دیه صادر نمود که مورد اعتراض وکلای محکومٌ علیه قرار گرفته است. محتویات پرونده حاکی از اجرای مراسم قسامه توسط افرادی که در پرونده منعکس و از سوی اولیای‌دم به‌عنوان اقربای آنان معرفی شده است که دادگاه وجود شرایط لازم را احراز نموده و از سوی معترض، دلیلی بر عدم قرابت برخی از حالفین اقامه نشده است. همچنین متهم در تحقیقات انجام‌شده، اقرار ضمنی به موضوع داشته و قرائن ظنیه بر توجه اتهام به متهم کافی بوده و اظهارات سایر متهمان و مطلعین نیز، مؤید موضوع است. النهایه بر اساس نظریه پزشکی قانونی به شرح مندرج در(صفحه1439)، متهم مبتلا به اختلال روانی از نوع جنون ادواری بوده، هرچند که در حال حاضر در وضعیت افاقه است. پرونده به این شعبه دیوان عالی کشور ارجاع با قرائت گزارش رزاقی و ملاحظه نظریه حاتمی دادیار دادسرای دیوان عالی کشور مبنی بر اصراری بودن رأی به شرح آتی اقدام به صدور رأی نموده و متذکر می‌گردد ب. ت. ب. این‌که رأی دادگاه اول بر اساس علم بوده، دیوان عالی کشور استدلال می نماید که دلایل علمی کافی نبوده و حداکثر مورد، از موارد لوث است. رأی دادگاه نقض شده و دادگاه دوم با پذیرش نظریه دیوان عالی کشور بر اساس لوث اجرای قسامه نموده است، لذا رأی دادگاه دوم اصراری تلقی نمی‌شود و لذا به شرح آتی اقدام به صدور رأی می‌گردد. رأی شعبه دیوان عالی کشور هرچند در پرونده امر، قرائن و امارات کافی ظن آور بر توجه اتهام به متهم و حصول لوث وجود دارد و احراز موضوع توسط دادگاه خالی از ایراد و خدشه است، لکن دادنامه صادره با دو ایراد شرعی و قانونی مواجه است: 1- برابر ماده 246 قانون مجازات اسلامی اصلاحی 1380/10/23 هرگاه مدعی علیه برای تبرئه خود بینه اقامه کند، لوث محقق نمی‌شود و تبرئه می‌گردد و مطابق ماده 317 قانون مجازات اسلامی 1392 در صورت حصول لوث، نخست از متهم مطالبه دلیل بر نفی اتهام می‌شود، اگر دلیلی ارائه گردد نوبت به قسامه شاکی نمی‌رسد و متهم تبرئه می شود. در پرونده فعلی دادگاه محترم صریحاً به متهم تفهیم نکرده است که آیا دلیلی بر برائت خود دارد یا خیر و نسبت به انکار وی برای حضور در محل نیز، زمینه امکان ارائه دلیل برای وی فراهم نشده است. 2- مطابق ماده 91 قانون مجازات اسلامی 1392 که به لحاظ مساعد بودن به حال متهم عطف به ما سبق می‌شود: در جرائم موجب حد یا قصاص هرگاه افراد بالغ کمتر از هجده سال، ماهیت جرم انجام‌شده و یا حرمت آن را درک نکنند و یا در رشد و کمال عقل آنان شبهه وجود داشته باشد حسب مورد ب. ت. ب. سن آن‌ها به مجازات پیش‌بینی‌شده در این فصل محکوم می‌شوند و مطابق محتویات پرونده متهم در زمان ارتکاب جرم 17 ساله بوده به‌علاوه برابر نظریه پزشکی قانونی به شرح مندرجات صفحه 1439 پرونده متهم مبتلا به اختلال روانی از نوع جنون ادواری است؛ هرچند در حال حاضر در حال افاقه است. همچنین دادگاه محترم در رابطه با وضعیت متهم در زمان ارتکاب جرم تحقیق و بررسی و اظهارنظر ننموده و مفاد ماده مرقوم در رسیدگی و رأی دادگاه رعایت نشده است و نظریه پزشکی قانونی نیز ناظر به احراز رشد عقلی در زمان وقوع جرم نیست. لذا از جهات فوق، رسیدگی دادگاه ناقص تشخیص و دادنامه تجدیدنظرخواسته شماره 0010- 93/09/11 صادره از شعبه 21 دادگاه کیفری استان خوزستان مخدوش بوده مستنداً به بند 2 شق ب ماده 265 قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری نقض رسیدگی مجدد به همان دادگاه ارجاع می‌گردد. شعبه 27 دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار مرتضی فاضل - عزیزالله رزاقی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی