وضعیت مهریه عندالاستطاعه در دعوی طلاق از ناحیه زوج

رأی خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده آقای م. الف. و آقای ف. ج. بوکالت از آقای س. الف. در تاریخ 1393/3/7 دادخواستی به خواسته تقاضای صدور حکم طلاق به طرفیت خانم ل. ت. به دادگاههای عمومی حقوقی (خانواده) همدان تقدیم که به شعبه 10 ارجاع و طی آن اعلام داشته اند «موکل ... براساس رونوشت عقدنامه به شماره ....-1390/2/7 با خوانده موصوف ... ازدواج و براساس اظهارات موکل همسر وی از بدو تشکیل زندگی با پرخاشگری و فحاشی و ایجاد مزاحمت ... سر ناسازگاری گذاشته که با نصایح و دخالت پدر و مادر و اطرافیان .... هیچگونه صلح و سازش بین زوجین صورت نپذیرفته ... و از آنجاییکه موکل از قبل از همسر دیگری دارای فرزندی به نام س.14 ساله م. ب. زوجه تا جایی با موکل سرناسازگاری گذاشته که لاجرم فرزند مذکور تحویل جد پدری شده ... و حتی زوجه حاضر به تمکین از زوج نبوده و نیست لذا ... صدور حکم طلاق م. ا.»;. دادگاه طرفین را جهت دادرسی دعوت نموده که بدین منظور جلسه دادگاه در تاریخ 1393/8/3 با حضور طرفین و وکلای آنها تشکیل گردیده وکیل خواهان مطالب مندرج در دادخواست را تکرار و اعلام نموده چون صلح و سازش برقرار نگردیده تقاضای صدور حکم طلاق را دارد و وکیل خ. ا. د. «... موکل به هیچ عنوان حاضر به جدایی نمی باشد و ادعای خواهان که در دادخواست قید گردیده که سر ناسازگاری با وی دارد کذب م. ب. بدین توضیح که خواهان م. ب. که مدام موکله را مورد ضرب و جرح قرار می دهد ... موکله هیچگونه مخالفتی با حضور دخترش در زندگی مشترک ندارد ... در حال حاضر موکله با خواهان در یک منزل زندگی می کند و از وی تمکین می کند اگر چنانچه خواهان اصرار بر جدایی دارد می بایست کلیه حقوق شرعی و قانونی موکله از قبیل مهریه ... نفقه و اجرت المثل دوران زندگی مشترک را تماماً به زوجه بپردازد»; . دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر و مطابق نظریه های داوران که در پرونده مضبوط م. ب. اصلاح ذات البین ممکن نگردیده و داوران در انجام صلح و سازش بین زوجین توفیقی حاصل ننموده اند ب. ت. ب. اینکه زوجه درخواست اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نفقه ایام عده را مطالبه نموده دادگاه قرار ارجاع امر به کارشناس صادر و موضوع را به کارشناس منتخب محول نموده و کارشناس منتخب اجرت المثل ایام زندگی مشترک را ده میلیون و دویست و سی هزار تومان و نفقه ایام عده را از قرار ماهیانه 280 هزار تومان تعیین و طی نظریه ای به دادگاه تقدیم نموده است نظریه کارشناسی به طرفین ابلاغ شده هر دو طرف به نظریه مذکور اعتراض نموده و تقاضای ارجاع امر به هیئت سه نفره کارشناسی نموده اند که دادگاه در این راستا سه نفر از کارشناسان رسمی دادگستری را تعیین و کارشناسان منتخب طی نظریه تقدیمی میزان اجرت المثل و نفقه ایام عده را تعیین و بدادگاه اعلام داشته است . دادگاه با وصول نظریه هیئت کارشناسان ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره 00112-1394/1/31 ب. ت. ب. اینکه تلاش دادگاه و داوران در اصلاح ذات البین و صلح و سازش طرفین مثمرثمر واقع نشده و خواهان اصرار به جدایی داشته با استناد به ماده 1133 قانون مدنی گواهی عدم امکان سازش با شرایط آتی الذکر صادر نموده است . 1- ن. ب. ا. مهریه ... عندالاستطاعه م. ب. و وکیل خوانده دلیلی بر اثبات توان مالی و استطاعت زوج به پرداخت یکجای مهریه ارائه نکرده است لذا زوجه می تواند پس از اثبات ملائت زوجه در پرونده جداگانه مهریه خود را مطالبه نماید ... 4 - زوج باید طبق نظر کارشناس مبلغ 84300000 ریال بابت اجرت المثل ... و مبلغ 10500000 ریال بابت نفقه ایام عده ... بپردازد ... دادنامه صادره پس از ابلاغ به طرفین مورد اعتراض خانم ل. ت.(زوجه) قرار گرفته و وکیل وی خانم ز. خ. با تقدیم دادخواست تجدیدنظر در مهلت قانونی تقاضای رسیدگی مجدد را نموده که د. ا. م. پرونده به شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر همدان ارجاع گردیده است دادگاه مرجوع الیه مذکور نیز پرونده امر را در وقت فوق العاده تحت نظر قرار داده و با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره 00752-1394/7/28 ، دادنامه تجدیدنظرخواسته را با این اصلاح که «... چون شرط عندالاستطاعه مانع استقرار دین بر ذمه زوج نمی شود و زوج مکلف است قبل از ثبت واقعه طلاق تمامی حقوق مالی زوجه را پرداخت کند ... بنابراین دادگاه به مجوز حاصل از ماده 351 قانون آیین دادرسی مدنی با اضافه نمودن این شرط که ثبت و اجرای طلاق منوط به پرداخت کامل مهریه به نرخ روز م. ب. ...»; . تأیید و استوار نموده است دادنامه صادره به طرفین ابلاغ شده که د. ا. م. هر یک از زوجین به رأی صادره اعتراض و وکلای ز. د. م. مقرر قانونی با تقدیم دادخواست فرجام تقاضای رسیدگی نموده اند عمده اعتراض ف. خ. د. لایحه اعتراضیه چنین م. ب. «تنها دلیل تغییر دادنامه بدوی در رأی صادره از دادگاه تجدیدنظر استناد به ضرورت پرداخت مهریه قبل از ثبت واقعه طلاق بوده که این مطلب برخلاف سند نکاحیه فی مابین است زیرا در سند نکاحیه مهریه دارای شرط «عندالاستطاعه»; بوده و شرط پرداخت آن اثبات استطاعت زوج م. ب. که تاکنون از جانب زوجه هیچ دلیل و مدرکی ارائه نشده است»; . زوجه نیز با تقدیم دادخواست فرجام به دادنامه شماره 00752 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر همدان معترض بوده و عمده اعتراض وی بدین شرح است که «... حاصل زندگی مشترکمان یک فرزند پسر است ن. ب. ا. پسرم در سنین بسیار پایین م. ب. و از نظر روحی و عاطفی نیازمند به هر دو والدین م. ب. اینجانب به هیچ عنوان حاضر به جدایی از همسرم نیستم ...»; علیهذا پرونده در راستای رسیدگی فرجامی به دیوان عالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی به این شعبه ارجاع گردیده است . هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره 00752-1394/7/28 تجدیدنظر خواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجامخواهی 1- آقایان م. الف. و ف. ج. بوکالت از آقای س. الف. 2- خانم ل. ت. نسبت بدادنامه شماره 00752-1394/7/28 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان متضمن اصلاح و تأیید دادنامه شماره 00112-1394/1/31 شعبه دهم دادگاه عمومی حقوقی (خانواده) همدان مشعر بر صدور گواهی عدم امکان سازش با پرداخت حق و حقوق مالی متعلق به زوجه (اعم از مهریه ، اجرت المثل و ...) در خور پذیرش نبوده و وارد نمی باشد زیرا ب. ت. ب. دلایل و مستندات ابرازی و مبانی استدلال دادگاه ن. ب. ا. فرجامخواهان و وکلای ف. خ. ردیف اول دلیل و مدرک موجهی که مستلزم ایراد خدشه به مبانی رأی یا مستندات آن باشد ارائه ننموده و دادنامه معترض عنه از حیث انطباق موضوع با قانون و رعایت قواعد و اصول دادرسی بلااشکال م. ب. لذا با رد فرجامخواهی به عمل آمده با استناد به مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجامخواسته را ابرام می نماید. شعبه 15 دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون و عضو معاون مرتضی شریفی - حسن حمیدیان فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی وضعیت مهریه عندالاستطاعه در دعوی طلاق از ناحیه زوج در تاریخ 22 اسفند 1394، دیوان عالی کشور حکمی صادر کرد که به بررسی پرونده‌ای مرتبط با درخواست طلاق و حقوق مالی زوجه اختصاص دارد. خواهان درخواست صدور حکم طلاق را به استناد به رفتارهای پرخاشگرانه و عدم تمکین زوجه ارائه داد و ادعا کرد که این مسائل موجب اختلال در زندگی مشترک گردیده است. در پاسخ، زوجه خواهان جدایی را به ضرب و جرح و عدم تمکین متهم کرده و درخواست پرداخت تمامی حقوق مالی، از جمله مهریه و نفقه، را مطرح نمود. دادگاه پس از تلاش برای ایجاد صلح و سازش، گواهی عدم امکان سازش صادر کرده و حقوق مالی زوجه را تعیین نمود. این تصمیم پس از تجدیدنظرخواهی زوجه و اعمال اصلاحاتی در مورد شرط پرداخت مهریه، توسط دادگاه تجدیدنظر تایید شد. فرجامخواهی‌های طرفین به دیوان عالی کشور ارجاع شد، که در آن دیوان با استناد به مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی، دادنامه تجدیدنظر را بدون ایراد و بلااشکال تایید و فرجامخواهی را رد کرد. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/12/22 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: شرط عندالاستطاعه برای مهریه، مانع از استقرار دین بر ذمه زوج نمی شود. بنابراین در دعوی طلاق از ناحیه زوج، وی مکلف است قبل از ثبت واقعه طلاق، تمامی حقوق مالی زوجه از جمله مهریه وی که دارای قید عندالاستطاعه است، را پرداخت کند. رای خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده آقای م. الف. و آقای ف. ج. به وکالت از آقای س. الف. در تاریخ 1393/03/07 دادخواستی به خواسته تقاضای صدور حکم طلاق به طرفیت خانم ل. ت. به دادگاه‌های عمومی حقوقی (خانواده) همدان تقدیم که به شعبه --- ارجاع و طی آن اعلام داشته اند «موکل... براساس رونوشت عقدنامه به شماره....- 1390/02/07 با خوانده موصوف... ازدواج و براساس اظهارات موکل همسر وی از بدو تشکیل زندگی با پرخاشگری و فحاشی و ایجاد مزاحمت... سر ناسازگاری گذاشته که با نصایح و دخالت پدر و مادر و اطرافیان.... هیچگونه صلح و سازش بین زوجین صورت نپذیرفته... و از آنجاییکه موکل از قبل از همسر دیگری دارای فرزندی به نام س. 14 ساله م. ب. زوجه تا جایی با موکل سرناسازگاری گذاشته که لاجرم فرزند مذکور تحویل جد پدری شده... و حتی زوجه حاضر به تمکین از زوج نبوده و نیست لذا... صدور حکم طلاق م. ا.»;. دادگاه طرفین را جهت دادرسی دعوت نموده که بدین منظور جلسه دادگاه در تاریخ 1393/08/03 با حضور طرفین و وکلای آنها تشکیل گردیده وکیل خواهان مطالب مندرج در دادخواست را تکرار و اعلام نموده چون صلح و سازش برقرار نگردیده تقاضای صدور حکم طلاق را دارد و وکیل خ. ا. د. «... موکل به هیچ عنوان حاضر به جدایی نمی‌باشد و ادعای خواهان که در دادخواست قید گردیده که سر ناسازگاری با وی دارد کذب م. ب. بدین توضیح که خواهان م. ب. که مدام موکله را مورد ضرب و جرح قرار می دهد... موکله هیچگونه مخالفتی با حضور دخترش در زندگی مشترک ندارد... در حال حاضر موکله با خواهان در یک منزل زندگی می کند و از وی تمکین می کند اگر چنانچه خواهان اصرار بر جدایی دارد می‌بایست کلیه حقوق شرعی و قانونی موکله از قبیل مهریه... نفقه و اجرت المثل دوران زندگی مشترک را تماما به زوجه بپردازد»;. دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر و مطابق نظریه های داوران که در پرونده مضبوط م. ب. اصلاح ذات البین ممکن نگردیده و داوران در انجام صلح و سازش بین زوجین توفیقی حاصل ننموده‌اند ب. ت. ب. اینکه زوجه درخواست اجرت المثل ایام زندگی مشترک و نفقه ایام عده را مطالبه نموده دادگاه قرار ارجاع امر به کارشناس صادر و موضوع را به کارشناس منتخب محول نموده و کارشناس منتخب اجرت المثل ایام زندگی مشترک را ده میلیون و دویست و سی هزار تومان و نفقه ایام عده را از قرار ماهیانه 280 هزار تومان تعیین و طی نظریه ای به دادگاه تقدیم نموده است نظریه کارشناسی به طرفین ابلاغ شده هر دو طرف به نظریه مذکور اعتراض نموده و تقاضای ارجاع امر به هیات سه نفره کارشناسی نموده‌اند که دادگاه در این راستا سه نفر از کارشناسان رسمی دادگستری را تعیین و کارشناسان منتخب طی نظریه تقدیمی میزان اجرت المثل و نفقه ایام عده را تعیین و به دادگاه اعلام داشته است. دادگاه با وصول نظریه هیات کارشناسان ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره --- - 1394/01/31 ب. ت. ب. اینکه تلاش دادگاه و داوران در اصلاح ذات البین و صلح و سازش طرفین مثمرثمر واقع نشده و خواهان اصرار به جدایی داشته با استناد به ماده 1133 قانون مدنی گواهی عدم امکان سازش با شرایط آتی الذکر صادر نموده است. 1 - ن. ب. ا. مهریه... عندالاستطاعه م. ب. و وکیل خوانده دلیلی بر اثبات توان مالی و استطاعت زوج به پرداخت یکجای مهریه ارائه نکرده است لذا زوجه می‌تواند پس از اثبات ملائت زوجه در پرونده جداگانه مهریه خود را مطالبه نماید... 