قلمرو قاعده ایراد امر مختومه در مورد ابطال قرارداد

رأی خلاصه جریان پرونده حسب اوراق پرونده آقای …. ت. فرزند ق. یکدانگ مشاع از ششدانگ تلمبه آب کشی وچاه آب واثاثیه متصله ومنفصله آن را واقع در مزرعه .... درتاریخ 1344/2/1 از آقای … ی.خ. خریداری نموده که تصویر قباله آن پیوست م. ب. ص 2 ودر برگ 3 پرونده که در تاریخ متأخر ( 1348/2/10 ) درمحضر اسناد ....رفسنجان تنظیم و تأیید گردیده نام آقای …. ت. به فروشنده مذکوراضافه وبه دو شرط ضمن عقد هم اشاره گردیده است ولذا درتاریخ 1389/2/6 آقایان …. و الف. شهرت هردو ت. طی دادخواستی بطرفیت ورثه مرحوم سید ی. خ.ر. بخواسته صدور حکم به ابطال قرارداد مورخ 1348/2/10 فوق الاشاره و استرداد یک دانگ تلمبه آب کشی را تقدیم داشته بااین استدلال که درقرارداد ( مبایعه نامه ) یک دانگ اشاره شده شرط گردیده هر زمان واگذار کننده ( الف. ت. ) خواست می تواند قرارداد را بهم زده و یک دانگ مرقوم را مسترد نماید ومبایعه نامه فوق الاشاره از درجه اعتبار ساقط گردد و چون شرط مذکور مجهول و باطل است وموجب جهل به عوضین می شود طبق بند 2 ماده 233 ق - م هم شرط خیار و هم بیع باطل است علیهذا خواهان صدور حکم بر ابطال مبایعه نامه مورخ 1348/2/10 و استرداد یک دانگ آب چاه مرقوم با جمیع خسارات دادرسی و قانونی شده است ص 4 احد از خواندگان ( خانم ع. غ. همسرمرحوم سید ی.خ.ر. ) طی نامه ای اشاره به سوابق امر در مراجع متعدد قضائی اعم از بدوی و تجدیدنظر و دیوانعالی کشور نموده که اولاً به اثبات مالکیت به خلع ید خ. ه. رأی صادر وتأیید و به اجرا هم در آمده است وسالیان دراز است که به مبایعه نامه عمل شده و خواسته خواهان اعتبار امر مختومه را دارد و ثانیاً مبایعه نامه مبهم و مجهول نبوده وثالثاً شرط مذکور خیار شرط نبوده و سند موجود نوعی معاوضه است که تحقق آن منوط به توافق طرفین است که سالیان دراز است توافق بوده وبه آن عمل شده است حال چگونه ممکن است پس از گذشت قریب به 41 سال مع الوصف تقاضای ابطال آن شود ورابعاً موضوع تحقق معاوضه مرقوم مشمول ماده 10 ق - م است و امری صحیح و شرعی است لذا تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر رد دادخواست بلا دلیل خ. ه. را نموده است ص 56 یکبار پرونده در وقت مقرر با حضور وکیل خ. ه. د. جلسه دادگاه مطرح رسیدگی قرار گرفته و وکیل خواسته خود راکتباً مرقوم داشته واز ناحیه احد از خواندگان ( غ. ) لایحه ای مورخ 1389/3/26 واصل و پیوست گردیده است ص 57 فردی بنام ع.ع. خواندگان هم برگ استشهادیه ای تقدیم داشته که ورثه مرحوم سید ی. خ.ر. در آمریکا سکونت دارند ودر قریه ع. منزلی ندارند ص 60 از تصویر دادنامه صادره از شعبه دوم محاکم عمومی رفسنجان که در سال 1377 صادر گردیده و پیوست م. ب. استفاده میشود که درخصوص یک دانگ از ششدانگ چاه تلمبه ومنضمات آن قبلاً آقایان …. و الف. ت. قبلا ً محکوم به خلع ید گردیده اند ص 90 و رأی مذکور در شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر کرمان نیز تأیید و قطعی گردیده است ص89 و شعبه 25 دیوانعالی کشور نیز فرجامخواهی از آن را رد کرده است ص 88 معذلک کلیه آقایان ع.الف. م. و م. خ. به وکالت از خواندگان یاد شده ضمن اشاره به انجام معامله یک سهم از ششدانگ چاه مورد بحث لایحه مفصلی داده اند به اینکه هر چند سال خ. ه. یکبار سعی بر فشار و آزار خواندگان دارند .... ص 91 تا 93 وشعبه 102 دادگاه عمومی جزائی رفسنجان طی دادنامه شماره 600729 مورخ 1390/9/5 پس از رسیدگی هم شرط خیار در معامله یکدانگ تلمبه آب مرقوم وهم بیع را باطل شمرده و رأی بر بطلان قرار داد مورخ 1344/2/10 مذکور واسترداد یک دانگ آب موضوع قرارداد وو.... د. ح. خ. ه. صادر نموده است ص 173 که خانم ع. غ. از رأی صادره تجدیدنظر خواهی کرده و شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان بشرح دادنامه شماره 200361 مورخ 1391/4/25 اعتراض را وارد ندانسته و دادنامه معترض عنه را عیناً تأیید و قطعی اعلام نموده است . ص 205 ودر مرحله تالی آقای س. خ. و6 نفر دیگر از ورثه مرحوم سید ی. باوکالت آقایان …. س.و غ.ر. تقاضای تجویز اعاده دادرسی وصدور رأی برنقض احکام ثانویه مستنداً به ماده 439 ق - آ- د- م را نموده اند ومتقابلاً آقای ح. ق. به وکالت از خواندگان باتقدیم لایحه ای درخواست اعاده دادرسی را بی مورد شمرده و منطبق با قانون ندانسته ودرخواست رد آنرا کرده است ولیکن قضات محترم تجدیدنظر طی شرحی به استناد تبصره ماده 435 ق -آ- د- م قرار رد درخواست اعاده دادرسی صادر نموده است که قرار رد اخیر الاشاره مورد اعتراض محکوم علیهم قرار گرفته و رئیس کل محترم دادگستری استان کرمان اعتراض آنان را وارد تشخیص و پرونده درراستای اعمال ماده 18 اصلاحی سابق در کمیسیون قضائی شماره 3 معاونت قوه قضائیه مورد بررسی قرارگرفته وسرانجام پیشنهاد تجویزاعاده دادرسی از سوی ریاست محترم معظم قوه قضائیه و رسیدگی مجدد درمرجع صالح داده شده است و ریاست معظم قوه نیز مرقوم داشته اند براساس گزارش پیوست رأی موضوع دادخواهی خلاف بین شرع وتشخیص وبه استناد مواد 477 و478 ق. آ. د.ک ضمن موافقت باتجویز اعاده دادرسی وتوقف اجرای حکم مقرر میدارد پرونده برای رسیدگی به شعب خاص در دیوانعالی کشور فرستاده شود که به این شعبه جهت بررسی ورسیدگی ارجاع وارسال گردیده است .هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از رسیدگی دراجرای مواد 477 و 478 ق - آ- د- ک و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … کشور اجمالاً مبنی بر نقض دادنامه شماره 00361 -1391/4/25 صادره از شعبه 2 دادگاه تجدیدنظر استان کرمان مشاوره نموده چنین رأی میدهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور ب. ت. ب. محتویات پرونده و سیر جریان آن و با عنایت به دادنامه شماره 182 مورخ 1381/5/19 صادره از شعبه محترم 25 دیوانعالی کشور که حکایت دارد شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان قبلاً طی دادنامه شماره 205 - 1380/3/9 با احراز صحت و اصالت سند عادی مورخ 1348/2/10 و تأیید و تنفیذ آن حکم قطعی به خلع ید خواندگان ( آقایان ت. ) از یک دانگ از شش دانگ چاه آب و تلمبه ... صادر نموده است رسیدگی مجدد شعبه 102 دادگاه عمومی جزائی رفسنجان به همان موضوع و قرارداد و اصدار رأی بر ابطال آن تمسکاً به ماده 401 ق . م و تأیید رأی مذکور در شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان فاقد وجاهت قانونی است زیرا اولاً از اعتبار امر مختومه برخوردار بوده و ثانیاً ماده 401 ق . م اختصاصی به خیار شرط دارد که شامل مورد پرونده ( قرارداد مذکور ) نمی شود چونکه مورد پرونده شرط فعل بوده که مفهوم مخالف بند 2 ماده 233 ق . م شامل آن می گردد و بنا به مراتب فوق دادنامه شماره 00361 - مورخ 1391/4/25 صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان به استناد مواد 477 و 478 ق . آ . د . ک مصوب 1392 نقض می گردد و رأی بر بی حقی خواهانهای دعوی اصلی ( آقایان …. و الف. ت. ) صادر و اعلام می گردد. شعبه 43 دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار مالک اژدر شریفی - محمد رضا بروجردی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی قلمرو قاعده ایراد امر مختومه در مورد ابطال قرارداد در تاریخ 12 اسفند 1394، دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی کرد که در آن، ورثه مرحوم سید ی. خ. ر. درخواست ابطال مبایعه‌نامه‌ای به تاریخ 10 اردیبهشت 1348 و استرداد یک دانگ از شش دانگ چاه آب و تلمبه مربوطه را مطرح کردند. خ. ه. استدلال کردند که شرط خیار مندرج در قرارداد باطل و مجهول است و بر اساس بند 2 ماده 233 قانون مدنی، بیع نیز باطل م. ب.. در مقابل، خواندگان، به ویژه همسر مرحوم، ادعا کردند که مبایعه‌نامه معتبر است و سال‌ها به آن عمل شده و از اعتبار امر مختومه نیز برخوردار است. شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان، بر اساس دادنامه‌ای به تاریخ 25 تیر 1391، به نفع خ. ه. رای صادر کرد. دیوان عالی کشور پس از بررسی پرونده و با استناد به مواد 477 و 478 قانون آیین دادرسی کیفری، به این نتیجه رسید که رای تجدیدنظر فاقد وجاهت قانونی است و به اعتبار امر مختومه و عدم شمول ماده 401 قانون مدنی، دادنامه مذکور را نقض و خ. ه. را بی‌حق اعلام کرد. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/12/12 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که در جریان رسیدگی به دعوی خلع ید، صحت قراردادی مورد بررسی قرار گرفته و تایید شود، طرح دعوی ابطال قرارداد مذکور پذیرفته نیست و باایراد اعتبار امر مختومه مواجه می‌شود. رای خلاصه جریان پرونده حسب اوراق پرونده آقای …. ت. فرزند ق. یکدانگ مشاع از ششدانگ تلمبه آب کشی وچاه آب واثاثیه متصله ومنفصله آن را واقع در مزرعه.... در تاریخ 1344/02/01 از آقای … ی.خ. خریداری نموده که تصویر قباله آن پیوست م. ب. ص 2 ودر برگ 3 پرونده که در تاریخ متاخر ( 1348/02/10 ) درمحضر اسناد....رفسنجان تنظیم و تایید گردیده نام آقای …. ت. به فروشنده مذکوراضافه وبه دو شرط ضمن عقد هم اشاره گردیده است ولذا در تاریخ 1389/02/06 آقایان …. و الف. شهرت هردو ت. طی د. ب. ط. ورثه مرحوم سید ی. خ.ر. به خواسته صدور حکم به ابطال قرارداد مورخ 1348/02/10 فوق الاشاره و استرداد یک دانگ تلمبه آب کشی را تقدیم داشته بااین استدلال که درقرارداد (مبایعه نامه) یک دانگ اشاره شده شرط گردیده هر زمان واگذار کننده (الف. ت.) خواست می‌تواند قرارداد را بهم زده و یک دانگ مرقوم را مسترد نماید ومبایعه نامه فوق الاشاره از درجه اعتبار ساقط گردد و چون شرط مذکور مجهول و باطل است وموجب جهل به عوضین می‌شود طبق بند 2 ماده 233 ق - م هم شرط خیار و هم بیع باطل است علیهذا خواهان صدور حکم بر ابطال مبایعه نامه مورخ 1348/02/10 و استرداد یک دانگ آب چاه مرقوم با جمیع خسارات دادرسی و قانونی شده است ص 4 احد از خواندگان (خانم ع. غ. همسرمرحوم سید ی.خ.ر.) طی نامه ای اشاره به سوابق امر در مراجع متعدد قضایی اعم از بدوی و تجدیدنظر و دیوانعالی کشور نموده که اولا به اثبات مالکیت به خلع ید خ. ه. رای صادر وتایید و به اجرا هم در آمده است وسالیان دراز است که به مبایعه نامه عمل شده و خواسته خواهان اعتبار امر مختومه را دارد و ثانیا مبایعه نامه مبهم و مجهول نبوده وثالثا شرط مذکور خیار شرط نبوده و سند موجود نوعی معاوضه است که تحقق آن منوط به توافق طرفین است که سالیان دراز است توافق بوده وبه آن عمل شده است حال چگونه ممکن است پس از گذشت قریب به 41 سال مع الوصف تقاضای ابطال آن شود ورابعا موضوع تحقق معاوضه مرقوم مشمول ماده 10 ق - م است و امری صحیح و شرعی است لذا تقاضای رسیدگی و صدور حکم بر رد دادخواست بلا دلیل خ. ه. را نموده است ص 56 یکبار پرونده در وقت مقرر با حضور وکیل خ. ه. د. جلسه دادگاه مطرح رسیدگی قرار گرفته و وکیل خواسته خود راکتبا مرقوم داشته واز ناحیه احد از خواندگان (غ.) لایحه ای مورخ 1389/03/26 واصل و پیوست گردیده است ص 57 فردی به نام ع.ع. خواندگان هم برگ استشهادیه ای تقدیم داشته که ورثه مرحوم سید ی. خ.ر. در آمریکا سکونت دارند ودر قریه ع. منزلی ندارند ص 60 از تصویر دادنامه صادره از شعبه دوم محاکم عمومی رفسنجان که در سال 1377 صادر گردیده و پیوست م. ب. استفاده میشود که در خصوص یک دانگ از ششدانگ چاه تلمبه ومنضمات آن قبلا آقایان …. و الف. ت. قبلا ً محکوم به خلع ید گردیده اند ص 90 و رای مذکور در شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر کرمان نیز تایید و قطعی گردیده است ص 89 و شعبه --- دیوانعالی کشور نیز فرجامخواهی از آن را رد کرده است ص 88 معذلک کلیه آقایان ع.الف. م. و م. خ. به وکالت از خواندگان یاد شده ضمن اشاره به انجام معامله یک سهم از ششدانگ چاه مورد بحث لایحه مفصلی داده اند به اینکه هر چند سال خ. ه. یکبار سعی بر فشار و آزار خواندگان دارند.... ص 91 تا 93 وشعبه --- دادگاه عمومی جزایی رفسنجان طی دادنامه شماره --- مورخ 1390/09/05 پس از رسیدگی هم شرط خیار در معامله یکدانگ تلمبه آب مرقوم وهم بیع را باطل شمرده و رای بر بطلان قرار داد مورخ 1344/02/10 مذکور واسترداد یک دانگ آب موضوع قرارداد وو.... د. ح. خ. ه. صادر نموده است ص 173 که خانم ع. غ. از رای صادره تجدیدنظر خواهی کرده و شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان به شرح دادنامه شماره --- مورخ 1391/04/25 اعتراض را وارد ندانسته و دادنامه معترض عنه را عینا تایید و قطعی اعلام نموده است. ص 205 ودر مرحله تالی آقای س. خ. و 6 نفر دیگر از ورثه مرحوم سید ی. باوکالت آقایان …. س.و غ.ر. تقاضای تجویز اعاده دادرسی وصدور رای برنقض احکام ثانویه مستندا به ماده 439 ق - آ- د- م را نموده‌اند ومتقابلا آقای ح. ق. به وکالت از خواندگان باتقدیم لایحه ای درخواست اعاده دادرسی را بی مورد شمرده و منطبق با قانون ندانسته ودرخواست رد آن را کرده است ولیکن قضات محترم تجدیدنظر طی شرحی به استناد تبصره ماده 435 ق -آ- د- م قرار رد درخواست اعاده دادرسی صادر نموده است که قرار رد اخیر الاشاره مورد اعتراض محکوم علیهم قرار گرفته و رئیس کل محترم دادگستری استان کرمان اعتراض آنان را وارد تشخیص و پرونده درراستای اعمال ماده 18 اصلاحی سابق در کمیسیون قضایی شماره 3 معاونت قوه قضائیه مورد بررسی قرارگرفته وسرانجام پیشنهاد تجویزاعاده دادرسی از سوی ریاست محترم معظم قوه قضائیه و رسیدگی مجدد درمرجع صالح داده شده است و ریاست معظم قوه نیز مرقوم داشته اند براساس گزارش پیوست رای موضوع دادخواهی خلاف بین شرع وتشخیص وبه استناد مواد 477 و 478 ق. آ. د.ک ضمن موافقت باتجویز اعاده دادرسی وتوقف اجرای حکم مقرر میدارد پرونده برای رسیدگی به شعب خاص در دیوانعالی کشور فرستاده شود که به این شعبه جهت بررسی ورسیدگی ارجاع وارسال گردیده است.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از رسیدگی دراجرای مواد 477 و 478 ق - آ- د- ک و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … کشور اجمالا مبنی بر نقض دادنامه شماره --- - 1391/04/25 صادره از شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان کرمان مشاوره نموده چنین رای میدهد: رای شعبه دیوان عالی کشور ب. ت. ب. محتویات پرونده و سیر جریان آن و با عنایت به دادنامه شماره --- مورخ 1381/05/19 صادره از شعبه محترم --- دیوانعالی کشور که حکایت دارد شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان قبلا طی دادنامه شماره --- - 1380/03/09 با احراز صحت و اصالت سند عادی مورخ 1348/02/10 و تایید و تنفیذ آن حکم قطعی به خلع ید خواندگان (آقایان ت.) از یک دانگ از شش دانگ چاه آب و تلمبه... صادر نموده است رسیدگی مجدد شعبه --- دادگاه عمومی جزایی رفسنجان به همان موضوع و قرارداد و اصدار رای بر ابطال آن تمسکا به ماده 401 ق. م و تایید رای مذکور در شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان فاقد وجاهت قانونی است زیرا اولا از اعتبار امر مختومه برخوردار بوده و ثانیا ماده 401 ق. م اختصاصی به خیار شرط دارد که شامل مورد پرونده (قرارداد مذکور) نمی شود چونکه مورد پرونده شرط فعل بوده که مفهوم مخالف بند 2 ماده 233 ق. م شامل آن می‌گردد و بنا به مراتب فوق دادنامه شماره --- - مورخ 1391/04/25 صادره از شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان کرمان به استناد مواد 477 و 478 ق. آ. د. ک مصوب 1392 نقض می‌گردد و رای بر بی حقی خواهان‌های دعوی اصلی (آقایان …. و الف. ت.) صادر و اعلام می‌گردد. شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار