نامشخص
اجرای آزمایشی برنامه درسی استان شناسی با اصلاحات و الحاقات بعدی
مصوبه هشتصد و بيست و يكمين جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش تاريخ۲۸ / ۲ / ۱۳۸۹ موضوع: اجراي آزمايشي برنامه درسي استانشناسي
مصوب 1389,02,28
با اصلاحات و الحاقات بعدي
ماده واحده - شوراي عالي آموزش و پرورش مقرر ميدارد برنامه درسي استانشناسي بر اساس راهنماي پيوست (مورد تأييد كميسيون برنامههاي درسي و تربيتي) به مدت دو سال، در شش استان كشور به صورت آزمايشي اجرا شود.
پژوهشـگاه مطالـعات آموزش و پـرورش موظـف است اجـراي آزمايـشي برنامه مذكور را ارزشـيابي و نتيجه را جهت اتخاذ تصميم به شوراي عالي آموزش و پـرورش گزارش دهد.
تبصره ـ در استانهاي منتخب اين درس جايگزين درس جغرافياي استان ضميمه جغرافياي عمومي سال دوم متوسطه خواهد بود.
موضوع: اجراي آزمايشي برنامه درسي استان شناسي در هشتصد و بيست و يكمين جلسه شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ ۲۸ / ۲ / ۱۳۸۹ به تصويب رسيد.
دبير شورا ـ مهدي نويد رييس جلسه ـ حميدرضا حاجيبابايي
راهنماي برنامهي درسي استانشناسي
ضميمهي جغرافياي سال دوم دبيرستان (مشترك كليهي رشتهها)
(مورد تأييد كميسيون برنامههاي درسي و تربيتي شوراي عالي آموزش و پرورش)
مقدمه
برنامهي درسي استانشناسي، در پي آن است كه دانشآموزان هر استان با مسايل جغرافيايي، فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي، مردمشناسي وگذشتهي تاريخي محل زندگي خود آشنا شوند وزمينهاي را براي پاسخگويي به مسائل محلي و ناحيهاي آنها فراهم نمايد.
دانشآموزان از طريق اين برنامه ميآموزند كه بايستي در فرايند شكلگيري هويت ملي (اسلامي ـ ايراني) خود نقش فعالي داشته باشند. نقشي كه تنوع و گوناگوني زيادي دارد و طيف گستردهاي از فرايندهاي تاريخي، سياسي، اقتصادي، علمي، فرهنگي و فناوري را در برميگيرد.
گنجينهاي گرانبها از پتانسيلها و توانهاي مختلف طبيعي، فرهنگي، تاريخي، علمي و ... در هريك از استانهاي كشور ذخيره شده است.آشنايي با اين گنجينهها كه خلاء آموزش آنها در نظام آموزشي فعلي مشهود است، براي دانشآموزان كه آيندهسازان كشور هستند از اهميت فراواني برخوردار است.
برنامهي درسي استانشناسي تلاش ميكند تا نگرش مثبت و صحيح دانشآموزان به موضوعات مختلف استاني تقويت شود وآنها بتوانند پاسخها و روشهاي خلاقانهاي براي حل مسايل و مشكلات مختلف مكان زندگي خود ارائه كنند.
اين برنامه در نظر دارد درك جامع و يكپارچهاي از وضعيت استان محل زندگي دانشآموز در ابعاد مختلف ايجاد نمايد تا سبب دلبستگي بيشتر آنها به شهر و استان محل زندگيشان شود و به تدريج علاقه و وابستگي آنها را به سرزمين ملي و ميراث فرهنگي افزايش دهد. مطالعات و بررسيهاي پژوهشگران حاكي از آن است كه از طريق آشنايي با جغرافيا، تاريخ محلي، آداب و رسوم، سنتها و ميراث فرهنگي محيط زادگاه است كه بهتدريج روحيهي وطن دوستي دانشآموزان شكل ميگيرد و هويت ملي و ديني آنان تثبيت ميشود.
۱ ـ ضرورت و اهميت (فلسفهي وجودي درس استانشناسي)
برنامهي درسي استانشناسي به مطالعهي مسايل جغرافيايي، تاريخي، اجتماعي، فرهنگي و معيشتي محيط زندگي دانشآموزان درچارچوب يك واحد سياسي يعني استان ميپردازد. برخلاف كتابهاي فعلي جغرافياي استان كه صرفاً روابط انسان و محيط در محدودهي استاني را مطالعه قرار داده است، اين برنامه وضعيت جغرافيايي، تاريخي اجتماعي، فرهنگي و اقتصـادي محيط زندگي دانشآموزان را در قالبي يكپارچه مورد مطالـعه قرار ميدهد.
برنامهي درسي استانشناسي از رويكرد تك سويه كه تنها به بعد جغرافيايي تأكيد ميورزد، خارج شده و از نظرگاه ويژگي برنامهي درسي به وضعيتي در قالب ماتريس چندبعدي، نگرهها و سويههاي تاريخي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي استان را مورد مطالعه قرار ميدهد. در فرايند اين يادگيري جديد، پردازش اطلاعات دانشآموزان از مسائل محدودهي استاني از قالب تكنگاري و تكانديشي جغرافيايي محض خارج شده و به وضعيت سيستمي و چند وجهي ميل پيدا ميكند. به دليل ماهيت علم جغرافيا مطالعه سيستمي استانها تنها از وراي اين رشته قابل انجام است.
از نظر آموزشي رويكرد جديد استانشناسي، دانشهاي عيني را به شكل سازمانيافتهتر و در يك فرايند منطقي و سيستمي به دانشآموزان منتقل ميكند. بدونشك ب. ت. ب. درهم تنيدگي و درهمآميختگي مسائل نوين زندگي انسان معاصر، جريان ياددهي ـ يادگيري بايد از ضريب پيوستگي و ارتباط بيشتر و معنادارتري با ساير رشتههاي علمي برخوردار باشد. در سايهي چنين برنامهريزي است كه نيل به درك و حس عميقتر و روشنتر از موضوعات محيط پيراموني، براي دانشآموزان ايجاد ميشود.
از طرف ديگر يكي از اهداف برنامهي درسي استانشناسي پاسخگويي به نيازهاي محلي در ابعاد گوناگون است، بخشي از اين نيازها داراي ابعاد مختلف در سطح محلي است كه يك برنامهي درسي مطلوب و شايستهاي نيازمند است كه به اين نيازها پاسخ دهد. تحقق اين ضرورتها موجب ارضاي حس كنجكاوي دانشآموزان، شناخت مسايل محيطي، تقويت حس تعلق منطقهاي در عين تعلق ايراني و دلبستگي آنها به مكان زندگي ميشود. همچنين علاقه به محيط زندگي و زادگاه، زمينه را براي پرورش حس وطندوستي در دانشآموزان و احساس مسئوليت در برابر محيط، جامعه و مسايل آن فراهم ميكند. اساساً از نظر شيوههاي آموزشي بايد دانشآموزان را در ابتدا با مسايل مختلف جغرافيايي، تاريخي، اجتماعي و فرهنگي مكان زندگي آشنا كرد و سپس آگاهيهاي او را به مكانهاي دورتر گسترش داد. شناخت موضوعات استاني ميتواند زمينه و آغازي براي تقويت احساس تعلق ايراني بودن و درك هوشمندانه از مسايل مختلف در سطح كشوري و جهاني را فراهم كند.
مطالعهي همهجانبه و چندبعدي اين مكان جغرافيايي موجب خواهد شد كه دانشآموزان مسايل را عميقتر درك كنند. همين امر به شكلگيري ديدي يكپارچه و كلگرا (سيستمي) در دانشآموزان كمك ميكند. و آنها احساس ميكنند كه در مكان معيني با ويژگيهاي خاص وگذشتهي تاريخي و شيوهي معيشتي و فرهنگي ويژهاي به سر ميبرند كه داراي پيوستگيهاي مختلفي با يكديگر هستند. برنامهي درسي استانشناسي در نهايت اين فرصت را در اختيار دانشآموزان قرار ميدهد كه با جذابيتها و امكاناتمحلي، مسايل، فرصتها و تهديدهاي مكان زندگي خود و نقش آن در كليت هويت ملي و ضرورت تعلق خاطر به ايران اسلامي آشنا شوند. اين آگاهي و شناخت بعدها به آنها كمك ميكند كه در توسعه و پيشرفت سرزمين خود سهيم شوند.
درس استانشناسي به دنبال تقويت احساس هويت، فرهنگي، ديني و ملي است. تعلق به يك مكان، مردم و گذشتهي آنان، فرهنگ، مسايل مكاني و ايجاد احساس مسئوليت در برابر مسائل، از اهداف اساسي آموزش اين درس است. ب. ت. ب. پديداري شرايط نوين در زندگي بشر و پيچيدگيهاي مختلف مسايل و مشكلات جوامع بشري از سوي ديگر، تغيير در ديدگاههاي صاحبنظران و برنامهريزان، ضرورتي اجتنابناپذير است. امروزه رسالت تعليم و تربيت را نميتوان تنها ازطريق دانش خاص يك رشته علمي جاودانه كرد. چرا كه نظامهاي رشتهاي بيش از پيش رشد و گسترش پيدا كردهاند. از اين نظر يادگيري تك بعدي در مقابل نيازهاي مختلف فرد و جامعه، ناكافي است و رشد ناموزون يك بعد با رويكرد سنتي دربرگيرندهي راهحل جامعي براي برون رفت از چنين فضايي نيست. از منظر فلسفهي برنامهريزي آموزشي، مواجهه با مسايل پيچيده و درهم تنيدهي كنوني، توسعهي خلاقيت و تفكر انتقادي و افزايش مهارتها، فرايندي تحليلي، چندوجهي، چندگفتماني و بين رشتهاي را ميطلبد. اين موضوع فعاليت يادگيري را در نزد دانشآموزان تسهيل خواهد بخشيد.
از جمله انتظارات تربيتي دنياي امروز، تربيت شهروندان آگاه است. مطالعهي مكان زندگي در ابعاد مختلف يكي از راهبردهاي كليدي براي تحقق اين هدف است. از منظر يك علم صرف و يك جانبهنگر، به راحتي نميتوان به دركي عميق از يك واحد سياسي و مسايل آن نايل شد. جغرافياي استانها اگرچه در حد و زمان خود برنامهاي قابل توجه و اعتنا است، اما كمتر در پي آن بوده كه بتواند دانشي وسيع را تهيه كند تا دانشآموزان به شناخت عميقتر از مسايل مختلف استان نايل شوند. كسب دانش وسيعتر و عميقتر به طور كلي ارزشمندتر است. ب. ت. ب. اين امر كه استانشناسي از جمله دروس عمومي و مشترك ميباشد و به دنبال گسترش بصيرت دانشآموزان نسبت به محيط زندگي و توانمندكردن آنان در حل مسايل محيط پيراموني است، نيل به اين هدف ميتواند به تربيت شهروندان مسئول و كارآمد كمك كند. دانشآموزان امروز، مديران و مسئولان فردا هستند، آنها مدرسه و كلاس درس را بايد با ذهنيتي مناسب، ترك كنند، زيرا تنها در اين صورت است كه در برابر محيط زندگي خود و مسايل آن احساس مسئوليت خواهند كرد.
دانشآموزان، نيازمند آگاهي از شكلگيري محيط طبيعي و اجتماعي پيرامون خود از جمله چگونگي، شكلگيري تمدنهاي اوليه در مكان زندگي، رشد و توسعهي آن، شناخت واقعيتهاي حال و درك بهتر از مسايل آينده مكان زندگي خود هستند. استانشناسي به تحقق اين نياز كمك ميكند.
اين برنامه ميتواند به ايجاد مباني معرفتي در دانشآموزان نسبت به سرزمين ايران و همچنين ميراث غني مادي و معنوي آن كمك كند. بدين ترتيب اين برنامه نوعي ايرانشناسي است كه ميتواند در شكلگيري هويت ديني و ملي نقش اساسي ايفا كند.
برنامهي درسي استانشناسي، ما را با اين حقيقت آشنا ميكند كه ايران از فرهنگهاي مختلفي تشكيل شده است. فرهنگ ايراني تلفيقي از انديشههاي اقدام مختلف، مانند فارس، كُرد، لُر، ترك، عرب، بلوچ و ... است.
برنامهي درسي استانشناسي از معدود دروسي است كه ميتواند به روشنشدن رابطهي تحولات اجتماعي و سياسي كشور (انقلاب بزرگ اسلامي ايران) و اثرات آن در تغييرسيماي چشماندازهاي جغرافيايي و تحولات كيفي و كمي زندگي مردم ميهن اسلامي كمك كند.
برنامهي درس استانشناسي اين حقيقت را روشن ميكند كه هويت داراي لايههاي مختلفي است از جمله خودآگاهي شخصي، خودآگاهي محلي، شهري، استاني، ناحيهاي، ملي، اسلامي و جهاني. آنچه كه براي يك ملت مهم است همان هويت ملي و ديني است، طبعاً دين بخشي مهم از اين هويت است، دين يكي از عناصر مهم فرهنگ ماست.
از ديگر مفروضات اين مادهي درسي پاسخگويي به نيازهاي محلي، فراهم آوردن دركي همهجانبه از مكان زندگي، علاقهمندي به محيط پيراموني، تقويت حس وطندوستي در دانشآموزان، پرورش احساس مسئوليت در برابر مسايل محيطي و اجتماعي و نيز كمك به برخورد هوشمندانه با مسايل مختلف در محيط پيرامون زندگي است. اين برنامه پاسخي به نياز استانهاي مختلف است كه در اسناد توسعهي راهبردي نظام آموزش و پرورش و طرح سند ملي هم مورد تأكيد قرار گرفته است.
۲ ـ رويكرد برنامهي درسي
رويكردها به جهتگيري برنامهي درسي در ارتباط با موضوعات ياددهي و يادگيري و عناصر برنامهي درسي اشاره ميكند (ميلر ۲۰۰۰)، عناصر برنامهي درسي نظير اهداف، محتوا، فرايند آموزش، محيط يادگيري، نقش معلم و شيوهي ارزشيابي از آموختهها، متأثر از رويكردهاي برنامهي درسي است.
ب. ت. ب. ماهيت برنامهي درسي استانشناسيكه بهدنبال پاسخگويي به نيازهاي دانشآموزان در ابعاد جغرافيايي، تاريخي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و تربيتي است، برنامهي درس استانشناسي تركيبي از رويكردهاي مختلف از جمله فرهنگي ـ تربيتي، موضوعي، جامعه محوري و دانشآموز محوري را در بر ميگيرد.
۲ ـ ۱ـ محورهاي عمده در رويكرد برنامهي درسي استان شناسي
۱ ـ تقويت فرهنگ ايران و اسلام
فرهنگ در لغت به معناي شيوهي زندگي است كه به جنبههاي معنوي يك تمدن اشاره دارد. عناصر يك فرهنگ شامل زبان، دين، آداب و رسوم و سنتهاي اجتماعي، باورها، نوع معيشت و هنر يك ملت است. فرهنگ مردم ايران متأثر از گذشتهي مردم ايران، دين مبين اسلام، نوع معيشت، عوامل جغرافيايي و مبادلات فرهنگي با ديگر كشورهاي جهان ميباشد. رسالت مدارس امروز حفظ، تداوم و توسعهي اين فرهنگ است. هريك از برنامههاي درسي به نسبت سهم خود لازم است كه به معرفي فرهنگ ايران و اسلام تلاش كنند.
۲ ـ تقويت تربيت ديني و عقلاني
تربيت در لغت به معناي پرورش دادن فرد در جهت ربوبيت است. به عبارت ديگر تغيير دادن فرد در جهت عاليترين مقصد هستي يعني خداوند متعال. در هيچ يك از فرهنگها و فلسفههاي تربيتي چنين معنايي براي تربيت ديده نشده است. در زبان لاتين تربيت معادل با لغت Education است كه به معناي « بيرون ريختن آن چه كه در درون فرد نهفته»، آمده است. تربيت در اصل به معناي فرايندي است كه قوا و استعدادهاي نهفتهي فرد را شكوفا كرده و بارور ميسازد. از آن جا كه به موجب فلسفهي تعليم و تربيت اسلام، حقيقت وجودي انسان چيزي جز روح نيست و روح نيز به طور فطري گرايش به اين دارد كه خ. ر. ب. نزديكترين موجود به خود يعني خداوند شبيهسازي كند، به ناچار فرايند آموزش بايد فرد را در جهت شكوفايي قواي فكري، (رشد تفكر استدلالي، تفكر خلاق، تفكر نقاد)، رشد شخصيت فردي، تعالي اخلاقي و امور معنوي سوق دهد. محتواي درسي بر اساس اين رويكرد نه يك هدف، بلكه يك وسيله براي رسيدن به اين اهداف محسوب ميشود و هر برنامهي درسي نيز بايد به سهم خود وسيلهي نيل به اين اهداف را تسهيل نمايد.
بدين لحاظ برنامهي درس استانشناسي بدنبال تقويت، تعميق، تعميم و بسط اهداف متعالي فرهنگي و تربيتي اسلام است كه برگرفته از عقل، قرآن، سنت، آموزههاي اهلبيت(ع)، قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و رهنمودهاي امام راحل (ره)، مقام معظم رهبري، فرهنگ ايران و نظرات مربيان تربيتي ميباشد. توجه به نيازهاي حال وآينده همراه با بهرهگيري ازتجربههاي ملي وجهاني، در همهي برنامههاي درسي و برنامهريزيها، توليد مواد آموزشي و ساير عناصر برنامهي درسي نيز مورد تأكيد است.
۳ ـ تعميق هويت ملي
مردم يك سرزمين داراي هويت مخصوص به خود هستند. اين هويت متأثر از عوامل تاريخي (تاريخ محلي و تاريخ ملي) مذهبي، اجتماعي، فرهنگي و جغرافيايي است. اجزاي اين هويت در ارتباط با مسايل منطقهاي از ويژگيهاي خاصي برخوردار است. در عينحال هويتهاي بومي با همجوشي زمينهي همبستگي فرهنگي و سياسي را در كشور ايجاد ميكند كه در اين برنامه دانشآموزان با رابطهي هويت ملي و ارتباط تنگاتنگ آن با عوامل منطقهاي آشنا ميشوند.
۴ ـ توجه به موضوعات علمي
در اين رويكرد برنامهي درسي ب. ت. ب. مفاهيم اساسي در حوزههاي علمي سازماندهي ميشود. با در نظر گرفتن ماهيت درس استانشناسي، ديسيپلينها يا رشتههاي علمي، شامل تاريخ، جغرافيا، فرهنگ، ادبيات، مردمشناسي، جامعهشناسي، علوم سياسي و اقتصاد خواهد بود. مفاهيم برگرفته از اين علوم ب. ت. ب. موضوعات درسي كه گسترهاي نسبتاً وسيع دارد، به ناچار به شيوهاي كم و بيش درهم تنيده سازماندهي ميشود.
۵ ـ توجه به مسايل اجتماعي
اين رويكرد بر طرح مسايل اجتماعي، محيطي، فرهنگي، انتقال ارزشها، سنتها، اخلاق و نقش مدرسه در رفع نابسامانيهاي اجتماعي تأكيد دارد. از آن جا كه مسايل اجتماعي، محيطي و فرهنگي از مكاني به مكان ديگر متفاوت است، برنامهي درسي استانشناسي با طرح مسايل استاني، دانشآموزان را به چالشهاي فكري در برخورد عاقلانه با مسايل اجتماعي، تاريخي، جغرافيايي، فرهنگي و اقتصادي همراه ميكند.
۶ ـ توجه به علايق و نيازهاي دانشآموزان
نقطه تمركز در اين رويكرد، توجه به علايق و نيازهاي دانشآموزان است. دانشآموزان با طرح سؤالات و مسايل مختلف در كلاس، علايق و نيازهاي خود را بروز ميدهند. معلم ب. ت. ب. علايق دانشآموزان و تعيين موضوعات پژوهشي ميتواند آنان را به مطالعه در اين مورد به شيوهي فردي و گروهي ترغيب كند.
۷ ـ شناخت محيط محلي
محل و مكان زندگي دربرگيرندهي كوچكترين محدودههايي است كه روابط اجتماعي در آنها شكل ميگيرد. در اين راستا شهر فضايي است كه با مجموعهي متنوعي از پيوندها يا شبكهاي ارتباطي كه در مقياسها و فواصل گوناگون در جريان هستند تشكيل شده است، آموزش استانشناسي در ابتدا با طرح سؤالاتي در مورد محل زندگي دانشآموزان شروع ميشود، سپس به ساير مناطق استان گسترش مييابد.
اين رويكرد به مطالعهي تاريخي، جغرافيايي و فرهنگي زادگاه دانشآموزان اشاره دارد. معلمان از طريق انتخاب موضوع ميتوانند دانشآموزان را به تحقيق در اين زمينه ترغيب كنند. در آموزش درس استانشناسي اولويت نخست توجه به مسايل محلي (محيط نزديك) و در درجهي بعد استان است (محيط دورتر) تجزيه و تحليل اين پيوندها از جمله اهداف اين رويكرد است.
۸ ـ شناخت نواحي جغرافيايي ايران به لحاظ وحدت محيطي، معيشتي و فرهنگي
ناحيه، محدودهي جغرافيايي است كه با ويژگيهاي طبيعي و انساني متجانس از ساير قلمروها مجزا ميگردد. شهرها در قلمرو ناحيه خاصي قرار دارند، مطالعه ناحيه به درك بهتر عوامل مؤثر بر ويژگيهاي مكاني و تاريخي كمك ميكند. ايران كشوري پهناور و متشكل از اقوام مختلف است. هر بخش از ايران در ادوار تاريخي مختلف به صورت يك هستهي سياسي و فرهنگي براي كل كشور عمل كرده است. هر زمان كه بخشي از كشور از نظر سياسي دچار ايستايي شده، ساير مناطق فعال شده است. در تاريخ ايران، زماني زابلستان، زماني فارس، زماني ديگر خراسان، گيلان و مازندران، اصفهان و يا آذربايجان و زماني تهران به صورت يك هستهي سياسي و رهايي بخش عملكرده است.
هر ناحيه و استان از ايران تاريخ، جغرافيا و فرهنگ خاص خود را دارد. تاريخ ناحيهاي، معمولاً فراتر از تاريخ استاني است. نواحي تاريخي ايران، رخدادها، قهرمانان، شخصيتها، انديشمندان و اديبان خاص خود را دارد كه در راه اعتلاي كشور و غنيسازي فرهنگ و تمدن آن تلاش كردهاند. مطالعهي تاريخ و جغرافياي محلي به روشن شدن تصوير بزرگتري از ايران يعني جغرافيا و تاريخ ملي ما كمك خواهد كرد.
انقلاب اسلامي ايران و نظام مقدس جمهوري اسلامي خدمات ارزشمندي را به مناطق مختلف ايران ارائه داده است. اين خدمات اشكال متفاوتي داشته است، آشنايي با اين دستاوردها ميتواند به تقويت رابطهي مردم، دولت و نظام برخاسته از آرمانهاي مردم كمك كند.
دانشآموزان به مطالعهي جغرافيا و تاريخ محلي و ناحيهاي، ميراث فرهنگي موجود در مكان زندگي و مسايل آن علاقهمند هستند. آثار موجود در محل، اعم از طبيعي و انـساني يك عامل برانگـيزاننده در مطالعهي جـغرافيا و تاريخ محـلي و ناحيـهاي محسوب ميشوند. دانشآموزان هر روزه در تماس با ميراث طبيعي و فرهنگي محل زندگي خود هستند. آنها هر روز مطالبي را دربارهي آنها ميشنوند، ميخوانند، ميبينند و علاقهمندند كه اطلاعات خود را در مورد آنها تكميل كنند. غفلت از اين منابع چيزي جز فراموشكردن سرزمين نياكان، تاريخ گذشته و از دست دادن هويت ملي (اسلامي ـ ايراني) نيست.
شناخت تاريخ، جغرافياي محلي و فرهنگ بومي ميتواند مبنايي براي شناخت بهتر تاريخ و جغرافياي ملي يك كشور فراهم كند.
در مطالعهي جغرافيا، تاريخ و فرهنگ ناحيهاي و ملي، شكلگيري نخستين مراكز تمدني، پيدايش نخستين شهرها، نقش عوامل جغرافيايي در پيدايش اين مراكز، سيماي طبيعي و انساني ناحيه، تحولات تاريخي ناحيه، چگونگي ورود اسلام به منطقه، ميراث فرهنگي و معنوي، رشادتهاي مردم در حفظ ايران واسلام، باورها، نگرشها، ارزشها و آداب و رسوم، جشنهاو سنتهاي اسلامي، امكانات منطقه، مسايل و چالشها و فرصتها و تلاشهايي كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران در جهت بهبود زندگي مردم صورت گرفته است، مورد نقد و بررسي قرار ميگيرد.
ب. ت. ب. ماهيت برنامهي درسي استانشناسي كه به دنبال پاسخگويي به نياز دانشآموزان و جامعه مطالعهي استان از منظر ديسيپلينهاي مختلف (جغرافيا، تاريخ و علوم اجتماعي، شيوهي معيشت، مردمشناسي و توجه به مسايل اجتماعي و فرهنگي) است رويكردهاي خاص برنامهي درسي، به ناچار تلفيقي از رويكردهاي موضوع محوري، جامعه محوري و دانشآموز محوري و حفظ توازن و تعادل بين اين رويكردهاست. از سوي ديگر ب. ت. ب. موضوعات مطرح در استانشناسي نحوهي سازماندهي موضوعات حركت از موضوعات محلي به موضوعات ناحيهاي خواهد بود.
۳ ـ اصول حاكم بر برنامهي درسي
۱ ـ ۳ـ اصول مربوط به انتخاب اهداف و محتوا
در توليد محتواي دروس استانشناسي ملاحظات و اصول زير بايد از طرف مؤلفين و ناظران برنامهي آن مورد توجه جدي قرار گيرد:
ـ توجه به اصل وحدت ملي و ديني مردم ايران و پرهيز از طرح مسائل اختلافانگيز و تمركز بر موضوعات وحدتآفرين
ـ توجه به تماميت ارضي ايران اسلامي و حفظ و تقويت هويت ديني و ملي
ـ تمركز بر عناصر وحدتآفرين از شاخصهاي طبيعي و انساني استان
ـ رعايت توازن مفهومي و محتوايي در معرفي همهي شهرستانهاي استان
ـ توجه به حوزههاي شناختي، مهارتي و نگرشي متناسب با اهداف محلي آموزش و پرورش
ـ توجه به قابليت حصول اهداف
ـ توجه به موضوعات مهم جغرافيايي، تاريخي، جامعهشناسي، سياسي، مردمشناسي و اقتصادي استان
ـ توجه به علايق و نيازهاي دانشآموزان استان
ـ توجه به نقش و خدمات چهرههاي برجستهي استان به استقلال و عزت ايران
ـ توجه به حفظ ميراث فرهنگي استان
ـ توجه به اعتبار علمي مطالب
ـ بهروز بودن اطلاعات
ـ توجه به نيازهاي محلي و استاني
ـ توجه به ساختارهاي فرهنگي هر استان
ـ توجه به مسايل تاريخي، اجتماعي، محيطي و فرهنگي استان و ارائهي راهحلهاي مناسب
ـ تناسب محتوا با سطح سني و پيشدانستههاي ذهني فراگيران
ـ توجه به ارزشهاي ديني و اخلاقي
ـ توجه به واقعيتهاي مكاني، تاريخي و اجتماعي
ـ توجه به مسايل آينده و چشمانداز توسعهي همه جانبه استان
ـ توجه به نقش استان در توسعهي سياسي، اقتصادي و فرهنگي ناحيه و يا كشور
ـ توجه به كاربردي بودن اطلاعات و محتواي آموزشي
ـ تقويت مهارتهاي تفكر در حوزههاي تاريخي، جغرافيايي و اجتماعي
ـ تقويت علاقه به جاذبههاي تاريخي و فرهنگي و طبيعي استان
ـ افزايش تقويت حس وطندوستي
ـ كمك به كسب معرفت در حوزهي ايرانشناسي
ـ توجه به نقش انقلاب اسلامي در توسعهي استان
ـ بهرهگيري از تصاوير، عكسها، نقشهها، نمودارها و ... جهت افزايش كيفيت آموزش
ـ توجه به پرورش تفكر خلاق و انتقادي
ـ توجه به نقش تاريخ محلي در تقويت هويت قومي و ملي
ـ توجه به مفاخر، شخصيتها، سرداران شهيد دفاع مقدس و آثار و جلوههاي تمدن و فرهنگ ايران و اسلام
ـ ايجاد اميدواري، نشاط و ميل به زندگي و پيشرفت در دانشآموزان
ـ تأكيد بر توانها و قابليتهاي محيطي و انساني استان براي پيشرفت و سازندگي
ـ توجه به سهـم منطقي موضوعات تاريخي، جـغرافيايي و اجـتماعي با عنايت به مصالح ملي (اسلامي ـ ايراني)
ـ توجه به انتخاب شخصيتهايي كه از محبوبيت اعتقادي و ملي برخوردار هستند و يا در استان منشاء خدماتي بودهاند و از خوشنامي برخوردار بودهاند.
همچنين ضروري است مؤلفين و ناظران كتاب از طرح مسائل و موضوعات زير خودداري نمايند:
ـ اختلافات قومي و قبيلهاي كه در سالهاي گذشته و در طول تاريخ استان موجود بوده است.
ـ مطرح كردن ادعاهاي مربوط به تقسيمات كشوري در پارهاي از نواحي استان
ـ برجستهكردن مسائل قومي، نژادي و زباني خاص در استان
ـ سهم دادن بيش از حد در معرفي استان به بعضي از شهرستانها
ـ طرح مسائل سياسي و حزبي با تمام ابعاد آن
ـ بزرگ نمايي بيش از حد پارهاي از مسائل و مشكلات استان
ـ مقايسهي غيرمنطقي و غيراصولي استان با ساير استانها و شهرستانهاي كشور
ـ استناد به منابع و متون غيرمستند و غيرموثق در تاريخنگاري و بطور كلي در وقايعنگاري
۲ ـ۳ـ اصول مربوط به سازماندهي محتوا:
ـ توجه به ارتباط افقي با محتواي جغرافياي عمومي (۱) دروس اجتماعي و تاريخ سال دوم دبيرستان
ـ سازماندهي مطالب به شيوهي منطقي
ـ تناسب محتوا با زمان تدريس هفتگي و تناسب منطقي بين حجم فصلهاي درسي
ـ سازماندهي محتوا در چارچوب موضوعات وسيع و مرتبط
ـ سازماندهي محتواي دروس به شيوهي بين رشتهاي
۳ ـ۳ـ اصول مربوط به روشها:
ـ بهرهگيري از روشهاي متنوع و فعال
ـ توجه به پرورش روحيهي كاوشگري و مطالعه
ـ توجه به انجام فعاليتهاي گروهي و مشاركت و تعامل دانشآموزان بايكديگر
۴ ـ۳ـ اصول مربوط به ارزشيابي:
ـ بهرهگيري از شيوهي كارعملي و پروژهاي در ارزشيابي
ـ بهرهگيري از شيوهي خود ارزشيابي فردي و گروهي
۴ ـ اهداف آموزش درس استان شناسي در پايه دوم دبيرستان
حيطه شناختي
حيطه مهارتي
حيطه نگرشي
۱- شناخت وضعيت جغرافيايي زادگاه و استان شامل:
ـ آگاهي از موقعيت جغرافياي زادگاه دانشآموزان بر روي نقشهي ايران
ـ آگاهي از موقعيت جغرافيايي استان، تقسيمات سياسي استان واهميت آن از نظر جغرافيايي
ـ شناخت پديدههاي جغرافيايي زادگاه و استان ( ناهمواريها، پديدههاي خاص جغرافيايي( آب و هوا، رودها، پوشش گياهي و تأثيرات آنها بر زندگي انسان.)
