مطالبه سهم یارانه زوجه از زوج

رأی شعبه دیوان عالی کشور در تاریخ 91/3/3 آقای ت. ه. بوکالت از طرف آقای … ع. الف. بطرفیت خانم س. ر. دادخواستی بخواسته صدور حکم طلاق تقدیم نموده که در شعبه دوم دادگاه حقوقی شهرستان مرو دشت ثبت و مورد رسیدگی قرار میگیرد در جلسه اول دادرسی بتاریخ 91/5/16 خوانده علیرغم ابلاغ اخطاریه حضور نیافته و لایحه ای تقدیم نکرده ولی وکیل خ. ح. ی. و اظهار داشت خواسته بشرح دادخواست تقدیمی . مهریه پرداخت نشده و توان پرداخت ر ا ندارد و بصورت اقساط هر چه دادگاه تعیین کند پرداخت مینماید و در مورد نفقه حسب اظهار موکل به او پرداخت شده است و در مورد جهیزیه ظرف یک هفته اعلام خواهد شد زوجین یک فرزند مشترک دارند و بیش از 6 ماه م. ب. که جدا زندگی می کنند که خوانده قهر کرده و در خانه پدری اش زندگی می نماید سپس دادگاه قرار ارجاع امر بداوری صادر نموده و ز. ط. ل. تقدیمی مورخ 91/5/17 دفاعاً اعلام نموده شوهرم مدت دو سال است مرا از منزل بیرون کرده که بافرزند پنج ساله ام در منزل پدر خود بسر میبرم و نامبرده در طول زندگی مشترک با اینجانبه ناسازگاری داشته و همیشه مرا مورد کتک کاری و ضرب و شتم قرار میداده و نفقه ای پرداخت نکرده که در خصوص این موارد دارای پرونده م. ب. و هم اکنون بخاطر نفقه در زندان بسر میبرد و حاضربه قبول من در منزلش نبوده و وسایل منزل را به جای دیگری برده است اینجانبه حاضر به تمکین می باشم و زندگی را دوست دارم و در هیچ شرایطی حاضر به طلاق گرفتن نمی باشم و ایشان از نظر مالی دارای وضعیت خوبی م. ب. و طی لایحه تقدیمی دیگری مهریه و جهیزیه و اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نفقه معوقه خود را مطالبه نموده است . زوج و نیز زوجه هر یک داور خود را معرفی نموده اند و داوران منتخب نیز هر یک نظریه کتبی خود دال بر عدم سازش طرفین را تقدیم داشته اند .وکیل خ. د. ل. مورخ 91/5/21 تقدیمی اعلام نموده که خوانده&; جهیزیه ای ندارد و از تاریخ 90/8/25 منزل مشترک را ترک نموده&; است در این اثنا آقای م. م. وکیل پ. ی. د. با تقدیم ;وکالتنامه از جانب زوجه اعلام; نموده است در جلسه دادرسی مورخ 91/9/12 که با حضور وکلای طرفین و نیز ز. ت. گ.; وکیل خ. ا. د. موکل ;مهریه ;خوانده را در حد استطاعت مالی خویش به نحوه اقساط ;پرداخت خواهد نمود و در مورد نفقه خوانده نامبرده; حسب اقرار خودش دو سال است که در منزل پدرش زندگی می کند وحسب اظهار موکل نامبرده بدون اذن موکل;زندگی خانوادگی;را ترک نموده و علیرغم; وساطت افراد متعدد حاضر; به بازگشت;نشده ;است بنابراین;در این مدت;دو سال نفقه;و اجرت المثلی;به ایشان تعلق نمیگیرد و از طرفی هم خوانده جهیزیه ای بمنزل موکل نیاورده و تمام وسایل;منزل;توسط موکل تحصیل شده است و موکل در خصوص صحت اظهارات خود شهودی دارد که حضور دارند و در صورت; نیاز تقاضای; استماع گواهی آنان را دارم . زوجه خ. ا. د. مهریه ام را نداده و آبان 89 ایشان با کتک کاری; و فحاشی مرا از خانه بیرون کرد;و از تاریخ; عقد تا آبان 89 با هم زیر یک سقف زندگی میکردیم; و از موقعی;که مرا از خانه;بیرون کرد;خرجی بمن نداده است و قبل از آن; خرجی داده است; و لیست جهیزیه; طبق برگه تقدیم; میدارم که کل جهیزیه من م. ب. که تحویل;شوهرم م. ب. و باید بمن بدهد یک پسر بچه پنج ساله دارم که میخواهم;پیش خودم باشد سپس وکیل;خوانده;هم همان;اظهارات; وجه را تکرار نموده که در صورتمجلس منعکس گردید و متعاقباً; دادگاه از گواهان; خواهان و خوانده; در اوراق 48 الی 46 پرونده استماع; گواهی بعمل آورده و سپس جهت تعیین میزان اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نفقه معوقه و جاریه زوجه از تاریخ 90/8/20 تا اجرای صیغه طلاق; و نفقه ایام عده; موضوع را بکارشناس ارجاع نموده که پس از طی تشریفات قانونی کارشناس منتخب دادگاه بشرح نظریه کتبی تقدیمی میزان نفقه زوجه; را از تاریخ 90/8/20 لغایت پایان اسفند; ماه 91 جمعاً بمبلغ 25/200/000 ریال و نفقه آینده زوجه را از اول سال 92 لغایت اجرای حکم; طلاق ماهیانه; مبلغ 1/800/000 ریال و نفقه ایام; عده را جمعاً مبلغ شش میلیون ریال و اجرت المثل زندگی مشترک از تاریخ شروع زندگی مشترک (84/3/18) تا تاریخ 90/8/20 جمعاً بمبلغ شصت و پنج میلیون ریال تعیین و اعلام نموده است . نظریه کارشناس بوکلای طرفین ابلاغ; شد و فقط وکیل ز. ن. ب. ارقام تعیین شده از جهت قلت آن اعتراض نموده که دادگاه بشرح تصمیم اتخاذی; بلحاظ اینکه; اعتراض مطروحه; خارج از مهلت بوده; آنرا موثر; در مقام ندانسته است و سر انجام با اعلام ختم دادرسی بموجب; دادنامه شماره 92-50 مورخ 92/1/31 پس از ذکر مقدمه ای از چگونگی; اقامه دعوی با اعلام اینکه; مساعی; دادگاه و داوران منتخب در اصلاح ذات البین موثر واقع نگردیده لذا خواسته خ. ر. و. و ثابت تشخیص مستنداً بماده 1133 قانون مدنی و ماده واحده قانون اصلاح مقررات; مربوطه به طلاق; گواهی عدم امکان سازش ; بین زوجین صادر و به زوج; اجازه داده با مراجعه به یکی از دفاتر رسمی طلاق و پس از پرداخت مهریه زوجه و اجرت المثل ایام زندگی مشترک بملغ شصت و پنج میلیون ریال و نفقه زوجه از تاریخ; 90/8/20 تا پایان سال91 بمبلغ بیست وچهار میلیون و هشتصد و سی ریال ;که کارشناس ;اشتباهاً در محاسبه ;آن را بیست و پنج میلیون ;و دویست;هزار ریال ذکر نموده و نیز نفقه زوجه از تاریخ 92/1/1 تا زمان اجرای صیغه طلاق ماهیانه ;مبلغ;یک میلیون و هشتصد; هزار ریال و نفقه ایام عده جمعاً شش میلیون ریال نسبت به مطلقه نمودن زوجه اقدام نماید.;نوع طلاق رجعی است و حضانت فرزند مشترک بنام سید م. متولد 86/5/15 را ;تا سن هفت سالگی بعهده مادر محول و برای پدر بنحو مقرر حق ملاقات;با فرزند ;تعیین نموده است و در خصوص جهیزیه ;ب. ت. ب. اظهارات شهود معارض ; طرفین و بی اعتبار بودن آن ;چنانچه ;زوجه دلائل یا شهود دیگری داشته باشد می تواند جداگانه اقدام نماید و در مورد نصف اموال چون وکیل زوجه مشخصات اموال زوج ;را اعلام ننموده و دلیلی هم بر وجود اموال کسب