مراجعه شرکت بیمه به وراث مقصر حادثه پس از پرداخت دیه اشخاص ثالث

رأی شعبه دیوان عالی کشور خلاصه جریان پرونده پیرو گزارش و رأی شماره 93007000370 مورخه 93/6/15 این شعبه پرونده به دادگاه صادرکننده رأی منقوض ارجاع به کلاسه 94500833 ثبت شده شعبه مرجوع ٌالیه در راستای رفع نقض تحقیقاتی طی دستوری به کلانتری با تحقیق محلی درخصوص اینکه از مرحوم ن. ف. از حیث ترکه اموال باقی مانده یا نه و نسبت به شناسائی آن اقدام فرد یا افرادی که اموال مذکور را در تصرف دارند تعیین و نتیجه را ظرف یک هفته به دادگاه اعلام دارند گزارش مأمور تحقیق و گزارش کلانتری 11 سراب حاکیست مرحوم ن. ف. 22 ساله در اثر تصادف فوت نموده از ایشان هیچگونه اموالی باقی نمانده و نمی باشد فقط یک موتور توسط پدر مرحوم فروخته شده بود دادگاه پس از وصول پاسخ از کلانتری دستور تعیین وقت رسیدگی صادر نموده وقت رسیدگی برای 93/12/2 تعیین گردیده استشهادیه ای از سوی ف. خ. پیوست پرونده شده که مسجلین آن گواهی نمودند که مرحوم ن. ف. فرزند ق. که به علت تصادف در سال 89 به رحمت ایزدی پیوسته است در زمان فوت حدود 22 سال سن داشته و نامزده بوده هیچگونه مالی اعم از منقول و غیرمنقول ندانسته و کارگر بوده است وقت رسیدگی 93/12/2 نماینده شرکت بیمه حاضر نشده لایحه ای نفرستاده خواندگان به همراه وکیل خویش حضور پیدا کردند دادگاه خطاب به خواندگان و وکیل آنان ب. ت. ب. دادنامه صادره از دیوان عالی کشور و نتیجه تحقیقات انجام شده از سوی دادگاه در راستای دادنامه صادره از سوی دیوان چنانچه در تکمیل دفاعیات قبلی خویش مطلبی دارید بیان نمایند خواندگان اظهار داشتند مطلبی نداریم وکیل خواندگان اظهار داشت عرایض به شرح لوایح و صورتجلسه های قبلی دادگاه م. ب. و با این توضیح که مقصر حادثه مرحوم نوروز ف. بوده که در زمان حادثه و فوت 22 سال سن داشته است و کارگر ساده بوده و ب. غ. از آن مرحوم 5 نفر دیگر نیز فوت نموده اند که تنها دیات 5 نفر به اسامی مرحومین 1- فیروز 2- علی 3-ز. همگی ف. و ن.ط. و ر.م. پرداخت گردیده ولی به مقصر حادثه بنام مرحوم ن. ف. دیه ای پرداخت نشده است و موکلین به همراه چهار تن دیگر که والدین عروس هایشان به اسامی مرحومین ن.ط. و رقیه محبوب بوده اند مطابق قانون ارث و دیه اشخاص ثالث نامبرده را دریافت کرده اند و دیه اشخاص ثالث یاد شده نمی تواند تسری به دیه و ماترک مرحوم ن. ف. به عنوان مقصر حادثه تلقی گردد و آن مرحوم اگر چنانچه ماترک از خود به جا گذاشته باشد علیرغم سن کم خود در زمان فوت، خواهان دعوی شرکت بیمه ایران آن را تعرفه نماید و کل ماترک را بردارد در صورتیکه آن مرحوم دیناری نداشته تا به عنوان ماترک از خود به جای گذارد و با وصف عدم وجود ماترک نمی توان وراث آن مرحوم (موکلین) را محکوم به پرداخت دیون مشارٌالیه نمود چراکه وراث متوفی فقط در مورد ماترک متوفی ملزم به پرداخت دیون وی م. ب. ورثه ملزم نیستند تا چیزی از مال خود به عنوان ماترک و یا غیره به طلبکاران متوفی پرداخت نمایند گزارش پاسگاه انتظامی هم در جهت صحت این ادعا اعلام گردیده و تحقیق محلی هم حکایت از این معنا دارد مضافاً اینکه یک فقره استشهادیه محلی هم تنظیم شده که مؤید عدم ماترک ن. ف. م. ب. چنانچه دادگاه محترم صلاح بدانند موکلین حاضر به اتیان سوگند در دادگاه هستند دادگاه پس از استماع اظهارات خواندگان حاضر و وکیل خواندگان ختم رسیدگی را اعلام طی دادنامه شماره 9000501076-94/12/23 ضمن انعکاس خواسته خواهان اجمالاً به این شرح توضیح داده مرحوم مورث خواندگان در تاریخ 89/11/1 در حالیکه رانندگی خودرو پژو ROA به شماره انتظامی 25 ایران 36 ص 423 را به عهده داشته تصادف نموده و به موجب نظریه کارشناس رسمی مقصر حادثه شناخته شده است و شرکت بیمه پس از بررسی های لازم مبلغ مورد خواسته را بابت خسارت زیان دیدگان و وراث قانونی آن ها که عبارت از دیگر فرزندان و نوه ها و عروس های خواندگان بودند پرداخته است (شخص خواندگان نیز به عنوان وراث بعضی از متوفیان مبالغی را به عنوان دیه دریافت کرده اند) لذا تقاضای صدور حکم به شرح خواسته را دارد خواندگان ضمن حضور در جلسه دادرسی با پذیرش مراتب اظهار داشته اند به لحاظ اعسار قادر به پرداخت وجه فوق نیستند دادگاه با بررسی جمیع اوراق و محتویات پرونده و استماع اظهارات و دفاعیات نماینده خواهان و خواندگان و وکیل ا. د. ج. دادرسی و ملاحظه کپی برداری از اصل پرونده و پرداخت خسارت به شرح صورتجلسه 92/4/8 و مستندات موجود در آن نظریه اینکه به موجب ماده 30 قانون بیمه مصوب 1316/2/7 و اصلاحات و الحاقات بعدی و همچنین ماده 6 قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب 1387/4/16 بیمه گر در حدودی که خسارت وارده را پرداخت می نماید در مقابل اشخاصی که مسئول وقوع حادثه با خسارت هستند قائم مقام بیمه گذار خواهد بود و همچنین شرکت بیمه در صورتیکه راننده مسبب حادثه در حین ایجاد خسارت فاقد گواهینامه رانندگی مجاز باشد موظف به پرداخت خسارت زیان دیدگان بوده و پس از آن می تواند قائم مقام زیاندیدگان از طریق مراجع قانونی برای استرداد وجوه پرداخت شده به شخصی که موجب خسارت شده مراجعه نماید و در مانحن فیه حسب بررسی لازم مرحوم مورث خواندگان در حین تصادف فاقد پروانه رانندگی بوده است و از طرفی طبق مقررات قانونی امور حسبی در صورتیکه ورثه ترکه را قبول نمایند هر یک مسئول ادای تمام دیون به نسبت سهم خود خواهد بود مگر اینکه ثابت کنند دیون زاید بر ترکه بوده و در مانحن فیه به موجب گواهی حصر وراثت صادره مورخه 93/1/30 شورای حل اختلاف سراب ورثه مرحوم نوروز ف. دانبرانی (مقصر حادثه) خواندگان بوده بنا به اظهار خود قسمتی از دیات متعلقه را دریافت نموده اند و دریافت مبلغ مذکور در واقع به معنای قبول ترکه م. ب. لذا دادگاه دعوی شرکت خ. ر. و. و ثابت تشخیص مستنداً به مواد فوق الأشاره از قانون بیمه و قانون اصلاح بیمه شخص ثالث و مواد 232 و 242 و 248 قانون امور حسبی و مادتین 198 و 519 قانون آئین دادرسی مدنی حکم به محکومیت خواندگان به نسبت سهم از ترکه مرحوم مورثشان و در حدود ترکه باقیمانده و مبالغ دریافت شده از بیمه به پرداخت مبلغ دو میلیارد و دویست و پنجاه میلیون ریال به عنوان اصل خواسته و مبلغ چهل و پنج میلیون و یکصد و پنجاه و پنج هزار ریال هزینه دادرسی از باب تسبب د. ح. شرکت خواهان صادر و اعلام می نماید در مورد حق الوکاله و خسارت تأخیر تأدیه حکم به رد دعوی صادر و اعلام می نماید این رأی در تاریخ 94/1/2 به وکیل خواندگان ابلاغ شده در تاریخ 94/2/3 از رأی مذکور تقاضای فرجام خواهی و اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مرحله فرجامی نمودند دادگاه طی دادنامه 950080007 در مورد شماره 950080007-95/1/7 حکم به اعسار موقت از پرداخت هزینه دادرسی مرحله فرجامی صادر می نماید ف. خ. ب. شرح لایحه فرجامی اشعار داشت شرکت خواهان فقط از 6 نفر فوت شده در تصادف دیه 5 نفر را داده است و دیه مقصر حادثه (فرزندان) را پرداخت نکرده است و دیات متعلقه مابین سه خانوار (اولیاء دم مرحومین ر.م. و ن.ط.و فیروز ف. ) تقسیم گردیده و اینجانبان به عنوان ورثه ف. ف. تمامی هزینه های کفن و دفن و انتقال اجساد از تهران به سراب و مراسم ترحیم و ... را متحمل و نیز بابت مهریه عروس مرحوممان به نام ر.م. آنچه را که از دیه مرحوم فیروز ف. به عنوان شخص ثالث تصادف و به عنوان وارث آن مرحوم دریافت داشته بودیم خرج کفن و دفن و انتقال اجساد و مراسم ترحیم آن ها نمودیم خودمان نیز نه سرمایه ای داشتیم و نه درآمدی داریم و اینجانب ق. ف. کارگر بازنشسته قهرمانی بوده و اینجانب ر. ب. نیز خانه دار می باشیم و نداریم تا مبلغ 11250100 تومان بابت هزینه فرجامی را بدهیم ثانیاً ورثه ملزم به پرداخت دین نیستند مگر در صورت وجود ترکه و به همان مقدار اینجانبان بارها در محضر دادگاه اظهار نموده ایم که فرزندمان مرحوم نوروز ف. که مقصر حادثه بوده در حین تصادف 22سال داشته و شاگرد مکانیک ایران خودرو بوده شرکت دارائی وی را نشان دهد هر چه دارد برداشت نماید از بابت مقصر حادثه دیناری دیه به ما پرداخت نشده و تنها دیه ای که به ما رسیده دیه مرحوم فیروز ف. بوده که مقصر حادثه نبوده و شخص ثالث بوده است دیه مرحوم فیروز ف. بوده که مقصر حادثه نبوده و شخص ثالث بوده است دیه مرحوم فیروز ف. به عنوان سرنشین شخص ثالث چه ربطی به ترکه مرحوم ن. ف. راننده مقصر حادثه دارد به نامبرده دیه ای تعلق نگرفته تا وراث مسئول پرداخت آن به شرکت فرجام خوانده باشد با اینکه ترکه ای برای ن. ف. نبوده چگونه ماترکه ای که وجود نداشته قبول نمودیم دریافت دیه مرحوم ف. ف. در حکم قبول ترکه مرحوم ن. ف. تلقی نمی شود تا اینجانبان محکوم به پرداخت دیه شویم ... با اشاره به رأی شعبه دهم دیوان عالی کشور و استناد به گزارش پاسگاه انتظامی مبنی بر فقد ترکه برای نوروز ف. تقاضای نقض رأی فرجام خواسته را نموده از فرجام خواسته با وصف ابلاغ دادخواست فرجامی و ضمائم آن پاسخی مشاهده نشده پرونده با کیفیت فوق به دیوان عالی کشور ارسال به این شعبه ارجاع به کلاسه فوق ثبت شده است. هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردیده پس از قرائت گزارش عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه: علاوه بر استدلال و جهات قانونی مذکور در آراء قبلی این شعبه که دلالت بر خدشه دار بودن رأی فرجام خواسته دارد که در رسیدگی های به عمل آمده و احکام بعدی مورد توجه دادگاه قرار نگرفته حسب مدلول ماده 6 قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب 1387 با پرداخت خسارت از سوی بیمه گر به زیاندیدگان حادثه بیمه گر قائم مقام زیاندیدگان برای وصول خسارت به مقصر حادثه م. ب. در مانحن فیه که مقصر حادثه فوت نموده و دیون وی به ترکه تعلق می گیرد در صورتی حسب مقررات قانون امور حسبی برای بیمه گر ایجاد حق