طلاق به دلیل ناباروری زوج

طلاق به دلیل ناباروری زوج خ. م.: در تاریخ چهارم بهمن ماه 1391، درخواست صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به دلیل عقیم بودن زوج مطرح گردید. خ. ا. د. که پس از شش سال از ازدواج، هیچ فرزند مشترکی حاصل نشده و پزشک نیز عقیم بودن زوج را تایید کرده است. در مقابل، خوانده مدعی شد که عدم همکاری همسرش در مصرف داروهای تجویز شده، موجب عقیم بودن او نیست و به مفارقت‌های طولانی و عدم زندگی مشترک اشاره کرد. دادگاه پرونده را به پزشکی قانونی ارجاع داد که اعلام کرد زوج دچار اختلال در عملکرد جنسی است، اما احتمال درمان وجود دارد. در نهایت، دادگاه بدوی با استناد به ماده 1257 قانون مدنی، خواسته خواهان را رد و حکم به ابطال دعوی صادر کرد. این حکم در دادگاه تجدیدنظر تایید شد، اما دیوان عالی کشور در پی فرجام‌خواهی، حکم تجدیدنظر را نقض کرده و تحقق شرط ضمن عقد را تایید نمود. دیوان به زوجه اجازه داد تا با مراجعه به دفاتر رسمی، نسبت به ثبت طلاق اقدام کند. این تصمیم بر اساس مواد 1119 قانون مدنی و مواد 26 و 33 قانون حمایت خانواده مصوب 1391 اتخاذ و اعتبار حکم صادره به مدت شش ماه تعیین گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/02/21 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که باروری زوج منوط به انجام روش های درمانی تخصصی توانایی بارورسازی باشد، این امر مانع از تحقق شرط وکالت در طلاق به موجب تحقق بند دهم از شروط ضمن عقد نکاح نیست. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1391/11/04 آقای ع. فرخ مرادی به وکالت از طرف خانم س. م. به طرفیت آقای …. ش. دادخواستی به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به لحاظ عقیم بودن زوج تقدیم و توضیح داده که موکله طبق سند نکاحیه پیوست در تاریخ 1386/11/26 به عقد شرعی و قانونی خوانده درآمده و علیرغم گذشت چند سال از تاریخ وقوع عقد فاقد فرزند مشترک میباشند ب. ت. ب. پذیرش شرایط ضمن عقد توسط خوانده و نظر به سپری شدن مدت شش سال از تاریخ وقوع عقد تاکنون فاقد فرزند مشترک می‌باشند و اینکه با مراجعات مکرر به پزشک متخصص معلوم شده که خوانده عقیم م. ب. لذا مستندا به ماده 1119 قانون مدنی ناظر به شروط ضمن عقد نکاح صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق م. ا.. دادخواست مطروحه در شعبه سوم دادگاه حقوقی سنندج ثبت و مورد رسیدگی قرار میگیرد. آقای ج. الف.ف. و خانم م. م.وکلای پ. ی. د. ب. ت. و. از جانب خوانده (زوج) اعلام وکالت نموده اند. در جلسه اول دادرسی مورخ 1392/02/15 که با حضور وکلای طرفین و خ. ت. گ. وکیل خ. ا. د. موکله در تاریخ 1386/11/26 با خوانده ازدواج کرده ولی ثبت این واقعه 1388/02/20 به ثبت رسیده است که در قسمت توضیحات سند ازدواج توضیح داده شده است زوجین شروط ضمن عقد از جمله بند دهم آن را امضا کرده اند لذا چون تاکنون صاحب فرزند نشده اند این شرط محقق شده و تقاضای اعمال شرایط ضمن عقد و صدور گواهی عدم امکان سازش را دارم. زوج خ. ا. د. من صاحب فرزند نشده ام قبل از ثبت در تاریخ مندرج در قسمت توضیحات ثبت با همسرم ازدواج کرده ام ایشان اطلاع داشت که من صاحب فرزند نمیشوم البته به پزشک مراجعه کردیم که پزشک گفت اسپرم شما ضعیف است باید شش ماه به اتفاق همسرت دارو مصرف کنید ولی همسرم همکاری نکرد تقاضای رد دعوی را دارم. وکیل حاضر خ. ا. د. موکل ادعای خواهان را قبول نداشته و آن را تکذیب مینماید حسب اظهار موکل به اتفاق خواهان به پزشک متخصص مراجعه نمودند و پزشک ضمن رد عقیم بودن تجویز دارو را به مدت 6 ماه به زوجین نموده که متاسفانه زوجه از مصرف داروها خودداری نموده است در صورت لزوم تقاضای معرفی موکل و خواهان را به پزشکی قانونی جهت احراز واقع دارم و در خصوص استناد همکار محترم به بند 10 سند نکاحیه لازم به ذکر است که موکل در تاریخ 1386/11/20 بدلیل داشتن همسر دیگر که در حال جدائی بودند تنها عقد شرعی با خواهان داشته و روابط زندگی مشترکشان محدود و قصد بچه دار شدن را نداشته اند و طبق سند نکاحیه پیوست پرونده از تاریخ 1388/03/20 به عقد قانونی و رسمی همدیگر درآمده و متاسفانه بعد از حدود یک سال زندگانی مشترک زوجه بنای ناسازگاری گذاشته و دارای پرونده های متعدد اعم از مفتوحه و مختومه در دادگاه سنندج می‌باشند که حتی زوجه به تمکین از موکل محکوم گردیده است در واقع از سال 1389 جدا از هم زندگی نموده‌اند لذا بر خلاف بند 10 سند نکاحیه که مقرر داشته بعد از 5 سال زندگی مشترک زوجین صاحب فرزند نشوند موکل و خواهان حتی یک سال کامل نزد همدیگر زندگی مشترک ننموده‌اند لذا استناد به بند 10 صحیح نمی‌باشد و پرونده تمکین بکلاسه... شعبه سوم دادگاه حقوقی سنندج موید صحت اظهارت موکل در مورد اینکه از سال 1389 جدا از هم زندگی مینمایند م. ب.. سپس دادگاه زوجین را جهت انجام معاینات لازم و تشخیص عقیم بودن یا نبودن زوج به پزشکی قانونی معرفی نموده و در پاسخ واصله از مرجع مذکور به شرح برگ 20 پرونده اعلام گردیده که حسب اعلام متخصص اورولوژی در مشاوره صورت گرفته و بررسی نتیجه آزمایشات نامبرده (آقای …. ش. فرزند الف.) دچار درجات متوسط از اختلال در عملکرد و تعداد سلولهای جنسی (اسپرم) م. ب. که احتمال درمان آن وجود دارد و نهایتا با انجام روشهای درمانی تخصصی توانایی بارورسازی را دارد. سپس دادگاه در وقت فوق العاده مورخ 1392/04/02 با اعلام ختم رسیدگی به موجب دادنامه شماره --- - 1392/04/05 پس از ذکر مقدمه ای از چگونگی اقامه دعوی و توضیحات بعدی وکیل خواهان و مدافعات خوانده و وکیل ایشان با اعلام اینکه پس از معرفی زوجین به پزشکی قانونی، این مرجع در تاریخ 1392/03/26 اعلام نموده نامبرده دچار درجات متوسطی از اختلال در عملکرد و تعداد سلولهای جنسی م. ب. که احتمال درمان آن وجود دارد و نهایتا با انجام روش های درمانی تخصصی توانایی بارورسازی را دارد و اینکه خوانده حسب معاینات پزشکی قانونی عقیم نبوده و امکان معالجه و توانایی بارورسازی را دارد لذا خواسته خ. ر. و. ندانسته و مستندا به ماده 1257 قانون مدنی حکم به ابطال دعوی خواهان صادر نموده است. پس از ابلاغ رای صادره وکیل ز. ن. ب. آن تجدیدنظرخواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی و ارسال پرونده بمرجع تجدیدنظر استان کردستان و ارجاع آن به شعبه هفتم دادگاه تجدیدنظر، هیات شعبه به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره --- - 1392/06/16 اعتراض ت. ن. خ. را غیر موجه و دادنامه تجدیدنظرخواسته را فاقد ایراد و اشکال قانونی تشخیص و ضمن رد اعتراض مطروحه دادنامه معترض عنه را تایید نموده است. دادنامه اخیرالذکر از طرف وکیل زوجه مورد فرجامخواهی قرار گرفته که پس از وصول پرونده به دیوانعالی کشور و ارجاع آن به این شعبه دیوان هیات شعبه به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره --- - 1392/12/11 با استدلال منعکس درآن تحقق بند 10 ذیل بند ب شروط ضمن العقد مندرج در سند ازدواج فیمابین را ثابت و مدلل و استنباط و تشخیص دادگاه تجدیدنظر و دادگاه بدوی را ناصواب و مغایر با دلالت محتویات پرونده و نظریه پزشکی قانونی تشخیص و ضمن نقض آن رسیدگی مجدد را به استناد بند 2 و قسمت اخیر بند 5 ماده 371 و بند ج ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی به شعبه هم عرض دادگاه صادر کننده رای منقوض ارجاع نموده است. د. ا. م. از دادرسی شعبه سوم دادگاه تجدیدنظر استان کردستان وارد رسیدگی مجدد شده و با تعیین وقت از طرفین دعوت به عمل آورد در جلسه دادرسی مورخ 1392/06/09 که با حضور زوجین و وکلای آنان تشکیل گردیده اظهارات وکلای طرفین و نیز زوجه در صورتمجلس منعکس گردیده و زوجه در قسمت از اظهارات خود گفته است با شوهرم کرارا به پزشک مراجعه کردیم و آزمایش انجام دادیم ولی ایشان قدرت بارداری ندارد حتی آزمایش دی ان ای را در کرمانشاه انجام دادیم من تمام دارو را می خوردم من باردار میشوم چون از شوهر قبلی ام دارای فرزند هستم ولی ایشان نمی تواند باردار کند. سپس دادگاه قرار ارجاع امر بداوری صادر نمود و زوجین هر یک داور خود را معرفی نموده‌اند و موضوع داوری هم از طرف دادگاه به داوران تفهیم شد و داوران منتخب زوجین هر یک نظریه کتبی خود دال بر عدم سازش طرفین را تقدیم داشته اند و سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسیدگی به موجب دادنامه شماره --- - 93 مورخ 1393/11/14 پس از ذکر سیر مراحل دادرسی باستدلال زیر تجدیدنظرخواهی ت. ن. خ. را وارد تشخیص داده است 1 - در بند 10 بند ب شروط ضمن العقد مقید در قباله نکاحیه که بامضا زوجین رسیده مقرر گردیده در صورتی که پس از گذشت پنج سال زوجه از شوهر خود به جهت عقیم بودن زوج صاحب اولاد نشود زوجه حق دارد که با اعمال وکالت نسبت به مطلقه نمودن خود اقدام نماید با عنایت به اینکه روابط زوجیت برابر محتویات پرونده از 1386/11/26 برقرار گردیده تاکنون بیش از پنج سال سپری گشته و صاحب اولاد نشده اند و در نظریه پزشکی قانونی به تاریخ 1392/03/26 زوج دچار درجات متوسطی از اختلال عملکرد و تعداد سلولهای جنسی م. ب. دلالت بوجود نقص در زوج بوده و همین امر موجب شده که تاکنون زوجه بارور نشده است بنابراین شرط مزبور بنفع مشروط له محقق گردیده و حق اعمال آن را دارد 2 - مفارقت های طولانی زوجین و گزارش داوران که به منظور رفع شقاق و ایجاد سازش و صلح موثر واقع نگردیده و ادامه رابطه زوجیت موجبات عسر و حرج زوجه را فراهم خواهد کرد بنابراین دادگاه مستندا به ماده 358 قانون آیین دادرسی در امور مدنی و ماده 1130 قانون مدنی و ماده واحده قانون اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در محاکم دادنامه تجدیدنظر خواسته را نقض و گواهی عدم امکان سازش صادر و به زوجه اجازه داده با مراجعه به یکی از دفاتر رسمی طلاق با دریافت مهریه که مورد مطالبه زوجه م. ب. نسبت به ثبت طلاق بائنه اقدام نماید اعتبار این گواهی سه ماه از تاریخ ابلاغ حکم قطعی م. ب.. دادنامه اخیرالذکر در تاریخ 1393/12/04 بوکلای ز. ا. ش. و نامبردگان در تاریخ 1393/12/25 با تقدیم دادخواست و لایحه فرجامی نسبت به آن فرجامخواهی نموده‌اند که پس از تبادل لوایح و وصول پرونده به دیوانعالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. لوایح طرفین به هنگام شور قرائت میگردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی آقای …. ش. با وکالت خانم م.م. و آقای ج. الف.ف. نسبت به دادنامه شماره --- - 93 مورخ 1393/11/14 شعبه سوم دادگاه تجدیدنظر استان کردستان که به موجب آن ضمن نقض دادنامه بدوی گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به خواسته زوجه فرجامخوانده انشاء گردیده در اساس وارد نبوده و توجیه قانونی ندارد زیرا زوجه و وکیل ایشان ب. ش. د. تقدیمی و توضیحات بعدی در جلسه اول دادرسی صرفا بادعای اینکه زوج (ف. خ.) عقیم بوده و علیرغم گذشت بیش از 5 سال از زندگی مشترک آنان هنوز صاحب اولاد نشده اند و بند دهم شرط ضمن العقد مقید در سند ازدواج فیمابین محقق گردیده درخواست طلاق زوجه را نموده اند. حسب مندرجات سند ازدواج تنظیمی فیمابین زوجین که بند ب شروط ضمن العقد و بندهای ذیل آن کلا بامضا آنان رسیده در بند دهم آن مقرر گردیده در صورتی که پس از گذشت 5 سال زوجه از شوهر خود به جهت عقیم بودن و یا عوارض جسمی دیگر زوج صاحب فرزند نشود زوجه مطابق بند ب شروط ضمن العقد می‌تواند با اثبات موضوع و اخذ مجوزاز دادگاه به وکالت از طرف زوج خود را مطلقه نماید. محتویات پرونده دلالت دارد که رابطه زوجیت فیمابین زوجین از تاریخ 1386/11/26 برقرار گردیده و زوجین زندگی مشترک خود را آغاز نموده و به مدت طولانی با هم زندگی مشترک داشته اند و با وجود اینکه بیش از پنج سال از زوجیت آنان سپری گردیده معهذا حسب الاقرار هنوز صاحب فرزند نشده اند و در نظریه مورخ 1392/03/26 پزشکی قانونی هم اعلام گردیده که ز. ف. خ. دچار درجات متوسطی از اختلال در عملکرد و تعداد سلولهای جنسی (اسپرم) م. ب. که احتمال درمان آن وجود دارد و نهایتا با انجام روش های درمانی تخصصی توانایی بارورسازی را دارد و اگرچه نظریه پزشکی قانونی دلالتی بر عقیم بودن زوج (ف. خ.) ندارد ولی موید وجود نقص جسمی در ایشان بوده و همین امر موجب شده که نامبرده تاکنون نتواند زوجه (فرجامخوانده) را علیرغم اینکه از همسر سابق خود دارای فرزند بوده و استعداد بارداری را داشته است بارور ساخته و صاحب فرزند شوند و اینکه حسب نظریه پزشکی قانونی منبعد احتمال درمان نقص جسمی زوج وجود داشته و با انجام روش های درمانی تخصصی توانایی بارورسازی را دارد این امر موثر در مقام نبوده و تحقق شرط ضمن العقد مقرر فیمابین زوجین را منتفی نمیسازد و هم چنین مفارقت جسمانی فیمابین زوجین در مدتی ب. ت. ب. شروع زندگی مشترک آنان و تداوم آن برای مدت طولانی تاثیری در قضیه و تحقق شرط مزبور نخواهد داشت بنابراین و ب. ت. ب. مراتب اشعاری تحقق بند دهم ذیل قسمت ب شروط ضمن العقد مندرج در سند ازدواج به جهت صاحب فرزند نشدن زوجه از زوج علیرغم گذشت بیش از پنج سال از زوجیت آنان به لحاظ عارضه جسمی ز. ف. خ. که در نظریه پزشکی قانونی به آن اشاره گردیده ثابت و مدلل بوده و به لحاظ ثبوت تحقق شرط مزبور موجبات اعمال وکالت حاصل از تحقق این شرط موضوع بند ب شروط ضمن عقد نکاح که از طرف زوج به زوجه تفویض گردیده فراهم بوده و زوجه فرجامخوانده حق دارد که با اعمال وکالت حاصل از تحقق شرط ضمن انتخاب نوع طلاق نسبت به اجرای صیغه طلاق و مطلقه نمودن خود و ثبت رسمی آن اقدام نماید از این رو دادنامه فرجامخواسته در اساس و اصل خواسته طلاق مطروحه ب. ت. ب. جامع اوراق پرونده و اظهارات و مدافعات طرفین و اقدامات و رسیدگیهای معموله موجها و منطبق بر موازین قانونی اصدار یافته و ایراد و اشکال موثر در تخدیش بر دادنامه مرقوم مترتب نبوده و اعتراضات وکلای ف. خ. د. حدی نیست که بمبانی و اساس دادنامه مزبور خلل و خدشه ای وارد و موجبات نقض آن را فراهم سازد النهایه چون درخواست طلاق از طرف زوجه به لحاظ تحقق شرط ضمن العقد بوده نه عسر و حرج و ورود دادگاه محترم تجدیدنظر به موضوع عسر و حرج زوجه فاقد وجاهت بوده و به علاوه مقتضای قانونی تحقق شرط ضمن عقد نکاح طبق ماده 26 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 صدور حکم بر احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق بوده و مدت اعتبار این حکم هم طبق ماده 33 همان قانون شش ماه خواهد بود لذا به تجویز ماده 403 قانون آیین دادرسی مدنی (ماده 1130 قانون مدنی) از دادنامه فرجامخواسته حذف و ماده 1119 قانون مدنی و مواد 26 و 33 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 به ردیف مواد قانونی استنادی اضافه میگردد و هم چنین عبارت «...گواهی عدم امکان سازش... الی... اعتباراین گواهی سه ماه از تاریخ ابلاغ حکم قطعی م. ب..» از دادنامه فرجامخواسته حذف و به جای آن عبارت «حکم بر احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق از طرف زوجه جهت اجرای صیغه طلاق صادر و به زوجه اجازه داده میشود با مراجعه به یکی از دفاتر رسمی ثبت طلاق به وکالت از طرف زوج با حق توکیل بغیر و در صورت بذل مال، قبول مابذل به وکالت از طرف زوج ضمن انتخاب نوع طلاق نسبت به اجرای صیغه طلاق و مطلقه نمودن خود و ثبت رسمی آن اقدام نماید. اعتبار حکم صادره شش ماه از تاریخ ابلاغ رای فرجامی خواهد بود.» به دادنامه مزبور اضافه و الحاق میگردد و چون ایراد و اشکال دیگری بر دادنامه معترض عنه مشهود نمی‌باشد فلذا ضمن رد فرجامخواهی ف. خ. مستندا به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجامخواسته با رعایت اصلاحات مرقوم نتیجتا ابرام می‌گردد. شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار و عضو معاون حسن عباسیان - مسعو کریم پور نطنزی - سیروس کیقبادی