شماره پــرونـــده : هـ ع؍ 0100165 شماره دادنامه: 140109970906010924 تاریخ: 1401/12/06

شماره پــرونـــده : هـ ع؍ 0100165 شماره دادنامه: 140109970906010924 تاریخ: 1401/12/06 * شاکیان : آقایان … کارچانی *طرف شکایت : نهاد ریاست جمهوری، هیات وزیران *موضوع شکایت و خواسته : ابطال ماده 15 آیین نامه اجرایی قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه شماره 17788 ت هـ مورخ 19؍2؍1378 * شاکی د. ب. ط. نهاد ریاست جمهوری، هیات وزیران به خواسته ابطال ماده 15 آیین نامه اجرایی قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه شماره 17788 ت هـ مورخ 19؍2؍1378 به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیات عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر م. ب. : ماده15 آیین نامه: « چنانچه بر سر فارسی بودن یک نام میان صاحب موسسه و دستگاههای مجری اختلاف نظر پدید آید، مرجع تشخیص، فرهنگستان خواهد بود که به درخواست دستگاههای مجری نظر خود را اعلام خواهد کرد.» *دلایل شاکیان برای ابطال مقرره مورد شکایت : وفق ماده 15 آیین نامه چنانچه بر سر فارسی بودن یک نام میان صاحب موسسه و دستگاه های مجری اختلاف نظر پدید آید، مرجع تشخیص فرهنگستان خواهد بود که به درخواست دستگاه های مجری نظر خود را اعلام خواهد کرد؛ این مقرره با تبصره 2 قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه مغایر است چرا که ممنوعیت مد نظر قانونگذار دایر مدار فارسی بودن یا فارسی نبودن الفاظ نیست بلکه ناظر به ممنوعیت استفاده از واژه های بیگانه است و چنین واژه هایی طبق تبصره 2 قانون، تنها واژگانی هستند که فرهنگستان برای آنها معادل فارسی مصوب کرده است. به علاوه توسعه دایره شمول قانون موجب محدودیت اقوام و صاحبان زبان های محلی در استفاده از واژگان مربوط به قوم و زبان آنان خواهد بود و همچنین ب. ت. ب. اینکه مرجع حل اختلاف را فرهنگستان تعیین کرده که این مرجع ظرف 3 ماه باید نظر خود را اعلام کند خود این امر نیز برای واژگانی که قانونگذار استفاده از آنها را مجاز می داند مانع بی دلیل و زمان بر در راه فعالان بازار و موجب بازشدن باب اعمال سلیقه دستگاه های اجرایی است تقاضای ابطال آن را دارم؛ * طرف شکایت به موجب لایحه تقدیمی چنین پاسخ داده است که : بر اساس تبصره های 1 تا 4 قانون ممنوعیت به کارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه، فرهنگستان زبان و ادب فارسی مرجع تشخیص فارسی یا بیگانه بودن اسامی است و حکم مقرر در ماده 15 مصوبه مورد شکایت خوانش دیگری از صلاحیت های فرهنگستان است و در اجرای تبصره 2 ماده واحده قانون مذکور این فرهنگستان است که باید اعلام کند که آیا از نظر وی، وضع معادل فارسی برای واژه مورد اختلاف ضرورت دارد یا خیر و آیا در مورد یک واژه، معادل فارسی برای آن به تصویب رسانیده یا خیر؛ به علاوه وفق ماده 8 اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی مصوب 24؍11؍1368 شورای عالی انقلاب فرهنگی این نهاد عالی ترین مرجع سیاستگذاری و رسیدگی به مسایل زبان و ادب فارسی است و بر اساس بند های 1 و 3 ماده 2 اساسنامه سازمان دادن و تمشیت فعالیت های ناظر به حفظ میراث زبان و ادب فارسی و نظارت بر واژه سازی و معادل یابی در ترجمه از زبان های دیگر به فارسی و تعیین معیارهای لازم برای حفظ و تقویت بنیه زبان فارسی در برخورد با مفاهیم و اصطلاحات جدید و همچنین وفق مقدمه اساسنامه رفع تشتت در حوزه زبان و ادب فارسی از دلایل شکل گیری این فرهنگستان است؛ همچنین ب. ت. ب. اصل 15 قانون اساسی (زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران فارسی است ...) و بند «هـ» ماده 3 قانون برنامه پنجم توسعه که دولت مکلف شده تا با حمایت لازم از بخش غیردولتی برای حذف اسامی لاتین از سردر اماکن عمومی، شرکت ها و بسته بندی کالاهای غیرصادراتی به عمل آورد لذا اصل بر به کارگیری زبان فارسی و ممنوعیت زبان لاتین و بیگانه است و در این خصوص خلط آن با استفاده از زبان های محلی و قومی در دادخواست بلاوجه است چرا که حکم مربوط به آن در ماده 6 آیین نامه به صورت علیحده بیان شده و در مورد ماده 15 آیین نامه موضوعیت ندارد. رای هیات تخصصی اداری و امور عمومی بنا بر اصل پانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران زبان فارسی زبان رسمی و مشترک ملت ایران است لذا بر مبنای ماده واحده قانون ممنوعیت بکارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه مصوب 14؍9؍1375 به منظور حفظ قوت و اصالت زبان فارسی به عنوان یکی از ارکان هویت ملی ایران و زبان دوم عالم اسلام و معارف و فرهنگ ‌اسلامی، دستگاه‌های قانونگذاری، اجرایی و قضایی کشور و دیگر اشخاص مشمول موظفند از بکار‌بردن کلمات و واژه‌های بیگانه در گزارش‌ها و مکاتبات، سخنرانی‌ها، مصاحبه‌های رسمی خودداری کنند و همچنین استفاده از این واژه‌ها بر روی کلیه‌ تولیدات داخلی اعم از بخش‌های دولتی و غیر دولتی که در داخل کشور عرضه می‌شود ممنوع است. همچنین بر اساس تبصره 1 ماده واحده یاد شده فرهنگستان زبان و ادب فارسی باید براساس اصول و ضوابط مصوب خود برای واژه‌های مورد نیاز با اولویت واژه‌هایی که کاربرد ‌عمومی دارند واژه‌گزینی و یا واژه‌سازی کند و وفق ماده 8 اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی مورخ 24؍11؍1368 این نهاد عالی ترین مرجع سیاستگذاری و رسیدگی به مسایل زبان و ادب فارسی است و به موجب بند های 2 و 3 ماده 2 اساسنامه تاسیس واحدهای واژه سازی و واژه گزینی و نظارت بر واژه سازی و معادل یابی در ترجمه از زبانهای دیگر به زبان فارسی و تعیین معیارهای لازم برای حفظ و تقویت بنیه زبان فارسی در برخورد با مفاهیم و اصطلاحات جدید و رفع تشتت در حوزه زبان و ادب فارسی از وظایف و دلایل شکل گیری فرهنگستان زبان و ادب فارسی است؛ از سوی دیگر بر اساس تبصره 2 ماده واحده واژه‌هایی که فرهنگستان زبان و ادب فارسی وضع معادل فارسی را برای آنها ضروری نمی‌داند و نیز کلماتی که هنوز واژه فارسی معادل‌آنها از سوی فرهنگستان به تصویب نرسیده است از شمول این قانون مستثنی هستند. نظر به مراتب مذکور با عنایت به اینکه مصادیق ممنوعیت های مقرر در قانون ممنوعیت بکارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه ناظر به کارگیری واژه ای که معادل مصوب دارد و یا موارد عدم ممنوعیت به کارگیری برخی واژگان خارجی که معادلی در فرهنگستان ندارد یا اساساً فرهنگستان بنابه دلایلی چون اسم خاص بودن، ابداعی و یا اختراعی بودن و ... امکان تعیین معادل برای آنان ندارد، محرز و مشخص است و حکم مقرر در ماده 15 آیین نامه اجرایی قانون ممنوعیت بکارگیری اسامی، عناوین و اصطلاحات بیگانه مصوب 19؍2؍1378 با اصلاحات و الحاقات بعدی ناظر به زمانی است که در خصوص فارسی بودن یا نبودن آن میان صاحب موسسه و دستگاه مجری تردید و یا اختلاف نظر باشد و واضع آیین نامه در این مورد فرایند و مرجعی برای حل اختلاف پیش بینی کرده که در در راستای تامین اهداف قانون و وظایف مقرر برای فرهنگستان زبان و ادب فارسی است و مغایرتی نیز با قانون نیز ندارد، بنابراین مستنداً به بند «ب» ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال1392 رای به رد شکایت صادر می شود؛ این رای ظرف مهلت بیست روز پس از صدور از سوی ده نفر از قضات و یا رییس دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است؛ سید کاظم موسوی رییس هیات تخصصی اداری و امور عمومی دیوان عدالت اداری