می شود که اولاً از مقصر فوت شده در حادثه ترکه ای باقیمانده باشد ثانیاً وراث متوفا ترکه را قبول کرده باشند در قضیه مورد خواسته حسب محتوی پرونده متوفای مقصر جوان 22 ساله و شاگرد مکانیک بوده به طوری که پدرش هزینه های انتقال جسد از تهران و کفن و دفن و مراسم ترحیم را شخصاً متحمل شده است به عبارتی چیزی در بساط نداشته تا مصداق ترکه مورد بحث قرار گیرد ن. ب. ا. تحقیقات محلی انجام گرفته توسط پاسگاه انتظامی هم در جهت همین معنا گزارش گردیده خود دلیل دیگر بر فقد ترکه برای متوفی است از طرفی دلیلی بر اقرار وراث بر وجود ترکه از متوفی در پرونده مشاهده نشده آنچه مورد اقرار قرار گرفته دیه متعلق به فرزند دیگر و نوه هایشان بوده است که از باب قواعد ارث به وراث فوت شدگان (فرجام خواهان) تعلق گرفته است ایضاً شرکت بیمه گر نیز ترکه ای از متوفای مقصر حادثه شناسائی و تعرفه ننموده تا رأی دادگاه مستند و مستدل به آن ها گردد ثالثاً از بابت فوت مقصر حادثه هم دیه یا خسارتی به وراث وی پرداخت نشده تا از این حیث قبول ترکه مورد استدلال قرار گیرد زیرا آنچه از دیه به فرجام خواهان تعلق گرفته از دیه اشخاص ثالث غیر مقصر از بابت ارث به فرجام خواهان رسیده است که از شمول ترکه مقصر حادثه خارج م. ب. به عبارتی مال مأخوذه از بابت دیه متعلقه به شخص ثالث همانند اموالی است که سبب مرگ طبیعی مورث فرجام خ. ه. د. مالکیت آنان مستقر گردیده بنا به مراتب تحصیل چنین اموالی را نمی توان داخل در ترکه مقصر حادثه قرار داد و از این طریق برای بیمه گر حق مراجعه قائل شد از منظر دیگر شرکت بیمه گر از فوت شدگانی که مقصر حادثه نبودند بلکه خود قربانی فعل ارتکابی مقصر حادثه بودند، طلبکار نمی باشد تا با قبول ترکه آنان توسط وراث (فرجام خواهان) برای بیمه گر به عنوان بستانکار حقی ایجاد شده باشد لیکن مقصر حادثه مرحوم نوروز ف. بوده و مسئولیت وجوه پرداخت شده از سوی بیمه گر وراث نامبرده م. ب. به شرطی که ترکه ای از مقصر فوت شده در تصادف وجود داشته باشد و مورد قبول وراث قرار گرفته باشد لذا اموالی که فرجام خ. ه. تملک نمودند (وجوه دریافتی) از اموال مدیون (مقصر حادثه) نبوده بلکه متعلق به اشخاص (فوت شدگانی) بوده که در جریان تصادف به جهت تقصیر راننده فاقد گواهینامه به آنان دیه تعلق گرفته و دیه متعلقه به آنان از باب قاعده ارث به وراث (فرجام خواهان) رسیده است با این بیان استدلال دادگاه مبنی بر اینکه شرکت بیمه گر وجهی بابت دیه به فرجام خواهان پرداخت نموده و این وجوه را تلقی به ترکه که مقصر فوت شده در حادثه و اقرار فرجام خواهان قرار داده خلاف واقعیت مذکور در پرونده م. ب. زیرا وجوه تحصیل شده متعلق به کسانی بوده که مدیون بیمه گر نبوده تا از بابت آن وجوه حق مراجعه بیمه گر به وراث ایجاد شده باشد بنا به مراتب مذکور در فوق رأی دادگاه که بدون توجه به جهات قانونی مذکور در آراء صادره این شعبه صادر گردیده نقض پرونده در اجرای بند ج از ماده 401 قانون آئین دادرسی مدنی به دادگاه هم عرض یکی دیگر از دادگاه های عمومی حقوقی شهرستان سراب ارجاع می نماید. شعبه دهم دیوان عالی کشور رئیس: محمدهادی عبداله پور مستشار: سیدحجت اله میرمجیدی عضو معاون: دکتر … شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی