نحوه احراز عسر و حرج زوجه

رأی خلاصه جریان پرونده شماره پرونده : 9309980704200036 شماره دادنامه : 9409970925700360 تاریخ : 1394/10/27 خلاصه جریان پرونده خانم س. غ.م. با وکالت آقایان ح. ش. و و. ک. د. ب. ط. آقای م.ع. ن.پ. به خواسته صدور حکم بر الزام زوج به طلاق به لحاظ عسر و حرج تقدیم و توضیح داده: موکل در تاریخ 81/6/28 به عقد نکاح دائم خوانده درآمده است.از سال 1389 اختلاف بین زوجین حادث و تاکنون ادامه دارد. نتیجه آن صدور دادنامه های مختلف از محاکم بدوی و تجدیدنظر است. از جمله دادنامه شماره 886-90/6/7 صادره از شعبه 118 جزایی که زوج به اتهام ترک انفاق محکوم شده است و دادنامه شماره 740-91/11/4 صادره از شعبه 57 شورای حل اختلاف که خوانده به پرداخت نفقه د. ح. موکل محکوم گردیده است و نیز دادنامه شماره 1275-91/8/4 صادره از شعبه 20 دادگاه خانواده و دادنامه شماره 678-92/5/30 صادره از شعبه 26 خانواده که به موجب دادنامه شماره 1082-92/10/30 شعبه 14 دادگاه تجدیدنظر استوار و همگی حکایت از عدم نشوز موکله دارد و نیز دادنامه شماره 1145-91/7/15 صادره از شعبه 20 دادگاه خانواده که طی آن دعوی زوج دائر بر فسخ نکاح محکوم به بطلان شده است. اینها حاکی از عدم پایبندی زوج به تکالیف زناشویی و عدم تمایل به ادامة زندگی مشترک است.ادامة روند کنونی برای زوجه غیر قابل تحمّل و موجب عسر و حرج شدید است.حکم به خواسته مورد تقاضاست . دادخواست به شعبه 20 دادگاه خانواده شیراز ارجاع می گردد. در تاریخ 93/2/28 در وقت مقرر جلسه دادگاه با حضور وکلاء خواهان و بدون حضور خوانده تشکیل می شود. وکلاء ب. ش. د. خواسته را بیان می نمایند. دادگاه قرار ارجاع امر به داوری را صادر می نماید. وکیل زوجه داور معرفی می نماید.داور زوجه می گوید به دلیل اختلافات طرفین و اینکه حدود چهار سال است از یکدیگر جدا زندگی می کنند سازش حاصل نمی شود.چون زوج داور معرفی نمی کند دادگاه داور تعیین می نماید.حسب نظر داور تعیینی سازش بین زوجین حاصل نمی شود . دادگاه زوجین را جهت تعیین حقوق مالی دعوت به دادرسی می نماید . در تاریخ 93/5/27 جلسه دادگاه با حضور یکی از وکلای خ. ت. م. شود. خوانده حاضر نمی شود. وکیل خواهان می گوید: در خصوص مهریه زوجه طبق حکم جداگانه تعیین تکلیف شده است و مطابق حکم صادره اقدام می شود.در خصوص سایر حقوق مالی و جهیزیه دادخواست جداگانه تقدیم می شود. زوجین اولاد مشترک ندارند. دادگاه مبادرت به صدور رأی غیابی شماره 791-93/5/28 می نماید.حسب رأی صادره: دادگاه ب. ت. ب. مفاد دادخواست و طرح شکایات دعاوی متعدد از سوی زوجین علیه یکدیگر که حکایت از شدّت اختلافات و عدم امکان زندگی مشترک داشته و نظریه داوران منتخب ، حکم بر الزام زوج به حضور در یکی از دفاتر ثبت طلاق و اجرای صیغه طلاق و مطلّقه نمودن خواهان به طلاق بائن (خلع) نوبت اول پس از بذل تمام یا بخشی از مهریه و سایر حقوق مالی ناشی از زوجیت توسط زوجه به زوج صادر می نماید. زوجه مهریه خود را قبلاً مطالبه و حکم مقتضی صادر گردیده و طبق آن اقدام خواهد شد و در خصوص جهیزیه و سایر حقوق مالی ناشی از زوجیت ب. ت. ب. اظهارات وکیل خواهان فعلاً ادعایی ندارد.مدت اعتبار شش ماه از تاریخ ابلاغ رأی فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است . پس از ابلاغ رأی،وکیل ز. ن. ب. آن اعتراض و واخواهی می نماید . اجمال اعتراض این است که در خصوص موجود بودن سبب عسر و حرج تحقیق نشده است . عسر و حرج شخصی است اما مانع از آن نیست که به عرف جامعه نیز مراجعه شود.با حضور زوجین در دادگاه حقایق بیشتری آشکار می شود. خواهان با اعمال خود نقش مؤثّری در تداوم عسر و حرج داشته است . هر مشقّتی عسر و حرج نیست. در طلاق خُلع شوهر باید قبول بذل نماید و الزام زوجه به بذل بخشی از مهریه صحیح نیست . در تاریخ 93/8/5 جلسه دادگاه با حضور وکلاء طرفین تشکیل می شود. وکیل زوج بیان می دارد واخواهی به شرح لایحه تقدیمی است.