ـ شناخت منابع طبيعي زادگاه و استان
ـ مخاطرات محيطي و مسائل مهم شهري و روستايي
ـ پيدا كردن مكان زادگاه و استان بر روي نقشهي ايران و يا استان
ـ ترسيم نقشهي سياسي شهرستان و استان
ـ نمايش پديدههاي مهم جغرافيايي بر روي نقشهي شهرستان و استان
ـ نمايش منابع طبيعي شهر زادگاه و استان بر روي نقشه
ـ جمعآوري اطلاعات جغرافيايي
ـ تهيهي عكس
ـ مشاهده كردن
ـ كسب مهارت نقادي و تجزيه و تحليل مسائل و مشكلات استان و ارائه راه حلها
ـ ايجاد علاقه به زادگاه و استان در چارچوب تعلقات ايراني ـ اسلامي و تلاش براي توسعه آن در زمينههاي مختلف
ـ پيدا كردن نگرش مثبت نسبت به علم جغرافيا
ـ ايجاد علاقه به كشور
ـ پيدا كردن احساس مسئوليت در برابر مسائل زيست محيطي
۲ـ آگاهي از ويژگيهاي معيشتي و فعاليتهاي اقتصادي در استان و درك رابطه آن با عوامل جغرافيايي و ساير عوامل مشكلات و تنگناهاي استان كه ريشه در مسائل جغرافيايي دارد، جمعيت و تحركات آن
ـ كسب توانايي پژوهش و جست وجو در موضوعات جغرافيايي
ـ كسب مهارت در نقشه خواني
ـ كسب توانايي در گردآوري اطلاعات جغرافيايي
ـ كسب بينش جغرافيايي و ايجاد علاقه به مطالعات جغرافيايي
ـ كسب نگرش مثبت نسبت به علم جغرافيا در حل برخي از مسايل محيطي، اجتماعي و اقتصادي
۳ـ آگاهي از قابليتهاي محيطي، اقتصادي استان شامل:
ـ آگاهي از تواناييهاي استان به لحاظ منابع طبيعي، جمعيت، موقعيت جغرافيايي، وضعيت كشاورزي و صنعت، فرصتها و محدوديتها
ـ كسب توانايي در تجزيه وتحليل مسائل
ـ درك روابط علت و معلول و پيوستگي و وابستگي عناصر
ـ كسب مهارت در حل مسئله و تصميمگيري عاقلانه
ـ ايجاد تمايل در بهرهگيري از دانش جغرافيا در توسعهي محلي و استاني
احساس مسئوليت در ارتباط با پيشرفت زادگاه و استان در زمينههاي اقتصادي
۴ـ آگاهي از قابليت هاي علمي و فرهنگي استان (پيشينه علمي و فرهنگي، مراكز فرهنگي در گذشته، مراكز مهم دانشگاهي، مذهبي و تحقيقاتي در زمان حاضر، برخي از دانشمندان، ادبا و هنرمندان بزرگ، موزه ها چشم انداز آينده)
ـ كسب مهارت در جمعآوري اطلاعات اجتماعي وفرهنگي
ـ مهارت در تهيه گزارش
ـ كسب مهارت در پيشبيني و تجزيه و تحليل
ـ ايجاد احساس مسئوليت در ارتباط با پيشرفت و توسعه محلي و استاني به لحاظ علمي و فرهنگي
ـ ايجاد بينش علمي و فرهنگي و علاقه به توسعه آن
۵ ـ آگاهي از پيشينه تاريخ استان
ـ پيدايش نخستين مراكز تمدن و شكلگيري شهرستان استان
ـ ميراث فرهنگي زادگاه استان
ـ مهمترين شخصيت هاي تاريخي زادگاه و استان و خدمات آنها به كشور
ـ شخصيت هاي مذهبي و انقلابي و سرداران شهيد زادگاه و استان
ـ كسب مهارت در جمعآوري اطلاعات تاريخي، علمي و ادبي
ـ كسب توانايي در ترسيم نقشههاي تاريخي
ـ جمعآوري تصاوير تاريخي و شخصيتهاي فرهنگي، علمي و ادبي در صورت امكان
ـ مهارت در تهيه گزارش
ـ ايجاد علاقه به ميراث فرهنگي زادگاه و استان و كشور و حفظ آن
ـ ايجاد علاقه به مفاخر فرهنگي، علمي، هنري و ادبي زادگاه و استان
ـ ايجاد نگرش مثبت نسبت به ايران، اسلام و نظام مقدس جمهوري اسلامي
ـ ايجاد علاقه به شخصيتهاي مذهبي و انقلابي استان
ـ قدرداني از شهدا
ـ ايجاد علاقه به تاريخ محلي و ملي
۶ ـ آشنايي با آداب و رسوم و سنتهاي محلي و همياريهاي اجتماعي شامل:
ـ زبان و گويش محلي و گويش استاني
ـ اقوام و اعتقادات
ـ هنرهاي بومي
ـ آئينهاي محلي و آداب و رسوم
ـ روابط خانوادگي و خويشاوندي
ـ كسب مهارت در جمعآوري اطلاعات اجتماعي و مردم شناسي
ـ مهارت در مصاحبه با افراد مرجع
ـ تهيه گزارش
ـ ايجاد علاقه در حفظ ميراث فرهنگي
ـ ارزشگذاري براي آداب و رسوم محلي
۷ـ آگاهي از نقش استان در توسعه سياسي، اقتصادي و فرهنگي ناحيه يا كشور بعد از انقلاب اسلامي ايران در حفظ استقلال و تماميت ارضي كشور شامل:
ـ نقش شهرهاي مهم و يا استان در توسعه اقتصادي ناحيه و يا استانهاي همجوار
ـ نقش استان در حفظ استقلال و تماميت ارضي در طول جنگ تحميلي
ـ عوامل وحدت بخش استان با ساير استانها
ـ وظايف و مسئوليتهاي فردي در پيشرفت زادگاه و استان
ـ مهارت در جمعآوري اطلاعات با استفاده از كتابها، روزنامهها و مجلات
ـ مسئوليتپذيري در برابر زادگاه، استان، كشور و مسائل آن
ـ ايجاد نگرش مثبت نسبت به انقلاب اسلامي ايران و دستاوردهاي آن
ـ تقويت حس وطندوستي
ـ ايجاد روحيه همكاري جمعي با هدف دستيابي به آرمانهاي مشترك
۴ – ۱ – نسبت اهداف درس استان شناسي با اهداف كلي آموزش و پرورش در دوره متوسطه
(مصوب جلسه ۶۴۷ شوراي عالي آموزش و پرورش مورخ ۲۹/۲/۱۳۷۹)
رديف
اهداف مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش در دوره متوسطه (حيطه شناخت)
اهداف درس استان شناسي (حيطه شناختي)
۱
- در حوزه هاي علوم طبيعي، اجتماعي و انساني اطلاعات كافي دارد و مي تواند از آن ها استفاده كند (هدف ۲ از اهداف علمي و آموزشي)
۱ – شناخت وضعيت جغرافيايي استان:
- (موقعيت جغرافيايي، تقسيمات سياسي استان،پديده هاي جغرافيايي، رابطه ي پديده هاي جغرافيايي با زندگي انسان، منابع طبيعي، مخاطرات محيطي و مسائل شهري و روستايي
- مسئوليت ما در ارتباط با مخاطرات محيطي
۲
- با جغرافياي سياسي ايران و كشورهاي اسلامي آشنا است و تفاوت هاي سياسي، فرهنگي و اقتصادي آن ها را مي داند (هدف ۴ از اهداف سياسي)
۳
- منابع مادي و ثروت ملي را از آن خداوند و متعلق به همه نسلها مي داند (هدف ۱۰ از اهداف اقتصادي)
۴
- در حفظ و احياي محيط زيست فعالانه شركت مي كند (هدف ۳ از اهداف زيستي)
۵
- با منابع اقتصادي در كشور، منطقه و جهان آشنايي دارد و براي توسعه آن تلاش مي كند.(هدف ۴ از اهداف اقتصادي)
۲ – آگاهي از ويژگي هاي معيشتي و فعاليت هاي اقتصادي در استان و درك رابطه ي آن با عوامل جغرافيايي و ساير عوامل
- آگاهي از مشكلات و تنگناهاي استان كه ريش در مسائل جغرافيايي دارد.
۶
- پديده هاي ساده علمي، تجربي و محيطي و ارتباط آن ها را درك مي كند (هدف ۱ از اهداف علمي)
۷
راه هاي كسب و استمرار استقلال اقتصادي كشور را مي داند(هدف ۱۹ از اهداف اقتصادي)
۸
- در حوزه هاي طبيعي، اجتماعي و انساني اطلاعات كافي دارد و مي تواند در زندگي از آن ها استفاده كند (هدف ۲ از اهداف علمي و آموزشي)
۳ – آگاهي از قابليت هاي محيطي استان(منابع طبيعي، جمعيت، موقعيت جغرافيايي كشاورزي، صنعت، گردشگري فرصت ها و تهديدها در استان)
۹
- دستاوردهاي فرهنگي هنري جامعه ايراني را جزيي از هويت ملي خويش مي داند (هدف ۲ از اهداف فرهنگي هنري)
۴ – آگاهي از قابليت هاي علمي و فرهنگي و هنري مراكز فرهنگي در گذشته
(مراكز علمي و تحقيقاتي مهم در حال حاضر
- برخي از دانشمندان، ادبا و هنرمندان بزرگ
چشم انداز آينده استان)
۱۰
با مفاخر فرهنگ و هنر آشنا است و از آن ها استفاده مي كند (هدف ۵ از اهداف فرهنگي و هنري)
۱۱
- به مطالعه تاريخ و فرهنگ و تمدن اسلام ايران و جهان علاقه مند است (هدف ۶ از اهداف فرهنگي و هنري)
۱۲
- به مطالعه تاريخ و فرهنگ و تمدن اسلام، ايران و جهان علاقمند است (هدف ۶ از اهداف فرهنگي هنري)
۵ – آگاهي از پيشينه تاريخي استان (پيدايش نخستين مراكز تمدن، ميراث فرهنگي، شخصيت تاريخي، مذهبي و انقلابي و سرداران شهيد)
۱۳
- دستاوردهاي فرهنگي هنري جامعه ايراني را جزئي از هويت ملي خويش مي داند(هدف ۲ از اهداف فرهنگي هنري)
۶ – آشنايي با آداب و رسوم و سنت هاي محلي و همياري هاي اجتماعي:
(زبان و گويش هاي محلي، اقوام و اعتقادات، آئين ها و آداب و رسوم، روابط خانوادگي و خويشاوندي)
۱۴
- به زبان و لهجه بومي و محلي خود علاقمند است(هدف ۷ از اهداف فرهنگي و هنري)
۱۵
- در فعاليت هاي اجتماعي آگاهانه و با علاقمندي شركت مي كند (هدف از اهداف اجتماعي)
۱۶
- براي حفظ و توسعه يكپارچگي در اجتماع، تلاش مي كند(هدف ۵ از اهداف اجتماعي)
- حفظ وحدت و يكپارچگي جامعه را لازمه امنيت ملي مي داند و براي تحقق آن تلاش مي كند (هدف ۱۰ از اهداف سياسي)
- مصالح جامعه را بر مصالح فردي ترجيح مي دهد و قانون را برتر از تمايلات فردي و گروهي مي داند و آن را رعايت مي كند (هدف ۷ از اهداف اجتماعي)
- با برنامه هاي توسعه آشنا است و براي تحقق اهداف آن مي كوشد(هدف ۱۲ از اهداف اجتماعي)
- در راه خدمت به ميهن و مردم داوطلب بوده و از خود گذشتگي نشان مي دهد (هدف ۱۴ از اهداف اجتماعي)
۷ – آگاهي از نقش استان در توسعه سياسي، اقتصادي و فرهنگي ناحيه و يا كشور بعد از انقلاب اسلامي ايران(نقش شهرهاي مهم در توسعه استان، استان هاي همجوار و كشور، نقش استان در حفظ استقلال و تماميت ارضي، عوامل وحدت بخش، مسئوليت فردي در پيشرفت زادگاه و استان)
۱۷
- براي زندگي و كار در جامعه و تحصيل در دوره هاي بالاتر مهارت هاي لازم را دارد.(هدف ۹ از اهداف زيستي)
- مكان يابي بر روي نقشه، ترسيم نقشه و نمايش پديده هاي جغرافيايي با روي نقشه، جمع آوري اطلاعات، تهيه عكس مهارت هاي مشاهده كردن، نقادي و تجزيه و تحليل، پژوهش و جستجوگر، نقشه خواني، درك روابط علت و معلولي، رابطه پيوستگي و همبستگي حل مسئله و تصميم گيري عاقلانه، ترسيم نقشه هاي تاريخي و نمايش مراكز تاريخي بر روي نقشه، مصاحبه با افراد مرجع، پيش بيني، كاربرد يافته تفكر كردن، بحث و گفتگو، منبع شناسي، تعهد جمعي
۱۸
- جريان يادگيري خود را هدايت مي كند.(هدف ۱۲ از اهداف زيستي)
۱۹
- به تفكر و مباحثه علاقمند است و با روش تحقيق آشنايي عمل دارد(هدف ۱۳ از اهداف زيستي)
۲۰
- براي انجام كارهاي خود برنامه ريزي مي كند (هدف ۶ از اهداف اخلاقي)
۲۱
- رفتار و اعمال خود را بر پايه عقل و فكر ارزشيابي و انتخاب مي كند(هدف ۱۶ از اهداف اخلاقي)
۲۲
- پديده هاي ساده علمي،تجربي و محيطي و ارتباط آن ها را درك مي كند(هدف از اهداف علمي و آموزشي)
۲۳
با برنامه هاي توسعه آشناست و براي تحقق اهداف آن مي كوشد
- ايجاد علاقه به زادگاه و استان در چارچوب تعلقات ايراني – اسلامي و تلاش براي توسعه آن در زمينه هاي مختلف ايجاد علاقه به كشور
- پيدا كردن احساس مسئوليت در برابر مسايل زيست محيطي
- پيدا كردن نگرش مثبت نسبت به علم جغرافيا در حل برخي از مسايل محيطي، اجتماعي و اقتصادي
- احساس مسئوليت در ارتباط با پيشرفت و توسعه محلي و استاني در زمينه هاي اقتصادي، فرهنگي و علمي و هنري
- ايجاد بينش علمي و فرهنگي و علاقه به توسعه آن
- ايجاد علاقه به ميراث فرهنگي زادگاه استان و كشور و حفظ آن
- ايجاد علاقه به مفاخر مهم فرهنگي، علمي و هنري زادگاه و استان
- ايجاد علاقه به شخصيت هاي مذهبي، انقلابي استان
- قدرداني از شهدا
- ايجاد علاقه به تاريخ محلي و ملي
ارزش گذاري براي آداب و رسوم محلي
۲۴
- حفظ وحدت و يكپارچگي جامعه را لازمه امنيت ملي مي داند و براي تحقق آن تلاش مي كند (هدف ۱۲ از اهداف اجتماعي)
۲۵
- در حفظ و احياي محيط زيست فعالانه مشاركت مي كند (هدف ۳ از اهداف زيستي)
۲۶
- در حوزه علوم طبيعي،اجتماعي و انساني اطلاعات كافي دارد و مي تواند در زندگي از آنها استفاده كند.
۲۷
با عاتقاد به تأثير علم در انجام درست كارها، فنآوري مناسب را به خدمت مي گيرد.
۲۸
- براي پيشرفت كشور و راحتي هموطنانش تلاش مي كند و آسايش و امنيت مرد را نتيجه وحدت و يكپارچگي مي داند (هدف ۱۵ از اهداف اخلاقي)
۲۹
- دستاوردهاي فرهنگي هنري جامعه ايراني را جزيي از هويت ملت خويش مي داند.(هدف ۳ از اهداف فرهنگي هنري)
۳۰
- با مفاخر فرهنگ و هنر آشنا است و از آن ها استفاده مي كند.
۳۱
- در راه خدمت به ميهن و مردم داوطلب بوده و از خود گذشتگي نشان مي دهد (هدف ۱۴ از اهداف اجتماعي)
۳۲
- ايثار را ارزش مي داند و هر زمان كه مصالح جامعه اسلامي اقتضا كند از خودگذشتگي نشان مي دهد(هدف ۱۳ از اهداف اجتماعي)
۳۳
به مطالعه تاريخ و فرهنگ و تمدن اسلام، ايران و جهان علاقمند است(هدف ۶ از اهداف فرهنگي و هنري)
۵ ـ ارتباط اهداف برنامه با ساير مواد درسي (ديني و قرآن، علوم انساني « اجتماعي، روانشناسي و...»، علوم تجربي « زمينشناسي و علوم زيستي» و ادبيات فارسي)
برنامهي درس استانشناسي علاوه بر تحقق اهداف اصلي درس، ميتواند در تحقق برخي از اهداف دروس مرتبط و به شكل غيرمستقيم كمك كند:
ديني و قرآن
ـ تقويت اعتقاد به خداوند و دينباوري
ـ تقويت روحيه ايمان و ايثار در دانشآموزان
ـ تقويت ارزشهاي ديني و اخلاقي
ـ تقويت علاقه به تعاليم اسلامي و انقلابي و انديشههاي حضرت امام خميني (ره)
ـ آگاهي از وظايف و تكاليف فردي در برابر جامعه و طبيعت
علوم اجتماعي
ـ آگاهي از مسايل محلي و استاني در حوزهي اجتماعي
ـ تقويت روحيهي خدمتگذاري
ـ شناخت آداب، رسوم و سنن اجتماعي
ـ تقويت هويت اسلامي، ملي و انقلابي
ـ آشنايي با جاذبههاي گردشگري استان
ـ ايجاد وفاق و مشاركت ملي (پيوستگي مردم و حكومت)
ـ آشنايي با تحولات و تغييرات اجتماعي و سياسي
ـ توجه به مقتضيات بومي، ارزشها و بنيادهاي اجتماعي
ـ آشنايي با ميراث فرهنگي ايران و اسلام
ـ تقويت هويت ملي با تكيه بر درك ارزشهاي انقلاب اسلامي ايران
ـ شناخت فرصتها و امكانات استاني و ناحيهاي
ـ پيبردن به جايگاه استان در توسعهي همه جانبه كشور
ـ تقويت روحيهي سلحشوري و دفاع از كيان كشور اسلامي
ـ تقويت درك اهميت وحدت و امنيت ملي
زمينشناسي و علوم زيستي
ـ آشنايي با تاريخ زمينشناسي استان (پيدايش)
ـ شناخت تحولات زمينشناسي استان
ـ آشنايي با سيماي كنوني زمينشناسي و تغييرات عمدهي آن در استان
ـ تقويت كسب دانشهاي لازم در حوزههاي طبيعي
ـ شناخت طبيعت و محيط زيست استان محل زندگي
ـ كوشش براي حفظ و احياي محيط زيست استان
ـ آشنايي با حوادث طبيعي استان و راههاي مقابله با آن
ـ استفادهي مطلوب از محيط زيست پيرامون
اقتصاد
ـ آشنايي با زمينههاي اقتصادي در بخشهاي كشاورزي، صنعت و خدمات استان
ـ آگاهي از شيوههاي معيشت و گذران زندگي در زادگاه و استان
ـ تقويت روحيهي مشاركت در فعاليتهاي اقتصادي استان
ـ آشنايي با مشاغل بومي استان
ـ آشنايي با ميراث فرهنگي ايران و اسلام موجود در استان
هنر، زبان و ادبيات فارسي
ـ آشنايي با مشاهير ديني، فلسفي، علمي و ادبي هنري استان
ـ آشنايي با فرهنگ بومي (باورها، نگرشها، ارزشها، آداب و رسوم، جشنها و سنتهاي اسلامي و ...) و محلي
ـ شناخت هنرهاي بومي
ـ ارائهي راهحلهاي مناسب براي جلوگيري از انقراض هنرها، فولكلور و صنايع بومي
۶ ـ مفاهيم اساسي و جزئي:
ب. ت. ب. اينكه هدف درس استانشناسي شناخت ويژگيهاي جغرافيايي، گذشتهي تاريخي، مسايل اجتماعي و فرهنگي، فعاليتهاي اقتصادي و مردمشناسي در بزرگترين واحد سياسي كشور يعني استان ميباشد، مفاهيم اساسي و جزئي اين درس ب. ت. ب. اهداف كلي اين درسي انتخاب شده و محتواي اين درسي در ذيل هفت مفهوم اصلي و چهل مفهوم جزئي سازماندهي شده است.
رديف
مفاهيم اساسي
مفاهيم جزئي
۱
وضعيت جغرافيايي استان
موقعيت جغرافيايي، موقعيت استان در كشور، پديده هاي مهم جغرافيايي، ناهمواري ها، آب و هوا، رودها،پوشش گياهي، منابع طبيعي، جمعيت، تأثيرات عوامل طبيعي بر زندگي انسان، مخاطرات محيطي، مسايل مهم شهري و روستايي، مسئوليت در برابر حوادث
۲
قابليت هاي محيطي
توانايي هاي محيطي، وضعيت منابع طبيعي، جمعيت، موقعيت جغرافيايي، كشاورزي، صنعت، گردشگري، فرصت ها و محدوديت ها
۳
فعاليت هاي اقتصادي و نقش عوامل جغرافيايي در توزيع فعاليت ها
شيوه معيشت غالب مردم، مهم ترين فعاليت هاي اقتصادي، نقش عوامل جغرافيايي و ساير عوامل در توزيع فعاليت ها، مشكلات و تنگناهاي اقتصادي استان كه ريشه در عوامل جغرافيايي و يا ساير عوامل دارند.
۴
قابليت هاي علمي و فرهنگي
پيشينه علمي و فرهنگي – مراكز فرهنگي در گذشته، مراكز مهم دانشگاهي، مذهبي و تحقيقاتي در حال حاضر،مهم ترين دانشمندان، ادبا، هنرمندان و ورزشكاران، چشم انداز آينده استان ب. ت. ب. جمعيت با سواد و مراكز علمي و فرهنگي
۵
پيشينه ي تاريخي استان
پيدايش نخستين مراكز تمدن در استان، ميراث فرهنگي، مهم ترين شخصيت هاي تاريخي، انقلابي و سرداران شهيد
۶
آداب و رسوم مردم استان
زبان و گويش محلي، اقوام و مهم ترين اعتقادات، مهم ترين آئين هاي محلي، روابط خانوادگي و خويشاوندي
۷
نقش استان در توسعه ي سياسي، اقتصادي و فرهنگي كشور
نقش شهرهاي مهم، نقش استان در پيشرفت كشور، نقش استان در حفظ استقلال و تماميت اراضي ايران در طول جنگ تحميلي، مسئوليت ما در برابر استان و كشور
7 ـ انتخاب و سازماندهي محتواي برنامه
برنامهي درسي استانشناسي به شيوهي درهم تنيده و تلفيقي از موضوعات جغرافيايي، تاريخي، اجتماعي، مردمشناسي و اقتصادي است. محتواي واحدهاي درسي از رشتههاي مختلف علوم اجتماعي استخراج ميشود و به صورت تركيبي در حول وحوش موضوعات اصلـي سازمـاندهي ميشـود كه هدف آن دسـتيابي فراگيـران به بينش وسـيع و همهجانبه است. ميدانيم كه درهمتنيدگي يك برنامه از اصول خاصي پيروي ميكند و مدلهاي مختلفي از آن وجود دارد. گاه درهم تنيدگي از نوع بين رشتهاي است. براي مثال لباس يك مفهوم بين رشتهاي است و ميتوان آن را از جنبههاي مختلف نظير آب و هوا، شيوههاي گذران معيشت، هنر و يا سنت مورد مطالعه قرار داد. گاه در هم تنيدگي از نوع مخلوط است. براي مثال ممكن است كه يك واحد درسي از يك موضوع تاريخي و واحد ديگر از يك موضوع جغرافيايي و اقتصادي بحث كند. گاه در هم تنيدگي از نوع ايجاد رابطه بين دوموضوع است. بديهي است كه ايجاد رابطه بين دو موضوع بايد منطقي باشد و حتيالمقدور از ايجاد رابطههاي غيرمنطقي پرهيز شود.
درهمتنيدگي ممكن است كه از طريق انجام يك فعاليت پژوهشي صورت گيرد. براي مثال در مطالعهي موردي يك روستا و يا تأثيرات ايجاد يك سد، پژوهشگر را به حوزههاي مختلفي از علوم وارد ميكند. در چنين حالتي مرزهاي علوم برداشته ميشود. در نهايت به اين نكته بايد توجه داشت كه درهمتنيدگي در ذهن اتفاق ميافتد و حاصل آن درك وسيعتر از يك موضوع است.
در رويكرد جديد سازماندهي برنامه از نوع رشتههاي وسيع (Broad Fields) ميباشد. موضوع مطالعه استان است و استان از زواياي مختلف مورد مطالعه قرار ميگيرد. در چنين حالتي مؤلف و يا معلم از حوزههاي مختلف علمي (ديسيپلينها) به مطالعهي يك موضوع ميپردازد. هدف از برگزيدن چنين شيوهاي، پيداكردن دركي جامع و يكپارچه از يك استان است. اين رويكرد فوايد زيادي دارد. از جمله اينكه معرفتي عميقتر از يك موضوع پيدا ميشود، مسايل بهتر درك ميشود و فراگيران به علت داشتن يك ذهنيت بين رشتهاي، در حل يك مسأله از توانايي بيشتري برخوردار خواهند شد.
۸ ـ روشها و منابع ياددهي ـ يادگيري درس استانشناسي
۸ ـ۱ـ روشهاي كلي در تدريس درس استانشناسي:
۱ ـ روش مطالعهي موردي:
روش مطالعهي موردي از جمله روشهاي مطالعه دقيق و تفصيلي در تدريس درس استانشناسي است. موضوعات مطالعهي موردي ممكن است كه پيدايش وتوسعهي يك شهر، تأثير يك رودخانه بر زندگي مردم، مطالعهي همه جانبه يك روستا، گذران معيشت مردم، شيوههاي كشاورزي، مهاجرت، عقايد و باورهاي مردم، تأثيرات زلزله برزندگي مردم، مطالعهي يك كارخانه، مطالعه يك اثر باستاني، آداب و رسوم و ... باشد. مطالعهي موردي نيازمند مشاهده، رجوع به منابع، مصاحبه و يا استفاده از پرسشنامه است.
۲ ـ روش مباحثه:
استفاده از روش مباحثه زماني صورت ميگيرد كه بخواهند نظرات افراد مختلف را در مورد يك پديده جويا شوند. مثلاً احداث يك كارخانه در يك شهر، عبور يك بزرگراه از ميان جنگل، مسيرهاي عشاير كوچرو، مسائل و مشكلات تأمين آب، مشكلات جوانان، مسألهي بيكاري، آثار و پيآمدها كنترل جمعيت، توسعهي شهر، كاربري زمين، مسايل اجتماعي و ... .
در پايان مباحثه لازم است معلم و يا نمايندهي گروه به جمعبندي مسايل بپردازد.
۳ ـ روش نمايش:
روش نمايش از جمله روشهاي يادگيري مؤثر در درس استانشناسي است. زيرا كه دانشآموزان از طريق بهكارگيري حواس بصري و شنيداري يعني ديدن و شنيدن به يادگيري ميپردازند. دانشآموزان با ساختن مدلهاي مختلف ميتوانند يك بحث يا موضوعي را عملاً به نمايش بگذارند. براي مثال، توزيع و پراكندگي مراكز باستاني بر روي يك نقشه، نمايش عروسكي انواع لباس، كاربري زمين، مراحل توسعهي يك شهر، انواع مشاغل، شيوههاي معيشت، نمايش مراحل تغيير و تحول پديدههايي مانند رشد جمعيت، روند فعاليتهاي عمراني در شهر و محل زادگاه پس از پيروزي انقلاب اسلامي، پراكندگي انواع محصولات زراعي، نمونههايي از سنگها، تصاويري از پوشش گياهي و حيات وحش، انواع معادن، آثاري از مشاهير و يا سرداران شهيد استان.
۴ ـ روش مذاكره / گفتوگو:
در اين روش معلم با طرح يك سؤال توجه دانشآموزان را به يك موضوع جلب ميكند و سپس با جمعآوري اطلاعات و ايدهها تلاش ميكند كه دانشآموزان را درگير مباحث شفاهي كند و خود به سازماندهي آنها ميپردازد. اين روش به دانشآموزان فرصت ميدهد تا درك خود را از يك موضوع بيان كنند، بدينترتيب مهارتهاي زباني، گفتاري و نظم منطقي تفكر در آنان تقويت ميشود.
۵ ـ روش نمايش فيلم و اسلايد:
فيلم و اسلايد رسانههاي مناسبي براي انتقال جذاب اطلاعات هستند. استفاده از رسانههاي ديداري ـ شنيداري به ويژه فيلم موجب ميشود كه آموختهها براي دانشآموزان واقعيتر جلوه كند. ديدن فيلم نوعي مشاهدهي غيرمستقيم پديدهها و يا از جهاتي يك راه انجام بازديدهاي علمي است. فيلمهاي مرتبط با درس استانشناسي را ميتوان از شبكههاي تلويزيوني ضبط و يا از آرشيو سازمانها و ادارات تهيه كرد.
۶ ـ روش كار گروهي:
كارگروهي فرايندي است كه به دانشآموزان، سازماندهي كار و تقسيم وظايف را ميآموزد و آنان را براي انجام وظايف اجتماعي آماده ميسازد. دانشآموزان در فرايند تدريس، با هم روي موضوعي كار ميكنند و خود را براي ارائهي آن در كلاس، آماده ميكنند. كار گروهي به دانشآموزان اين فرصت را ميدهد تا افكار، اطلاعات و ايدههاي خويش را با يكديگر مبادله نمايند. تأكيد برانجام كار گروهي به خاطر تقويت همكاري، كار جمعي، تقسيم وظايف و پرورش حس مسئوليت در افراد صورت ميگيرد. موضوعات كار گروهي ممكن است مباحثي مانند آلودگيهاي زيست محيطي، پديدهي بيكاري، مسائل جوانان، پيامدهاي مهاجرت، شيوهي كشاورزي در يك روستا و ... را شامل شود.
۷ ـ روش بازديد علمي (فعاليت ميداني):
روش بازديد علمي يكي از روشهاي مؤثر در تدريس درس استانشناسي است. از اين روش ميتوان در مشاهدهي پديدههاي جغرافيايي، آثار فرهنگي، فعاليتهاي اقتصادي، بازديد از موزهها، اماكن مقدس و مذهبي، ادارات، پاركهاي حفاظتشده، بازديد يك معدن، يك پديدهي زمين شناسي، يك محله، ابنيهي تاريخي و يا نحوهي گذران معيشت مردم، سود جست. رعايت اصول زير در بازديد علمي الزامي است:
انتخاب زمان مناسب، جلب رضايت والدين، تعيين مسير رفت و برگشت، اخذ مجوز در صورت نياز، تعيين وظايف براي دانشآموزان، رعايت ملاحظات ايمني در سفر (غذاي سالم، ايمني وسيله، حمل و نقل، پرهيز از رفتن به جاهاي خطرناك و محل زندگي جانوران وحشي، رفتن به جاهاي پرشيب و لغزنده، باتلاقها و رودخانههاي متلاطم، دست زدن به وسايل كارخانهها و بالا رفتن از درختان) و بالاخره تهيهي گزارش از بازديد علمي.
همچنـين لازم است كه در طي بازديـدهاي علمي، دانشآموزان از منطقهي مورد بازديد، طرح و كروكي تهيه كنند تا به جزئيات مكان مورد مطالعه بيشتر واقف شوند. در پايان بازديد علمي لازم است گزارشي از سوي معلم به اولياء آموزشگاه ارائه شود و در اولين جلسهي درس پس از بازديد علمي، دانشآموزان ميتوانند نتايج بازديد علمي و مسائل مربوط به آن رادر كلاس درس مطرح كنند.
8 ـ روش حل مسأله:
منظور از روش حل مسأله، انتخاب يك مسألهي پژوهشي براي دانشآموزان است. در استانها مسائل متعددي وجود دارد مانند محروميت، فقر، مهاجرت افراد، آلودگيهاي زيستمحيطي، پديدهي اعتياد، گراني مسكن و... . ممكن است دانشآموزان خود يك مسأله را انتخاب كنند، يا به توصيهي معلم اين كار را انجام دهند. در اين روش معلم، دانشآموزان را به يادگيري دربارهي مسألهي موردنظر تشويق و ترغيب ميكند و از آنها ميخواهد كه هدف از تحقيق و چگونگي گردآوري اطلاعات در ارتباط با اين مسأله را بيان كنند. و پژوهش خ. ر. ب. صورت يك گزارش همراه با نتيجهگيري ارائه دهند.
۹ ـ روش سخنراني و توضيحي:
در اين روش همانگونه كه از نام آن پيداست، اطلاعات از طريق سخنراني و توضيحات معلم به دانشآموزان منتقل ميشود. اگرچه امروزه اين روش به دليل معايبي كه دارد موردانتقاد واقع شده است، اما معلمان ناچارند در مواردي از آن بهره بگيرند. معلمان ميتوانند در صورت رعايت مواردي مانند زياد صحبت نكردن وغالب نبودن روش سخنراني درتبيين مفاهيم، برانگيختن علايق دانشآموزان و فعاليتهاي ذهني از آن استفاده كنند. توصيه ميشود كه معلمان در فواصل بين سخنراني و در پايان آن سؤالاتي را از دانشآموزان تا كلاس از حالت انفعالي خارج شود.
۱۰ ـ روش استفاده از منابع و مآخذ:
در اين روش، شاگردان با مراجعه به منابع و يا گزارشات مختلف تاريخي، فرهنگي، اقتصادي، اجتماعي، سياسي، بيوگرافيها، سفرنامهها، ادبيات، منابع ديني. دربارهي يك موضوع تحقيق كرده و نتيجه را به كلاس گزارش ميدهند. هدف از بهكارگيري اين روش اين نيست كه دانشآموزان يك كار را بهطور كامل انجام دهند. بلكه هدف عمده، شناخت منابع اطلاعاتي و اصول تهيهي گزارش است.
۱۱ ـ روش ايفاي نقش:
اين روش براي تجسم عيني موضوعاتي كه براي نمايش مناسب ميباشند، به كار گرفته ميشود. در روش ايفاي نقش يك يا چند دانشآموز موضوعي را به صورت نمايش كوتاه اجرا ميكنند، معلم بنا به موقعيت، هدف و موضوع موردنظر، از اين روش آموزشي استفاده ميكنند. همچنين اين شيوه به سبب ايجاد ارتباط عاطفي بين تماشاگران و ايفاكنندگان نقش، ايجاد هيجان و استفاده از همهي حواس دانشآموزان در ايجاد يادگيري بهتر و مؤثرتر بسيار مفيد است.
۱۲ ـ روش بيان افكار و ايدههاي آني
روشي است كه معلم با استفاده از پيشآگاهيهاي ذهني و يافتههاي خودجوش ذهني دانشآموزان، عبارات و مطالب موردنظر در خصوص يك مفهوم يك موضوع يا سرفصل را دريافت ميكند. در اين روش دانشآموزان نظرات و ايدههاي آني خود را در خصوص سرفصلهايي مانند هوا، بيابان، مشكلات زندگي شهري، توريسم و ... با آزادي كامل و علاقه ارائه ميكنند.
نكات لازم براي بهبود كار معلمان
تهيهي برنامهي كاري ساليانه، ماهيانه و روزانه شامل: طرح درس، نحوهي ارائهي درس، نحوهي ارزشيابي پاياني از آموختههاي فراگيران و پيشبيني زمان براي فعاليتها.
تنوع در به كارگيري روشهاي ياددهي ـ يادگيري به هنگام ارائهي دروس
بهرهگيري از روشهاي تقويتكنندهي روحيهي همكاري و فعاليت جمعي در دانشآموزان
بهرهگيري از روشهاي تقويتكنندهي مهارتهاي پژوهش و جستوجوگري
بهرهگيري از روشهاي ترغيبكنندهي دانشآموزان در توليد و تهيهي مفاهيم و محتوا
بهرهگيري از روشهاي تقويتكنندهي مهارتهاي فكري در دانشآموزان
استفاده از مواد آموزشي مختلف در انتقال بهتر مفاهيم و مهارتها
استفاده از روشهاي تشويقكننده دانشآموزان به فعاليتهاي مختلف
استفاده از روشهاي عمقبخشي به يادگيري و مؤثر بر ذهن دانشآموزان
توصيههايي براي انجام فعاليتهاي عملي و تكميلي مناسب ياددهي ـ يادگيري:
از جمله اهداف درس مختلف علومانساني در دورهي متوسطه، تقويت روحيهي پژوهش و جستوجوگري است. ما در عصر انفجار دانش و اطلاعات به سر ميبريم. از مقتضيات اين عصر تشويق دانشآموزان به توليد محتوا بهجاي مصرف محتواست. شايسته است دانشآموزان كه با اصول پژوهش در يك موضوع و تنظيم گزارش آشنا شوند. در تعيين فعاليتهاي عملي براي دانشآموزان رعايت اصول وملاحظات زير ضروري است.
پيشبيني فهرستي از فعاليتهاي مناسب دانشآموزان در ارتباط با هر واحد درسي
تعيين گروههاي كاري و توجه به علايق گروهها در انجام پژوهشها
پرهيز از تعيين فعاليتهاي مازاد براي گروههاي كاري دانشآموز (حتيالمقدور هر گروه يك يا دو فعاليت پژوهشي را در طول سال يا نيمسال بر عهده گيرد).
تنوع در فعاليتها ب. ت. ب. محتواي درس استانشناسي
توجه به تفاوتهاي فردي دانشآموزان (در صورت عدم علاقه يك دانشآموز به مشاركت در انجام كار جمعي، تكليفي متناسب با توان وي در نظر گرفته شود).
تشويق دانشآموزان به انجامكارهاي جمعي (بهمنظور تقويت روحيهي جمعگرايي وترجيح آن بر فعاليتهاي فردگرايانه)
پرهيز از تعيين فعاليتهاي پيچيده براي دانشآموزان
راهنمايي معلمان، در انجام فعاليتهاي عملي به دانشآموزان و معرفي منابع مورد نياز.
در نظر گرفتن زمان كافي براي انجام هر فعاليت
پرهيز از ارائهي موضوعات مبهم به دانشآموزان
ارزيابي و قدرداني از فعاليت گروههاي كاري به تناسب كار انجام شده
آموزشاصول مقالهنويسي، گزارشنويسي، تهيهي نقشه ويا پژوهش در يك موضوع به دانشآموزان.
۸ ـ۲ـ منابع ياددهي و يادگيري
مواد آموزشي لازم براي تدريس درس استانشناسي، شامل كتاب درسي، نقشههاي سياسي و طبيعياستان، نقشههايكاربري اراضي، نقشههاي تاريخي (توزيع مراكز اوليهي تمدن، ميراث فرهنگي)، نمودارها و چارتها، مدلها، عكسها وتصاوير (جغرافيايي، تاريخي، اجتماعي، ديني)، كتابهاي آموزشي، منابع غيركتابي (مجلات، جزوات يا روزنامههايي كه در استان به چاپ ميرسد)، افراد مرجع و فيلمهاي آموزشي ميباشد .
درس استانشناسي با مطالعهي رابطهي انسان و محيط در يك واحد سياسي، تحولات زندگي مردم در گذر زمان، شخصيتهاي فرهنگي، سياسي، مذهبي و سرداران شهيد، شناخت فرهنگ و آداب و رسوم، ارزشها و باورهاي مردم، مسايل مختلف استان كه ريشه در عوامل جغرافيايي دارد و همچنين تغييرات و پيشرفتها در زندگي مردم استان به ويژه پس از پيروزي انقلاب اسلامي ايران و نقش استان درتوسعهي سياسي، اقتصادي و فرهنگي ناحيه و كشور سروكار دارد. همين امر به كارگيري از مواد آموزشي گوناگون را طلب ميكند.
دستيابي به اهداف درسي استانشناسي نيازمند كسب مجموعهاي از تجارب آموزشـي با استـفاده از منابع مخـتلف يادگيري اسـت كه از هـمهي حواس انسـان استفاده ميشود. ژوزف. جيوبر (۱۹۹۸ص۸۳) معتقد است كه ۴۰ درصد از يادگيريهاي ما از طريق تـجارب بصري، ۲۵ درصـد از طريق گـوش، ۱۷ درصـد از طـريق لمـس و حـس كردن و ۱۵ درصد از طريق تركيبـي از احـساسهاي مخـتلف و ۳ درصد از طريق چشيدن و بوئيدن حاصل ميشود، به همين سبب براي يادگيري مؤثر، بهرهگيري از انواع مواد آموزشي مختلف در آموزش درس استانشناسي يك امر ضروري است. مواد آموزشي مختلف دريچههاي گوناگوني از يادگيري را برروي دانشآموزان باز ميكند و شايسته است كه معلمان و دانشآموزان در داخل و خارج از كلاس از آنها استفاده نمايند.
رسانههاي ديداري:
رسانههايي هستند كه بهكارگيري آنها موجب برانگيختن حسكنجكاوي و افزايش تجارب دانشآموزان در يادگيري از طريق ديدن ميشود. اين مواد شامل نقشهها (تقسيمات سياسي ايران، تقسيمات سياسي استان يا شهرستان، نقشهي طبيعي استان، نقشهي زمينشناسي، نقشهي پوشش گياهي، مناطق حفاظتشده نقشههاي توزيع جمعيت، نقشهي راهها، نقشهي انواع آب و هوا، نقشهي كاربري زمين و نقشههاي تاريخي، انواع نمودارها (مانند نمودار تغيير رشد جمعيت، ساختار جمعيت، دما و بارش) جدولها، تصاوير و عكسهاي مختلف جغرافيايي، تاريخي، اجتماعي، اقتصادي، مذهبي پوسترها، نقاشيها و اسلايد است.
رسانههاي شنيداري:
رسانههايي هستند كه از طريق آنها تجارب يادگيري دانشآموزان از طريق شنيدن افزايش مييابد. از جمله اين رسانهها ميتوان به راديو يا ضبطصوت اشاره كرد. از راديوهاي محلي ميتوان اطلاعاتي را در ارتباط با استان به دست آورد. از ضبطصوت ميتوان براي مصاحبه با افراد استفاده كرد.
رسانههاي ديداري ـ شنيداري:
رسانههايي هستند كه از طريق آنها ميتوان بهطور همزمان اطلاعات بصري و شنيداري را در ارتباط با موضوع خاصي كسب كرد. از جمله اين رسانهها ميتوان به تلويزيون و فيلمهاي آموزشي و ويديويي و رايانه اشاره كرد. برنامههاي تلويزيوني استان و يا فيلمهايي كه در ارتباط با موضوعات مختلف استان تهيه شده است، منابع با ارزشي را در اختيار افراد قرار ميدهد. معلمان و يا دانشآموزان علاقهمند در صورت داشتن امكانات فيلمبرداري به هنگام مسافرت و يا گردشهاي علمي، ميتوانند فيلمهاي مستندي از موضوعات مختلف تهيه كنند. موضوعات اين فيلم ميتواند مسايل جغرافيايي، ميراث فرهنگي، موضوعات اجتماعي، آداب و رسوم، فعاليتهاي صنعتي، كشاورزي و يا مصاحبه با مسئولان دربارهي اوضاع سياسي اجتماعي، فرهنگي و يا باورها و عقايد مردم باشد.
رسانههاي نوشتاري:
اين رسانهها به كتاب درسي، كتابهاي آموزشي، منابع متون تاريخي مرتبط با استان، منابع مردمشناسي، كتابهايي دربارهي مشاهير استان، جغرافياي تاريخي، مقالات مرتبط با استان، گزارش سازمانها و ادارههاي محلي، مجلهها، جزوههاي موردي، پاياننامهها و يا روزنامههاي استان اشاره دارد. جمعآوري اين منابع در كتابخانهي مدارس واختصاص مكاني ويژه به آنها ميتواند به دانشآموزان درانجام تحقيقات و پژوهشهاي مربوط به استان كمك كند.
موزهها:
استانها داراي موزههاي مختلفي هستند، بررسيها حاكي از آن است كه بسياري از دانشآموزان وحتي مردم از وجود آنها بياطلاعند. موزهها منابع با ارزشي در ارتباط با مطالعهي گذشتهي يك كشور و يا تمدن، سير تحول يك پديده، ميراثهاي فرهنگي و هنري يك كشور و يا مردمشناسي فراهم كردهاند و بازديد از آنها كمك مؤثري به شناخت كشور و گنجينههاي آن مينمايد.
افراد مرجع:
تربيت شهروند مطلوب يكي از الزامات در بازكردن مدارس به روي آحاد جامعه است. يادگيري را نبايد محدود به كتاب درسي و يا معلم كرد. افراد مرجع ممكن است كه يك دانشمند، عالم ديني، نويسنده و مسئول اداري (استاندار، فرماندار، شهردار، مسئولين محيطزيست، شوراي شهر، ميراث فرهنگي، ادارههاي كشاورزي، كميتهي امداد امام خميني، بنياد جانبازان، بنياد شهيد، مراكز دانشگاهي، حوزههاي ديني و ...) و يا افراد بومي مطلع باشند. افراد آگاه و مطلع ميتوانند اطلاعات دست اول در مورد زمينههاي مختلف استان و يا محل زندگي در اختيار دانشآموزان قرار دهند.
تخته نمايش يا تابلوي اعلانات (Board of Bullet)
از تختهي نمايش ميتوان براي آموزش موضوعات استاني به صورت دو هفته يكبار و يا ماهانه استفاده كرد. بهتر است كه هر بار از تابلوي اعلانات براي آموزش يك موضوع استفاده كرد. موضوعات مورد نمايش ميتواند در ارتباط با يكي از مطالب زير انتخاب شود:
آداب و رسوم مردم استان، لباس، ضربالمثلها، صنايع دستي، ميراث فرهنگي، باورها و اعتقادات، مشاهير فرهنگي استان، شعرا و شخصيتها، دانشمندان، علما، سرداران شهيد، اماكن مقدس و تاريخي، زندگي روستايي، زندگي شهري، فعاليتهاي صنعتي، جمعيت استان و مسايل آن، مسايل اجتماعي در استان، مسايل جوانان و ... .
رايانه و اينترنت:
امروزه از رايانه به شيوههاي مختلف ميتوان در آموزش سود جست كه از جمله:
ـ به عنوان يك وسيلهي كمكآموزشي براي نمايش عكسها، تصاوير، نقشهها، نمودار، شكل و متن
ـ دريافت و ارسال دادهها به اينترنت، ذخيرهسازي و بازيافت اطلاعات
ـ طراحي واحد يادگيري و تكثير درسها به كمك چاپگرها با اتصال به شبكهي اينترنت، از اين طريق ميتوان از مخزن بزرگ اطلاعات ذخيره شده درسطح جهان سود جست و به ارتقاء كيفيت آموزش كمك كرد.
دانشآموزان و معلمان در صورت تسلط به زبان انگليسي بهتر ميتوانند به اطلاعات زيادي دربارهي موضوعات مختلف دسترسي پيدا كنند. پيشبيني ميشود كه در آينده بيشتر يادگيريهاي ما از طريق رايانه و به صورت يادگيري الكترونيكي صورت گيرد و نيازهاي افراد براي دسترسي به دانشهاي اساسي با سهولت و صرف هزينههاي كمتري تأمين شود.
۹ ـ ارزشيابي (مباني، روشها و ابزارها)
ارزشيابي، بخش مهمي از فرايند تدريس است.هدف از ارزشيابي آگاهي از ميزان آموختههاي شاگردان، اصلاح فرايند تدريس و تعميق يادگيري است. آنچه كه در فرايند ارزشيابي بايد مورد توجه قرار گيرد، دانشها، مهارتها و نگرشهاي دانشآموزان است. تأكيد صرف بر آموختههاي دانشي موجب غفلت از فرايندهاي يادگيري و چگونه دانستن خواهد شد.
ارزشيابي از درس استانشناسي به مانند جغرافياي ايران به صورت تكويني و مستمر از طريق مشاهده عملكرد شاگردان، كارهاي فردي و گروهي آن و آزمونهاي انشايي صورت ميگيرد. بديهي است در اين درس بيشترين تأكيد بر عملكردهاي شاگردان در زمينهي كارهاي پروژهاي صورت خواهد گرفت.
۹ ـ ۱ـ اصول و روشهاي مناسب ارزشيابي ب. ت. ب. مصوبات شوراي عالي آموزش و پرورش
شوراي عالي آموزش و پرورش در هفتصد و سيزدهمين جلسهي خود در ۲۱ مهر ماه ۱۳۸۳ اصول زير را در ارزشيابي پيشرفت تحصيلي به تصويب رساند. اين اصول اگرچه به يك مادهي درسي اختصاص نداشته و جنبهي عمومي دارد، اما حاوي نكات مهمي است كه جا دارد توسط برنامهريزان و معلمان مورد توجه قرار گيرد.
ـ جداييناپذيري ارزشيابي از فرايند ياددهي ـ يادگيري
ـ استفاده از نتايج ارزشيابي در بهبود فرايند ياددهي ـ يادگيري و اصلاح برنامهها و روشها
ـ هماهنگي ميان هدفها، محتوا، روشهاي ياددهي ـ يادگيري و فرايند ارزشيابي
ـ توجه به آمادگي دانشآموزان
ـ توجه به رشد همهجانبهي دانشآموزان
ـ توجه همهجانبه به دانشها، نگرشها و مهارتها
ـ توجه به ارزشيابي دانشآموز از يادگيريهاي خود(خود ارزشيابي) و ارزشيابي توسط همكلاسان
ـ ارزشيابي از فعاليتهاي گروهي
ـ توجه به فرايندهاي فكري منتهي به توليد پاسخ
ـ تأكيد بر نوآوري و خلاقيت
ـ تنوع روشها و ابزارهاي اندازهگيري و سنجش پيشرفت تحصيلي
ـ استفاده از انواع ارزشيابي
ـ استقلال مدرسه و معلم در فرايند ارزشيابي
ـ رعايت قواعد اخلاقي و انساني در ارزشيابي
ـ توجه به تفاوتهاي فردي
ـ ضرورت هماهنگي در تحقق اصول ارزشيابي
۹ ـ۲ـ ابزارهاي مناسب در ارزشيابي از آموختههاي فراگيران در برنامهي درسي استانشناسي
۱ـ ارزشيابي از اهداف دانشي، مفاهيم و اطلاعات را ميتوان با كمك آزمونهاي شفاهي، آزمونهاي عيني، آزمونهاي كوتاه جواب، انشايي و استاندارد شده .
۲ـ ارزشيابي از مهارتها ازطريق آزمونهاي تصويري و مهارتي و ارزيابي از نمونه كارهاي دانشآموزان.
۳ـ ارزشيابي از نگرشها و ارزشها بررسي عملكرد كلي دانشآموزان از طريق مشاهده، بررسيگزارش كارهاي آنها، چكليستهاي نگرشسنجي و عملكردي و يادداشت آنها در فرايند ياددهي ـ يادگيري.
آزمونها ممكن است از نوع استانداردشده يا معلم ساخته باشد. آزمونهاي استانداردشده توسط متخصصان ارزشيابي تهيه ميشود اما آزمونهاي معلم ساخته را معلم كلاس تهيه ميكند. هر دوي اين آزمونها از نظر ماهيت شبيه به يكديگر است، تنها تفاوت آزمونهاي استانداردشده با ساير آزمونها در ميزان اعتبار و روايي آنها است. تهيهي آزمونهاي استاندارد شده به مهارت و تخصص بيشتري نياز دارد.
۹ ـ۳ـ نظام نمرهگذاري
ارزشيـابي از اين درس بر اساس فعاليتهاي فردي و گـروهي دانشآمـوزان صورت خواهد گرفت. ميزان نمرهي اختصاص داده شده به اين درس در حال حاضر حداكثر ۵ نمره خواهد بود. در صورتي كه به صورت يك درس مستقل در نظر گرفته شود به صورت يك درس ۲ واحدي خواهد بود و ۲۰ نمرهي به آن اختصاص خواهد يافت.
۱۰ ـ صلاحيتهاي معلم
در فرايند تدريس، تنها تجارب و توانمنديهاي علمي معلم نيست كه در دانشآموز تأثير دارد، بلكه ديدگاه فلسفهي اعتقادي و كل شخصيت معلم در تدريس، تغيير، تحول و يادگيري دانشآموز مؤثر واقع ميشود؛ لذا يكي از مسائل مهم در فرايند تعليم وتربيت توجه به صلاحيتهاي معلمي است. صلاحيتهاي معلمي مجموعه شناختها، گرايشها، مهارتها و عملكردهايي است كه در جريان تعليم به پرورش جسمي، عقلي، عاطفي، اجتماعي، اخلاقي، علمي و معنوي فراگيران كمك ميكند. اين صلاحيتها را ميتوان از جهات مختلف طبقهبندي نمود.
۱۰ ـ۱ـ صلاحيتهاي عام:
به مجموعهاي از ويژگيهاي جسماني، رواني، اخلاقي، علمي و ارتباطي اطلاق ميشود كه عموم معلمان صرفنظر از دورهي تحصيلي كه به آن اشتغال دارند، بايد از آنها برخوردار باشند تا بتوانند وظايف خ. ر. ب. شكل مؤثري انجام دهند.
۱۰ ـ ۲ـ صلاحيتهاي خاص:
صلاحيتهاي خاص معلمي در دورهي متوسطه را ميتوان به دو گروه زير تقسيم كرد:
۱ ـ صلاحيتهاي دانشي: اين دسته از صلاحيتها شامل: آگاهي معلم از پيشرفتهاي علمي در رشتهي مورد تدريس و كاربردهاي آن در زندگي است. حداقل صلاحيت تخصصي براي تدريـس اين درس در دورهي متـوسطه، داشتن مدرك كارشـناسي در رشتـهي جغرافيا است.
۲ ـ صلاحيتهاي حرفهاي: صلاحيتهاي حرفهاي معلم شامل موارد زير است:
آگاهي و شناخت نسبت به مفاهيم علمي و اهداف آموزشي كتاب و تسلط به موضوع درس
شناخت اصول حاكم بر يادگيري و ظرايف تربيتي دانشآموزان در دورهي آموزشي موردنظر
توانايي در مهارت طراحي آموزشي و درسي بهكارگيري روشهاي متنوع در تدريس
آگاهي و شناخت نسبت به شيوههاي ارزشيابي متناسب با روشها
مهارت در اداره و مديريت كلاس درس
كسب و تقويت صلاحيتهاي حرفهاي ازطريق شركت در دورههاي ضمنخدمت
مهارت استفاده از كاربرد تكنولوژي آموزشي در فرايند تدريس
۱۱ ـ توصيههاي اجرايي برنامه
اجراي يك برنامهي درسي مستلزم آموزش معلمان و عوامل اجرايي، حمايت و پشتيباني از برنامهي درسي و مطالعه در خصوص مشكلات اجرايي برنامه است.
آموزش مدرسان، معلمان و عوامل اجرايي:
برگزاري دورههاي آموزش ضمنخدمت براي مدرسان درس استانشناسي، معلمان و كارشناسان دورهي متوسطه، دورهي آموزش مولفان به صورت كشوري و دورهي ضمنخدمت معلمان، به صورت استاني يك ضرورت است. در برگزاري دورههاي استاني، حضور يك ناظر از دفتر برنامهريزي و تأليف كتب درسي توصيه ميشود.
۱۲ ـ عوامل مؤثر در موفقيت برنامهي درس استانشناسي
۱ ـ حمايت معنوي و مالي سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي و دفتربرنامهريزي و تأليف كتابهاي درسي و پشتيباني مستمر از اجراي اين برنامه در دورهي متوسطه
۲ ـ برقراري ارتباط و ايجاد هماهنگي ميان دفاتر برنامهريزي و تأليف كتابهاي درسي، آموزش متوسطه نظري، ادارهي كل آموزش ضمنخدمت، ادارهي كل امتحانات، دفترتكنولوژي آموزشي، سازمانهاي آموزش و پرورش و گروههاي آموزشي به منظور كسب اطلاعات و آگاهي دفاتر، ادارات و مجريان از تغيير برنامهي درسي در دورهي متوسطه و تمهيد امكانات و منابع موردنياز براي اجراي موفق برنامه و برگزاري دورههاي آموزش معلمان دورهي متوسطه
۳ ـ برقراري ارتباط با گروههاي درسي دفتر برنامهريزي و تأليف به منظور آگاهي از نوع تغييرات ايجاد شده در برنامههاي درسي
۴ ـ اعتباربخشي برنامه در هنگام تدوين برنامه از طريق نظرخواهي از دبيران، صاحبنظران و گروههاي آموزشي مرتبط
۵ ـ مشاركت همراه با علاقه و اشتياق كارشناسان گروههاي درسي دفتر برنامهريزي و تأليف در آموزش معلمان
مصوب 1389/02/28 شورای عالی آموزش و پرورش
ماده واحده - شورای عالی آموزش و پرورش مقرر میدارد برنامه درسی استانشناسی بر اساس راهنمای پیوست (مورد تایید کمیسیون برنامههای درسی و تربیتی) به مدت دو سال، در شش استان کشور به صورت آزمایشی اجرا شود.
پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش موظف است اجرای آزمایشی برنامه مذکور را ارزشیابی و نتیجه را جهت اتخاذ تصمیم به شورای عالی آموزش و پرورش گزارش دهد.
تبصره - در استانهای منتخب این درس جایگزین درس جغرافیای استان ضمیمه جغرافیای عمومی سال دوم متوسطه خواهد بود.
موضوع: اجرای آزمایشی برنامه درسی استان شناسی در هشتصد و بیست و یکمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1389/2/28 به تصویب رسید.
دبیر شورا - مهدی نوید رئیس جلسه - حمیدرضا حاجیبابایی
(مورد تایید کمیسیون برنامههای درسی و تربیتی شورای عالی آموزش و پرورش)
دانشآموزان از طریق این برنامه میآموزند که بایستی در فرایند شکلگیری هویت ملی (اسلامی - ایرانی) خود نقش فعالی داشته باشند. نقشی که تنوع و گوناگونی زیادی دارد و طیف گستردهای از فرایندهای تاریخی، سیاسی، اقتصادی، علمی، فرهنگی و فناوری را در برمیگیرد.
1 - ضرورت و اهمیت (فلسفهی وجودی درس استانشناسی)
برنامهی درسی استانشناسی به مطالعهی مسایل جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و معیشتی محیط زندگی دانشآموزان درچارچوب یک واحد سیاسی یعنی استان میپردازد. برخلاف کتابهای فعلی جغرافیای استان که صرفاً روابط انسان و محیط در محدودهی استانی را مطالعه قرار داده است، این برنامه وضعیت جغرافیایی، تاریخی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی محیط زندگی دانشآموزان را در قالبی یکپارچه مورد مطالعه قرار میدهد.
برنامهی درسی استانشناسی از رویکرد تک سویه که تنها به بعد جغرافیایی تاکید میورزد، خارج شده و از نظرگاه ویژگی برنامهی درسی به وضعیتی در قالب ماتریس چندبعدی، نگرهها و سویههای تاریخی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی استان را مورد مطالعه قرار میدهد. در فرایند این یادگیری جدید، پردازش اطلاعات دانشآموزان از مسائل محدودهی استانی از قالب تکنگاری و تکاندیشی جغرافیایی محض خارج شده و به وضعیت سیستمی و چند وجهی میل پیدا میکند. به دلیل ماهیت علم جغرافیا مطالعه سیستمی استانها تنها از ورای این رشته قابل انجام است.
از نظر آموزشی رویکرد جدید استانشناسی، دانشهای عینی را به شکل سازمانیافتهتر و در یک فرایند منطقی و سیستمی به دانشآموزان منتقل میکند. بدونشک ب. ت. ب. درهم تنیدگی و درهمآمیختگی مسائل نوین زندگی انسان معاصر، جریان یاددهی - یادگیری باید از ضریب پیوستگی و ارتباط بیشتر و معنادارتری با سایر رشتههای علمی برخوردار باشد. در سایهی چنین برنامهریزی است که نیل به درک و حس عمیقتر و روشنتر از موضوعات محیط پیرامونی، برای دانشآموزان ایجاد میشود.
از جمله انتظارات تربیتی دنیای امروز، تربیت شهروندان آگاه است. مطالعهی مکان زندگی در ابعاد مختلف یکی از راهبردهای کلیدی برای تحقق این هدف است. از منظر یک علم صرف و یک جانبهنگر، به راحتی نمیتوان به درکی عمیق از یک واحد سیاسی و مسایل آن نایل شد. جغرافیای استانها اگرچه در حد و زمان خود برنامهای قابل توجه و اعتنا است، اما کمتر در پی آن بوده که بتواند دانشی وسیع را تهیه کند تا دانشآموزان به شناخت عمیقتر از مسایل مختلف استان نایل شوند. کسب دانش وسیعتر و عمیقتر به طور کلی ارزشمندتر است. ب. ت. ب. این امر که استانشناسی از جمله دروس عمومی و مشترک م. ب. و به دنبال گسترش بصیرت دانشآموزان نسبت به محیط زندگی و توانمندکردن آنان در حل مسایل محیط پیرامونی است، نیل به این هدف میتواند به تربیت شهروندان مسئول و کارآمد کمک کند. دانشآموزان امروز، مدیران و مسئولان فردا هستند، آنها مدرسه و کلاس درس را باید با ذهنیتی مناسب، ترک کنند، زیرا تنها در این صورت است که در برابر محیط زندگی خود و مسایل آن احساس مسئولیت خواهند کرد.
از دیگر مفروضات این مادهی درسی پاسخگویی به نیازهای محلی، فراهم آوردن درکی همهجانبه از مکان زندگی، علاقهمندی به محیط پیرامونی، تقویت حس وطندوستی در دانشآموزان، پرورش احساس مسئولیت در برابر مسایل محیطی و اجتماعی و نیز کمک به برخورد هوشمندانه با مسایل مختلف در محیط پیرامون زندگی است. این برنامه پاسخی به نیاز استانهای مختلف است که در اسناد توسعهی راهبردی نظام آموزش و پرورش و طرح سند ملی هم مورد تاکید قرار گرفته است.
2 - رویکرد برنامهی درسی
رویکردها به جهتگیری برنامهی درسی در ارتباط با موضوعات یاددهی و یادگیری و عناصر برنامهی درسی اشاره میکند (میلر 2000)، عناصر برنامهی درسی نظیر اهداف، محتوا، فرایند آموزش، محیط یادگیری، نقش معلم و شیوهی ارزشیابی از آموختهها، متاثر از رویکردهای برنامهی درسی است.
ب. ت. ب. ماهیت برنامهی درسی استانشناسیکه بهدنبال پاسخگویی به نیازهای دانشآموزان در ابعاد جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و تربیتی است، برنامهی درس استانشناسی ترکیبی از رویکردهای مختلف از جمله فرهنگی - تربیتی، موضوعی، جامعه محوری و دانشآموز محوری را در بر میگیرد.
2 - 1- محورهای عمده در رویکرد برنامهی درسی استان شناسی
1 - تقویت فرهنگ ایران و اسلام
فرهنگ در لغت به معنای شیوهی زندگی است که به جنبههای معنوی یک تمدن اشاره دارد. عناصر یک فرهنگ شامل زبان، دین، آداب و رسوم و سنتهای اجتماعی، باورها، نوع معیشت و هنر یک ملت است. فرهنگ مردم ایران متاثر از گذشتهی مردم ایران، دین مبین اسلام، نوع معیشت، عوامل جغرافیایی و مبادلات فرهنگی با دیگر کشورهای جهان م. ب.. رسالت مدارس امروز حفظ، تداوم و توسعهی این فرهنگ است. هریک از برنامههای درسی به نسبت سهم خود لازم است که به معرفی فرهنگ ایران و اسلام تلاش کنند.
2 - تقویت تربیت دینی و عقلانی
بدین لحاظ برنامهی درس استانشناسی بدنبال تقویت، تعمیق، تعمیم و بسط اهداف متعالی فرهنگی و تربیتی اسلام است که برگرفته از عقل، قرآن، سنت، آموزههای اهلبیت(ع)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و رهنمودهای امام راحل (ره)، مقام معظم رهبری، فرهنگ ایران و نظرات مربیان تربیتی م. ب.. توجه به نیازهای حال وآینده همراه با بهرهگیری ازتجربههای ملی وجهانی، در همهی برنامههای درسی و برنامهریزیها، تولید مواد آموزشی و سایر عناصر برنامهی درسی نیز مورد تاکید است.
مردم یک سرزمین دارای هویت مخصوص به خود هستند. این هویت متاثر از عوامل تاریخی (تاریخ محلی و تاریخ ملی) مذهبی، اجتماعی، فرهنگی و جغرافیایی است. اجزای این هویت در ارتباط با مسایل منطقهای از ویژگیهای خاصی برخوردار است. در عینحال هویتهای بومی با همجوشی زمینهی همبستگی فرهنگی و سیاسی را در کشور ایجاد میکند که در این برنامه دانشآموزان با رابطهی هویت ملی و ارتباط تنگاتنگ آن با عوامل منطقهای آشنا میشوند.
4 - توجه به موضوعات علمی
5 - توجه به مسایل اجتماعی
این رویکرد بر طرح مسایل اجتماعی، محیطی، فرهنگی، انتقال ارزشها، سنتها، اخلاق و نقش مدرسه در رفع نابسامانیهای اجتماعی تاکید دارد. از آن جا که مسایل اجتماعی، محیطی و فرهنگی از مکانی به مکان دیگر متفاوت است، برنامهی درسی استانشناسی با طرح مسایل استانی، دانشآموزان را به چالشهای فکری در برخورد عاقلانه با مسایل اجتماعی، تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی و اقتصادی همراه میکند.
6 - توجه به علایق و نیازهای دانشآموزان
نقطه تمرکز در این رویکرد، توجه به علایق و نیازهای دانشآموزان است. دانشآموزان با طرح سوالات و مسایل مختلف در کلاس، علایق و نیازهای خود را بروز میدهند. معلم ب. ت. ب. علایق دانشآموزان و تعیین موضوعات پژوهشی میتواند آنان را به مطالعه در این مورد به شیوهی فردی و گروهی ترغیب کند.
محل و مکان زندگی دربرگیرندهی کوچکترین محدودههایی است که روابط اجتماعی در آنها شکل میگیرد. در این راستا شهر فضایی است که با مجموعهی متنوعی از پیوندها یا شبکهای ارتباطی که در مقیاسها و فواصل گوناگون در جریان هستند تشکیل شده است، آموزش استانشناسی در ابتدا با طرح سوالاتی در مورد محل زندگی دانشآموزان شروع میشود، سپس به سایر مناطق استان گسترش مییابد.
8 - شناخت نواحی جغرافیایی ایران به لحاظ وحدت محیطی، معیشتی و فرهنگی
ناحیه، محدودهی جغرافیایی است که با ویژگیهای طبیعی و انسانی متجانس از سایر قلمروها مجزا میگردد. شهرها در قلمرو ناحیه خاصی قرار دارند، مطالعه ناحیه به درک بهتر عوامل موثر بر ویژگیهای مکانی و تاریخی کمک میکند. ایران کشوری پهناور و متشکل از اقوام مختلف است. هر بخش از ایران در ادوار تاریخی مختلف به صورت یک هستهی سیاسی و فرهنگی برای کل کشور عمل کرده است. هر زمان که بخشی از کشور از نظر سیاسی دچار ایستایی شده، سایر مناطق فعال شده است. در تاریخ ایران، زمانی زابلستان، زمانی فارس، زمانی دیگر خراسان، گیلان و مازندران، اصفهان و یا آذربایجان و زمانی تهران به صورت یک هستهی سیاسی و رهایی بخش عملکرده است.
دانشآموزان به مطالعهی جغرافیا و تاریخ محلی و ناحیهای، میراث فرهنگی موجود در مکان زندگی و مسایل آن علاقهمند هستند. آثار موجود در محل، اعم از طبیعی و انسانی یک عامل برانگیزاننده در مطالعهی جغرافیا و تاریخ محلی و ناحیهای محسوب میشوند. دانشآموزان هر روزه در تماس با میراث طبیعی و فرهنگی محل زندگی خود هستند. آنها هر روز مطالبی را دربارهی آنها میشنوند، میخوانند، میبینند و علاقهمندند که اطلاعات خود را در مورد آنها تکمیل کنند. غفلت از این منابع چیزی جز فراموشکردن سرزمین نیاکان، تاریخ گذشته و از دست دادن هویت ملی (اسلامی - ایرانی) نیست.
3 - اصول حاکم بر برنامهی درسی
1 - 3- اصول مربوط به انتخاب اهداف و محتوا
در تولید محتوای دروس استانشناسی ملاحظات و اصول زیر باید از طرف مولفین و ناظران برنامهی آن مورد توجه جدی قرار گیرد:
- تاکید بر توانها و قابلیتهای محیطی و انسانی استان برای پیشرفت و سازندگی
- توجه به سهم منطقی موضوعات تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی با عنایت به مصالح ملی (اسلامی - ایرانی)
همچنین ضروری است مولفین و ناظران کتاب از طرح مسائل و موضوعات زیر خودداری نمایند:
- استناد به منابع و متون غیرمستند و غیرموثق در تاریخنگاری و به طور کلی در وقایعنگاری
2 -3- اصول مربوط به سازماندهی محتوا:
3 -3- اصول مربوط به روشها:
4 -3- اصول مربوط به ارزشیابی:
4 - اهداف آموزش درس استان شناسی در پایه دوم دبیرستان
- شناخت پدیدههای جغرافیایی زادگاه و استان (ناهمواریها، پدیدههای خاص جغرافیایی(آب و هوا، رودها، پوشش گیاهی و تاثیرات آنها بر زندگی انسان.)
2- آگاهی از ویژگیهای معیشتی و فعالیتهای اقتصادی در استان و درک رابطه آن با عوامل جغرافیایی و سایر عوامل مشکلات و تنگناهای استان که ریشه در مسائل جغرافیایی دارد، جمعیت و تحرکات آن
3- آگاهی از قابلیتهای محیطی، اقتصادی استان شامل:
4- آگاهی از قابلیت های علمی و فرهنگی استان (پیشینه علمی و فرهنگی، مراکز فرهنگی در گذشته، مراکز مهم دانشگاهی، مذهبی و تحقیقاتی در زمان حاضر، برخی از دانشمندان، ادبا و هنرمندان بزرگ، موزه ها چشم انداز آینده)
5 - آگاهی از پیشینه تاریخ استان
6 - آشنایی با آداب و رسوم و سنتهای محلی و همیاریهای اجتماعی شامل:
- آیینهای محلی و آداب و رسوم
7- آگاهی از نقش استان در توسعه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ناحیه یا کشور بعد از انقلاب اسلامی ایران در حفظ استقلال و تمامیت ارضی کشور شامل:
(مصوب جلسه 647 شورای عالی آموزش و پرورش مورخ 1379/2/29)
(زبان و گویش های محلی، اقوام و اعتقادات، آیین ها و آداب و رسوم، روابط خانوادگی و خویشاوندی)
با عاتقاد به تاثیر علم در انجام درست کارها، فنآوری مناسب را به خدمت میگیرد.
5 - ارتباط اهداف برنامه با سایر مواد درسی (دینی و قرآن، علوم انسانی « اجتماعی، روانشناسی و...»، علوم تجربی « زمینشناسی و علوم زیستی» و ادبیات فارسی)
6 - مفاهیم اساسی و جزئی:
موقعیت جغرافیایی، موقعیت استان در کشور، پدیده های مهم جغرافیایی، ناهمواری ها، آب و هوا، رودها،پوشش گیاهی، منابع طبیعی، جمعیت، تاثیرات عوامل طبیعی بر زندگی انسان، مخاطرات محیطی، مسایل مهم شهری و روستایی، مسئولیت در برابر حوادث
زبان و گویش محلی، اقوام و مهم ترین اعتقادات، مهم ترین آیین های محلی، روابط خانوادگی و خویشاوندی
7 - انتخاب و سازماندهی محتوای برنامه
برنامهی درسی استانشناسی به شیوهی درهم تنیده و تلفیقی از موضوعات جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، مردمشناسی و اقتصادی است. محتوای واحدهای درسی از رشتههای مختلف علوم اجتماعی استخراج میشود و به صورت ترکیبی در حول وحوش موضوعات اصلی سازماندهی میشود که هدف آن دستیابی فراگیران به بینش وسیع و همهجانبه است. میدانیم که درهمتنیدگی یک برنامه از اصول خاصی پیروی میکند و مدلهای مختلفی از آن وجود دارد. گاه درهم تنیدگی از نوع بین رشتهای است. برای مثال لباس یک مفهوم بین رشتهای است و میتوان آن را از جنبههای مختلف نظیر آب و هوا، شیوههای گذران معیشت، هنر و یا سنت مورد مطالعه قرار داد. گاه در هم تنیدگی از نوع مخلوط است. برای مثال ممکن است که یک واحد درسی از یک موضوع تاریخی و واحد دیگر از یک موضوع جغرافیایی و اقتصادی بحث کند. گاه در هم تنیدگی از نوع ایجاد رابطه بین دوموضوع است. بدیهی است که ایجاد رابطه بین دو موضوع باید منطقی باشد و حتیالمقدور از ایجاد رابطههای غیرمنطقی پرهیز شود.
درهمتنیدگی ممکن است که از طریق انجام یک فعالیت پژوهشی صورت گیرد. برای مثال در مطالعهی موردی یک روستا و یا تاثیرات ایجاد یک سد، پژوهشگر را به حوزههای مختلفی از علوم وارد میکند. در چنین حالتی مرزهای علوم برداشته میشود. در نهایت به این نکته باید توجه داشت که درهمتنیدگی در ذهن اتفاق میافتد و حاصل آن درک وسیعتر از یک موضوع است.
در رویکرد جدید سازماندهی برنامه از نوع رشتههای وسیع (Broad Fields) م. ب.. موضوع مطالعه استان است و استان از زوایای مختلف مورد مطالعه قرار میگیرد. در چنین حالتی مولف و یا معلم از حوزههای مختلف علمی (دیسیپلینها) به مطالعهی یک موضوع میپردازد. هدف از برگزیدن چنین شیوهای، پیداکردن درکی جامع و یکپارچه از یک استان است. این رویکرد فواید زیادی دارد. از جمله اینکه معرفتی عمیقتر از یک موضوع پیدا میشود، مسایل بهتر درک میشود و فراگیران به علت داشتن یک ذهنیت بین رشتهای، در حل یک مساله از توانایی بیشتری برخوردار خواهند شد.
8 - روشها و منابع یاددهی - یادگیری درس استانشناسی
8 -1- روشهای کلی در تدریس درس استانشناسی:
1 - روش مطالعهی موردی:
روش مطالعهی موردی از جمله روشهای مطالعه دقیق و تفصیلی در تدریس درس استانشناسی است. موضوعات مطالعهی موردی ممکن است که پیدایش وتوسعهی یک شهر، تاثیر یک رودخانه بر زندگی مردم، مطالعهی همه جانبه یک روستا، گذران معیشت مردم، شیوههای کشاورزی، مهاجرت، عقاید و باورهای مردم، تاثیرات زلزله برزندگی مردم، مطالعهی یک کارخانه، مطالعه یک اثر باستانی، آداب و رسوم و. .. باشد. مطالعهی موردی نیازمند مشاهده، رجوع به منابع، مصاحبه و یا استفاده از پرسشنامه است.
استفاده از روش مباحثه زمانی صورت میگیرد که بخواهند نظرات افراد مختلف را در مورد یک پدیده جویا شوند. مثلاً احداث یک کارخانه در یک شهر، عبور یک بزرگراه از میان جنگل، مسیرهای عشایر کوچرو، مسائل و مشکلات تامین آب، مشکلات جوانان، مسالهی بیکاری، آثار و پیآمدها کنترل جمعیت، توسعهی شهر، کاربری زمین، مسایل اجتماعی و. ...
روش نمایش از جمله روشهای یادگیری موثر در درس استانشناسی است. زیرا که دانشآموزان از طریق بهکارگیری حواس بصری و شنیداری یعنی دیدن و شنیدن به یادگیری میپردازند. دانشآموزان با ساختن مدلهای مختلف میتوانند یک بحث یا موضوعی را عملاً به نمایش بگذارند. برای مثال، توزیع و پراکندگی مراکز باستانی بر روی یک نقشه، نمایش عروسکی انواع لباس، کاربری زمین، مراحل توسعهی یک شهر، انواع مشاغل، شیوههای معیشت، نمایش مراحل تغییر و تحول پدیدههایی مانند رشد جمعیت، روند فعالیتهای عمرانی در شهر و محل زادگاه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، پراکندگی انواع محصولات زراعی، نمونههایی از سنگها، تصاویری از پوشش گیاهی و حیات وحش، انواع معادن، آثاری از مشاهیر و یا سرداران شهید استان.
4 - روش مذاکره / گفتوگو:
در این روش معلم با طرح یک سوال توجه دانشآموزان را به یک موضوع جلب میکند و سپس با جمعآوری اطلاعات و ایدهها تلاش میکند که دانشآموزان را درگیر مباحث شفاهی کند و خود به سازماندهی آنها میپردازد. این روش به دانشآموزان فرصت میدهد تا درک خود را از یک موضوع بیان کنند، بدینترتیب مهارتهای زبانی، گفتاری و نظم منطقی تفکر در آنان تقویت میشود.
5 - روش نمایش فیلم و اسلاید:
فیلم و اسلاید رسانههای مناسبی برای انتقال جذاب اطلاعات هستند. استفاده از رسانههای دیداری - شنیداری به ویژه فیلم موجب میشود که آموختهها برای دانشآموزان واقعیتر جلوه کند. دیدن فیلم نوعی مشاهدهی غیرمستقیم پدیدهها و یا از جهاتی یک راه انجام بازدیدهای علمی است. فیلمهای مرتبط با درس استانشناسی را میتوان از شبکههای تلویزیونی ضبط و یا از آرشیو سازمانها و ادارات تهیه کرد.
کارگروهی فرایندی است که به دانشآموزان، سازماندهی کار و تقسیم وظایف را میآموزد و آنان را برای انجام وظایف اجتماعی آماده میسازد. دانشآموزان در فرایند تدریس، با هم روی موضوعی کار میکنند و خود را برای ارائهی آن در کلاس، آماده میکنند. کار گروهی به دانشآموزان این فرصت را میدهد تا افکار، اطلاعات و ایدههای خویش را با یکدیگر مبادله نمایند. تاکید برانجام کار گروهی به خاطر تقویت همکاری، کار جمعی، تقسیم وظایف و پرورش حس مسئولیت در افراد صورت میگیرد. موضوعات کار گروهی ممکن است مباحثی مانند آلودگیهای زیست محیطی، پدیدهی بیکاری، مسائل جوانان، پیامدهای مهاجرت، شیوهی کشاورزی در یک روستا و. .. را شامل شود.
7 - روش بازدید علمی (فعالیت میدانی):
روش بازدید علمی یکی از روشهای موثر در تدریس درس استانشناسی است. از این روش میتوان در مشاهدهی پدیدههای جغرافیایی، آثار فرهنگی، فعالیتهای اقتصادی، بازدید از موزهها، اماکن مقدس و مذهبی، ادارات، پارکهای حفاظتشده، بازدید یک معدن، یک پدیدهی زمین شناسی، یک محله، ابنیهی تاریخی و یا نحوهی گذران معیشت مردم، سود جست. رعایت اصول زیر در بازدید علمی الزامی است:
همچنین لازم است که در طی بازدیدهای علمی، دانشآموزان از منطقهی مورد بازدید، طرح و کروکی تهیه کنند تا به جزئیات مکان مورد مطالعه بیشتر واقف شوند. در پایان بازدید علمی لازم است گزارشی از سوی معلم به اولیاء آموزشگاه ارائه شود و در اولین جلسهی درس پس از بازدید علمی، دانشآموزان میتوانند نتایج بازدید علمی و مسائل مربوط به آن رادر کلاس درس مطرح کنند.
منظور از روش حل مساله، انتخاب یک مسالهی پژوهشی برای دانشآموزان است. در استانها مسائل متعددی وجود دارد مانند محرومیت، فقر، مهاجرت افراد، آلودگیهای زیستمحیطی، پدیدهی اعتیاد، گرانی مسکن و.... ممکن است دانشآموزان خود یک مساله را انتخاب کنند، یا به توصیهی معلم این کار را انجام دهند. در این روش معلم، دانشآموزان را به یادگیری دربارهی مسالهی موردنظر تشویق و ترغیب میکند و از آنها میخواهد که هدف از تحقیق و چگونگی گردآوری اطلاعات در ارتباط با این مساله را بیان کنند. و پژوهش خ. ر. ب. صورت یک گزارش همراه با نتیجهگیری ارائه دهند.
9 - روش سخنرانی و توضیحی:
در این روش همانگونه که از نام آن پیداست، اطلاعات از طریق سخنرانی و توضیحات معلم به دانشآموزان منتقل میشود. اگرچه امروزه این روش به دلیل معایبی که دارد موردانتقاد واقع شده است، اما معلمان ناچارند در مواردی از آن بهره بگیرند. معلمان میتوانند در صورت رعایت مواردی مانند زیاد صحبت نکردن وغالب نبودن روش سخنرانی درتبیین مفاهیم، برانگیختن علایق دانشآموزان و فعالیتهای ذهنی از آن استفاده کنند. توصیه میشود که معلمان در فواصل بین سخنرانی و در پایان آن سوالاتی را از دانشآموزان تا کلاس از حالت انفعالی خارج شود.
10 - روش استفاده از منابع و مآخذ:
این روش برای تجسم عینی موضوعاتی که برای نمایش مناسب میباشند، به کار گرفته میشود. در روش ایفای نقش یک یا چند دانشآموز موضوعی را به صورت نمایش کوتاه اجرا میکنند، معلم بنا به موقعیت، هدف و موضوع موردنظر، از این روش آموزشی استفاده میکنند. همچنین این شیوه به سبب ایجاد ارتباط عاطفی بین تماشاگران و ایفاکنندگان نقش، ایجاد هیجان و استفاده از همهی حواس دانشآموزان در ایجاد یادگیری بهتر و موثرتر بسیار مفید است.
12 - روش بیان افکار و ایدههای آنی
تنوع در به کارگیری روشهای یاددهی - یادگیری به هنگام ارائهی دروس
استفاده از روشهای عمقبخشی به یادگیری و موثر بر ذهن دانشآموزان
توصیههایی برای انجام فعالیتهای عملی و تکمیلی مناسب یاددهی - یادگیری:
8 -2- منابع یاددهی و یادگیری
مواد آموزشی لازم برای تدریس درس استانشناسی، شامل کتاب درسی، نقشههای سیاسی و طبیعیاستان، نقشههایکاربری اراضی، نقشههای تاریخی (توزیع مراکز اولیهی تمدن، میراث فرهنگی)، نمودارها و چارتها، مدلها، عکسها وتصاویر (جغرافیایی، تاریخی، اجتماعی، دینی)، کتابهای آموزشی، منابع غیرکتابی (مجلات، جزوات یا روزنامههایی که در استان به چاپ میرسد)، افراد مرجع و فیلمهای آموزشی م. ب..
دستیابی به اهداف درسی استانشناسی نیازمند کسب مجموعهای از تجارب آموزشی با استفاده از منابع مختلف یادگیری است که از همهی حواس انسان استفاده میشود. ژوزف. جیوبر (1998ص83) معتقد است که 40 درصد از یادگیریهای ما از طریق تجارب بصری، 25 درصد از طریق گوش، 17 درصد از طریق لمس و حس کردن و 15 درصد از طریق ترکیبی از احساسهای مختلف و 3 درصد از طریق چشیدن و بوئیدن حاصل میشود، به همین سبب برای یادگیری موثر، بهرهگیری از انواع مواد آموزشی مختلف در آموزش درس استانشناسی یک امر ضروری است. مواد آموزشی مختلف دریچههای گوناگونی از یادگیری را برروی دانشآموزان باز میکند و شایسته است که معلمان و دانشآموزان در داخل و خارج از کلاس از آنها استفاده نمایند.
رسانههای دیداری - شنیداری:
استانها دارای موزههای مختلفی هستند، بررسیها حاکی از آن است که بسیاری از دانشآموزان وحتی مردم از وجود آنها بیاطلاعند. موزهها منابع با ارزشی در ارتباط با مطالعهی گذشتهی یک کشور و یا تمدن، سیر تحول یک پدیده، میراثهای فرهنگی و هنری یک کشور و یا مردمشناسی فراهم کردهاند و بازدید از آنها کمک موثری به شناخت کشور و گنجینههای آن مینماید.
دانشآموزان و معلمان در صورت تسلط به زبان انگلیسی بهتر میتوانند به اطلاعات زیادی دربارهی موضوعات مختلف دسترسی پیدا کنند. پیشبینی میشود که در آینده بیشتر یادگیریهای ما از طریق رایانه و به صورت یادگیری الکترونیکی صورت گیرد و نیازهای افراد برای دسترسی به دانشهای اساسی با سهولت و صرف هزینههای کمتری تامین شود.
9 - ارزشیابی (مبانی، روشها و ابزارها)
ارزشیابی، بخش مهمی از فرایند تدریس است.هدف از ارزشیابی آگاهی از میزان آموختههای شاگردان، اصلاح فرایند تدریس و تعمیق یادگیری است. آنچه که در فرایند ارزشیابی باید مورد توجه قرار گیرد، دانشها، مهارتها و نگرشهای دانشآموزان است. تاکید صرف بر آموختههای دانشی موجب غفلت از فرایندهای یادگیری و چگونه دانستن خواهد شد.
ارزشیابی از درس استانشناسی به مانند جغرافیای ایران به صورت تکوینی و مستمر از طریق مشاهده عملکرد شاگردان، کارهای فردی و گروهی آن و آزمونهای انشایی صورت میگیرد. بدیهی است در این درس بیشترین تاکید بر عملکردهای شاگردان در زمینهی کارهای پروژهای صورت خواهد گرفت.
9 - 1- اصول و روشهای مناسب ارزشیابی ب. ت. ب. مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش
- جداییناپذیری ارزشیابی از فرایند یاددهی - یادگیری
- استفاده از نتایج ارزشیابی در بهبود فرایند یاددهی - یادگیری و اصلاح برنامهها و روشها
- هماهنگی میان هدفها، محتوا، روشهای یاددهی - یادگیری و فرایند ارزشیابی
- تاکید بر نوآوری و خلاقیت
9 -2- ابزارهای مناسب در ارزشیابی از آموختههای فراگیران در برنامهی درسی استانشناسی
1- ارزشیابی از اهداف دانشی، مفاهیم و اطلاعات را میتوان با کمک آزمونهای شفاهی، آزمونهای عینی، آزمونهای کوتاه جواب، انشایی و استاندارد شده.
2- ارزشیابی از مهارتها ازطریق آزمونهای تصویری و مهارتی و ارزیابی از نمونه کارهای دانشآموزان.
3- ارزشیابی از نگرشها و ارزشها بررسی عملکرد کلی دانشآموزان از طریق مشاهده، بررسیگزارش کارهای آنها، چکلیستهای نگرشسنجی و عملکردی و یادداشت آنها در فرایند یاددهی - یادگیری.
9 -3- نظام نمرهگذاری
ارزشیابی از این درس بر اساس فعالیتهای فردی و گروهی دانشآموزان صورت خواهد گرفت. میزان نمرهی اختصاص داده شده به این درس در حال حاضر حداکثر 5 نمره خواهد بود. در صورتی که به صورت یک درس مستقل در نظر گرفته شود به صورت یک درس 2 واحدی خواهد بود و 20 نمرهی به آن اختصاص خواهد یافت.
10 - صلاحیتهای معلم
در فرایند تدریس، تنها تجارب و توانمندیهای علمی معلم نیست که در دانشآموز تاثیر دارد، بلکه دیدگاه فلسفهی اعتقادی و کل شخصیت معلم در تدریس، تغییر، تحول و یادگیری دانشآموز موثر واقع میشود؛ لذا یکی از مسائل مهم در فرایند تعلیم وتربیت توجه به صلاحیتهای معلمی است. صلاحیتهای معلمی مجموعه شناختها، گرایشها، مهارتها و عملکردهایی است که در جریان تعلیم به پرورش جسمی، عقلی، عاطفی، اجتماعی، اخلاقی، علمی و معنوی فراگیران کمک میکند. این صلاحیتها را میتوان از جهات مختلف طبقهبندی نمود.
10 -1- صلاحیتهای عام:
به مجموعهای از ویژگیهای جسمانی، روانی، اخلاقی، علمی و ارتباطی اطلاق میشود که عموم معلمان صرفنظر از دورهی تحصیلی که به آن اشتغال دارند، باید از آنها برخوردار باشند تا بتوانند وظایف خ. ر. ب. شکل موثری انجام دهند.
10 - 2- صلاحیتهای خاص:
1 - صلاحیتهای دانشی: این دسته از صلاحیتها شامل: آگاهی معلم از پیشرفتهای علمی در رشتهی مورد تدریس و کاربردهای آن در زندگی است. حداقل صلاحیت تخصصی برای تدریس این درس در دورهی متوسطه، داشتن مدرک کارشناسی در رشتهی جغرافیا است.
2 - صلاحیتهای حرفهای: صلاحیتهای حرفهای معلم شامل موارد زیر است:
11 - توصیههای اجرایی برنامه
برگزاری دورههای آموزش ضمنخدمت برای مدرسان درس استانشناسی، معلمان و کارشناسان دورهی متوسطه، دورهی آموزش مولفان به صورت کشوری و دورهی ضمنخدمت معلمان، به صورت استانی یک ضرورت است. در برگزاری دورههای استانی، حضور یک ناظر از دفتر برنامهریزی و تالیف کتب درسی توصیه میشود.
12 - عوامل موثر در موفقیت برنامهی درس استانشناسی
1 - حمایت معنوی و مالی سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی و دفتربرنامهریزی و تالیف کتابهای درسی و پشتیبانی مستمر از اجرای این برنامه در دورهی متوسطه
2 - برقراری ارتباط و ایجاد هماهنگی میان دفاتر برنامهریزی و تالیف کتابهای درسی، آموزش متوسطه نظری، ادارهی کل آموزش ضمنخدمت، ادارهی کل امتحانات، دفترتکنولوژی آموزشی، سازمانهای آموزش و پرورش و گروههای آموزشی به منظور کسب اطلاعات و آگاهی دفاتر، ادارات و مجریان از تغییر برنامهی درسی در دورهی متوسطه و تمهید امکانات و منابع موردنیاز برای اجرای موفق برنامه و برگزاری دورههای آموزش معلمان دورهی متوسطه
3 - برقراری ارتباط با گروههای درسی دفتر برنامهریزی و تالیف به منظور آگاهی از نوع تغییرات ایجاد شده در برنامههای درسی
4 - اعتباربخشی برنامه در هنگام تدوین برنامه از طریق نظرخواهی از دبیران، صاحبنظران و گروههای آموزشی مرتبط
5 - مشارکت همراه با علاقه و اشتیاق کارشناسان گروههای درسی دفتر برنامهریزی و تالیف در آموزش معلمان
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