4 - زوج باید طبق نظر کارشناس مبلغ 84300000 ریال بابت اجرت المثل... و مبلغ 10500000 ریال بابت نفقه ایام عده... بپردازد... دادنامه صادره پس از ابلاغ به طرفین مورد اعتراض خانم ل. ت.(زوجه) قرار گرفته و وکیل وی خانم ز. خ. با تقدیم دادخواست تجدیدنظر در مهلت قانونی تقاضای رسیدگی مجدد را نموده که د. ا. م. پرونده به شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر همدان ارجاع گردیده است دادگاه مرجوع الیه مذکور نیز پرونده امر را در وقت فوق العاده تحت نظر قرار داده و با اعلام ختم رسیدگی به شرح دادنامه شماره --- - 1394/07/28 ، دادنامه تجدیدنظرخواسته را با این اصلاح که «... چون شرط عندالاستطاعه مانع استقرار دین بر ذمه زوج نمی شود و زوج مکلف است قبل از ثبت واقعه طلاق تمامی حقوق مالی زوجه را پرداخت کند... بنابراین دادگاه به مجوز حاصل از ماده 351 قانون آیین دادرسی مدنی با اضافه نمودن این شرط که ثبت و اجرای طلاق منوط به پرداخت کامل مهریه به نرخ روز م. ب....»;. تایید و استوار نموده است دادنامه صادره به طرفین ابلاغ شده که د. ا. م. هر یک از زوجین به رای صادره اعتراض و وکلای ز. د. م. مقرر قانونی با تقدیم دادخواست فرجام تقاضای رسیدگی نموده‌اند عمده اعتراض ف. خ. د. لایحه اعتراضیه چنین م. ب. «تنها دلیل تغییر دادنامه بدوی در رای صادره از دادگاه تجدیدنظر استناد به ضرورت پرداخت مهریه قبل از ثبت واقعه طلاق بوده که این مطلب برخلاف سند نکاحیه فی مابین است زیرا در سند نکاحیه مهریه دارای شرط «عندالاستطاعه»; بوده و شرط پرداخت آن اثبات استطاعت زوج م. ب. که تاکنون از جانب زوجه هیچ دلیل و مدرکی ارائه نشده است»;. زوجه نیز با تقدیم دادخواست فرجام به دادنامه شماره --- شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر همدان معترض بوده و عمده اعتراض وی بدین شرح است که «... حاصل زندگی مشترکمان یک فرزند پسر است ن. ب. ا. پسرم در سنین بسیار پآیین م. ب. و از نظر روحی و عاطفی نیازمند به هر دو والدین م. ب. اینجانب به هیچ عنوان حاضر به جدایی از همسرم نیستم...»; علیهذا پرونده در راستای رسیدگی فرجامی به دیوان عالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- - 1394/07/28 تجدیدنظر خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور فرجامخواهی 1 - آقایان م. الف. و ف. ج. به وکالت از آقای س. الف. 2 - خانم ل. ت. نسبت بدادنامه شماره --- - 1394/07/28 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان همدان متضمن اصلاح و تایید دادنامه شماره --- - 1394/01/31 شعبه دهم دادگاه عمومی حقوقی (خانواده) همدان مشعر بر صدور گواهی عدم امکان سازش با پرداخت حق و حقوق مالی متعلق به زوجه (اعم از مهریه، اجرت المثل و...) در خور پذیرش نبوده و وارد نمی‌باشد زیرا ب. ت. ب. دلایل و مستندات ابرازی و مبانی استدلال دادگاه ن. ب. ا. فرجامخواهان و وکلای ف. خ. ردیف اول دلیل و مدرک موجهی که مستلزم ایراد خدشه به مبانی رای یا مستندات آن باشد ارائه ننموده و دادنامه معترض عنه از حیث انطباق موضوع با قانون و رعایت قواعد و اصول دادرسی بلااشکال م. ب. لذا با رد فرجامخواهی به عمل آمده با استناد به مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجامخواسته را ابرام می‌نماید. شعبه --- دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون و عضو معاون