وکلای زوجه در پاسخ بیان می نمایند آراء صادره خصوصاً تقاضای فسخ نکاح مطروحه از ناحیه زوج دلیل عسر و حرج و عدم تمایل ایشان به زندگی مشترک است. دادگاه طی دادنامه شماره 1216 مورخ 93/8/6 : با رد واخواهی ، دادنامه معترض عنه را عیناً تأیید می نماید . پس از ابلاغ رأی ، وکیل ز. ن. ب. آن اعتراض و تجدیدنظرخواهی می نماید . اجمال اعتراض این است که زوجه بدون اذن زوج اقدام به جراحی پرده بکارت کرده و نیز منزل مشترک را ترک و تمایلی به زندگی مشترک نداشته است. این امور باعث دلسرد شدن زوج و اقدام او به طرح دعاوی متعدد علیه زوجه شده است.البته زوجه نیز متقابلاً دعاوی مطالبه مهریه و ترک انفاق و مطالبه نفقه را طرح کرده است ، اگر عسر و حرجی نیز باشد زوجه باعث ایجاد آن شده است. حسب دادنامه 1275 مورخ 91/8/4 شعبه 20 دادگاه خانواده شیراز تمکین زوجه ثابت شده است.روح حاکم بر قوانین حمایت از خانواده حفظ زندگی مشترک است. سبب عسر و حرج در زمان طلاق وجود ندارد. موکل مصراً خواستار ادامه زندگی مشترک است . لذا درخواست نقض دادنامه بدوی را نموده است . پرونده به شعبه بیستم دادگاه تجدیدنظر استان فارس ارجاع می گردد . دادگاه تجدیدنظر طی دادنامه شماره 1360 مورخ 93/11/29: با رد اعتراض معترض و با حذف کلمه خُلع به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی رأی تجدیدنظرخواسته را تأیید می نماید . پس از ابلاغ رأی، ز. ن. ب. آن اعتراض و فرجام خواهی می نماید. اجمال جهات فرجام خواهی این است که دادنامه فرجام خواسته مطابق ماده 83 قانون آیین دادرسی مدنی ابلاغ نشده است.مواردی را که دادگاه به عنوان عسر و حرج دانسته از مصادیق عسر و حرج نیست.تقاضای رسیدگی را دارم . دادگاه تجدیدنظر ب. ت. ب. نحوة ابلاغ دادنامه با پذیرش عذر ف. خ. انجام تبادل لوایح را اجازه می دهد . سپس پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است . هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید . پس از قرائت گزارش آقای … عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالاً مبنی بر: صدور رأی شایسته موافق موازین قانونی مورد تقاضا م. ب..در خصوص دادنامه فرجام خواسته،مشاوره نموده و چنین رأی می دهد. رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجام خواهی آقای م.ع. ن.پ. نسبت به دادنامه شماره 1360 مورخ 93/11/29 صادره از شعبه بیستم دادگاه تجدیدنظر استان فارس به لحاظ ایرادات و نقائص ذیل موجّه و قابل پذیرش است . 1 ـ بر اساس مفاد دادخواست بدوی تقدیمی ، زوجه خواهان علّت اصلی درخواست طلاق را عسر و حرج به لحاظ ترک انفاق و عدم پرداخت نفقه از سوی زوج اعلام داشته است اما حسب محتویات پرونده علاوه بر اینکه زوج حسب مدارک ارائه شده مدعی پرداخت نفقه زوجه شده است بر اساس مفاد ماده 1129 قانون مدنی استنکاف زوج از دادن نفقه در صورتی موجب عسر و حرج زوجه و مجوز صدور حکم بر الزام زوج به طلاق زوجه است که اجرای حکم محکمه و الزام زوج به دادن نفقه امکان نداشته باشد . دادگاه تجدیدنظر در این خصوص بررسی و تحقیق لازم را انجام نداده و حتی مشخص نیست که برای وصول نفقه مورد حکم اجرائیه صادر شده باشد ، 2 ـ در پرونده مشخص نیست که ترک زندگی مشترک از سوی زوجه بوده یا زوج و علّت آن چه بوده است ؟ بیشتر دعاوی مطرح شده نیز از سوی زوجه در خصوص وصول مهریه و نفقه بوده است و صرف اقامه دعاوی تمکین یا فسخ نکاح از سوی زوج نیز دلالت بر اثبات عسر و حرج زوجه ندارد لهذا به استناد بند 5 ماده 371 و بند(الف)ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی رأی فرجام خواسته نقض و رسیدگی مجدد به پرونده به همان دادگاه تجدیدنظر صادر کننده رأی منقوض ارجاع می گردد . شعبه 42 دیوان عالی کشور- رئیس و عضومعاون دکتر … - غلامحسین ذات عجم فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی