طلاق به جهت عدم بارداری زوجه به علت عوارض جسمی زوج

رأی شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده : 9409980351700499 شماره دادنامه : 9509970907500447 شعبه : شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور تاریخ : 1395/06/28-11:13 قاضی : جعفر قدیانی قاضی : مرتضی شریفی قاضی : سیدمحمود تولیت خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده خانم ف. خ. با وکالت آقای …. ر. به طرفیت آقای م.ر. ر. دادخواستی به خواسته الزام زوج به طلاق به لحاظ تحقق شرط مذکور در بند 10 از شروط 12 گانه ضمن العقد در تاریخ 94/4/26 به دادگاههای عمومی حقوقی شهرستان اصفهان تقدیم که به شعبه 17 ( شعبه دوم خانواده ) ارجاع و ضمن آن اعلام داشته « موکله حسب سند ازدواج به شماره 64126 - 76/11/20 ... همسر قانونی ، شرعی و دائمی خوانده محترم م. ب. هم اکنون قریب 18 سال از آغاز زندگی مشترک می گذرد لیکن متأسفانه علیرغم مراجعات مکرر زوجین به مراکز ناباروری و پزشکان متخصص به علت مشکلات زوج ... نتوانستند صاحب فرزند شوند لذا تقاضا دارم ... حکم شایسته و قانونی مبنی بر الزام زوج به طلاق ( بائن ) ... صادر گردد.»; جلسه دادگاه در تاریخ 94/6/22 با حضور خواهان و وکیل و. ت. گ. خوانده علیرغم ابلاغ قانونی حاضر نشده و لایحه ای ارسال ننموده وکیل خ. ا. د. « ... در حدود 18 سال از آغاز زندگی مشترک می گذرد و متأسفانه به لحاظ طبیعی به علت مشکلات موجود از ناحیه زوج امکان باردار شدن و حاملگی وجود نداشته ... ب. ت. ب. اینکه بنا بر تعریف علمی عقیم بودن یعنی عدم بروز حاملگی در طی یکسال انجام مقاربت و بدون استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری بوده و زوج نه تنها به صورت طبیعی بلکه به صورت آزمایشگاهی نیز توانایی بارور کردن موکله را نداشته الزام زوج به طلاق م. ا..»; دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر که زوجه داور خ. ر. ب. دادگاه معرفی نموده مطابق نظریه داور زوجه صلح و سازش فیمابین زوجین حاصل نگردیده ب. ت. ب. اینکه ز. ن. ب. معرفی داور به دادگاه اقدام ننموده دادگاه امر داوری و اعلام نظر در مورد ادامه زندگی مشترک را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع و مرکز مذکور نیز پس از احضار زوجین و مصاحبه و مشاوره با آنها نظریه خود را مبنی بر اینکه « امکان سازش و ادامه جلسات ب. ت. ب. طلاق عاطفی 2 ساله بین زوجین میسر نمی باشد.»; به دادگاه اعلام نموده است. زوج جهت مشخص شدن قدرت باروری یا عقیم بودن وی نامبرده را به پزشکی قانونی معرفی تا پس از آزمایشات و معاینات لازم اعلام نظر نمایند که ب. ت. ب. عدم حضور زوج در پزشکی قانونی دادگاه طی نامه ای به پزشکی قانونی اشعار داشته مدارک و مستندات ابرازی زوجه بررسی و در خصوص قدرت باروری یا عقیم بودن آقای ر. اظهار نظر نموده و نتیجه را کتباً به دادگاه اعلام نمایند. پزشکی قانونی اصفهان نیز طی نامه شماره 157390 - 94/7/21 چنین اعلام داشته « ز. د. ت. 94/7/21 به این اداره مراجعه و مدارک پزشکی ابرازی رؤیت گردید مدارک پزشکی از زوج جهت بررسی و اظهار نظر ارائه نگردید جهت اظهار نظر لازم است زوج شخصاً به این اداره کل مراجعه و تحت آزمایش اسپرموگرام قرار گرفته و یا آزمایش اسپرموگرام زوج جهت بررسی به این اداره کل ارسال گردد.»; دادگاه طی نامه دیگری به پزشکی قانونی زوج را از جهت عقیم بودن و بارورسازی معرفی که پزشکی قانونی در پاسخ اشعار داشته « ... نظریه پزشک متخصص مشاور و نتیجه آزمایش اسپرموگرام نامبرده ( آقای م.ر. ر. ) رؤیت گردید احتمال بارورسازی زوج به روش طبیعی کمتر از حد معمول بوده لیکن عقیم محسوب نمی گردد.»; دادگاه با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره 01205 - 94/12/26 ب. ت. ب. نظریه پزشکی قانونی که احتمال بارور سازی زوج به روش طبیعی را کمتر از حد معمول دانسته و زوج را عقیم ندانسته و به لحاظ عدم احراز شرایط ضمن عقد حکم به رد دعوی خواهان صادر نموده دادنامه صادره به طرفین ابلاغ که در مهلت فرجامخواهی مورد اعتراض زوج و وکیل وی قرار گرفته و با تقدیم دادخواست در مهلت فرجامخواهی تقاضای رسیدگی نموده که در این راستا پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی به این شعبه ارجاع شده. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … و اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره 01205 - 94/12/26 فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه فرجامخواهی خانم ف. خ. با وکالت آقای …. ر. به طرفیت آقای م.ر. ر. نسبت به دادنامه شماره 01205 - 94/12/26 شعبه دوم دادگاه خانواده شهرستان اصفهان مشعر بر صدور حکم به رد دعوی وارد م. ب. زیرا - اولاً - مبنای شرط مذکور در بند 10 از شروط ضمن العقد نکاح، منحصر در عقیم بودن زوج نبوده بلکه سایر عوارض جسمی را که مانع توالد باشد نیز در بر می گیرد - ثانیاً - سقف زمانی شرط بند 10 مورد بحث پنج سال تعیین شده اما در موضوع این پرونده 18 سال است که از ازدواج طرفین سپری شده و طی این مدت بنا به محتویات پرونده، زوج نه امکان باروری طبیعی داشته و نه اقدامات پزشکی مفید و مؤثر بوده است مضافاً اینکه شرط مذکور منصرف است به باروری از طرق طبیعی - ثالثاً - با التفات به حس مادری زوجه که از کشش های مهم فطری و غریزی محسوب می شود مقنن عدم باروری را از جمله مصادیق عسر و حرج زوجه تلقی نموده است - رابعاً - وکیل ز. د. ل. ای که تقدیم نموده و ضمیمه پرونده م. ب. تقاضای طرح موضوع در کمیسیون پزشکی را نموده که در این خصوص اقدامی انجام نشده علیهذا بنابمراتب مرقوم با استناد به مواد 371 ( بند 5 ) و 401 ( بند الف ) ضمن نقض دادنامه فرجامخواسته پرونده به همان شعبه صادرکننده رأی منقوض ارجاع می گردد. شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور رئیس: جعفر قدیانی عضو معاون: مرتضی شریفی عضو معاون: سید محمود تولیت فهرست شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی طلاق به جهت عدم بارداری زوجه به علت عوارض جسمی زوج در تاریخ 28 شهریور 1395، شعبه دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی کرد که در آن زوجه خواستار الزام زوج به طلاق بر اساس بند 10 شروط ضمن عقد نکاح به دلیل عقیم بودن زوج شده بود. زوجه ادعا کرد که پس از 18 سال زندگی مشترک و تلاش برای بارداری، به دلیل مشکلات زوج، امکان فرزندآوری وجود نداشته است. دادگاه بدوی با استناد به نظریه پزشکی قانونی که زوج را عقیم ندانسته و احتمال باروری او را کمتر از حد معمول اعلام کرده بود، دعوی زوجه را رد کرد. زوجه به این رای اعتراض کرد و پرونده به دیوان عالی کشور ارجاع شد. دیوان عالی کشور پس از بررسی مستندات، به این نتیجه رسید که شرط مذکور در بند 10 شامل سایر عوارض جسمی نیز می‌شود و ب. ت. ب. مدت زمان طولانی زندگی مشترک و عدم باروری، شرایط عسر و حرج زوجه احراز شده است. بنابراین، با استناد به مواد 371 و 401 قانون مدنی، دادنامه بدوی نقض و پرونده به شعبه صادرکننده رای منقوض ارجاع گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/06/28 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: مبنای شرط ضمن عقد نکاح، مبنی بر وکالت زوجه در طلاق در فرض عدم بارداری به دلیل مشکل زوج، منحصر به عقیم بودن زوج نبوده و سایر عوارض جسمی را که مانع توالد باشد نیز در بر می‌گیرد. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/06/28 - 11 : 13 قاضی: جعفر قدیانی قاضی: مرتضی شریفی قاضی: سیدمحمود تولیت حسب محتویات پرونده خانم ف. خ. با وکالت آقای …. ر. به طرفیت آقای م.ر. ر. دادخواستی به خواسته الزام زوج به طلاق به لحاظ تحقق شرط مذکور در بند 10 از شروط 12 گانه ضمن العقد در تاریخ 94/4/26 به دادگاه‌های عمومی حقوقی شهرستان اصفهان تقدیم که به شعبه --- (شعبه دوم خانواده) ارجاع و ضمن آن اعلام داشته « موکله حسب سند ازدواج به شماره 64126 - 76/11/20 ... همسر قانونی، شرعی و دائمی خوانده محترم م. ب. هم اکنون قریب 18 سال از آغاز زندگی مشترک می گذرد لیکن متاسفانه علیرغم مراجعات مکرر زوجین به مراکز ناباروری و پزشکان متخصص به علت مشکلات زوج... نتوانستند صاحب فرزند شوند لذا تقاضا دارم... حکم شایسته و قانونی مبنی بر الزام زوج به طلاق (بائن)... صادر گردد.»; جلسه دادگاه در تاریخ 94/6/22 با حضور خواهان و وکیل و. ت. گ. خوانده علیرغم ابلاغ قانونی حاضر نشده و لایحه ای ارسال ننموده وکیل خ. ا. د. «... در حدود 18 سال از آغاز زندگی مشترک می گذرد و متاسفانه به لحاظ طبیعی به علت مشکلات موجود از ناحیه زوج امکان باردار شدن و حاملگی وجود نداشته... ب. ت. ب. اینکه بنا بر تعریف علمی عقیم بودن یعنی عدم بروز حاملگی در طی یک سال انجام مقاربت و بدون استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری بوده و زوج نه تنها به صورت طبیعی بلکه به صورت آزمایشگاهی نیز توانایی بارور کردن موکله را نداشته الزام زوج به طلاق م. ا..»; دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر که زوجه داور خ. ر. ب. دادگاه معرفی نموده مطابق نظریه داور زوجه صلح و سازش فیمابین زوجین حاصل نگردیده ب. ت. ب. اینکه ز. ن. ب. معرفی داور به دادگاه اقدام ننموده دادگاه امر داوری و اعلام نظر در مورد ادامه زندگی مشترک را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع و مرکز مذکور نیز پس از احضار زوجین و مصاحبه و مشاوره با آنها نظریه خود را مبنی بر اینکه « امکان سازش و ادامه جلسات ب. ت. ب. طلاق عاطفی 2 ساله بین زوجین میسر نمی‌باشد.»; به دادگاه اعلام نموده است. زوج جهت مشخص شدن قدرت باروری یا عقیم بودن وی نامبرده را به پزشکی قانونی معرفی تا پس از آزمایشات و معاینات لازم اعلام نظر نمایند که ب. ت. ب. عدم حضور زوج در پزشکی قانونی دادگاه طی نامه ای به پزشکی قانونی اشعار داشته مدارک و مستندات ابرازی زوجه بررسی و در خصوص قدرت باروری یا عقیم بودن آقای ر. اظهار نظر نموده و نتیجه را کتبا به دادگاه اعلام نمایند. پزشکی قانونی اصفهان نیز طی نامه شماره 157390 - 94/7/21 چنین اعلام داشته « ز. د. ت. 94/7/21 به این اداره مراجعه و مدارک پزشکی ابرازی رویت گردید مدارک پزشکی از زوج جهت بررسی و اظهار نظر ارائه نگردید جهت اظهار نظر لازم است زوج شخصا به این اداره کل مراجعه و تحت آزمایش اسپرموگرام قرار گرفته و یا آزمایش اسپرموگرام زوج جهت بررسی به این اداره کل ارسال گردد.»; دادگاه طی نامه دیگری به پزشکی قانونی زوج را از جهت عقیم بودن و بارورسازی معرفی که پزشکی قانونی در پاسخ اشعار داشته «... نظریه پزشک متخصص مشاور و نتیجه آزمایش اسپرموگرام نامبرده (آقای م.ر. ر.) رویت گردید احتمال بارورسازی زوج به روش طبیعی کمتر از حد معمول بوده لیکن عقیم محسوب نمی گردد.»; دادگاه با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره --- - 94/12/26 ب. ت. ب. نظریه پزشکی قانونی که احتمال بارور سازی زوج به روش طبیعی را کمتر از حد معمول دانسته و زوج را عقیم ندانسته و به لحاظ عدم احراز شرایط ضمن عقد حکم به رد دعوی خواهان صادر نموده دادنامه صادره به طرفین ابلاغ که در مهلت فرجامخواهی مورد اعتراض زوج و وکیل وی قرار گرفته و با تقدیم دادخواست در مهلت فرجامخواهی تقاضای رسیدگی نموده که در این راستا پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی به این شعبه ارجاع شده. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- - 94/12/26 فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: فرجامخواهی خانم ف. خ. با وکالت آقای …. ر. به طرفیت آقای م.ر. ر. نسبت به دادنامه شماره --- - 94/12/26 شعبه دوم دادگاه خانواده شهرستان اصفهان مشعر بر صدور حکم به رد دعوی وارد م. ب. زیرا - اولا - مبنای شرط مذکور در بند 10 از شروط ضمن العقد نکاح، منحصر در عقیم بودن زوج نبوده بلکه سایر عوارض جسمی را که مانع توالد باشد نیز در بر می‌گیرد - ثانیا - سقف زمانی شرط بند 10 مورد بحث پنج سال تعیین شده اما در موضوع این پرونده 18 سال است که از ازدواج طرفین سپری شده و طی این مدت بنا به محتویات پرونده، زوج نه امکان باروری طبیعی داشته و نه اقدامات پزشکی مفید و موثر بوده است مضافا اینکه شرط مذکور منصرف است به باروری از طرق طبیعی - ثالثا - با التفات به حس مادری زوجه که از کشش های مهم فطری و غریزی محسوب می‌شود مقنن عدم باروری را از جمله مصادیق عسر و حرج زوجه تلقی نموده است - رابعا - وکیل ز. د. ل. ای که تقدیم نموده و ضمیمه پرونده م. ب. تقاضای طرح موضوع در کمیسیون پزشکی را نموده که در این خصوص اقدامی انجام نشده علیهذا بنا به مراتب مرقوم با استناد به مواد 371 (بند 5 ) و 401 (بند الف) ضمن نقض دادنامه فرجامخواسته پرونده به همان شعبه صادرکننده رای منقوض ارجاع می‌گردد.