شده بعد از عقد نکاح اقامه نکرده است لذا مفاداً ادعای وکیل زوجه در خصوص مورد را مردود اعلام داشته است . پس از ابلاغ رأی ; صادره وکیل ز. ن. ب. آن تجدید نظر خواهی نموده و عمده اعتراض وی راجع به یارانه زوجه که توسط زوج دریافت گردیده و جهیزیه ;و نصف اموال و دارائی زوج م. ب. ;که پس از طی تشریفات ;قانونی شعبه 22 دادگاه تجدید نظر ;استان ;فارس وارد رسیدگی ; شده ; و بشرح ; تصمیم مورخ 92/9/10 پرونده را به دادگاه بدوی ارسال نموده ;تا اولاً:از مرجع ;مربوطه استعلام نماید که یارانه ت. ن. خ. از تاریخ90/8/20 به بعد به حساب چه کسی واریز شده و ثانیاً: با دعوت مجدد از شهود ت. ن. خ. و تفهیم موارد جهیزیه ; ادعائی وی از شهود ; با اتیان سوگند در خصوص ; تعلق اقلام مزبور ; به عنوان جهیزیه ای که ت. ن. خ. به منزل همسرش برده استماع شهادت نماید . دادگاه بدوی در مقام انجام نیابت اقدامات لازم ; را معمول ; و در جلسه ; دادرسی مورخ 92/12/3 که با حضور وکلای طرفین و نیز ت. ن. خ. تشکیل گردیده بدواً از دو نفر شهود تعرفه شده از ناحیه ت. ن. خ. باسامی ج. ر. و خانم س. ر. که والدین نامبرده می باشند در اوراق 100 الی 103 پرونده استماع گواهی بعمل آورده که شهود هر یک مشخصات اقلام جهیزیه ت. ن. خ. را که در صورتمجلس منعکس گردیده بیان داشته اند و سپس اظهارات وکلای طرفین را در ارتباط با اقلام جهیزیه که مورد تایید و تصدیق گواهان قرار گرفته در صورتجلسه دادرسی منعکس کرده و بانک کشاورزی شعبه مرودشت در پاسخ به استعلام دادگاه بشرح اوراق 115 و 117 پرونده اعلام نموده که خانم س. ر. دارای شماره حساب... در این شعبه بوده و از مورخ 92/8/21 یارانه بمبلغ نهصد و ده هزار ریال دریافت و از طریق عابر بانک برداشت نموده است و از تاریخ مذکور ببعد یارانه دو نفر را از بانک کشاورزی دریافت نموده و قبل از تاریخ مذکور بعنوان سرپرست هیچگونه یارانه ای دریافت نکرده است دادگاه در مقام انجام نیابت قضائی مجدد تفویضی از طرف دادگاه تجدید نظر بمنظور اتیان سوگند از ناحیه ت. ن. خ. جهت تکمیل ادله خود راجع به تعلق تعداد اقلام جهیزیه با تعیین وقت از طریق دعوت بعمل آورده و در جلسه دادرسی مورخ 93/5/14 که با حضور ت. ن. خ. و وکیل تجدید نظر خ. ت. گ. ت. ن. خ. آمادگی خود را برای اتیان سوگند اعلام نموده و سپس دادگاه قرار اتیان سوگند از ت. ن. خ. را صادر و متعاقباً ت. ن. خ. (زوجه) در مقام اجرای قرار صادره به خداوند متعال سوگند یاد نموده که اقلام جهیزیه ای که توسط دو شاهد وی شهادت داده اند متعلق به من م. ب. و آنها را بمن تحویل نداده است سپس دادگاه اظهارات وکیل ت. ن. خ. را که عمدتاً در تکذیب ادعای ت. ن. خ. نسبت به 150 گرم طلا بعنوان جهیزیه بوده در صورتمجلس منعکس و با انجام این نیابت پرونده را بمرجع تجدید نظر اعاده و پس از وصول دادگاه تجدید نظر با اعلام ختم دادرسی بموجب دادنامه شماره 645- 93- مورخ 93/5/27 اعتراض ت. ن. خ. را غیر وارد و دادنامه تجدید نظرخواسته را خالی از ایراد و اشکال اساسی تشخیص و با اصلاحاتی بشرح زیر تایید نموده است : 1- قبل از اجرای صیغه طلاق یارانه متعلق به خوانده که توسط خواهان اخذ گردیده از تاریخ آبانماه 89 تا پایان مهر سال 92 به مشارالیها تادیه میگردد. 2- قبل از اجرای صیغه طلاق جهیزیه متعلق به خوانده بشرح زیر نامبرده تحویل میگردد 1- یکدستگاه تلویزیون ال جی 21- 2- یکدستگاه فریزر 3- پیرکس و سرویس چینی 72 تکه . 4- آبمیوه گیری . 5- چرخ گوشت . 6- فرگاز 7- سشوار برقی 8- کمد سه تکه 9- چهار دست قاشق و چنگال . 10- چهار دست رختخواب . 11- ده عدد پتو . 12- تختخواب دو نفره. 13- جاروبرقی . 14- کمد بچه یک تکه . 15- یکعدد چاقوی میوه خوری . 16- اتو بخار برقی . 17 - دو عدد قالی 12 متری . 18- ظروف آشپزخانه 19- حلقه ازدواج و 150 گرم طلا به خوانده مسترد میگردد. 3- اعتبار گواهی صادره سه ماه پس از قطعیت حکم و یا ابلاغ حکم قطعی است . پس از ابلاغ رای اخیرالذکر وکیل ز. د. م. قانونی نسبت به آن در قسمت مربوط به یارانه و جهیزیه که ف. خ. ب. پرداخت و تحویل آن ملزم گردیده فرجامخواهی نموده که پس از تبادل لوایح و وصول پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است . دادخواست فرجامی و لایحه جوابیه بهنگام شور قرائت میگردد.هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد رأی شعبه دیوان عالی کشور آقای … ع. الف. با وکالت آقای ت. ه. نسبت به دادنامه شماره 645- 93 مورخ 93/5/27 شعبه بیست و دوم دادگاه تجدید نظر استان فارس که در جهت اصلاح و تایید دادنامه بدوی متضمن گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق بخواسته ایشان انشاء گردیده در قسمت مربوط به یارانه. اقلام جهیزیه مورد لحوق حکم فرجامخواهی نموده و اساس اعتراض وی اینستکه یارانه سهمی زوجه فرجامخوانده راکه به استرداد آن ملزم گردیده دریافت ننموده و هم چنین زوجه فاقد جهیزیه بوده و اقلام مقید در حکم اساساً جزء جهیزیه نامبرده محسوب نبوده تا تکلیفی به استرداد آن داشته باشد که ب. ت. ب. جامع اوراق پرونده دادنامه فرجامخواسته درقسمت معترض عنه واجد ایراد قانونی بوده و در خور نقض است زیرا اولاً: در پرونده امر هیچ دلیلی وجود نداشته که ز. ف. خ. یارانه سهمی زوجه فرجامخوانده را در مدت تعیین شده دریافت کرده باشد ثانیاً : با فرض بر اینکه زوج بعنوان سر پرست خانوار یارانه نقدی سهمی زوجه را در مدت معینه دریافت نموده باشد چون پرداخت یارانه نقدی بمنظور جبران افزایش هزینه زندگی ناشی از حذف سوبسید قیمت کالا ها بوده که به تعداد اعضاء خانواده به سرپرست خانوار که قانوناً مسئولیت تامین و پرداخت هزینه زندگی اعضاء خانواده تحت تکفل خود را عهده دار م. ب. پرداخت میگردد و در دادنامه بدوی هم نفقه معوقه زوجه فرجامخوانده از تاریخ 90/8/20 لغایت اجرای صیغه طلاق مورد لحاظ و لحوق حکم قرار گرفته و زوج به پرداخت آن د. ح. زوجه قبل از اجرای صیغه طلاق ملزم گردیده که این امر مبین آنستکه نفقه زوجه قبل از تاریخ 90/8/20 از طرف زوج پرداخت گردیده است لذا ب. ت. ب. پرداخت نفقه زوجه قبل از تاریخ 90/8/20 و الزام زوج به پرداخت نفقه زوجه از تاریخ مذکور تا تاریخ اجرای صیغه طلاق ، استحقاقی برای ز. ن. ب. یارانه نقدی بفرض اینکه زوج سهم وی را دریافت کرده باشد متصور نبوده تا زوج قانوناً ملزم به استرداد آن بوده باشد .ثالثاً :در ارتباط با اقلام جهیزیه هر چند عرفاً و حسب رویه معمول در جامعه ایران هر دختری موقع ازدواج و عروسی در حد وسع مالی خانواده اش اقلام و اجناسی را بعنوان جهیزیه بخانه شوهرش میبرد و در خصوص مورد هم گواهان تعرفه شده از ناحیه زوجه هر یک اقلامی را بعنوان جهیزیه زوجه که بمنزل زوج برده مورد تایید و تصدیق قرار داده اند و خود زوجه هم بر صحت و درستی ادعای خود در خصوص مورد سوگند یاد نموده است و از این رو ادعای ف. خ. مبنی بر اینکه زوجه اساساً فاقد جهیزیه بوده فاقد وجاهت م. ب. ولی از آنجائیکه جهیزیه عرفاً به اقلام و اجناسی اطلاق میگردد که در زندگی مشترک مورد استفاده زوجین قرار میگیرد و اجناسی که مورد استفاده شخصی زوجه بوده مصداق جهیزیه را نخواهد داشت و در ما نحن فیه کمد بچه و حلقه ازدواج و 150 گرم طلا که در دادنامه فرجامخواسته جزء اقلام جهیزیه منظور گردیده عرفاً نمی تواند جزء جهیزیه محسوب گردد بدلیل اینکه معمولاً بعد از ولادت طفل، کمد بچه تهیه می گردد و در موقع ازدواج و عروسی هنوز بچه ای وجود نداشته تا زوجه کمد بچه را بعنوان جهیزیه خود تهیه و بخانه زوج برده باشد و بعلاوه حلقه ازدواج که در موقع نکاح و قبل از عروسی از طرف خانواده زوجه برای زوج تهیه و بوی اهداء گردیده عرفاً بهیچوجه جزء جهیزیه زوجه محسوب نبوده تا قابلیت استرداد را داشته باشد و هم چنین بر حسب عرف و رویه معمول در جامعه هم طلاجات به هیچوجه جزء اقلام جهیزیه قلمداد نمیگردد و هیچ دختری هم بعنوان جهیزیه طلاجاتی را بمنزل زوج نمی برد و اگر هم زوج ف. خ. د. مورد ازدواج و عروسی بهمراه خود طلاجاتی را به خانه زوج برده باشد چون مورد استفاده شخصی و در تصرف خودش بوده مصداق جهیزیه را نداشته تا ز. ف. خ. ملزم به استرداد آن بوده باشد از این رو الزام ز. ف. خ. به استرداد اقلام فوق الذکر بعنوان جهیزیه به زوجه فرجامخوانده قبل از اجرای صیغه طلاق فاقد وجاهت قانونی م. ب. بنابراین دادنامه فرجامخواسته در قسمت مربوط به حقوق مالی زوجه که بدون توجه بمراتب مرقوم در فوق انشاء گردیده بلحاظ عدم انطباق آن با موازین قانونی و عرف و رویه معمول در جامعه ایران مخدوش بوده و قابلیت ابرام را ندارد فلذا مستنداً به بند 2 ماده 371 و بند ج ماه 401 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن نقض دادنامه فرجامخواسته رسیدگی مجدد به شعبه هم عرض دادگاه صادر کننده رأی منقوض ارجاع می گردد تا با توجه بمراتب مرقوم در فوق نسبت به صدور رأی مقتضی اقدام نماید . رئیس شعبه هشتم دیوان عالی کشور: حسن عباسیان مستشار: مسعود کریمپورنطنزی فهرست شعبه دیوان عالی کشور شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی