نامشخص
سیاستهای حمایتی دولت در زمینه کالا و خدمات ضروری (سبد حمایتی) با اصلاحات و الحاقات بعدی
سياستهاي حمايتي دولت در زمينه كالا و خدمات ضروري(سبد حمايتي)
مصوب 1378,01,25
با اصلاحات و الحاقات بعدي
هيأت وزيران در جلسه مورخ 25/1/1378 بنا به پيشنهاد وزارت بازرگاني و به استناد اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و در چهارچوب طرح ساماندهي اقتصادي كشور و تأئيد ستاد اقتصادي دولت و به منظور تأمين، توزيع و نظارت بر كالاهايي كه در سبد هزينه خانوار نقش اساسي دارند، سياستهاي حمايتي دولت را در زمينه كالا و خدمات ضروري در سال 1378 به شرح زير تصويب نمود:
سياستهاي حمايتي دولت در زمينه كالا و خدمات ضروري (سبد حمايتي)
1 - فهرست كالاي مختلف موجود در شبكه توزيع، با دسته بندي كلي زير و مندرج در جداول پيوست خواهد بود.
گروه اول- كالاي اساسي
گروههاي دوم و سوم – كالاي حساس و ضروري
گروه چهارم- ساير كالاها و خدمات
2 - تناژ و ارز مورد نياز كالاهاي گروه اول (كالاي اساسي) و پنير يارانه اي مندرج در جدول گروه سوم در ستاد پشتيباني تنظيم بازار تعيين شود.
3 - ارز كالاهاي گروه دوم (حساس و ضروري) با اولويت در چهارچوب تعيين سهميه ارز دستگاههاي ذي ربط، بر اساس برآورد درآمد ارزي سال آينده مصوب مجلس شوراي اسلامي، توسط كميته تنظيم بازار ارز تعيين گردد.
4 - به منظور تأمين به موقع كالا و خدمات مشمول، بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران موظف است اعتبارات ارزي و ريالي اقلام مشروح در جداول پيوست را به طور كامل تأمين، تخصيص و گشايش اعتبار نمايد تا خللي در برنامه زمانبندي تأمين و توزيع اقلام مندرج در سبد حمايتي ايجاد نشود.
5 - به منظور تنظيم بازار آن دسته از كالاهاي ضروري و حساس كه در فهرست اقلام مجاز وارداتي در مقابل ارز حاصل از صادرات نيست، سهميه اي كه از سوي بانك مركزي، مطابق نظر كميته تنظيم بازار ارز، در اختيار وزارت بازرگاني قرار مي گيرد تا نسبت به ورود اقلام مذكور حسب ضرورت اقدام گردد.
6 - بانك مركزي و گمرك جمهوري اسلامي ايران مكلفند آمار گشايش اعتبارات اسنادي و واردات را هر دو هفته يكبار در اختيار وزارت بازرگاني قرار دهند.
7 - وزارتخانه هاي توليدي مكلفند برنامه توليد سال آتي خ. ر. ب. تفكيك ماهانه و آمار توليدات تحقق يافته را هر ماهه به وزارت بازرگاني اعلام نمايند تا بر مبناي كمبودهاي احتمالي وزارت بازرگاني نسبت به تأمين كالا از محل واردات اقدام نمايد.
8 - وزارتخانه هاي ذي ربط تا پايان هفته جاري هرگونه پيشنهاد جابجايي اقلام كالايي در جداول سه گانه يا افزايش اقلام كالايي و خدمات در هر يك از جداول را كتباً به وزارت بازرگاني اعلام نمايند؛ تا در صورت توافق عيناً مورد اصلاح قرار گيرد؛ در غير اين صورت موضوع براي تعيين تكليف در دولت مطرح گردد.
9 - كالاها و خدمات مندرج در جدول گروه اول (كالاي اساسي) پيوست، بر اساس ضوابط و مصوبات مجمع عمومي سازمان حمايت از مصرف كنندگان و توليد كنندگان و ارايه گزارش كارشناسي آن سازمان در ستاد پشتيباني تنظيم بازار مطرح و قيمت گذاري مي گردند.
10 - كالاهاي حساس و ضروري مندرج در جدول گروه دوم به شرح زير قيمت گذاري مي شوند.
1-10- رديفهاي 7 و 48 و 17 مكرر (دخانيات) به طور قطعي و تثبيتي از طريق مجامع ذي ربط تعيين مي شود و در سراسر كشور به صورت ثابت لازم الاجراست.
2- 10- رديفهاي 1، 2، 11، 12، 14، 15، 17، 20، 22 به صورت تعادلي و توسط كميته هاي ذي ربط يا ستاد تنظيم بازار يا شوراي اقتصاد تعيين مي شود و لازم الاجراست.
3- 10- ساير رديفها در چهارچوب دستورالعمل سازمان حمايت از مصرف كنندگان و توليد كنندگان توسط وارد كننده و واحدهاي توليدي.
11 - كالاها و خدمات مندرج در جدول گروه سوم به شرح زير قيمت گذاري مي شوند.
1- 11- خدمات و توليدات صنفي در چهارچوب قانون نظام صنفي، توسط كميته هاي نظارت (رديف 26)
2- 11- در رابطه با قيمت تضميني محصولات كشاورزي و دامي ب. ت. ب.
بند (2) تبصره (77) قانون برنامه سوم توسعه ، سازمان حمايت از مصرف كنندگان و توليد كنندگان با مشاركت وزارتخانه هاي ذي ربط و سازمان برنامه و بودجه ، پيشنهاد لازم را در شهريور ماه هر سال جهت تصويب به شوراي اقتصاد ارايه خواهد نمود.
3- 11- در رابطه با آن دسته از كالاها و خدماتي كه توسط واحدهاي دولتي توليد مي شوند مطابق قانون جاري و مصوبات شوراي اقتصاد اقدام مي گردد.
4- 11- رديفهاي 1، 3، 4، 5، 10، 25 جدول گروه سوم به صورت آزاد و در چهارچوب دستورالعمل سازمان حمايت از مصرف كنندگان و توليد كنندگان راسأ توسط واحدهاي توليدي ذي ربط.
12 - در كليه موارد نصب برچسب و صدور سياهه خريد ضروري است.
13 - كدهاي يازده گانه و نحوه نظارت طبق جداول پيوست خواهد بود و دستورالعمل اجرايي مربوط به نظارت بخشهاي توليدي توسط وزارت بازرگاني و وزارتخانه هاي ذي ربط تهيه و ابلاغ مي گردد.
14 - به منظور عرضه مناسب و بهتر كالا در جهت تامين نيازهاي رفاهي مردم طي سال، وزارت بازرگاني مي تواند نسبت به عرضه كالا در قالب كالا برگ و با رعايت سقف مقدار كالا و يارانه مصوب با قيمتهاي تلفيقي اقدام نمايد.
15 - ب. ت. ب. وظايف قانوني وزارت بازرگاني، تعيين ضوابط توزيع و سياست گذاري امر توزيع كالاها و سبد حمايتي به عهده وزارت بازرگاني است و ساير دستگاههاي اجرايي موظف به هماهنگي با وزارت ياد شده هستند.
16 - جدول يارانه ها، براساس تبصره (5) قانون بودجه سال 1378 كل كشور، توسط وزارت بازرگاني (سازمان حمايت از مصرف كنندگان و توليد كنندگان) تهيه و جهت تصويب به شوراي اقتصادي ارايه خواهد شد.
17 - واحدهاي توليد خودرو به همراه واردات قطعات متعلقه خودرو به ميزان ده درصد (10%)، قطعات يدكي به منظور خدمات بعد از فروش وارد نمايند.
در اجراي مقررات اين تصويبنامه كليه وزارتخانه ها و سازمانهاي دولتي مكلف به همكاري با وزارت بازرگاني هستند.
حسن حبيبي
معاون اول رييس جمهور
طرح پيشنهادي
سياستهاي حمايتي دولت در سال 1378
در زمينه كالا و خدمات ضروري
(سبد حمايتي)
18 بهمن 1377
با اصلاحات
وزارت بازرگاني
-فهرست مطالب
-عنوان
صفحه
-مقدمه
5-1
-بخش اول:
6
مطالعات پژوهشي
1- نقش دولت در تأمين عدالت توزيعي در ايران
23-7
2- رتبه بندي اقلام خواراكي و غيرخوراكي
25-24
-بخش دوم:
طرح پيشنهادي سياستهاي حمايتي دولت در سال 1378 (سبد حمايتي)
26
1- كليات
28-27
2- جدول دلايل انتخاب كالاها در سبد حمايتي
29
3- جدول دامنه حمايت از كالاها و خدمات
31-30
4- جدول تعاريف و نحوه توزيع كالاها وخدمات سبد حمايتي و كدهاي مربوطه
32
5- نظام قيمت گذاري كالاها و خدمات سبد حمايتي (مراجع و شيوه ها)
35-33
6- نظارت و بازرسي
36
7- جداول كدهاي راهنما (دلايل انتخاب، دامنه حمايت، قيمت گذاري و نحوه بازرسي)
40-37
8- جداول كالاها و خدمات نهائي در سبد حمايتي
44-41
9- جداول نهادهاي توليد در سبد حمايتي
48-45
10- مصارف سرانه كالاها درايران و ساير كشورها
50-49
-بخش سوم:
گروه بندي كالاها و خدمات مشمول
51
الف: كالاهاي اساسي
52
-جدول نياز (مقدار – ارز)
54-53
جدول نحوه قيمت گذاري و نظارت و بازرسي
56/55
-جدول يارانه ها
57
ب: كالاهاي ضروري و حساس
58
-جدول نياز (مقدار – ارز)
61-59
-جدول نحوه قيمت گذاري و نظارت و بازرسي
64-62
ج: ساير كالاها و خدمات
65
1- كالاها و خدمات عمومي
66
-جدول نياز (پيش بيني توليد و واردات)
69-67
-جدول نحوه قيمت گذاري و نظارت و بازرسي
72-70
-بخش چهارم:
الف: جمع بندي نيازهاي ارزي به تفكيك
1- جدول نياز ارزي براساس گروه كالائي
76
2- جدول نياز ارزي به تفكيك دستگاهها
77
3- جدول نياز ارزي به تفكيك دستگاهها و نوع ارز
78
-بخش پنجم:
كنترل و نظارت
79
نظارت و بازرسي
80
الف: نحوه كنترل و نظارت كالاها و خدمات گروه اول
82-81
ب: نحوه كنترل و نظارت كالاها و خدمات گروه دوم و سوم به تفكيك كدهاي مربوطه
88-83
بسمه تعالي
-مقدمه
تامين اجتماعي و مصون نگهداشتن مردم از آثار خطرات و بالاياي طبيعي و شوكهاي اقتصادي از جمله اموري است كه اكثر دولتها آن را به عنوان يك وظيفه پذيرفته اند و ساليانه درصد بالايي از GNP كشورها به اين موضوع اختصاص مي يابد. با بررسي هزينه تامين اجتماعي در كشورهاي مختلف متوجه مي شويم همبستگي مثبتي بين اين هزينه ها و درجه توسعه يافتگي كشورها وجود دارد بطوريكه در بعضي از كشورها از جمله فرانسه و هلند تا 20 درصد از GNP صرف ايجاد تامين اجتماعي براي مردم مي شود. ايده اصلي تامين اجتماعي اين است كه با كاربرد مجموعه اي از ابزارها از محروميت و فقر و آسيب پذيري افراد جلوگيري شود. در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، برخورداري آحاد مردم از تامين اجتماعي مورد تاكيد قرار گرفته است.
تأمين اجتماعي به دو شق قابل تفكيك مي باشد:
1- حمايت 2- ارتقاء. براي مثال ممانعت از كاهش سطح استاندارد زندگي مردم به هنگام بروز قحطي و شوكهاي اقتصادي به جنبه حمايتي تامين اجتماعي اشاره دارد و هدف سياستگزار از اعمال سياستهاي حمايتي ارتقاء سطح استاندارد زندگي نمي باشد بلكه هدف حفظ شرايط زندگي مردم و رفع فقر و محروميت مي باشد. اما جنبه ارتقائي تامين اجتماعي با اهداف جاه طلبانه سر و كار دارد. كمكهاي انتقالي دولت، تهيه و تدارك و توزيع كالاهاي اساسي با قيمت هاي نازل در زمره سياستهاي حمايتي قرار دارند و چنين اقدامي معمولاً در اكثر كشورهاي جهان مرسوم است. ايجاد درآمد و قدرت خريد از طريق كمك بهاء مصرفي در زمره برنامه هاي حمايتي است و افزايش درآمد در زمره برنامه هاي ارتقاء مي باشد.
تداوم برنامه هاي حمايتي ب. ت. ب. شرايط فعلي اقتصاد ايران اجتناب ناپذير مي باشد. نتايج و يافته هاي مطالعات پژوهشي در مورد الگوي مصرف و رفتار مصرفي خانوارهاي ايراني دلالت بر آن دارد كه قشرهاي كم درآمد در تامين نيازهاي اساسي به شدت به اقلام يارانه اي وابسته مي باشند. در طرح ساماندهي كشور نسبت به حل معضلات اقتصاد ايران به ويژه در زمينه اشتغال و حفظ قدرت خريد مردم تاكيد خاص شده است و بر اين اساس دولت مي بايد برنامه حمايت از قشرهاي آسيب پذير را هم در بودجه هاي ساليانه و هم در جريان تدوين برنامه سوم مورد عنايت خاص قرار دهد.
طراحي برنامه حمايتي مستلزم شناسايي رفتار مصرفي خانوارها و تعيين اقلامي است كه در سبد مصرفي آنها نقش هاي قاطعي دارند. آگاهي از سبد مصرفي خانوارها و چگونگي واكنش آنها نسبت به تغييرات محيط اقتصادي مشخص مي سازد كه مصرف كنندگان در مصرف كدام اقلام چسبنده مي باشند و چه اقلامي در تامين نيازهاي بيولوژيكي خانوارها سهم بالايي دارند. يافته هاي پژوهشي دلالت بر آن دارد كه خانوارهاي ايراني و بويژه دهكهاي درآمدي پايين در مصرف نان رفتاري چسبنده از خود نشان مي دهند و لذا هر افزايشي در قيمت نان موجب خالي شدن سفره آنها از ساير اقلام مي شود.
برنامه هاي حمايتي به شكل هاي مختلفي قابل اجرا است. براي مثال حمايت ممكن است به شكل تامين و عرضه كالاها و يا به شكل تامين و عرضه كالاها با قيمتي كمتر از هزينه تمام شده و يا به شكل كنترل قيمت بعضي از كالاها باشد. حمايت ممكن است متوجه كالاهاي مصرفي نهايي و يا متوجه نهاده هاي توليد باشد.
در بحث جاري برآنيم كه شناختي از رفتار مصرفي خانوارهاي شهري و روستايي داشته باشيم تا به كمك آن محتويات بسته حمايتي را معرفي نماييم. براي تعيين محتويات بسته حمايتي نيازمند ملاكهاي عملي مي باشيم. ملاكهايي كه مي توان از آنها براي شناخت اقلام حمايتي استفاده نمود عبارتند از:
1- سهم كالا در مخارج خانوار (بويژه خانوارهاي دهك اول)
2- سهم كالا در تامين نيازهاي غذايي خانوار (بويژه دهك اول)
3- سهم هر يك از دهك هاي درآمدي از كل مخارج جامعه
4- كشش درآمدي
در اين مجموعه با استفاده از ملاكهاي فوق و تطبيق آن با رفتار مصرفي خانوارهاي شهري و روستايي مجموعه اي از اقلام كه شايستگي قرار گرفتن در بسته حمايتي را دارند معرفي مي كنيم. بر اين اساس ابتدا عملكرد غذايي دهكهاي مختلف درآمدي محاسبه مي شود. براي استخراج عملكرد غذايي از داده هاي خام بودجه خانوار استفاده شده و با در نظر گرفتن تمامي اقلام خوراكي هر يك از دهكهاي درآمدي ميزان انرژي، پروتئين، كلسيم، فقر و ... چربي و كربوهيدرات دريافتي روزانه فرد شاخص هر يك از دهكهاي درآمدي محاسبه مي شود. علاوه بر اين سهم اقلام خوراكي مختلف در تامين انرژي و پروتئين دريافتي هر يك از دهكها اشاره مي شود. سهم بعضي از اقلام خوراكي و غيرخوراكي از كل مخارج دهكهاي مختلف درآمدي نيز در اين گزارش ارائه مي شود. در طراحي بسته حمايتي از شاخص ديگري نيز استفاده شده است. اين شاخص سهم هر يك از دهكهاي درآمدي را از كل مصرف جامعه از هر يك از اقلام نشان مي دهد.
در تعيين محتويات بسته حمايتي اولويت به آن كالاهايي داده شده كه اولاً كم كشش باشند، ثانياً نقش قابل توجهي در تامين انرژي و پروتئين دهكهاي كم درآمد داشته و ثالثاً سهم بالايي از مخارج خانوارهاي كم درآمد را به خود اختصاص داده باشند و رابعاً خانوارهاي كم درآمد مصرف كننده عمده آن باشند.
تأمين و توزيع اقلام اساسي در گرو تامين ارز و يا تامين نهاده هاي ضروري براي توليد كالاها و خدمات مي باشد. بر اين اساس در بسته حمايتي پيشنهادي توجه خاصي نيز به نهاده هاي توليدي شده است.
در بخش اول اين مجموعه ابتدا يافته هاي پژوهشي معرفي مي شود و سپس در بخش دوم، طرح پيشنهادي سياستهاي حمايتي دولت در سال 1378 يعني سبد حمايتي مشتمل بر كالاهاي نهايي و نهاده هاي واسطه در قالب جداولي معرفي مي شوند. در اين بخش اطلاعات مبسوطي در مورد ميزان توليد، مصرف سرانه و نياز كشور، اعتبار ارزي و ريالي مورد نياز، يارانه، وضعيت قيمت گذاري و مرجع قيمت گذار ارائه مي شود.
علاوه بر اين در بخش دوم، علل انتخاب كالا براي لحاظ شدن در بسته حمايتي، نحوه توزيع، كنترل، نظارت و قيمت گذاري هر يك از اقلام بسته حمايتي مشخص مي گردد.
در طرح جاري علاوه بر اقلام خوراكي، ساير كالاها و خدمات مصرفي خانوارها مورد توجه قرار گرفته است. بخش قابل توجهي از مخارج خانوارها به مسكن، پوشاك، خدمات بهداشتي و درماني، حمل و نقل و خدمات عمومي همچون آب و برق اختصاص داده شده است.
در گزارش پژوهشي تحت عنوان "نقش دولت در تأمين عدالت توزيعي" و همچنين در گزارش "جنبه هائي از رفتار مصرفي خانوارها"، اقلام خوراكي و غيرخوراكي اساسي معرفي مي شوند. در جداول اين دو گزارش سهم اقلام مهم خوراكي در تأمين انرژي و پروتئين فرد شاخص، دهك اول، دهك دوم و دهك دهم مشخص شده است. يافته هاي مطالعات دلالت بر آن دارد كه در سال 1375 هر فرد از دهك اول درآمدي، روزانه 47/ 2096 كالري انرژي دريافت داشته و گندم (مشتمل بر نان) به تنهايي 69 درصد از رقم فوق را تأمين نموده است. همچنين از مجموع انرژي دريافتي دهك اول، 4/ 65 درصد با مصرف نان، 9/ 6 درصد با مصرف روغن نباتي، 05/ 6 با مصرف قند و شكر، 3/ 5 با مصرف برنج (83/ 4 درصد با مصرف برنج وارداتي)، 19/ 2 درصد با مصرف گوشت (قرمز و سفيد)، 69/ 1 درصد با مصرف گوشت قرمز و 06/ 1 درصد با مصرف شير تأمين شده است. همچنين يافته هاي پژوهشي دلالت بر آن دارد كه 9/ 74 درصد از پروتئين دريافتي دهك اول شهري با مصرف گندم (مشتمل بر نان) تأمين شده است و در واقع پروتئين دريافتي اين دهك منشأ نباتي دارد و از طريق نان كه كالايي يارانه اي است تأمين شده است.
از طرف ديگر با مراجعه به سهم كالا در مخارج دهك اول درآمدي، متوجه مي شويم كه اقلام فوق از جايگاه ويژه اي برخوردار هستند. براي مثال 4/7 درصد از مخارج دهك اول به گوشت،5/2 درصد به برنج، 4/3 درصد به نان، 9/4 درصد به شير و فرآورده هاي آن و تخم مرغ، 3/2 درصد به روغن نباتي، 7/1 درصد به قند و شكر اختصاص يافته است. بنابراين اقلام فوق درصد بالايي از مخارج دهك اول را جذب مي نمايند و اين در حالي است كه قيمت اقلامي همچون نان، قند و شكر، روغن نباتي، برنج وارداتي به دليل پرداخت يارانه بسيار نازل مي باشد و در صورت حذف يارانه، قيمت آنها به شدت افزايش مي يابد و سهم اقلام يارانه اي فوق از كل مخارج خانوار به شدت بيشتر خواهد شد.
علاوه بر اقلام خوراكي، مسكن، سوخت و انرژي، مخارج بهداشت و درمان، حمل و نقل و ارتباطات بخش قابل توجهي از مخارج خانوارها بويژه دهك اول درآمدي را جذب مي نمايد. براي مثال 36/31 درصد از مخارج دهك اول مربوط به مسكن، اجاره، آب، سوخت و روشنايي مي باشد. حمل و نقل و ارتباطات 18/16 درصد، بهداشت و درمان 06/3 درصد از مخارج دهك اول را جذب نموده است. با مراجعه به سهم دهك هاي مختلف درآمدي از اقلام مختلف ملاحظه مي شود كه دهك هاي درآمدي اول سهم ناچيز و دهك هاي پردرآمد سهم قابل توجهي از امكانات را به خود اختصاص داده اند. براي مثال از كل مخارج بهداشت و درمان جامعه شهري تنها 7/1 درصد به دهك اول و 79/45 درصد به دهك دهم اختصاص يافته است. همچنين 57/3 درصد از مخارج جاري حمل و نقل مربوط به دهك اول و 51 درصد به دهك دهم اختصاص يافته است.
افزايش قيمت خدمات بهداشتي و درماني، مسكن، آب و برق و گاز و حمل و نقل و ساير خدمات عمومي، قشرهاي كم درآمد را به شدت متأثر مي سازد. مسكن و خدمات عمومي از جمله نيازهاي اساسي خانوارها مي باشند و با افزايش قيمت خدمات مسكن، خانوارها امكان چنداني براي كاهش برخورداري از خدمات مسكن ندارند و بناچار مصرف ساير اقلام همچون آموزش، بهداشت و لوازم خانگي و غيره را كاهش خواهند داد. مسكن، سوخت، انرژي، حمل و نقل و ارتباطات از جمله اقلامي هستند كه با تغيير قيمت آنها، قيمت طيف وسيعي از كالاها و خدمات افزايش خواهد يافت. در واقع افزايش قيمت اين كالاها و خدمات نه تنها بطور مستقيم خانوارها و بويژه قشرهاي كم درآمد را متأثر مي سازد، بلكه بطور غيرمستقيم و با افزايش تبعي قيمت ساير كالاها، قدرت خريد آنها را كاهش مي دهد.
يافته هاي فوق دلالت بر آن دارد كه حفظ حداقل معيشت خانوارها مستلزم آن است كه دولت در تأمين، توزيع يارانه اي و كنترل قيمت اقلام خوراكي و غيرخوراكي فوق نظارت تام داشته باشد. در ابتدا اشاره شد كه حمايت از قشرهاي كم درآمد به اشكال مختلف همچون توزيع اقلام اساسي به قيمت نازل و يا كنترل و تثبيت قيمت آنها امكانپذير است. قيمت گذاري و تحت مقررات قرار دادن صنايع يكي از مقولات حساس اقتصادي است كه تنها در مواردي خاص قابل توجيه است و كاربرد بي رويه آن اثرات ضدانگيزشي به همراه خواهد داشت. دولتها با قيمت گذاري و كنترل صنايع درصدد دستيابي به اهداف رفاهي و تخصيصي مي باشند، لذا قيمت گذاري و كنترل مي بايد براساس قواعد و ملاحظات اقتصادي صورت پذيرد. اساساً قيمت گذاري و كنترل صرفاً در مواردي بايد اعمال شود كه بازار مورد نظر بسيار وسيع باشد تا منافع نظارت و قيمت گذاري بيش از هزينه هاي اجرايي آن باشد. در مواردي كه بقا و ادامه حمايت قشرهاي كم درآمد وابسته به مصرف كالا يا كالاهاي خاص باشد، كاربرد قيمت گذاري و كنترل قابل توجيه است. در واقع منظور كالاهاي كم كشش يا ارزشهاي غذايي بالاست. در بازارهايي كه مصرف كننده و توليدكننده (عرصه كننده) بصورت فيزيكي به هم مرتبط مي باشند همچون گاز، آب و برق، قيمت گذاري و كنترل قابل توجيه است.
زمينه ديگري كه قيمت گذاري و كنترل توجيه پذير مي باشد هنگامي است كه بازار بصورت انحصاري در اختيار يك يا چند توليدكننده (عرضه كننده) قرار دارد و موانع ورود به بازار براي سايرين بسيار مرتفع مي شود.
علاوه بر اين در مواردي كه بازار با شكست مواجه شده و واگذاري امور به بازار، تأمين كننده اصل تساوي هزينه هاي اجتماعي و فايده اجتماعي نيست، دخالت دولت در امر قيمت گذاري و كنترل امور قابل توجيه است، زيرا در چنين شرايطي كالاها و خدمات كمتر و يا بيشتر از نياز جامعه توليد مي شوند. وجود آثار خارجي مثبت و منفي، انحصار طبيعي از مصاديق مورد فوق مي باشند. توليد و توزيع خدمات عمومي (Public utilities) همچون آب، برق، گاز كه سهم قابل توجهي در مخارج خانوارها نيز دارند معمولاً به شكل بازده كاهنده نسبت به مقياس صورت مي پذيرد، لذا قيمت گذاري اين قبيل خدمات مي بايد تحت نظارت دولت باشد. توصيه مي شود قيمت گذاري آب، برق، گاز و ساير خدمات عمومي با نظارت و مراقبت نهاده هاي ذيربط و بويژه نظر كارشناسي سازمان حمايت از مصرف كنندگان و توليدكنندگان صورت پذيرد.
بخش اول
مطالعات پژوهشي
1- نقش دولت در تأمين عدالت توزيعي در ايران
بسمه تعالي
نقش دولت در تأمين عدالت توزيعي در ايران
دولت در اقتصاد ايران نقش تعيين كننده اي ايفا نموده و از تصدي امور اقتصادي تا نظارت، كنترل، توزيع امكانات و بويژه ارز و اعتبارات دخالت مي كند. صرفنظر از اين بحث كه آيا دخالت دولت در امور اقتصادي لازم است يا خير، واقعيت ها مويد آن است كه در حال حاضر در اقتصاد ايران بخش خصوصي قوي و كارآفرين كه بتوان امور را به آن واگذار نمود، وجود ندارد. البته بايد به اين مساله اعتراف داشت كه هنوز نهادهاي لازم براي كاركرد بازار فراهم نشده است و اين وظيفه دولت است كه با سعه صدر زمينه لازم را فراهم نمايد.
دخالت دولت در امور اقتصاد محدود به كشور ايران و كشورهاي مشابه نبوده، بلكه در اغلب كشورهايي كه امور اقتصاد به بازار واگذار شده است شواهد فراواني از دخالت دولت در اقتصاد يافت مي شود. نظريه اقتصاد دلالت بر آن دارد كه بازار، كارايي سراسري را تامين مي نمايد ولي همانطور كه اشاره شد مواردي را مي توان يافت كه كاركرد بازار با شكست مواجه شده و دولت ناچار به دخالت مي شود. توضيح مفصل موارد شكست بازار در اين مجال نمي گنجد ولي عمده ترين آنها عبارتند از:
الف- تهيه و تدارك كالاهاي عمومي
ب- آثار خارجي مثبت و منفي اقتصادي
ج- وجود انحصار طبيعي
د- وجود موانع ورود به بازارها (طبيعي و مصنوعي) و تداوم انحصار در بازارها
در چنين مواردي نظام بازار قادر به تامين كارايي اقتصادي نيست و دخالت يك عامل خارجي همچون دولت اجتناب ناپذير خواهد بود. علاوه بر اين در اكثر كشورها دولتها به دلايل مختلف خود را مجاز به دخالت در اقتصاد مي دانند. براي مثال هنگاميكه سطح اشتغال پايين تر از اشتغال كامل است و يا قيمتها و سطح توليد دچار نوسان مي باشند، دولتها براي تثبيت امور، دخالت مي كنند. علاوه بر اين به دلايل ارزشي دولتها خود را موظف به دخالت و نظارت در اقتصاد مي دانند تا عدالت در توزيع بين افراد جامعه و يا عدالت در توزيع بين نسلهاي مختلف را تامين نمايند.
در يك جمع بندي مي توان اظهار داشت كه دولتها در اكثر كشورهاي جهان از طريق اعمال سياست هاي مالي سه كاركرد ويژه دارند. اين سه كاركرد و يا به عبارت ديگر اين سه وظيفه عبارتند از:
1- كاركرد تخصيصي
2- كاركرد تثبيتي
3- كاركرد توزيعي.
كاركرد تخصيصي، ناظر به آن دسته از تصميمات و اعمال دولت است كه بر مخارج بخش خصوصي تاثير مي گذارد و از طرف ديگر موجب توليد و توزيع كالاهاي عمومي همچون آموزش، بهداشت، دفاع ملي و ... مي شود. دولت از طريق مخارج خود بر تخصيص منابع اقتصادي براي توليد كالاهاي خصوصي و عمومي تاثير مي گذارد.
كاركرد تثبيتي، ناظر به آن دسته از اقدامات و تصميمات دولت است كه بر سطح اشتغال، توليد و سطح عمومي قيمتها تاثير مي گذارد و اقتصاد را از نوسان مصون نگه مي دارد.
كاركرد توزيعي، ناظر به آن دسته از اقدامات و تصميمات دولت است كه توزيع درآمد بين افراد جامعه را متاثر مي سازد. اين اقدامات شامل دريافت ماليات از گروههاي پر درآمد و انتقال آن به قشرهاي كم درآمد مي باشد. البته پرداختهاي انتقالي دولت ممكن است بصورت نقدي و يا به شكل تامين كالاهاي اساسي با قيمت هاي ارزان باشد. نبايد از نظر دور داشت كه دولت از طريق برنامه هاي تخصيصي مي تواند بر توزيع درآمد نيز تاثير گذارد، براي مثال فراهم نمودن آموزش عمومي و تامين مخارج آن از طريق ماليات، علاوه بر اينكه بر توزيع منابع بين بخش خصوصي و عمومي تاثير مي گذارد، توزيع مجددي از درآمد نيز محسوب مي شود.
واقعيت اقتصاد ايران دلالت بر آن دارد كه كاركردهاي تخصيصي، تثبيتي و توزيعي دولت را نمي توان ناديده انگاشت. هنوز زيربناهاي لازم در زمينه انرژي، مخابرات، بهداشت، ارتباطات و حمل و نقل و ... آنچنان قوي نيست كه بتوان دولت را از اقدام در چنين مواردي كنار گذارد. از طرف ديگر تجربه تعديل اقتصادي و پي آمدهاي آن موجب شده كه دولت به ريسمان تثبيت محكمتر چنگ بزند. واقعيت هاي ملحوظ در بررسي بودجه خانوار و مضايق موجود و قدرت خريد نازل بخش قابل توجهي از مردم كشور بر استمرار فعاليتها و اقدامات توزيعي دولت صحه مي گذارد.
جايگاه اقلام اساسي در سبد مصرفي خانوارها
با مراجعه به جداول ملاحظه مي شود قشرهاي كم درآمد (دهك اول، دوم و سوم) وابسته به حمايت دولت در زمينه تامين و توزيع كالاهاي اساسي مي باشند. ارقام موجود در اين جداول در واقع تصويري از رفتار مصرفي دهكهاي مختلف درآمدي را ترسيم مي نمايند.
در جداول 1 تا 3 تصويري از عملكرد غذايي و ارزشهاي غذايي دريافتي خانوارها برحسب دهكهاي مختلف درآمدي در شهر و روستا ارائه شده است. جدول 4 مويد آن است كه درصد بالايي از انرژي و پروتئين دريافتي دهكهاي درآمدي پايين با مصرف اقلامي چون نان، قند و شكر، روغن نباتي، برنج، گوشت، شير، پنير خارجي، شير پاستوريزه، پنير ايراني، گوشت مرغ و خروس و تخم مرغ تامين شده است. سهم اقلام فوق در تامين ارنژي [انرژي] دهكهاي درآمدي پايين بيش از 90 درصد مي باشد. اين اقلام يا در حال حاضر در بسته حمايتي قرار دارند و يا در سالهاي نه چندان دور بخشي از سبد حمايتي را تشكيل مي دادند.
از طرف ديگر با بررسي سهم اين اقلام در مخارج خوراكي و مخارج كل دهكهاي مختلف درآمدي در مي يابيم، دهكهاي درآمدي پايين بخش قابل توجهي از مخارج (درآمد) خ. ر. ب. اين اقلام اختصاص داده اند. براي مثال در سال 1375، از كل مخارج خوراكي دهك اول شهري 1/21 درصد به گوشت، 6/9 درصد به نان، 2/5 درصد به برنج خارجي، 14 درصد به شير و فرآورده هاي آن و تخم مرغ، 7/6 درصد به روغن نباتي، 8/4 درصد به قند و شكر اختصاص يافته است. بنابراين ملاحظه مي شود دهكهاي درآمدي پايين تقريباً تمامي درآمد خود را صرف خريد اقلام فوق نموده و در صورت افزايش قيمت آنها، به شدت دچار كاهش رفاه مي شوند. در صورتيكه قدر مطلق كشش قيمتي اين اقلام بزرگتر از صفر باشد خانوارها از مصرف اين اقلام مي كاستند و اگر اين كشش بزرگتر از يك باشد ميزان مصرف به شدت كاهش مي يابد، به هر حال افزايش قيمت اين اقلام موجب كاهش مصرف اين اقلام و همچنين كاهش قدرت خريد و عدم مصرف ساير اقلام مي شود.
بررسي رفتار مصرفي دهكهاي مختلف در آمدي در طي زمان دلالت بر آن دارد كه نظام حمايتي در طول زمان در تثبيت وضعيت غذايي دهكهاي درآمدي پايين نقش اساسي داشته است. هر زمان كه به دليل تنگناهاي ارزي – ريالي بسته حمايتي كوچك شده، دريافتي انرژي و پروتئين دهكهاي درآمدي نيز به شدت دچار نوسان شده است.
نكات مطرح شده در فوق بر ضرورت اقدام فعالانه دولت در زمينه تامين، توزيع و نظارت بر توزيع كالاهاي اساسي تاكيد دارد. بطور خلاصه دلايل اين امر عبارتند از:
1- وابستگي شديد دهكهاي درآمدي به اقلام اساسي: افزايش قيمت كالاهاي اساسي عملكرد تغذيه اي خانوارهاي كم درآمد را به شدت متاثر مي سازد و سبد مصرفي آنها را از بسياري از كالاها و خدمات خالي مي كند.
2- نقش محوري ارز در اقتصاد ايران: در حال حاضر بدليل تنگناها و محدوديت هاي ارزي قيمت ارز افزايش يافته و از آنجا كه نرخ ارز يك نرخ هدايت كننده براي قيمت ساير اقلام مي باشد، بنابراين افزايش قيمت كالاهاي اساسي در نبود يك نظام حمايتي اجتناب ناپذير است.
3- وجود انحصارهاي دولتي و شبه دولتي
اقدامات پيشنهادي براي دولت
1- تامين ارز مورد نياز براي پاسخگويي به حداقل نياز مردم به كالاهاي اساسي
2- تهيه و توزيع اقلام اساسي
3- نظارت بر توزيع اقلام اساسي
4- قيمت گذاري دولتي در مواردي كه بازار انحصاري است و بازار مربوطه سهم قابل توجهي از نيازهاي اساسي را تامين نمايد. (چه انحصار دولتي و چه انحصار خصوصي). افزايش قيمت كالاهايي كه تصدي و توزيع آن به عهده دولت است مسلماً به افزايش قيمت ساير اقلام منتهي خواهد شد. از اين رو دولت در صورت كنترل قيمت كالاهاي تحت تصدي خود مي تواند از موج تورم احتمالي جلوگيري نمايد. كنترل قيمت بخش خصوصي نيز مقوله با اهميتي است كه غافل شدن از آن هزينه هاي سنگيني بر جامعه تحميل خواهد كرد. بازارهايي كه به صورت انحصاري اداره مي شوند گرايش به كاهش سطح توليد و افزايش قيمت ها نسبت به وضعيت رقابتي دارند. بر همين اساس است كه در بسياري از كشورهاي صنعتي بعضي از صنايع و بازارها تحت كنترل و مقررات مي باشند و دولت سطح توليد و بويژه قيمت آنها را تحت نظارت قرار مي دهد. از اين جمله مي توان به صنايع با انحصار طبيعي اشاره نمود. كنترل، نظارت و قيمت گذاري در بازارهايي كه به دلايل مصنوعي انحصاري مي باشند نيز از اهميت بالايي برخوردار است. قيمت گذاري دولتي و هدايت قيمت ها به سمت هزينه نهايي در موارد فوق نه تنها با اهداف تخصيصي و رفاهي سازگار است بلكه موجب عدالت در توزيع نيز خواهد شد.
در مجموع ضمن تاكيد بر حفظ بسته حمايتي، شفاف نمودن يارانه ها نيز پيشنهاد مي شود. با شفاف شدن يارانه ها اثرات اخلالي اقدامات حمايتي دولت كاهش مي يابد. سخن آخر اينكه با ملاحظه ارقام جدول شماره (7) در مي يابيم سهم بالايي از مخارج جامعه برروي كالاهاي اساسي مربوط به دهكهاي درآمدي بالا و بويژه دهك دهم مي باشند. يافته فوق ضرورت هدفمند نمودن توزيع يارانه ها را نمايان مي سازد.
-(جدول 1): عملكرد غذايي دهكهاي مختلف درآمدي شهري در سال 1375
شرح
متوسط
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
انرژي(كالري)
11/2960
47/2096
98/2364
7/2541
00/3028
71/2826
80/3028
56/4155
75/3266
32/3476
17/3967
پروتئين گرم
40/88
74/60
61/68
49/74
23/85
47/86
47/88
22/93
03/98
97/105
01/123
كلسيم (ميلي گرم)
01/697
35/442
35/509
22/556
16/598
72/789
23/710
31/724
56/784
80/849
86/1011
آهن (ميلي گرم)
86/48
65/28
33/31
96/33
32/37
32/36
29/38
87/40
48/42
36/46
30/53
فسفر (ميلي گرم)
03/621
15/260
48/369
93/434
11/487
93/521
24/651
62/683
94/770
89/906
82/1128
تيامين
36/1
86/0
00/1
10/1
21/1
26/1
40/1
23/1
61/1
73/1
07/2
ريبوفلارين
28/1
59/0
74/0
84/0
13/1
40/1
23/1
32/1
51/1
78/1
23/2
نياسين
27/16
14/10
65/11
82/12
33/15
83/14
53/16
88/16
00/19
73/20
01/25
پتاسيم
88/1803
84/773
29/1071
02/1263
97/1451
52/1588
09/1881
40/2011
52/2254
89/2526
45/3228
چربي
29/63
06/33
56/31
48/35
41/85
96/60
08/59
50/64
78/68
56/77
32/96
كربوهيدرات
59/516
06/393
10/435
02/466
68/480
06/484
29/536
99/551
60/565
40/590
30/662
* مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي – طرح الگوي مصرف
-(جدول 2): عملكرد غذايي دهكهاي مختلف درآمدي روستايي در سال 1375
شرح
متوسط
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
انرژي(كالري)
85/3294
81/1554
17/2090
7/2541
32/2604
26/2955
73/3237
57/3606
26/3823
56/4536
81/6168
پروتئين گرم
95/89
50/39
27/55
28/68
83/69
20/79
96/87
53/96
23/104
49/135
34/163
كلسيم (ميلي گرم)
83/662
07/270
32/419
50/482
94/553
57/591
70/687
07/728
52/798
49/920
34/1188
آهن (ميلي گرم)
73/42
43/13
53/19
04/23
95/23
02/27
36/31
09/35
07/39
61/47
85/66
فسفر (ميلي گرم)
48/945
46/302
83/447
56/631
19/663
30/784
20/900
27/1012
84/1124
52/1505
54/2082
تيامين
43/1
53/0
78/0
00/1
03/1
22/1
38/1
54/1
72/1
12/2
12/3
ريبوفلارين
32/1
42/0
68/0
88/0
02/1
13/1
31/1
43/1
63/1
18/2
70/2
نياسين
87/15
53/5
07/8
38/10
81/10
77/12
80/14
38/16
62/18
84/27
36/33
پتاسيم
72/1934
71/578
44/909
99/1235
25/1351
11/1650
68/1822
34/2054
22/2387
34/3188
50/4185
چربي
72/56
65/25
90/35
56/40
25/45
13/49
89/54
73/63
80/66
47/83
32/105
كربوهيدرات
93/613
02/296
52/392
06/482
34/480
03/550
95/598
77/662
45/707
91/811
91/1154
* مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي – طرح الگوي مصرف
-(جدول 3): عملكرد تغذيه اي دهكهاي مختلف درآمدي شهري در سال 1375
شرح
متوسط
دهك اول
دهك دوم
دهك دهم
انرژي دريافتي (كالري)
11/2960
47/2096
98/2364
17/3967
پروتئين (گرم)
4/88
74/60
61/68
01/123
كلسيم (ميلي گرم)
697
442
509
1011
آهن (ميلي گرم)
86/38
65/28
33/31
3/53
فسفر (ميلي گرم)
621
260
369
1128
تيامين
36/1
86/0
1
07/2
ريبوفلارين
28/1
59/0
74/0
23/2
نياسين
27/16
14/10
65/11
01/25
پتاسيم
88/1803
84/773
29/1071
45/3228
چربي
29/63
06/33
56/41
34/96
كربوهيدرات
59/516
06/394
1/435
3/622
موسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي – طرح الگوي مصرف
توضيح: اطلاعات ساير دهكها در دسترس مي باشد كه درصورت لزوم ارائه خواهد شد.
-(جدول 4): سهم هر يك از اقلام عمده غذايي
در تامين انرژي و پروتئين دريافتي دهكهاي درآمدي شهري در سال 1375
شرح
انرژي
پروتئين
گندم
متوسط
1494 (1)
11/2960
07/47 (2)
4/88
دهك اول
1441
27/2096
53/45
74/60
دهك دوم
39/1484
98/2364
86/46
61/68
دهك دهم
1437
17/3967
1/45
01/123
نان
متوسط
1337
11/2960
5/43
4/88
دهك اول
1373
7/2096
31/43
74/60
دهك دوم
1383
98/2364
73/43
61/68
دهك دهم
1301
17/3967
96/40
01/113
قند و شكر
متوسط
25/200
11/2960
02/0
4/88
دهك اول
93/127
7/2096
02/0
74/60
دهك دوم
56/150
98/2364
02/0
61/68
دهك دهم
07/349
17/3967
04/0
01/123
روغن نباتي
متوسط
01/213
11/2960
09/0
4/88
دهك اول
97/145
7/2096
06/0
74/60
دهك دوم
56/175
98/2364
07/0
61/68
دهك دهم
22/272
17/3967
11/0
01/123
* مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي – طرح الگوي مصرف
(1) مخرج كسر، كل انرژي دريافتي هر دهك درآمدي است.
(2) مخرج كسر، كل پروتئين دريافتي هر دهك درآمدي است.
ادامه جدول (4):
شرح
انرژي
پروتئين
گوشت
(قرمز + سفيد)
متوسط
201
11/2960
37/12
4/88
دهك اول
46
7/2096
87/2
74/60
دهك دوم
78
98/2364
79/4
61/68
دهك دهم
95/371
17/3967
28
01/123
گوشت قرمز
متوسط
47/157
11/2960
06/5
4/88
دهك اول
64/35
7/2096
17/1
74/60
دهك دوم
19/62
9/2364
04/2
61/68
دهك دهم
85/259
17/3967
71/9
01/123
برنج
(ايراني + وارداتي)
متوسط
6/318
11/2960
4/6
4/88
دهك اول
112
7/2096
46/0
74/60
دهك دوم
153
9/2364
97/0
61/68
دهك دهم
88/589
17/3967
37/13
01/123
برنج ايراني
متوسط
54/150
11/2960
61/3
4/88
دهك اول
89/10
7/2096
26/0
74/60
دهك دوم
78/22
9/2364
55/0
61/68
دهك دهم
67/447
17/3967
75/10
01/123
برنج وارداتي
متوسط
168
11/2960
79/2
4/88
دهك اول
44/101
7/2096
2/0
7/60
دهك دوم
8/130
9/2364
4/0
6/68
دهك دهم
2/142
17/3967
6/2
123
شير
متوسط
25/42
11/2960
53/2
4/88
دهك اول
28/22
7/2096
36/1
74/60
دهك دوم
76/29
9/2364
77/1
61/68
دهك دهم
09/70
17/3967
22/4
01/123
پنير خارجي
متوسط
7/2
11/2960
15/0
4/88
دهك اول
0
7/2096
0
74/60
دهك دوم
9/0
9/2364
05/0
61/68
دهك دهم
21/7
17/3967
05/0
01/123
شير پاستوريزه
متوسط
83/24
11/2960
51/1
4/88
دهك اول
06/9
7/2096
55/0
74/60
دهك دوم
34/12
9/2364
75/0
61/68
دهك دهم
10/53
17/3967
22/3
01/123
پنير ايراني
متوسط
99/24
11/2960
59/1
4/88
دهك اول
25/6
7/2096
4/0
74/60
دهك دوم
12/8
9/2364
52/0
61/68
دهك دهم
11/23
17/3967
47/1
01/123
گوشت مرغ و خروس و جوجه
متوسط
52/36
11/2960
04/6
4/88
دهك اول
82/7
7/2096
29/1
74/60
دهك دوم
04/13
9/2364
16/2
61/68
دهك دهم
17/90
17/3967
9/2
01/123
تخم مرغ
متوسط
56/31
11/2960
49/2
4/88
دهك اول
4/18
7/2096
45/1
74/60
دهك دوم
67/23
9/2364
86/1
61/68
دهك دهم
22/48
17/3967
04/2
01/123
مأخذ: مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي، طرح الگوي مصرف
جدول 5): سهم كالا از كل مخارج خوراكي دهك (درصد)
شرح
متوسط
دهك اول
دهك دوم
دهك سوم
دهك دهم
گوشت
6/25
1/21
8/22
6/23
29/27
گوشت دام
1/16
2/13
9/14
3/15
83/16
گوشت مرغ و خروس و جوجه
48/6
03/4
52/4
01/5
31/7
گوشت ماهي و ميگو
8/1
7/0
1/1
3/1
7/2
آرد و رشته، غلات و نان و فرآورده هاي آن
6/19
4/20
9/20
2/20
68/17
گندم + نان *
9/4
5/11
8/8
6/7
86/2
نان
6/3
6/9
9/6
9/5
84/1
غلات (شامل برنج)
3/14
6/8
7/11
2/12
53/14
برنج ايراني
4/7
4/1
1/2
7/3
7/10
برنج خارجي
1/4
2/5
1/6
8/5
79/1
برنج آشي
8/0
5/0
9/0
7/0
46/0
شير و فرآورده هاي آن + تخم مرغ
11
14
8/12
3/12
91/9
مجموع شيرمصرفي
1/2
9/2
6/2
4/2
98/1
شير پاستوريزه
23/1
03/1
95/0
96/0
95/0
ماست پاستوريزه
27/0
22/0
22/0
24/0
35/0
ماست معمولي
2
06/3
78/2
39/2
55/1
(1)* سهم نان و گندم از دهكهاي درآمدي چهارم به بعد كمتر از 5 درصد مي باشد.
ادامه جدول (5)
تخم مرغ
6/2
5/4
9/3
6/3
72/1
پنير ايراني
2/2
3/2
3/2
4/2
76/1
پنير خارجي و پاستوريزه
3/0
2/0
2/0
3/0
38/0
روغنها و چربيها
4/4
9/6
2/6
6/5
51/3
روغنهاي نباتي
2/4
7/6
1/6
3/5
24/3
روغن نباتي جامد + مارگارين
7/3
5/6
8/5
1/5
42/2
سبزيها و ميوه ها
6/14
3/15
1/15
2/15
12/14
انواع سيب زميني
73/1
01/3
47/2
41/2
06/1
پياز
06/1
51/1
35/1
27/1
77/0
خشكبار و آجيل
73/1
76/0
84/0
99/0
63/2
حبوبات
8/1
1/2
2/2
3/2
31/1
قند و شكر، شيريني، چاي، قهوه و كاكائو
8/9
11
1/10
1/10
25/9
قند و شكر
8/2
8/4
1/4
8/3
84/1
چاي، قهوه و كاكائو
02/4
58/4
32/4
43/4
56/3
انواع چاي داخلي و مخلوط
7/0
5/1
2/1
9/0
54/0
قهوه، نسكافه، كاكائو و تركيبات مشابه
0
0
0
0
12/0
دخانيات
8/3
2/4
25/4
69/4
42/3
مأخذ: مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي، طرح الگوي مصرف
-(جدول 6): سهم كالا از كل مخارج دهك (درصد)
شرح
متوسط
دهك اول
دهك دوم
دهك سوم
دهك دهم
گوشت
2/7
4/7
8/8
8/8
2/5
گوشت دام
5/4
6/4
7/5
7/5
2/3
گوشت مرغ و خروس و جوجه
82/1
41/1
74/1
88/1
4/1
گوشت ماهي و ميگو
5/0
3/0
4/0
5/0
5/0
آرد، رشته، غلات و نان و فرآورده هاي آن
5/5
1/7
8
6/7
4/3
گندم + نان
4/1
1/4
4/3
8/2
6/0
نان
1
4/3
7/2
2/2
4/0
غلات (شامل برنج)
4
3
5/4
6/4
8/2
برنج ايراني
1/2
5/0
8/0
4/1
2
برنج خارجي
2/1
8/1
4/2
2/2
3/0
برنج آشي
2/0
2/0
3/0
3/0
1/0
شير و فرآورده هاي آن + تخم مرغ
1/3
9/4
9/4
6/4
9/1
مجموع شيرمصرفي
6/0
1
1
9/0
4/0
شير پاستوريزه
35/0
36/0
37/0
36/0
3
ماست پاستوريزه
08/0
08/0
08/0
09/0
07/0
ماست معمولي
56/0
07/1
07/1
9/0
3/0
تخم مرغ
7/0
6/1
5/1
4/1
3/0
پنير ايراني
6/0
8/0
9/0
9/0
3/0
پنير خارجي و پاستوريزه
1/0
1/0
1/0
1/0
1/0
روغنها و چربيها
2/1
4/2
4/2
1/2
7/0
روغنهاي نباتي
2/1
3/2
3/2
3/2
6/0
روغن نباتي جامد + مارگارين
1
3/2
3/2
9/1
5/0
سبزيها و ميوه ها
1/4
3/5
8/5
7/5
7/2
انواع سيب زميني
49/0
05/1
95/0
9/0
2/0
پياز
3/0
53/0
52/0
48/0
15/0
خشكبار و آجيل
49/0
27/0
32/0
37/0
5/0
حبوبات
5/0
7/0
9/0
9/0
2/0
قند و شكر، شيريني، چاي، قهوه و كاكائو
7/2
9/3
9/3
8/3
8/1
قند و شكر
8/0
7/1
6/1
4/1
4/0
چاي، قهوه و كاكائو
13/1
6/1
66/1
6/1
68/0
انواع چاي داخلي و مخلوط
2/0
5/0
5/0
3/0
1/0
قهوه، نسكافه، كاكائو و تركيبات مشابه
0
0
0
0
0
دخانيات
07/1
46/1
64/1
76/1
65/0
مأخذ: مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي، طرح الگوي مصرف
ادامه جدول (7)
شرح
متوسط
دهك اول
دهك دوم
دهك سوم
دهك دهم
پنير ايراني
10
5/3
5
6
3/21
پنير خارجي
10
7/1
4/3
5
5/25
كره پاستوريزه
10
7/0
4/1
3/2
6/31
كره معمولي
10
2/2
2
6/4
8/18
روغن و چربيها
10
3/5
9/6
5/7
9/17
روغنهاي نباتي
10
3/5
7
5/7
2/17
انواع روغنهاي جامد + مارگارين
10
9/5
7/7
1/8
6/14
سبزيها و ميوه ها
10
5/3
1/5
2/6
7/21
حبوبات
10
9/3
9/5
6/7
9/15
قند و شكر، شيريني، چاي، قهوه و كاكائو
10
8/3
1/5
1/6
9/21
قند و شكر
10
8/5
2/7
2/8
8/14
انواع چاي داخلي و مخلوط
10
2/7
1/8
5/7
8/16
قهوه، نسكافه، كاكائو و تركيبات مشابه
10
0
8/1
0
3/72
مأخذ: مؤسسه مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني، مديريت مطالعات و پژوهشهاي بازرگاني داخلي، طرح الگوي مصرف
رتبه بندي اقلام خوراكي و غيرخوراكي
در بخش قبل اشاره شد براي تعيين بسته حمايتي نياز به ملاكهايي مي باشد. ملاكهاي معرفي شده در اين گزارش عبارتند از:
1- سهم كالا در مخارج دهكهاي كم درآمد
2- سهم دهكهاي كم درآمد از مخارج جامعه
3- سهم كالا در تامين انرژي دهكهاي كم درآمد (در مورد اقلام خوراكي)
4- سهم كالا در تأمين پروتئين دهكهاي كم درآمد (در مورد اقلام خوراكي)
5- كشش درآمدي
هر يك از شاخصهاي فوق يك اولويت بندي معين از كالاها و خدمات ارائه مي دهد لذا استناد به تك تك اين ملاكها راه عملي براي تعيين شايستگي نسبي كالاها و خدمات جهت قرار گرفتن در بسته حمايتي نيست. راه عملي اين است كه ب. ت. ب. برآيند تمامي ملاكهاي فوق يك رتبه بندي معقول از كالاها و خدمات ارائه شود. در جدول صفحه بعد رتبه بندي اقلام خوراكي و غيرخوراكي بطور جداگانه ارائه شده است. توضيح اينكه جدول فوق حاوي اقلام كلي و زير مجموعه هاي هر يك مي باشد براي مثال در ستون اقلام خوراكي هم فرآورده هاي شير و هم ماست، پنير و كره بطور جداگانه ذكر شده است. علت آن است كه هر يك از اقلام زير مجموعه فرآورده هاي شير به لحاظ اهميت غذايي از جايگاه ويژه اي برخوردار مي باشد و لذا بطور جداگانه ذكر شده اند. همانطور كه ملاحظه مي شود نان، غلات (مثل برنج) روغن هاي نباتي، شير و قند و شكر در رأس اقلام خوراكي مي باشند. در جدول خوراكي، ميوه و سبزيها از رتبه بالايي برخوردار است و علت اين امر سهم بالاي ميوه و سبزيها در مخارج خوراكي و تأمين ارزشهاي غذايي است. البته ميوه از جمله اقلامي است كه قيمت و عرضه آن به بازار واگذار شده است و خانوارها بدون برخورداري از حمايت سهم بالايي از مخارج خ. ر. ب. آن اختصاص داده اند و لذا نيازي به حمايت يارانه اي و كنترل قيمت براي اين كالا نيست.
رتبه بندي اقلام خوراكي و غيرخوراكي در جهت قرار گرفتن در بسته حمايتي
اقلام خوراكي
رتبه
اقلام غيرخوراكي
رتبه
انواع نان
1
پوشاك
1
غلات
2
حمل و نقل و ارتباطات
2
گوشت
3
مسكن
3
ميوه و سبزيها
4
اجاره مسكن
4
شير
5
خدمات شخصي و بهداشت و آرايشي
5
روغنهاي نباتي
6
هزينه هاي دارو لوازم طبي
6
برنج خارجي
7
كرايه اتوبوس و ميني بوس
7
قند و شكر
8
بيمه هاي درماني و اجتماعي
8
شير معمولي
9
هزينه هاي مسافرت و حمل نقل بين شهري
9
ماست معمولي
10
هزينه تحصيلي و آموزشي و مطالعه
10
تخم مرغ
11
تفريحات و خدمات فرهنگي
11
سيب زميني
12
مخارج متفرقه
12
فرآورده هاي شير
13
حمل و نقل داخل شهري
13
حبوبات
14
كفش بچه گانه
14
گوشت مرغ
15
كفش دخترانه و زنانه
15
چاي
16
هزينه آب و سوخت و روشنايي
16
پياز
17
دخانيات
17
دخانيات
18
كفش
18
برنج ايراني
19
ويزيت پزشكي، داندان پزشك و ماما
19
روغن حيواني
20
تفريحات
20
پنير ايراني
21
كفش پسرانه و دخترانه
21
شيرخشك
22
پوشاك بچه گانه
22
شير پاستوريزه
23
پوشاك پسرانه و مردانه
23
ماست پاستوريزه
24
پوشاك دخترانه
24
پنير خارجي و پاستوريزه
25
بنزين
25
كره پاستوريزه
26
روغن موتور و روغن ترمز واكسازين و گريس و نظاير آن
26
سوخت و نگهداري اتومبيل
27
وسايل طبي شخصي
28
گازوئيل و ساير سوختها
29
هزينه هتل و مسافرخانه و مسافرت
30
كرايه قطار
31
كرايه هواپيما
32
بخش دوم
طرح پيشنهادي
سياستهاي حمايتي دولت در سال 1378
(سبد حمايتي)
كليات
حفظ كرامت و عزت انسانها از سياستهاي اساسي دولت جمهوري اسلامي ايران است كه در راستاي اجراي برنامه هاي توسعه و سازندگي بر محور تأمين و گسترش عدالت اجتماعي و ايجاد امنيت و ثبات اقتصادي و حمايت از اقشار كم درآمد و محروم استوار بوده و دولت خدمتگزار، تدوين برنامه هاي لازم در جهت تحقق اصول مزبور را در سرلوحه تلاشهاي خود قرار داده است.
با عنايت به اين مهم كه حمايت و تأمين ضروريات معيشتي و حفظ قدرت خريد اقشار كم درآمد جامعه يكي از مهمترين اولويتهاي برنامه هاي اقتصادي رياست محترم جمهوري است و شرايط اقتصادي سالهاي پيشين و افزايش غيرمتعارف بهاي كالاها و خدمات مصرفي و مايحتاج عمومي فشار قابل توجهي به دارندگان درآمد ثابت و اقشار كم درآمد و محروم وارد نموده و بعلت عدم توازن در سياستهاي توزيع ثروتها و درآمدها شاهد جلوه هاي خشن فقر و فقيرتر شدن اين گروه مي باشيم و رفع فقر بالفعل و دفع فقر بالقوه در طرح ساماندهي اقتصادي كشور نيز مورد تأييد خاص قرار دارد، بنابراين بازنگري در سياستهاي چگونگي تأمين و توزيع و قيمت گذاري و كنترل و نظارت بر قيمتها از مهمترين رسالتهاي دولت خدمتگزار در اين برهه حساس زماني است.
از اين رو طرح پيشنهادي سياستهاي حمايتي دولت در سال 1378 را بر پايه حفظ قدرت خريد و تأمين نياز كالاهاي اساسي و ضروري اقشار كم درآمد بر مبناي تعيين آن دسته از كالاها و خدماتي كه در سبد هزينه خانوار از ضريب اهميت قابل توجهي برخوردار مي باشد بصورت سبد حمايتي كالاها و خدمات پيشنهاد مي گردد تا دولت در جهت نيل به تحقق اهداف خود امر تأمين و توزيع و قيمت گذاري و كنترل قيمت اين دسته از كالاها را در چارچوب طرح پيشنهادي در دستور كار خويش قرار دهد.
ب. ت. ب. اينكه رفتار مصرفي دهكهاي مختلف درآمدي حاكي از آن است كه نظام حمايتي در طول زمان در ثبات وضعيت تأمين مواد غذايي و كالاهاي ضروري دهكهاي درآمدي نقش اساسي دارد، كالاها و خدمات ضروري كه حدود 50٪ از شاخص كالاها و خدمات مصرفي كشور را تشكيل مي دهد ب. ت. ب. عواملي از قبيل: سهم و ضرائب اهميت نسبي كالاها و خدمات در سبد هزينه خانوار و دهكهاي پايين درآمدي، حساسيت و حاشيه امنيتي كالاها و خدمات از نقطه نظر جامعه، سهم كالا و يا خدمت از نقطه نظر بهداشتي و تغذيه اي در سبد خانوار، توليد انحصاري كالاها و يا خدمات، برقراري تعادل و تنظيم بازار و جلوگيري از نوسانات فصلي تقاضا، تخصيص ارز يارانه اي توسط دولت جهت تأمين كالاها و خدمات مزبور، توجه به نهاده هاي توليد و تأمين ارز مورد نياز آنها، انتخاب گرديده است.
در طرح جاري ب. ت. ب. ملاكهاي فوق و يافته هاي پژوهشي، كالاهاي منتخب براي لحاظ شدن در سبد حمايتي معرفي مي گردند.
كد
دلايل انتخاب كالاها در سبد حمايتي
1-
كالاهاي اساسي مشمول يارانه.
2-
ضريب اهميت و سهم كالا در مخارج خانوار، سهم دهك هاي مختلف درآمدي از مخارج جامعه و نقش كالا در تامين انرژي و پروتئين و امنيت دهك هاي كم درآمد.
3-
جلوگيري از نوسانات فصلي و مقطعي و تنظيم بازار.
4-
انحصاري بودن عرضه – تأثير در نرخ ساير كالاها.
5-
اهميت در توليد كالاهاي مشمول طرح (نهاده) و خدمات عمومي.
دامنه حمايت از كالاها و خدمات و كدهاي مربوطه
رديف
گروه كالا - خدمات
كد
دامنه حمايت
تأمين
توزيع
1
كالاهاي اساسي
كالا برگي
1
- برآورد نياز
- توزيع با كالابرگ
- تأمين كسري از طريق واردات
- پرداخت يارانه
- تأمين ارز و ريال مورد نياز
- تعيين قيمت تثبيتي
- گشايش اعتبار و خريد بموقع
- تعيين قيمت تلفيقي (حسب مورد)
- ذخيره احتياطي
- اطلاع رساني
- تأمين نهاده هاي توليد و استفاده از ظرفيتهاي خالي
- كنترل و نظارت و بازرسي
2
كالاهاي اساسي
غيركالا برگي
2
- برآورد نياز
- پرداخت مابه التفاوت ريالي
- تأمين كسري نهاده هاي توليد
- تعيين قيمت تثبيتي
- تأمين كسري از طريق واردات
- تعيين قيمت تعادلي حسب مورد
- تأمين ارز و ريال مورد نياز براي جبران كسري
- توزيع از طريق شبكه هاي تعاوني و زنجيره اي
- گشايش اعتبار و خريد بموقع
- توزيع آزاد (شبكه هاي رسمي مجاز)
- تعيين قيمت تضميني خريد
- اطلاع رساني
- ذخيره احتياطي
- كنترل و نظارت و بازرسي
3
نهاده هاي توليد
3
- برآورد نياز
- تعيين قيمت تثبيتي
- تأمين كسري از طريق واردات
- تعيين قيمت تعادلي حسب مورد
- تأمين ارز و ريال مورد نياز
- توزيع از طريق شبكه هاي تعاوني
- گشايش اعتبار و خريد بموقع
- اطلاع رساني
- تعيين قيمت تضميني خريد
- كنترل و نظارت و بازرسي
- ذخيره احتياطي
4
كالاهاي ضروري
4
- برآورد نياز
- تعيين قيمت تثبيتي
- تأمين كسري از طريق واردات
- تعيين قيمت تعادلي حسب مورد
- تأمين ارز و ريال مورد نياز
- تعيين قيمت آزاد
- گشايش اعتبار و خريد بموقع
- توزيع از طريق شبكه هاي تعاوني و زنجيره اي
- قيمت تضميني خريد
- توزيع آزاد (شبكه هاي رسمي مجاز)
- اطلاع رساني
- كنترل و نظارت و بازرسي
5
سوخت، انرژي و خدمات
5
- ذخيره احتياطي
- تعيين قيمت تثبيتي
- توزيع آزاد (شبكه هاي رسمي مجاز)
- قيمت گذاري از طريق كميسيون هاي نظارت
- اطلاع رساني
- كنترل و نظارت و بازرسي
تعاريف و نحوه توزيع كالاها و خدمات سبد حمايتي و كدهاي مربوطه
كد
تعاريف و كدهاي نحوه توزيع كالا و خدمات
1-
توزيع در شبكه كالابرگ
2-
توزيع از طريق شبكه هاي رسمي (مجاز) با سهميه بندي- بدون كالا برگ
3-
توزيع در شبكه هاي تعاوني و زنجيره اي
4-
توزيع آزاد (شبكه هاي رسمي مجاز)
5-
خدمات عمومي با نرخ مصوب
نظام قيمت گذاري كالاها و خدمات سبد حمايتي و مراجع و شيوه ها
الف: مراجع قانوني قيمت گذاري:
1- ستاد پشتيباني برنامه تنظيم بازار.
2- شوراي اقتصاد.
3- سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان
4- كميسيون هاي نظارت.
1و2- در حال حاضر طبقه بندي كالا و خدمات ضروري از نظر اعمال ضوابط قيمت گذاري و كنترل برحسب شرايط كالا در سه گروه صورت گرفته است.
گروه اول: شامل آن دسته از كالاهايي است كه از يك يا چند ويژگي زير برخوردار مي باشند و مشمول طرح تنظيم بازار قرار مي گيرند.
1- تخصيص ارز شناور جهت واردات كالا
2- تخصيص ارز صادراتي سيستم بانكي جهت واردات كالا
3- اقلام مشمول استفاده از اعتبارات يارانه و كالاهاي كالا برگي
4- توليد انحصاري
5- نقش اساسي در ساختار اقتصاد كشور و شاخص هزينه خانوار
6- عدم تعادل در عرضه و تقاضاي كالا.
7- تأثيرپذيري از نوسانات فصلي، مقطعي و افزايش بي رويه قيمت
از مجموعه كالاهايي كه برخي از شرايط فوق را دارند، تعيين قيمت آن دسته از كالاهايي كه در بودجه يارانه دولت مؤثر است و بطور كل داراي آثار مالي بر بودجه عمومي هستند، در شوراي اقتصاد و در ساير موارد در ستاد پشتيباني برنامه تنظيم بازار تصويب و اعلام مي گردد.
گروه دوم: در حال حاضر تعداد محدودي از اقلام را شامل مي شود. به لحاظ وجود تعادل نسبي در عرضه و تقاضا، ضرورت دخالت مستقيم دولت در قيمت گذاري آنها كه كمتر وجود دارد – واحدهاي توليدي ذيربط با اجراي دستورالعمل سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان نسبت به محاسبه قيمت اقدام نموده و با تأييد وزارتخانه توليدي مربوطه بعنوان قيمت ارشادي عمل مي نمايند.
گروه سوم: مجموعه كالا و خدماتي است كه خارج از فهرست گروههاي اول و دوم مي باشند و در اين مورد كليه واردكنندگان و واحدهاي توليدي و خدماتي ذيربط براساس دستورالعمل و ضوابط مصوب سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان رأساً نسبت به تعيين و اجراي قيمت اقدام مي نمايند. صورت عوامل هزينه و قيمت هاي تعيين شده جهت اطلاع و نظارت كلي به سازمان هاي حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان و بازرسي و نظارت ارسال مي گردد.
تعاريف شيوه هاي قيمت گذاري
1- قيمت تثبيتي
قيمتي است كه براساس ضوابط و اختيار قيمت گذاري مراجع مشروحه بند الف بطور قطعي تعيين و اعلام مي گردد و به صورت ثابت در سراسر كشور لازم الاجراست. كالاهاي اساسي و حساس و ضروري در اين طبقه قرار دارند.
2- قيمت تضميني
نرخ پايه خريد محصولات كشاورزي و دامي است كه با هدف حمايت از توليدات داخلي و جلوگيري از ضرر و زيان احتمالي توليدكنندگان، توسط دولت (شوراي اقتصاد) تعيين مي گردد.
3- قيمت تعادلي
صرف نظر از برخي كالاهاي اساسي مشمول يارانه كه به منظور جبران كسري كالا نسبت به تصويب و اعلام قيمت تعادلي با تصويب شوراي اقتصاد اعلام مي گردد. در ساير موارد قيمت تعادلي، قيمت هماهنگ شده اي است كه ب. ت. ب. شرايط عرضه و تقاضا در چارچوب اهداف مشخص بعضاً به صورت حداكثر تعيين و نظارت مي شود نظير سيمان.
4- قيمت توافقي
در برخي مواقع به لحاظ حمايت از توليدكنندگان يا مصرف كنندگان اعم از اشخاص حقيقي يا حقوقي ضمن عدم دخالت مستقيم دولت در قيمت گذاري، حفظ قيمت مناسب در بازار از طريق كميته مشتركي از وزارتخانه هاي توليدكننده و مصرف كننده و سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان تعيين و اعلام مي گردد كه بعنوان قيمت توافقي مورد عمل قرار مي گيرد، نظير مرغ و تخم مرغ و پنبه.
5- ارشادي
قيمتي است كه در چارچوب دستورالعمل هاي سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان، توسط توليدكنندگان تعيين و با تأييد وزارتخانه ذيربط اجرا مي شود.
6- قيمت آزاد
كالاهايي كه در گروه سوم از طبقه بندي طرح تنظيم بازار قرار دارند و توسط مراجع رسمي براي آن قيمتي تعيين نمي شود در چارچوب دستورالعمل سازمان حمايت راساً توسط واحدهاي توليدي نسبت به تعيين و اجراي قيمت اقدام مي شود. در اين حالت صورت ريز هزينه ها و قيمت هاي تعيين شده به سازمان حمايت و سازمان بازرسي ارسال مي گردد.
امر قيمت گذاري كالا و خدمات به صورت عام اعم از وارداتي و توليد داخلي، براساس اساسنامه قانوني مصوب شوراي انقلاب از وظايف سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان تعيين شده كه در چارچوب ضوابط مجمع عمومي با تصويب هيأت تعيين و تثبيت قيمتها كه نمايندگان مجمع عمومي هستند صورت مي گيرد. بدليل شرايط ويژه اقتصادي در سنوات اخير بجز كالاهاي وارداتي با ارز شناور و صادراتي سيستم بانكي كه رأساً در چارچوب ضوابط مصوب توسط سازمان مذكور اعلام قيمت مي شود در مورد ساير كالاهاي توليدي و وارداتي كه در فهرست گروه اول قرار دارند يا مشمول درآمد يا يارانه مي باشند به ترتيب پس از تصويب نهايي ستاد پشتيباني برنامه تنظيم بازار يا شوراي اقتصاد اعلام مي گردد.
از جمله در اجراي بند ب ماده 30 قانون وصول برخي از درآمدهاي دولت و مصرف آن در موارد معين افزايش نرخ توليدات و تعرفه خدمات در دستگاهها، مؤسسات و شركتهاي دولتي با بررسي سازمان حمايت و تصويب شوراي اقتصاد انجام مي شود فهرست شركتهاي دولتي مشمول اين بند در بخش ضمائم آمده است.
براساس قانون نظام صنفي، تشخيص اولويت و تعيين قيمت كالا و خدماتي كه توسط واحدهاي صنفي توليد يا عرضه مي گردد بعهده كميسيون هاي نظارت محول شده كه در كليه شهرهاي كشور تشكيل و اقدام مي نمايند.
نظارت و بازرسي
نظارت و بازرسي بر نحوه تأمين، توليد، توزيع، قيمت و ... كالاها و خدمات مشمول سبد حمايتي از اهميت ويژه اي در موفقيت طرح حمايتي دولت برخوردار است.
در طرح نظارتي – كنترلي ارائه شده كليه عواملي كه ميتواند عرضه و يا تقاضاي هر يك از اقلام منتخب را در مراحل مختلف تحت تأثير قرار دهد مورد توجه قرار گرفته است. بدين ترتيب دامنه نظارت و كنترل كالا و خدمات به طور مشخص در 11 شيوه كنترلي مورد توجه قرار گرفته است.
برخي از اقلام بلحاظ ويژگي خاص آن در كليه مراحل نياز به كنترلهاي ويژه دارد، لكن ساير اقلام ب. ت. ب. دلايل انتخاب آن در سبد حمايتي متناسب به نوع توليد، قيمت گذاري و توزيع كنترل خواهد شد انواع نظارت و كنترل سازمان بازرسي به شرح زير تعريف و كدگذاري ميشود.
(1) نظارت بر كليه مراحل واردات كالا و انجام كليه تعهدات قانوني
(2) نظارت بر كليه مراحل ورود موقت كالا
(3) دريافت اطلاعات مربوط به صدور و پيشرفت مراحل مختلف موافقتهاي اصولي از آغاز تا مرحله بهره برداري از وزارتخانه هاي متولي ذيربط.
(4) نظارت بر كليه مراحل تأمين مواداوليه تا نقطه توليد.
(5) نظارت بر تحقق برنامه توليد (كميت، كيفيت، درجه شناسنامه) ب. ت. ب. ظرفيتهاي توليد.
(6) نظارت بر كليه مراحل قيمت گذاري كالاها و خدمات و اجراء آن.
(7) نظارت بر توزيع كالا از مرحله موجودي انبار و سردخانه تا مصرف (ميزان كالا، شركتهاي پخش، فروشگاههاي زنجيره اي، شبكه عمده و خرده فروشي و ...)
(8) نظارت بركليه مراحل كالابرگ اهم از چاپ، توزيع، برگشت، امضاء و ...
(9) نظارت بر مراحل مختلف يارانه (برنامه ريزي، تأمين، تخصيص و مصرف)
(10) نظارت بر كليه مراحل صادرات كالا و انجام كليه تعهدات قانوني.
(11) رسيدگي به شكايات واصله.
در جدول پيوست دامنه نظارت بر هر يك از كالاها و خدمات سبد حمايتي به طور جداگانه ب. ت. ب. كدهاي يازده گانه فوق مشخص گرديده است.
جدول راهنماي كدهاي مربوط به (دلايل انتخاب، دامنه حمايت، قيمت گذاري و نحوه نظارت و بازرسي)
محصول نهايي
رديف
نام كالا
علل انتخاب
دامنه حمايت
قيمت گذاري
نظارت و بازرسي
ملاحظات
تأمين
توزيع
1
گندم –آرد (نان)
1
2
2
تثبيتي
تعزيرات خاص
2
برنج وارداتي
1
1
1
تعادلي - تثبيتي
1، 6، 7، 8 و 9
3
روغن نباتي
1
1
1
تعادلي - تثبيتي
1 الي 11
4
قند و شكر
1
1
1
تعادلي – تثبيتي
تنظيم بازار
1 الي 9 و 11
5
چاي
1
....
....
تثبيتي
1، 5، 6، 7، 9، 10
6
گوشت قرمز
1
....
....
تعادلي – تثبيتي
1، 4، 5، 9، 10، 11
7
گوشت مرغ
2
....
....
آزاد
1، 4، 5، 9، 10، 11
8
تخم مرغ
2
....
....
آزاد
1، 4، 5، 9، 10، 11
9
شير و ماست (پاستوريزه)
1
2
2
تثبيتي
5، 6، 7، 8، 9، 11
10
پنير(پاستوريزه)
1
1
1
5، 6، 7، 9، 10، 11
11
كره (پاستوريزه)
....
....
....
آزاد - تعادلي
1، 5، 6، 7، 11
12
حبوبات (عدس)
....
....
....
آزاد – تعادلي
1، 5، 10، 11
13
پياز
....
....
....
تضميني
1، 5، 10، 11
14
سيب زميني
....
....
....
تضميني
1، 5، 10، 11
15
دخانيات
....
....
....
تثبيتي
11
16
چادر مشكي
....
....
....
آزاد - تعادلي
1، 5،11
17
روپوش مدارس
....
....
....
آزاد
11
18
يخچال
....
....
....
آزاد
4، 5، 10، 11
19
كولرگازي
....
....
....
آزاد
1، 4، 5، 10، 11
20
گازمايع
....
....
....
تثبيتي
11
21
خودرو سواري و وانت
....
....
....
تعاملي
5، 6، 11
22
تلويزيون
....
....
....
آزاد
4، 5، 10، 11
23
سيلندر گاز
....
....
....
آزاد
11
24
لاستيك
5
4
4
آزاد
1، 4، 5، 10، 11
25
روغن موتور
5
4
2
تثبيتي
4، 5، 6، 7، 10، 11
26
باطري
5
4
4
تثبيتي
-(بند ب ماده 30)
5، 6، 11
27
لوازم يدكي
5
2
2
آزاد
1، 11
28
داروهاي انساني
1
2
2
تثبيتي
4، 5، 6، 9، 10، 11
ب. ت. ب. مستقل بودن تعزيرات بهداشت و درمان انجام بازرسي منوط به ادغام تعزيرات بهداشت درمان در تعزيرات ساير كالا و خدمات باشد.
29
خدمات درماني بيمارستان
2
5
-
تثبيتي
"
30
خدمات تشخيص پزشكان
2
5
-
تثبيتي
"
31
شيرخشك
1
....
1
تثبيتي – تعادلي
1، 4، 5، 6، 7، 9، 11
32
پودر شوينده
2
2
....
تثبيتي
1 الي 11
بجز 8
33
كاغذ چاپ و تحرير
2
4
2
تثبيتي
1، 3، 4، 5، 6، 7، 10، 11
34
دفترچه تحصيلي
2
4
2
تثبيتي – تعادلي
5، 6، 7، 11
35
كتاب درسي
2
4
2
تثبيتي
5، 6، 11
36
مداد و خودكار
2
4
4
تعادلي
4، 10، 11
37
آب
2
5
5
تثبيتي
6، 11
38
برق
2
5
5
تثبيتي
6، 11
39
تلفن
2
5
5
تثبيتي
6، 11
40
گاز شهري
2
5
5
تثبيتي
6، 11
41
بنزين
5
5
5
تثبيتي
6، 11
42
گازوييل
5
5
5
تثبيتي
6، 11
43
نفت كوره
5
5
5
تثبيتي
6، 11
44
نفت سفيد
2
5
5
تثبيتي
6، 11
45
خدمات ضروري
5
5
5
كميسيون هاي نظارت
11
46
خدمات اجاره
-
-
-
آزاد - تثبيتي
-
جدول راهنماي كدهاي مربوط به (علل انتخاب، دامنه حمايت، قيمت گذاري و نحوه نظارت و بازرسي)
نهاده هاي توليد
رديف
نام كالا
علل انتخاب
دامنه حمايت
قيمت گذاري
نظارت و بازرسي
ملاحظات
تأمين
توزيع
1
گندم
5
....
1
تضميني
تعزيرات خاص
2
كيسه گوني P.P
5
....
1
آزاد
3، 4، 5، 6، 7، 11
ب. ت. ب. مستقل بودن تعزيرات گندم، آرد و نان انجام بازرسي منوط به ادغام تعزيرات آن خواهد بود.
3
خمير مايه
5
....
....
آزاد
1، 5، 6، 7، 11
4
خدمات آسياباني
5
5
1
تثبيتي
6، 11
5
ورق حلب
5
....
....
آزاد
1، 4، 11
6
چغندرقند
5
....
-
تضميني
1، 4، 11
7
نيشكر
5
....
-
آزاد
5، 6، 11
8
برگ سبز چاي
5
....
-
تضميني
5، 6، 9،12
9
خدمات تبديل برگ سبز چاي
5
5
-
تثبيتي
6، 11
10
ذرت وارداتي
5
....
....
تضميني
1، 6، 7، 11
11
كنجاله سويا وارداتي
5
....
....
آزاد
1، 6، 7، 11
12
پودرماهي
5
3
2
آزاد
1، 6، 7، 11
13
خدمات تصفيه و تبديل شكريه قند
5
5
-
تثبيتي
6، 11
14
جورارماني
5
3
....
آزاد
1، 6، 7، 11
15
سبوس گندم
5
3
4
تثبيتي
6، 7، 11
16
شيرخام
5
3
-
تضميني
6
17
تراكتور كشاورزي
5
3
2
تثبيتي
1 الي 11
بجز 7، 8، 9
18
كمباين
5
3
2
تثبيتي
1 الي 11
بجز 7، 8، 9
19
كودشيميايي
5
3
2
تثبيتي
1 الي 11
20
سم
5
....
....
تثبيتي
1 الي 11
21
بذر
5
....
....
تثبيتي
1 الي 11
22
داروهاي خاص مكملهاي درماني غذايي
5
....
....
تثبيتي - آزاد
1 الي 11
23
آهن آلات مقاطع
4
....
....
تعادلي
1، 3، 4، 5، 11
24
ورق آهن
5
....
....
تعادلي
1، 3، 4، 5، 11
25
لوله آهن
4
4
4
تعادلي
1، 3، 4، 5، 11
26
محصولات سسي
4
4
4
تعادلي
1، 3، 4، 5، 11
27
محصولات آلومينيومي
4
4
4
تعادلي
1، 3، 4، 5، 11
28
سيمان
....
....
....
تعادلي
3، 5، 6 ،10، 11
29
شيشه
....
....
....
آزاد
5، 11
30
نخ و الياف
....
....
....
آزاد
1، 3، 4، 5، 11
31
محصولات پتروشيمي
....
....
....
آزاد
1، 5، 10 ،11
32
خدمات حمل و نقل بار و مسافر
5
5
5
تعادلي - تثبيتي
11
اقلام كالاها و خدمات مورد حمايت دولت
محصول نهايي
رديف
نام كالا
ضريب اهميت نسبي(1)
ميزان واردات (هزار تن)
ميزان توليد داخلي (هزار تن)
نياز كل كشور (هزار تن)
مصرف سرانه (كيلو)
اعتبار مورد نياز
وضعيت قيمت گذاري
يارانه مورد نياز (ميليارد ريال)
علل انتخاب (كد)
نحوه توزيع (كد)
دامنه حمايت (كد)
ارزي (ميليون دلار)
ريالي ** (ميليون ريال)
مرجع تصويب
قيمت فعلي (ريال)
نوع قيمت
مبلغ فعلي
مبلغ جبراني
1-1
نان
37/ 1
---
9000
9000
150
570 ش
---
ش اقتصاد
....
....
....
....
1
2
2
2-1
برنج وارداتي
89/ 0
800
1600
2400
39
260 ش
3000000
ش اقتصاد
....
....
....
....
1
1
1
3-1
روغن نباتي
76/ 0
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
1
1
1
4-1
قند و شكر
45/ 0
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
1
1
1
6-1
گوشت قرمز (2)
....
50
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
....
7-1
گوشت مرغ
....
50
600
650
10
....
170000
ستاد
5900
آزاد
---
---
....
....
....
8-1
تخم مرغ
....
----
600
600
10
----
----
ستاد
3200
آزاد
....
....
....
9-1
شير و ماست (پاستوريزه)
47/ 0
490
12
----
----
ش اقتصاد
600
آزاد
....
307
1
2
2
10-1
پنير يارانه اي
....
----
25
5/ 1
----
حمايت
11000
تثبيتي
---
201
1
1
1
11-1
كره پاستوريزه
21/ 0
20
6
5/ 0
40 و
114
حمايت
آزاد
آزاد – تعادلي
---
2
3
4
12-1
حبوبات (عدس)
1/ 0
20
80
100
5/ 1
9 و
----
حمايت
----
آزاد – تعادلي
---
---
3
3
4
13-1
پياز
54/ 0
----
1650
1650
26
----
ش اقتصاد
----
تضميني
---
---
3
4
4
14-1
سيب زميني
09/ 1
----
3000
3000
47
----
ش اقتصاد
----
"
---
---
3
4
4
* ش: ارز شناور * ص: ارز صادراتي سيستم بانكي * و: ارز واريز نامه اي
(1): ارقام مشمول بر مبناي آمارهاي موجود در بانك مركزي منظور شده و براي آگاهي بيشتر از نقش كالاها در سبد مصرفي خانوارها به ضمائم پژوهشي رجوع شود.
(2): مورد عرضه شركت پشتيباني امور دام
** حداقل اعتبار مورد نياز ريالي براساس جداول گردش نقديندگي و توجه به دوره گردش كالا طي سال مي باشد.
اقلام كالاها و خدمات مورد حمايت دولت
محصول نهايي
رديف
نام كالا
ضريب اهميت نسبي
ميزان واردات (هزار تن)
ميزان توليد داخلي (هزار تن)
نياز كل كشور (هزار تن)
مصرف سرانه (كيلو)
اعتبار مورد نياز**
وضعيت قيمت گذاري
يارانه مورد نياز (ميليارد ريال)
علل انتخاب (كد)
نحوه توزيع (كد)
دامنه حمايت (كد)
ارزي (ميليون دلار)
ريالي (ميليون ريال)
مرجع تصويب
قيمت فعلي (ريال)
نوع قيمت
مبلغ فعلي
مبلغ ....
15-2
دخانيات
91/ 1
---
15 ميليارد نخ
35 ميليارد نخ
20 و
شوراي اقتصاد
2500 بسته
تثبيتي
---
---
4
4
4
16-3
چادر مشكي
43/ 0
80 م متر
80 م متر
5/ 5 متر
160 و
حمايت
---
آزاد – تعاملي
---
---
2
4
4
17-3
روپوش مدارس
5/ 0
30 م متر
3 متر
---
---
آزاد
---
---
2
4
4
18- 4
يخچال
38/ 0
---
800 هزار ع
800 هزار ع
60 و
---
1200000
آزاد
---
---
2
4
4
19-4
كولر گازي
---
50 هزار ع
10 هزار ع
60 هزار ع
25 و
---
2800000
آزاد
---
---
2
4
4
20- 4
گاز مايع
13/ 0
---
2000
2000
---
---
شوراي اقتصاد
1700 هر سيلندر
تثبيتي
---
---
2
5
4
25-5
خودرو سواري و وانت
06/ 3
180 هزار
180 هزار ع
---
415 و
شوراي اقتصاد
120 -30 ميليون
تعادلي
---
---
4
4
4
26-5
خدمات حمل و نقل بار و مسافر
92 /1
---
---
---
---
---
شوراي اقتصاد
---
تعادلي
---
---
5
5
5
21-4
تلويزيون
97/ 0
-
750000 د
900000 د
-
5/ 110
-
-
-
آزاد
---
---
3
4
4
22-4
سيلندر گاز
-
2000000 ع
-
-
-
-
-
-
آزاد
---
---
3
4
4
* ش: ارز شناور * ص: ارز صادراتي سيستم بانكي * و: ارز واريز نامه اي م: ميليون ع: عدد يا دستگاه
** حداقل اعتبار مورد نياز ريالي براساس جداول گردش نقديندگي و ب. ت. ب. دوره گردش كالا طي سال مي باشد.
اقلام كالاها و خدمات مورد حمايت دولت
محصول نهايي
رديف
نام كالا
ضريب اهميت نسبي
ميزان واردات (هزار تن)
ميزان توليد داخلي (هزار تن)
نياز كل كشور (هزار تن)
مصرف سرانه (كيلو)
اعتبار مورد نياز**
وضعيت قيمت گذاري
يارانه مورد نياز (ميليارد ريال)
علل انتخاب (كد)
نحوه توزيع (كد)
دامنه حمايت (كد)
ارزي (ميليون دلار)
ريالي (ميليون ريال)
مرجع تصويب
قيمت فعلي (ريال)
نوع قيمت
مبلغ فعلي
مبلغ جبراني
23-5
لاستيك
---
20
180
200
---
320 و
---
---
11000ك
آزاد
5
5
4
24-5
روغن موتور
09/ 0
---
700 م ليتر
700 م ليتر
---
50 و
---
ش اقتصاد
1050
تثبيتي
5
5
4
25-5
باطري نيرو
07/ 0
---
2/ 2 م عدد
2/ 2 م عدد
---
0 و
---
ش اقتصاد
100000
تثبيتي
5
5
4
26- 5
لوازم يدكي
---
---
---
---
---
400 و
---
---
---
آزاد
5
5
4
27-6
داروهاي انساني
88/ 0
---
---
---
---
---
---
"
"
تثبيتي
1
2
2
28-6
خدمات درماني و بيمارستاني
79/ 0
---
---
---
---
---
---
"
---
تثبيتي
2
---
5
29-6
خدمات تشخيص پزشكي
---
---
---
---
---
---
---
"
---
تثبيتي
2
---
5
30-6
شيرخشك ***
20/ 0
15 م قوطي
---
20 م قوطي
---
20 ش
---
ش اقتصاد
270 ي
7500 ت
تثبيتي
تعادلي
18
20
1
1
2
31-7
پودر شوينده
26/ 0
---
230
220
5/ 3
95 ش
80000
ستاد
2500 ك
تثبيتي
---
75
2
2
2
32-8
كاغذ چاپ و تحرير
110
60
170
6/ 2
77 ص
ستاد
1950 ك
تثبيتي
20
2
2
4
33-8
دفترچه تحصيلي
13/ 0
30
10
40
1/ 2
23 ش
20000
حمايت
---
تعادلي
2
2
4
34-8
كتاب درسي
09/ 0
---
---
---
---
---ش
---
كميسيون خاص
---
2
2
4
35 -8
مداد
14/ 0
---
1/ 2 م قراص
1/ 2 م قراص
---
375
تعادلي
2
4
4
36- 8
خودكار
4/ 336 م - ع
350 م - عدد
---
340 ع
تعادلي
2
4
4
* ش: ارز شناور * ص: ارز صادراتي سيستم بانكي * و: ارز واريز نامه اي م: ميليون ت: تعادلي ي: يارانه اي ك: كيلو
** حداقل اعتبار مورد نياز ريالي براساس جداول گردش نقديندگي و توجه به دوره گردش كالا طي سال مي باشد.
*** يارانه شيرخشك براي 5/ 6 ميليون قوطي مي باشد.
اقلام كالاها و خدمات مورد حمايت دولت
محصول نهايي
رديف
نام كالا
ضريب اهميت نسبي
ميزان واردات (هزار تن)
ميزان توليد داخلي (هزار تن)
نياز كل كشور (هزار تن)
مصرف سرانه (كيلو)
اعتبار مورد نياز
وضعيت قيمت گذاري
يارانه مورد نياز (ميليارد ريال)
علل انتخاب (كد)
نحوه توزيع (كد)
دامنه حمايت (كد)
ارزي (ميليون دلار)
ريالي** (ميليون ريال)
مرجع تصويب
قيمت فعلي (ريال)
نوع قيمت
مبلغ فعلي
مبلغ جبراني
37-9
آب
28/ 0
شوراي اقتصاد
تثبيتي
2
5
5
38-9
برق
50/ 0
شوراي اقتصاد
تثبيتي
2
5
5
39-9
تلفن
50/ 0
شوراي اقتصاد
تثبيتي
2
5
5
40-9
گاز شهري
14/0
شوراي اقتصاد
تثبيتي
2
5
5
41-10
بنزين
52/ 0
شوراي اقتصاد
تثبيتي
5
5
5
42-10
گازوئيل
20/ 0
شوراي اقتصاد
تثبيتي
5
5
5
43-10
نفت كوره
شوراي اقتصاد
تثبيتي
5
5
5
44-10
نفت سياه
28/ 0
شوراي اقتصاد
تثبيتي
2
5
5
45-11
خدمات ضروري صنفي:
كميسيون نظارت
0
5
5
5
46-12
خدمات اجاره
38/ 4
آزاد
*
* براساس قانون نظام صنفي توسط كميسيونهاي نظارت تعيين مي گردد.
** حداقل اعتبار مورد نياز ريالي براساس جداول گردش نقديندگي و توجه به دوره گردش كالا طي سال مي باشد.
اقلام كالاها و خدمات مورد حمايت دولت
نهاده هاي توليد:
رديف
نام كالا
ميزان واردات (هزار تن)
ميزان توليد داخلي (هزار تن)
نياز كل كشور (هزار تن)
نوع ارز
اعتبار مورد نياز
وضعيت قيمت گذاري
علل انتخاب (كد)
نحوه توزيع (كد)
دامنه حمايت (كد)
ارزي (ميليون دلار)
ريالي** (ميليون ريال)
مرجع تصويب
قيمت فعلي (ريال)
نوع قيمت
1
3700
6500
10200
شناور
570
3000000
ش اقتصاد
672
تضميني
5
1
2
2
---
7200
7200
شناور
---
---
ش اقتصاد
60
تضميني
5
1
2
3
---
200 م تخته
200 م تخته
---
---
-
550
آزاد
5
1
3
4
---
4
4
---
---
---
---
آزاد
5
4
3
5
---
---
---
واريزنامه
25
ش اقتصاد
22000 هر تن
تضميني
5
---
5
6
50
---
50
شناور
100
---
---
آزاد
5
4
3
7
---
7000- 6000
7500
---
---
ش اقتصاد
157
تضميني
5
---
3
8
---
2000
2000
---
---
-
---
آزاد
5
---
3
9
---
290
290
---
---
ش اقتصاد
950 هر كيلو
تضميني
5
---
3
10
---
70
70
---
---
ش اقتصاد
720 هر كيلو
تثبيتي
5
---
5
11
1600
1000
2600
شناور
304
275000
ش اقتصاد
510
تثبيتي
5
2
3
12
700
220
920
شناور
182
160000
ش اقتصاد
815
تثبيتي
5
2
3
13
120
138
358
شناور
92
80000
ش اقتصاد
1820
تثبيتي
5
2
3
14
---
---
---
---
---
---
---
265
تثبيتي
5
---
5
15
جو
200
3700
....
شناور
....
....
ش اقتصاد
....
....
5
....
....
16
سبوس گندم
---
1500
1500
---
---
---
ش اقتصاد
....
....
5
....
....
17
شيرخام يارانه اي
---
4500
....
---
---
---
ش اقتصاد
....
....
5
---
....
18
تراكتور كشاورزي
---
5000
5000
....
....
....
....
....
....
5
....
....
19
كمباين
---
500
500
....
5
....
....
....
تثبيتي
5
....
....
20
كود شيميايي
700
1650
....
شناور
....
....
ش اقتصاد
....
تثبيتي
5
....
....
21
سم
9/0
673
10
شناور
؟
40000
ش اقتصاد
تثبيتي
5
2
3
22
بذر
---
130
؟
شناور
---
10000
ش اقتصاد
---
تثبيتي
5
2
3
23
داروهاي دامي و مكملهاي درماني غذايي
---
---
---
شناور
100
90000
ستاد
---
آزاد
5
4
2
24
بطري شهر
---
12 م بطري
12 م بطري
---
---
---
ستاد
350
توافقي
5
---
4
25
ال-اي-بي
(مواد اوليه شوينده ها)
10
38
45
---
---
---
---
---
آزاد
5
---
3
26
آهن آلات (مقاطع)
-
3500
2500
50
280 و
-
ستاد
1350
تعادلي
4
4
4
27
ورق آهن
-
2900
2500
-
230 و
-
ستاد
1350
تعادلي
5
4
4
28
لوله آهني
-
50
50
-
50 و
-
ستاد
3000
تعادلي
4
4
4
29
محصولات مسي
-
120
80
45 و
-
ستاد
تعادلي
4
4
4
30
محصولات آلومينيمي
15
85
100
100
-
ستاد
تعادلي
4
4
4
31
سيمان
-
23 م تن
20 م تن
30
50 و
-
ش اقتصاد
14000 هر تن
تعادلي
4
4
4
32
شيشه
-
278
280
-
-
-
-
آزاد
3
4
4
33
نخ و الياف
37
74
-
-
6/ 38
-
7000
آزاد
4
4
3
34
محصولات پتروشيمي*
201
1740
آزاد
4
4
3
م: ميليون ش: شورا
** حداقل اعتبار مورد نياز ريالي براساس جداول گردش نقديندگي و ب. ت. ب. دوره گردش كالا طي سال مي باشد.
* محصولات پتروشيمي به شرح جدول پيوست مي باشد.
-فهرست محصولات پتروشيمي مورد حمايت دولت
رديف
نام محصول
1
پارازيلين
2
پي وي سي
3
سود سوزآور
4
لاستيك مصنوعي (SBR)
5
دومتيل هگزانول
6
اسيد فسفريك
7
اسيد استيك
8
كربنات سديم سبك
9
كربنات سديم سنگين
10
منواتيلن گليكول (ضد يخ)
11
پلي اتيلن سنگين
12
پلي اتيلن سبك
13
پلي پروپيلن
14
بنزن
15
وينيل استات منومر
16
متانول
17
بي كربنات سديم (جوش شيرين)
18
دي او پي (DOP)
19
انيدريد فتاليك
20
دي ام تي (DMT)
21
ال اي بي (LAB)
مصارف سرانه كالاها در ايران و ساير كشورها
مصرف سرانه روغن نباتي، برنج، شكر و گندم در ايران و مقايسه آن با قاره هاي مختلف جهان
واحد: كيلوگرم
نام
روغن نباتي
برنج
شكر
گندم
ايران
14- 5/ 13
39
29
158
جهان
5/ 15
4/ 66
7/ 20
97
آسيا
9/ 5
102
---
1/ 67
اروپاي غربي
32
---
---
---
خاور نزديك
7/ 16
---
---
---
خاور دور
5/ 8
---
---
---
آمريكاي شمالي
47
---
6/ 32
8/ 71
آمريكاي لاتين
8/ 15
---
---
---
كشورهاي در حال توسعه
---
4/ 82
---
---
كشورهاي توسعه يافته
---
123
---
---
بخش سوم
گروه بندي كالا و خدمات
الف: كالاهاي اساسي
ب: كالاهاي ضروري و حساس
ج: ساير كالاها و خدمات
الف : كالاهاي اساسي
كالاهاي اساسي
جدول درآمد ميزان كالا و ارز مورد نياز آنها در سبد حمايتي
(سال 1378)
مقدار: هزار تن
ارز: ميليون دلار
رديف
نام كالا
نوع ارز
سهميه مصوب در سال 77
گزينه اول
گزينه دوم
گزينه سوم
ملاحظات
مقدار
ارز مورد نياز
مقدار
ارز مورد نياز
مقدار
ارز مورد نياز
بازرگاني
بانك مركزي
رياست جمهوري
1
گندم
ش
3000
3500
533
2
برنج
ش
550
550
266
3
شكر (خام و سفيد)
ش
900
750
273
4
روغن نباتي خام
ش
800
700
490
5
دانه روغني
ش
300
400
80
6
مواد اوليه كاغذ تحرير
ش
12
60
12
7
" " مطبوعات
ش
2
30
6
8
مواد افزودني و بسته بندي روغن
ش
85
---
80
9
كاغذ مطبوعات آماده ارشاد
ش
5/ 42
---
26
10
تحرير آماده
ش
40
40
28
11
كود شيميايي و اسيد فسفوريك و
0
395
---
350
12
سموم دفع آفات ساخته شده و بذر
0
52
---
45
13
مواد اوليه سموم
0
34
---
30
14
گوشت مرغ
و
---
30
36
15
خوراك دام و طيور و ذرت و سويا
و
---
---
600
16
داروهاي دام
و
91
---
60
17
تراكتور سنگين و كمباين
ش
12
---
12
18
اتوبوس و قطعات يدكي توليد
ش
78 ورود
---
70
19
مواداوليه پودر شوينده
ش
102
---
102
20
مواد اوليه لاستيك (توليد)
و
-
---
120
---
---
21
قطعات يدكي كارخانجات (شكر)
ش
-
---
4
---
---
22
مواداوليه مداد و خودكار
و
-
---
10
23
لاستيك راهسازي سنگين
و
-
---
6
24
داروهاي انساني
ش
ص
333
50
25
كاغذ چاپ وارداتي
ص
-
110
77
26
گوشت قرمز
ش
10
28
27
تجهيزات پزشكي
ص
70
28
شيرخشك
ش
و
9
11
29
كاغذ كتب درسي
ش
40
30
لوازم و قطعات و تجهيزات ضروري نيروگاهها
ص
40
-
75
31
مواد و تجهيزات و لوازم صنعت سينمايي كشور
ص
-
21
جمع صفحه اول
3099
جمـــــــــع
3953
3-1- شكر: واردات شكر براي بخش صنف و صنعت در مقابل صادرات محصولات خود آزاد است(ارز حاصل از صادرات)
سفيد 250 واردات شكر خام 500 *** 3-2- بجاي شكر بخش تنظيم بازار تعداد 4 قطعه كالابرگ قند و شكر با قيمت تعادلي بمنظور حمايت از خانوار اعلام گردد.
4-1- روغن: واردات روغن خام توسط صادركنندگان بعنوان مواداوليه محصولات خود مجاز خواهد بود.(ارز حاصل از صادرات)
9-1- مواداوليه كاغذ مطبوعات با فرض توليد 30000 تن، داخله (كاغذ مازندران)
2-1- پيشنهاد جلسه براي توزيع اضافي يك كالا برگ تعادلي برنج براي خانوار اضافه بر ارقام پيش بيني در جدول است كه در اين صورت مقادير پيشنهادي 180 هزار تن واردات افزايش خواهد يافت.
جدول نحوه قيمت گذاري و كنترل و نظارت كالا و خدمات گروه اول (كالاهاي اساسي)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
نوع قيمت گذاري
نحوه كنترل و نظارت
تثبيتي
ارشادي
تعادلي
آزاد
1
گندم
شناور
*
-
-
-
آرد و نان بعنوان مشتقات گندم مشمول تعزيرات خاص ميباشد
2
برنج وارداتي
"
*
-
*
-
مشمول ضوابط كدهاي 1-6-7-8-9
3
شكر
"
*
-
*
-
مشمول ضوابط كدهاي 1 الي 9و11
4
روغن نباتي
"
*
-
*
-
مشمول ضوابط 1 الي 11
5
دانه هاي روغني
"
-
-
-
-
" " 1-4-5و11
6
مواداوليه كاغذ چاپ و تحرير
"
-
-
-
-
" " " " "
7
مواداوليه كاغذ مطبوعات
"
-
-
-
-
" " " " "
8
مواد افزودني و بسته بندي روغن نباتي
واريزنامه اي
-
-
-
-
" " " " "
9
كاغذ آماده مطبوعات – فيلم و غيره ...
شناور
*
-
-
-
" " 1-4-5 و11
10
كاغذ تحرير آماده
"
*
-
-
-
" " 5-6-7 و 11
11
كاغذ چاپ
صادراتي
*
-
-
-
" " 1-3-4-5-6-7-10-11
12
كود شيميائي – اسيد سولفوريك و ...
شناور
*
-
-
-
" " 1 الي 11
13
سموم دفع آفات و بذر آماده
"
*
-
-
-
" " " " "
14
مواد اوليه سموم
"
-
-
-
-
" " 1-4-5 و11
15
گوشت مرغ وارداتي (1)
واريزنامه اي
*
-
*
" " 1-4-5-9-10-11
16
خوراك دام و طيور
"
-
-
-
*
" " 1-6-7-11
17
داروهاي دامي
"
*
-
-
*
" " 1 الي 11
توضيح 1: گوشت مرغ وارداتي از طرف ارگانهاي وابسته به دولت قيمت گذاري ميشود ولي اگر توسط ساير بخشها و بصورت واريزنامه اي وارد گردد مشمول قيمت گذاري نخواهد بود.
جدول شماره (1): مبالغ ريالي يارانه و ارز مورد نياز كالاهاي اساسي در سال 1378
اعتبارات ريالي: ميليارد ريال
مقادير: هزار تن
ارز: ميليون دلار
رديف
شرح (نام كالا و خدمات)
يارانه مصوب در سال 1377
برآورد اعتبارات ريالي مورد نياز سال 1378
درصد تغييرات
مبناي برآورد سال 1378
مقدار
ارز
1
گندم
5120
5445
3/ 6
3700
570
2
برنج
202
49/ 212
1/ 6
298
134
3
روغن*
201
205
9/ 1
425
284
4
قند و شكر **
130
88
32-
1100
450
5
شير
5/ 278
307
2/ 10
390
-
6
پنير
-
201
-
25
-
7
گوشت ****
115
25/ 119
7/ 3
28
78
8
چاي
30
30
-
-
-
9
واكسن و سموم دامي
10
12
20
-
-
10
سم و بذر
55
55
-
-
47
11
خسارت محصولات كشاورزي و دامي
-
-
-
-
-
12
بيمه محصولات كشاورزي
5/ 10
5/ 13
4/ 17
-
-
13
زيان محصولات كشاورزي
-
-
-
-
-
14
هزينه حمل كالاهاي كالابرگي روستايي
5/ 10
50/ 12
19
-
-
15
هزينه حمل كالاهاي كالابرگي عشايري
5/ 1
2
33
-
-
16
تعزيرات حكومتي گندم و آرد وزارت كشور
5/ 10
5/ 12
19
-
-
17
تعزيرات حكومتي گندم و آرد استان تهران
2
5/ 2
25
-
-
18
ذخيره (طرح سبد حمايتي***)
5/ 22
26/ 280
1145
-
-
19
كود شيميايي
7/ 548
7/ 548
-
-
314
جمع كل
7/ 6748
7/ 7548
8/ 11
-
1877
* ارز مورد نياز بابت مواد بسته بندي و جنبي جمعاً حدود 28 ميليون دلار مي باشد.
** كاهش يارانه شكر به دليل عرضه تعادلي و تنظيم بازار مي باشد.
*** در سال 1377 در جداول يارانه مصوب نيز ذخيره يارانه منظور گرديده است.
- تفاوت هر يك از مقادير برنج و روغن تا سقف 800 هزار تن در جدول فوق در طرح سبد حمايتي با نرخ ارز شناور به قيمت تعادلي عرضه مي شود.
**** رقم 78 ميليون دلار براي واردات گوشت قرمز جهت توزيع در سيستم سهميه بندي مي باشد.
ب : كالاهاي ضروي و حساس
صفحه1: جدول كالاهاي گروه دوم (ضروري و حساس) ارزش: ميليون دلار
سبد حمايتي مقدار: تن/عدد
رديف
نام كالا
نوع ارز
سهميه ارزي سال 77
برنامه توليد سال 77
پيشنهاد سال 78
ملاحضات
مصوب ميليون دلار
عملكرد ميليون دلار
برنامه
عملكرد
ارزش مورد نياز ميليون دلار
پيش بيني توليد واردات
1
حبوبات (عدس)
واريزنامه اي
-
-
-
-
9
80هـ ، ت
20 هـ ، ت
ارز مورد نياز براي ورود 20 هزار تن عدس ميباشد
2
چادر مشكي
0
-
-
-
-
5/ 42
5م ، م
40 م، م
از ارز مزبور 5/ 2 ميليون دلار براي توليد داخلي است
3
يخچال
0
-
-
1150هـ،د
970هـ،د
58
800هـ،د
-
4
تلويزيون
0
-
-
1200هـ،د
-
5/ 110
750هـ،د
-
5
كولرگازي
0
-
-
-
-
4/ 20
14هـ،د
50هـ،د
مبلغ 4/ 2 ميليون دلار مربوط به توليد مي باشد
6
سيلندرگاز
0
-
-
-
-
55/ 0
300هـ،د
-
7
روغن موتور
0
-
-
-
-
50
700م،ل
-
8
باطري خودرو
0
-
-
2500هـ،د
2200هـ،د
9
3000هـ،د
-
9
لوازم يدكي (خودرو، لوازم خانگي و ماشين آلات اداري)
0
-
-
-
-
400
-
10
خمير مايه و بهبود دهنده ها
واريزنامه اي
-
-
-
-
5
-
-
توضيح:
هـ.
د: هزار دستگاه – هـ.
ت: هزار تن – م.
م: ميليون متر م.
ل: ميليون ليتر
صفحه2: جدول كالاهاي گروه دوم (ضروري و حساس) ارزش: ميليون دلار
سبد حمايتي مقدار: تن/عدد
رديف
نام كالا
نوع ارز
سهميه ارزي سال 77
برنامه توليد سال 77
پيشنهاد سال 78
ملاحضات
مصوب ميليون دلار
عملكرد ميليون دلار
برنامه
عملكرد
ارزش مورد نياز ميليون دلار
پيش بيني توليد واردات
11
محصولات مسي
0
65
-
-
-
20
120هـ،ت
-
12
محصولات آلومينيومي
0
110
51
-
-
84
110هـ،ت(2)
-
13
نخ و الياف
واريز نامه اي
-
-
84 هـ، ت
74 هـ، ت
6/ 38
74هـ،ت
37هـ،ت
14
خودرو (ونت و ميني بوس)
واريز نامه اي
-
-
6/ 30هـ، د
2/ 18 هـ، د
5/ 62
8/ 37 هـ، د
-
از پيش بيني نياز ارزي 1/ 18 ميليون دلار براي توليد 3400 دستگاه ميني بوس مي باشد
15
خودرو سواري
0
-
-
160هـ، د
105هـ، د
376
211هـ،د
-
16
محصولات پتروشيمي
---
-
-
-
-
-
1740هـ،ت
201هـ،ت
نياز ارزي توسط شركت سهامي پتروشيمي ايران تأمين ميشود
17
دخانيات
0
-
-
5/ 13 م، ن
7/ 11 م، ن
34
5/ 13 م، ن
--
توضيح:
هـ.
د: هزار دستگاه – هـ.
ت: هزار تن – م.
م: ميليون متر م.
ل: ميليون ليتر
1) از اين مقدار 80 هزار تن مصرف داخلي و 30 هزار تن صادرات بارزش 39 ميليون دلار خواهد بود.
صفحه3: جدول كالاهاي گروه دوم (ضروري و حساس) ارزش: ميليون دلار
سبد حمايتي مقدار: تن/عدد
رديف
نام كالا
نوع ارز
سهميه ارزي سال 77
برنامه توليد سال 77
پيشنهاد سال 78
ملاحضات
مصوب ميليون دلار
عملكرد ميليون دلار
برنامه
عملكرد
ارزش مورد نياز ميليون دلار
پيش بيني توليد واردات
18
آهن آلات:
مقاطع ساختماني
ورق
لوله
واريز نامه اي
0
0
-
-
-
-
-
-
2825هـ،ت
2694هـ، ت
34هـ،ت
(1)
2474هـ، ت
1551 هـ،ت
22هـ،ت
280
230
50
(2)
3500هـ، ت
2900هـ،ت
50هـ،ت
19
بطري شير
---
-
-
-
-
24/ 0
12 م بطري
-
20
كيسه گوني (پروپيلين)
---
-
-
-
-
-
200 م، ت
21
سيمان
واريز نامه اي
23 م، ت
20
50
23 م، ت
-
22
شيشه
0
-
20
278هـ، ت
-
23
كره خوراكي
0
-
-
5
5
---
20
5
10
24
چاي
0
30
-
65
-
25
65
10
توضيح:
هـ.
د: هزار دستگاه – هـ.
ت: هزار تن – م.
م: ميليون متر م.
ت: ميليون تخته
1) آمار مربوط به توليد ده ماهه اول سال 1377 ميباشد.
2) براي سال 78 صادرات محصولات فولادي حسب نظر ستاد تنظيم بازار 5/ 1 ميليون تن منظور گرديده است.(حدود 375 ميليون دلار ارز آوري خواهد داشت.)
صفحه:1 جدول نحوه قيمت گذاري كالاها و خدمات گروه دوم (ضروري و حساس)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
نوع قيمت گذاري
ملاحظات
تثبيتي
ارشادي
تعادلي
آزاد
1
حبوبات(عدس) (1)
واريزنامه اي
-
-
*
*
2
چادر مشكي (1)
0
-
-
*
*
3
يخچال
0
-
-
-
*
4
تلويزيون
0
-
-
-
*
5
كولرگازي
0
-
-
-
*
6
سيلندرگاز
0
-
-
-
*
7
روغن موتور
0
*
-
-
-
8
باطري خودرو (2)
0
*
-
-
-
9
لوازم يدكي (خودرو، لوازم خانگي، ماشين آلات)
0
-
-
-
*
10
خميرمايه و بهبود دهنده ها
واريز نامه
-
-
-
*
توضيح:
1- در صورتيكه توسط سازمانهاي دولتي وارد شود مشمول قيمت گذاري تعادلي و در ساير موارد آزاد خواهد بود.
2- در اجراي بند ب ماده 30 قانون وصول درآمدها توسط سازمان حمايت قيمت گذاري ميشود.
صفحه:2 جدول نحوه قيمت گذاري كالاها و خدمات گروه دوم (ضروري و حساس)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
نوع قيمت گذاري
ملاحظات
تثبيتي
ارشادي
تعادلي
آزاد
11
محصولات مسي
0
-
-
*
-
12
محصولات آلومينيومي
0
-
-
*
-
13
نخ و الياف
0
-
-
-
*
14
خودرو (وانت و ميني بوس)
0
-
-
*
-
15
خودرو سواري
0
-
-
*
-
16
محصولات پتروشيمي
0
-
-
-
*
17
آهن آلات:
مقاطع ساختماني
ورق
لوله
0
واريزنامه اي
0
0
-
-
-
-
-
-
-
-
-
*
*
*
-
-
-
-
صفحه:3 جدول نحوه قيمت گذاري كالاها و خدمات گروه دوم (ضروري و حساس)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
نوع قيمت گذاري
ملاحظات
تثبيتي
ارشادي
تعادلي
آزاد
17
دخانيات
واريزنامه اي
*
-
-
-
18
بطري شير
-
-
-
*
19
كيسه گوني (پروپيلن)
0
-
-
-
*
20
سيمان
0
-
-
*
-
21
شيشه
0
-
-
-
*
22
كره خوراكي (1)
0
-
-
*
*
23
چاي (1)
0
-
-
-
*
توضيح:
1) در صورتيكه توسط واحدهاي دولتي وارد شود مشمول قيمت گذاري است.
ج : ساير كالاها و خدمات
كالاها و خدمات عمومي
صفحه1: جدول كالاهاي گروه سوم (ساير كالاها و خدمات)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
سهميه ارزي سال 77
برنامه توليد سال 77
پيشنهاد سال 78
ملاحضات
مصوب
عملكرد
برنامه
عملكرد
ارزش مورد نياز
پيش بيني توليد واردات
1
شير و ماست پاستوريزه
-
-
-
-
-
-
2
پنير يارانه اي
-
-
-
-
-
-
3
پياز
-
-
-
1650هـ،ت
1650
-
1650هـ،ت
-
پيش بيني و خريد جهت ذخيره سازي براي تبديل بازار در مواقع ضروري لازم است
4
سيب زميني
-
-
-
3000هـ،ت
3000
-
3000هـ،ت
-
پيش بيني و خريد جهت ذخيره سازي براي تبديل بازار در مواقع ضروري لازم است.
5
پارچه روپوش مدارس
-
-
-
-
-
-
30م، م
-
6
گاز مايع
-
-
-
-
-
-
2000هـ، ت
-
7
چغندر قند
-
-
-
5000م، ت
-
-
6تا7 م، ت
-
8
نيشكر
-
-
-
2 م، ت
-
-
2م، ت
-
توضيح: م، ت: ميليون تن – هـ، ت: هزار تن – م.
م: ميليون متر
صفحه2: جدول كالاهاي گروه سوم (ساير كالاها و خدمات)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
سهميه ارزي سال 77
برنامه توليد سال 77
پيشنهاد سال 78
ملاحضات
مصوب
عملكرد
برنامه
عملكرد
ارزش مورد نياز
پيش بيني توليد واردات
9
برگ سبز چاي
-
-
-
-
270هـ،ت
-
290هـ،ت
10
مواداوليه داخلي شوينده ها
-
-
-
-
-
-
38هـ،ت
10هـ،ت
11
آب
-
-
-
-
-
-
-
طبق قوانين و مقررات
12
برق
-
-
-
-
-
-
-
"
13
تلفن
-
-
-
-
-
-
-
"
14
گازشهري
-
-
-
-
-
-
-
"
15
بنزين
-
-
-
-
-
-
-
"
16
گازوئيل
-
-
-
-
-
-
-
"
17
نفت سفيد
-
-
-
-
-
-
-
"
18
نفت كوره
-
-
-
-
-
-
-
"
توضيح: م،ت: ميليون تن هـ،ت: هزار تن - م،م: ميليون متر
صفحه3: جدول كالاهاي گروه سوم (ساير كالاها و خدمات)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
سهميه ارزي سال 77
برنامه توليد سال 77
پيشنهاد سال 78
ملاحضات
مصوب
عملكرد
برنامه
عملكرد
ارزش مورد نياز
پيش بيني توليد واردات
19
خدمات حمل نقل بار و مسافر
-
-
-
-
-
-
-
طبق قوانين و مقررات
20
خدمات درماني و بيمارستاني
-
-
-
-
-
-
-
"
21
خدمات تشخيص پزشكي
-
-
-
-
-
-
-
"
22
خدمات تصفيه و تبديل شكر به قند
-
-
-
-
-
-
-
"
23
خدمات آسياباني
واريز نامه اي
-
-
-
-
25
-
"
24
خدمات تبديل برگ سبزچاي
-
-
-
-
-
-
-
"
25
خدمات اجاره
-
-
-
-
-
-
-
"
26
خدمات صنفي
-
-
-
-
-
-
-
"
توضيح: م،ت: ميليون تن هـ،ت: هزار تن - م،م: ميليون متر
صفحه:1 جدول نحوه قيمت گذاري كالاها و خدمات گروه سوم (ضروري و حساس)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
نوع قيمت گذاري
ملاحظات
تثبيتي
ارشادي
تعادلي
آزاد
1
-
-
-
-
*
2
-
*
-
-
-
3
-
-
-
-
*
4
-
-
-
-
*
5
-
-
-
-
*
6
-
*
-
-
-
7
-
-
-
-
-
8
-
-
-
-
-
توضيح:
1) محصول واحدهاي دولتي در اجراي بند پ ماده 30 قانون وصول درآمدها توسط سازمان حمايت قيمت گذاري ميشود.
2) خريد به نرخ تضميني انجام ميشود.
صفحه:2 جدول نحوه قيمت گذاري كالاها و خدمات گروه سوم (ضروري و حساس)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
نوع قيمت گذاري
ملاحظات
تثبيتي
ارشادي
تعادلي
آزاد
9
برگ سبز چاي (1)
-
-
-
-
-
10
مواداوليه داخلي شوينده ها
واريزنامه اي
-
-
-
*
11
آب
-
*
-
-
-
12
برق
-
*
-
-
-
13
تلفن
-
*
-
-
-
14
گازشهري
-
*
-
-
-
15
بنزين
-
*
-
-
-
16
گازوئيل
-
*
-
-
-
17
نفت سفيد
-
*
-
-
-
18
نفت كوره
-
*
-
-
-
توضيح:
1) خريد به نرخ تضميني انجام ميشود.
صفحه:3 جدول نحوه قيمت گذاري كالاها و خدمات گروه سوم (ضروري و حساس)
سبد حمايتي
رديف
نام كالا
نوع ارز
نوع قيمت گذاري
ملاحظات
تثبيتي
ارشادي
تعادلي
آزاد
19
خدمات حمل و نقل بار مسافر
-
*
-
*
-
20
خدمات درماني و بيمارستاني (1)
-
*
-
-
-
21
خدمات تشخيص پزشكي
-
*
-
-
-
22
خدمات تصفيه و تبديل شكر
-
*
-
-
-
23
خدمات آسياباني
-
*
-
-
-
24
خدمات تبديل برگ سبزچاي
-
*
-
-
-
25
خدمات اجاره
-
*
-
-
*
26
خدمات صنفي ضروري
-
*
-
-
-
توضيح:
1) محصول واحدهاي دولتي در اجراي بند پ ماده 30 قانون وصول درآمدها توسط سازمان حمايت قيمت گذاري ميشود.
بخش چهارم
جمع بندي نيازهاي ارزي به تفكيك
-بخش چهارم
جمع بندي نيازهاي ارزي به تفكيك
1) جدول نياز ارزي براساس گروه كالائي
2) جدول نياز ارزي به تفكيك دستگاهها
3) جدول نياز ارزي به تفكيك دستگاه ها و نوع ارز
-جدول نياز ارزي به تفكيك گروه كالايي
((سال1378)) واحد: ميليون دلار
رديف
گروه كالا
نوع ارز
-جدول ارز مورد نياز
ملاحظات
شناور
صادراتي سيستم بانكي
واريزنامه اي
در مقابل صادرات (واريز نامه اي)
بدون انتقال ارز
1
كالاهاي اساسي
2817
293
843
---
---
3953
2
كالاهاي حساس و ضروري
0
0
29/ 1995
---
---
29/ 1995
3
ساير كالاها و خدمات
---
---
25
25
جمع كل:
2817
293
29/ 2863
29/ 5973
-جدول نياز ارزي به تفكيك دستگاهها
((سال 1378)) واحد: ميليون دلار
رديف
نام دستگاه
نوع ارز
جمع ارز مورد نياز
شناور
صادراتي سيستم بانكي
واريزنامه اي
در مقابل صادرات (واريز نامه اي)
بدون انتقال ارز
1
وزارت بازرگاني
1590
77
534
---
---
2201
2
وزارت صنايع
396
---
29/ 969
---
---
29/ 1365
3
وزارت جهاد سازندگي
28
---
660
---
---
688
4
وزارت كشاورزي
395
---
25
---
---
420
5
وزارت معادن و فلزات
---
---
664
---
---
664
6
وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي
342
120
11
---
---
473
7
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي
26
21
---
---
---
47
8
وزارت نفت – پتروشيمي
---
---
---
---
---
---
9
وزارت آموزش و پرورش
40
---
---
---
40
10
وزارت نيرو
---
75
---
---
---
75
جمع كل
2817
293
29/ 2863
---
---
29/ 5973
--جدول نياز ارزي به تفكيك دستگاهها و نوع ارز
((سال 1378)) واحد: ميليون دلار
نام دستگاه
كالاهاي اساسي
كالاهاي ضروري حساس
ساير كالاها و خدمات
جمع كل
شناور
صادراتي
واريز نامه اي
جمع
شناور
صادراتي
واريز نامه اي
جمع
شناور
صادراتي
واريز نامه اي
جمع
بازرگاني
1590
77
42
1709
---
---
517
517
---
---
---
---
2226
صنايع
396
---
130
526
---
---
29/814
29/814
---
---
25
25
29/ 1365
جهاد سازندگي
28
---
660
688
---
---
---
---
---
---
---
---
688
كشاورزي
395
---
0
395
---
---
---
---
---
---
---
---
395
ارشاد
26
21
---
47
---
---
---
---
---
---
---
---
47
بهداشت و درمان
342
120
---
473
---
---
---
---
---
---
---
---
473
آموزش و پرورش
40
---
---
40
---
---
---
---
---
---
---
---
40
معادن و فلزات
---
---
---
---
---
---
664
664
---
---
---
---
664
پتروشيمي
---
---
---
---
---
---
---
---
---
---
---
---
---
نيرو
---
75
---
75
---
---
---
---
---
---
---
---
75
جمع:
2817
293
843
3953
0
0
29/ 1995
29/ 1995
---
---
25
25
29/ 5973
بخش پنجم
كنترل و نظارت
الف: نحوه كنترل و نظارت كالاها و خدمات گروه اول
ب: نحوه كنترل و نظارت كالاها و خدمات گروه دوم و سوم به تفكيك كدهاي مربوطه
نظارت و بازرسي
نظارت و بازرسي بر نحوه تأمين، توليد، توزيع، قيمت و ... كالاها و خدمات مشمول سبد حمايتي از اهميت ويژه اي در موفقيت طرح حمايتي دولت برخوردار است.
در طرح نظارتي – كنترلي ارائه شده كليه عواملي كه ميتواند عرضه و يا تقاضاي هر يك از اقلام منتخب را در مراحل مختلف تحت تأثير قرار دهد مورد توجه قرار گرفته است. بدين ترتيب دامنه نظارت و كنترل كالا و خدمات به طور مشخص در 11 شيوه كنترلي مورد توجه قرار گرفته است.
برخي از اقلام بلحاظ ويژگي خاص آن در كليه مراحل نياز به كنترلهاي ويژه دارد، لكن ساير اقلام ب. ت. ب. دلايل انتخاب آن در سبد حمايتي متناسب به نوع توليد، قيمت گذاري و توزيع كنترل خواهد شد انواع نظارت و كنترل سازمان بازرسي به شرح زير تعريف و كدگذاري ميشود.
(1) نظارت بر كليه مراحل واردات كالا و انجام كليه تعهدات قانوني
(2) نظارت بر كليه مراحل ورود موقت كالا
(3) دريافت اطلاعات مربوط به صدور و پيشرفت مراحل مختلف موافقتهاي اصولي از آغاز تا مرحله بهره برداري از وزارتخانه هاي متولي ذيربط.
(4) نظارت بر كليه مراحل تأمين مواداوليه تا نقطه توليد.
(5) نظارت بر تحقق برنامه توليد (كميت، كيفيت، درج شناسنامه) ب. ت. ب. ظرفيتهاي توليد.
(6) نظارت بر كليه مراحل قيمت گذاري كالاها و خدمات و اجراء آن.
(7) نظارت بر توزيع كالا از مرحله موجودي انبار و سردخانه تا مصرف (ميزان كالا، شركتهاي پخش، فروشگاههاي زنجيره اي، شبكه عمده و خرده فروشي، ...)
(8) نظارت بر كليه مراحل كالا برگ اهم از چاپ، توزيع، برگشت، امضاء ، ...
(9) نظارت بر مراحل مختلف يارانه (برنامه ريزي، تأمين، تخصيص و مصرف)
(10) نظارت بر كليه مراحل صادرات كالا و انجام كليه تعهدات قانوني.
(11) رسيدگي به شكايات واصله.
در جدول پيوست دامنه نظارت بر هر يك از كالاها و خدمات سبد حمايتي به طور جداگانه ب. ت. ب. كدهاي يازده گانه فوق مشخص گرديده است.
الف : نحوه كنترل و نظارت كالاها و خدمات گروه اول سبد حمايتي
نحوه كنترل و نظارت كالاها و خدمات گروه اول سبد حمايتي
بدليل اهميت كالاهاي گروه اول و توزيع برخي از آنها در سيستم كالا برگ خانوار، مصارف مشخص و معين و از اين گذشته تخصيص و پرداخت يارانه براي اينگونه كالاها اعمال ضوابط كدهاي مربوط به ترتيب مقرر در جداول كالاهاي مذكور از جهت قيمت گذاري، كنترل و بازرسي الزامي است.
ب : جداول نحوه كنترل و نظارت كالاها و خدمات
گروه دوم و سوم سبد حمايتي به تفكيك كدهاي مربوطه
-جدول نحوه كنترل و نظارت كالاهاي گروه دوم و سوم مشمول سبد حمايتي
صفحه: 1
شماره كد
شرح كد
نام كالاها و خدمات
سازمانهاي ناظر
1
نظارت بر كليه مراحل واردات كالا و انجام كليه تعهدات قانوني
حبوبات(عدس) – چادر مشكي – لوازم يدكي (خودرو، لوازم خانگي، ماشين آلات)- خمير مايه و بهبود دهنده – محصولات مسي – محصولات آلومينيومي – نخ و الياف – محصولات پتروشيمي – آهن آلات (مقاطع ساختماني، ورق، لوله) – پياز – سيب زميني – چغندر قند – كره خوراكي - چاي
- وزارت بازرگاني
- وزارتخانه هاي ذيربط
- بانك مركزي جمهوري اسلامي
- گمرك جمهوري اسلامي ايران
- سازمان بازرسي و نظارت بر قيمت و توزيع كالا و خدمات
2
نظارت بر كليه مراحل ورود موقت كالا
حسب مورد
سازمان بازرسي و نظارت – گمرك جمهوري اسلامي ايران
3
دريافت اطلاعات مربوط به صدور و پيشرفت مراحل مختلف موافقت هاي اصولي از آغاز تا مرحله بهره برداري از وزارتخانه ها و سازمانهاي متولي ذيربط
محصولات مسي- محصولات آلومينيومي – نخ و الياف – آهن آلات (مقاطع ساختماني – ورق – لوله) – كيسه گوني (پروپيلن) - سيمان
همكاري سازمانهاي ذيربط با سازمان بازرسي و نظارت
4
نظارت بر كليه مراحل تأمين مواد اوليه تا نقطه توليد
يخچال – تلويزيون – كولرگازي – روغن موتور – محصولات مسي – محصولات آلومينيومي – نخ و الياف – آهن آلات (مقاطع ساختماني، ورق، لوله) – كيسه گوني (پروپيلن) – مواداوليه داخلي شوينده ها
- وزارتخانه هاي توليدي ذيربط
- سازمان بازرسي و نظارت بر قيمت و توزيع كالا و خدمات
5
نظارت بر تحقق برنامه توليد (كميت، كيفيت، درجه شناسنامه) ب. ت. ب. ظرفيت هاي توليد
حبوبات(عدس) – چادر مشكي- يخچال – تلويزيون – كولرگازي – روغن موتور – باطري خودرو – خمير مايه و بهبود دهنده ها – محصولات مسي – محصولات آلومينيومي – نخ و الياف – خودرو (وانت و ميني بوس) – خودرو سواري – محصولات پتروشيمي – آهن آلات(مقاطع ساختماني، ورق، لوله) – كيسه گوني(پروپيلن) – سيمان – شيشه – كره خوراكي – چاي – شير و ماست پاستوريزه – پنير پاستوريزه – پياز – سيب زميني – نيشكر – برگ سبز چاي – مواد اوليه – داخلي شوينده ها
وزارتخانه توليدي ذيربط حسب مورد (وزارت صنايع – وزارت كشاورزي – وزارت معادن و فلزات – وزارت نفت – وزارت جهاد سازندگي)
6
نظارت بر كليه مراحل قيمت گذاري كالاها و خدمات و اجراء آن
روغن موتور – باطري خودرو – خميرمايه و بهبود دهنده – خودرو(وانت، ميني بوس) – خودروسواري – كيسه گوني(پروپيلن) – سيمان – كره خوراكي – چاي – شير و ماست پاستوريزه – پنير پاستوريزه – نيشكر – برگ سبز چاي – مواداوليه داخلي شوينده ها – آب – برق – تلفن – گاز شهري – بنزين – گازوئيل – نفت سفيد – نفت كوره – خدمات تصفيه و تبديل شكر – خدمات آسياباني – خدمات تبديل برگ سبز چاي
- سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليد كنندگان
- كميسيونهاي نظارت
- وزارتخانه هاي توليدي ذيربط
- سازمان بازرسي و نظارت بر قيمت و توزيع كالا و خدمات
7
نظارت بر توزيع كالا از مرحله موجودي انبار و سردخانه تا مصرف (ميزان كالا – شركتهاي پخش – فروشگاههاي زنجيره اي – شبكه عمده و خرده فروشي - ....)
كره خوراكي – چاي – روغن موتور – خميرمايه و بهبوددهنده ها – كيسه گوني (پروپيلن) – شير و ماست پاستوريزه – پنير پاستوريزه – برگ سبز چاي – مواد اوليه داخلي شوينده ها
سازمان بازرسي و نظارت با هماهنگي دستگاههاي اجرائي ذيربط
8
نظارت بر كليه مراحل كالا برگ اهم از چاپ، توزيع برگشت، امحاء
پنير (در صورتيكه مشمول توزيع كالا برگي قرار گيرد)
وزارت بازرگاني
9
نظارت بر مراحل مختلف يارانه (برنامه ريزي تأمين، تخصيص و مصرف)
چاي – شير پاستوريزه (بخش يارانه اي) – پنير پاستوريزه (در صورتيكه مشمول توزيع كالا برگي باشد)
سازمان برنامه و بودجه – وزارت بازرگاني سازمان حمايت مصرف كنندگان و توليدكنندگان – سازمان بازرسي و نظارت
10
نظارت بر كليه مراحل صادرات كالا و انجام كليه تعهدات قانوني
چاي – حبوبات (عدس) – يخچال – تلويزيون – كولرگازي – روغن موتور – محصولات پتروشيمي – سيمان – پنير پاستوريزه – پياز – سيب زميني
وزارت بازرگاني
گمرك جمهوري اسلامي ايران
بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران
11
رسيدگي به شكايات واصله
حبوبات(عدس) – چادر مشكي- يخچال – تلويزيون – كولرگازي – سيلندرگاز- روغن موتور – باطري خودرو – لوازم يدكي (خودرو، لوازم خانگي، ماشين آلات) – خميرمايه و بهبوددهنده ها – محصولات مسي – محصولات آلومينيومي – نخ والياف – خودرو (وانت – ميني بوس)- خودروسواري – محصولات پتروشيمي – دخانيات – آهن آلات (مقاطع ساختماني ورق – لوله) – بطري شيشه – كيسه گوني (پروپيلن)
سازمان بازرسي و نظارت بر قيمت و توزيع كالا و خدمات تعزيرات حكومتي
مصوب 1378/01/25 هیات وزیران
هیات وزیران در جلسه مورخ 1378/1/25 بنا به پیشنهاد وزارت بازرگانی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در چهارچوب طرح ساماندهی اقتصادی کشور و تائید ستاد اقتصادی دولت و به منظور تامین، توزیع و نظارت بر کالاهایی که در سبد هزینه خانوار نقش اساسی دارند، سیاستهای حمایتی دولت را در زمینه کالا و خدمات ضروری در سال 1378 به شرح زیر تصویب نمود:
4 - به منظور تامین به موقع کالا و خدمات مشمول، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است اعتبارات ارزی و ریالی اقلام مشروح در جداول پیوست را به طور کامل تامین، تخصیص و گشایش اعتبار نماید تا خللی در برنامه زمانبندی تامین و توزیع اقلام مندرج در سبد حمایتی ایجاد نشود.
7 - وزارتخانه های تولیدی مکلفند برنامه تولید سال آتی خ. ر. ب. تفکیک ماهانه و آمار تولیدات تحقق یافته را هر ماهه به وزارت بازرگانی اعلام نمایند تا بر مبنای کمبودهای احتمالی وزارت بازرگانی نسبت به تامین کالا از محل واردات اقدام نماید.
8 - وزارتخانه های ذی ربط تا پایان هفته جاری هرگونه پیشنهاد جابه جایی اقلام کالایی در جداول سه گانه یا افزایش اقلام کالایی و خدمات در هر یک از جداول را کتباً به وزارت بازرگانی اعلام نمایند؛ تا در صورت توافق عیناً مورد اصلاح قرار گیرد؛ در غیر این صورت موضوع برای تعیین تکلیف در دولت مطرح گردد.
4- 11- ردیفهای 1، 3، 4، 5، 10، 25 جدول گروه سوم به صورت آزاد و در چهارچوب دستورالعمل سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولید کنندگان راسا توسط واحدهای تولیدی ذی ربط.
معاون اول رئیس جمهور
1- نقش دولت در تامین عدالت توزیعی در ایران
8- جداول کالاها و خدمات نهایی در سبد حمایتی
تامین اجتماعی و مصون نگهداشتن مردم از آثار خطرات و بالایای طبیعی و شوکهای اقتصادی از جمله اموری است که اکثر دولتها آن را به عنوان یک وظیفه پذیرفته اند و سالیانه درصد بالایی از GNP کشورها به این موضوع اختصاص می یابد. با بررسی هزینه تامین اجتماعی در کشورهای مختلف متوجه می شویم همبستگی مثبتی بین این هزینه ها و درجه توسعه یافتگی کشورها وجود دارد به طوریکه در بعضی از کشورها از جمله فرانسه و هلند تا 20 درصد از GNP صرف ایجاد تامین اجتماعی برای مردم میشود. ایده اصلی تامین اجتماعی این است که با کاربرد مجموعه ای از ابزارها از محرومیت و فقر و آسیب پذیری افراد جلوگیری شود. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، برخورداری آحاد مردم از تامین اجتماعی مورد تاکید قرار گرفته است.
تامین اجتماعی به دو شق قابل تفکیک م. ب.:
1- حمایت 2- ارتقاء. برای مثال ممانعت از کاهش سطح استاندارد زندگی مردم به هنگام بروز قحطی و شوکهای اقتصادی به جنبه حمایتی تامین اجتماعی اشاره دارد و هدف سیاستگزار از اعمال سیاستهای حمایتی ارتقاء سطح استاندارد زندگی نمیباشد بلکه هدف حفظ شرایط زندگی مردم و رفع فقر و محرومیت م. ب.. اما جنبه ارتقائی تامین اجتماعی با اهداف جاه طلبانه سر و کار دارد. کمکهای انتقالی دولت، تهیه و تدارک و توزیع کالاهای اساسی با قیمت های نازل در زمره سیاستهای حمایتی قرار دارند و چنین اقدامی معمولاً در اکثر کشورهای جهان مرسوم است. ایجاد درآمد و قدرت خرید از طریق کمک بهاء مصرفی در زمره برنامه های حمایتی است و افزایش درآمد در زمره برنامه های ارتقاء م. ب..
تداوم برنامه های حمایتی ب. ت. ب. شرایط فعلی اقتصاد ایران اجتناب ناپذیر م. ب.. نتایج و یافته های مطالعات پژوهشی در مورد الگوی مصرف و رفتار مصرفی خانوارهای ایرانی دلالت بر آن دارد که قشرهای کم درآمد در تامین نیازهای اساسی به شدت به اقلام یارانه ای وابسته میباشند. در طرح ساماندهی کشور نسبت به حل معضلات اقتصاد ایران به ویژه در زمینه اشتغال و حفظ قدرت خرید مردم تاکید خاص شده است و بر این اساس دولت می باید برنامه حمایت از قشرهای آسیب پذیر را هم در بودجه های سالیانه و هم در جریان تدوین برنامه سوم مورد عنایت خاص قرار دهد.
تامین و توزیع اقلام اساسی در گرو تامین ارز و یا تامین نهاده های ضروری برای تولید کالاها و خدمات م. ب.. بر این اساس در بسته حمایتی پیشنهادی توجه خاصی نیز به نهاده های تولیدی شده است.
در گزارش پژوهشی تحت عنوان "نقش دولت در تامین عدالت توزیعی" و همچنین در گزارش "جنبه هائی از رفتار مصرفی خانوارها"، اقلام خوراکی و غیرخوراکی اساسی معرفی میشوند. در جداول این دو گزارش سهم اقلام مهم خوراکی در تامین انرژی و پروتئین فرد شاخص، دهک اول، دهک دوم و دهک دهم مشخص شده است. یافته های مطالعات دلالت بر آن دارد که در سال 1375 هر فرد از دهک اول درآمدی، روزانه 47/ 2096 کالری انرژی دریافت داشته و گندم (مشتمل بر نان) به تنهایی 69 درصد از رقم فوق را تامین نموده است. همچنین از مجموع انرژی دریافتی دهک اول، 4/ 65 درصد با مصرف نان، 9/ 6 درصد با مصرف روغن نباتی، 05/ 6 با مصرف قند و شکر، 3/ 5 با مصرف برنج (83/ 4 درصد با مصرف برنج وارداتی)، 19/ 2 درصد با مصرف گوشت (قرمز و سفید)، 69/ 1 درصد با مصرف گوشت قرمز و 06/ 1 درصد با مصرف شیر تامین شده است. همچنین یافته های پژوهشی دلالت بر آن دارد که 9/ 74 درصد از پروتئین دریافتی دهک اول شهری با مصرف گندم (مشتمل بر نان) تامین شده است و در واقع پروتئین دریافتی این دهک منشا نباتی دارد و از طریق نان که کالایی یارانه ای است تامین شده است.
از طرف دیگر با مراجعه به سهم کالا در مخارج دهک اول درآمدی، متوجه می شویم که اقلام فوق از جایگاه ویژه ای برخوردار هستند. برای مثال 4/7 درصد از مخارج دهک اول به گوشت،5/2 درصد به برنج، 4/3 درصد به نان، 9/4 درصد به شیر و فرآورده های آن و تخم مرغ، 3/2 درصد به روغن نباتی، 7/1 درصد به قند و شکر اختصاص یافته است. بنابراین اقلام فوق درصد بالایی از مخارج دهک اول را جذب می نمایند و این در حالی است که قیمت اقلامی همچون نان، قند و شکر، روغن نباتی، برنج وارداتی به دلیل پرداخت یارانه بسیار نازل م. ب. و در صورت حذف یارانه، قیمت آنها به شدت افزایش می یابد و سهم اقلام یارانه ای فوق از کل مخارج خانوار به شدت بیشتر خواهد شد.
علاوه بر اقلام خوراکی، مسکن، سوخت و انرژی، مخارج بهداشت و درمان، حمل و نقل و ارتباطات بخش قابل توجهی از مخارج خانوارها بویژه دهک اول درآمدی را جذب می نماید. برای مثال 36/31 درصد از مخارج دهک اول مربوط به مسکن، اجاره، آب، سوخت و روشنایی م. ب.. حمل و نقل و ارتباطات 18/16 درصد، بهداشت و درمان 06/3 درصد از مخارج دهک اول را جذب نموده است. با مراجعه به سهم دهک های مختلف درآمدی از اقلام مختلف ملاحظه میشود که دهک های درآمدی اول سهم ناچیز و دهک های پردرآمد سهم قابل توجهی از امکانات را به خود اختصاص داده اند. برای مثال از کل مخارج بهداشت و درمان جامعه شهری تنها 7/1 درصد به دهک اول و 79/45 درصد به دهک دهم اختصاص یافته است. همچنین 57/3 درصد از مخارج جاری حمل و نقل مربوط به دهک اول و 51 درصد به دهک دهم اختصاص یافته است.
افزایش قیمت خدمات بهداشتی و درمانی، مسکن، آب و برق و گاز و حمل و نقل و سایر خدمات عمومی، قشرهای کم درآمد را به شدت متاثر می سازد. مسکن و خدمات عمومی از جمله نیازهای اساسی خانوارها میباشند و با افزایش قیمت خدمات مسکن، خانوارها امکان چندانی برای کاهش برخورداری از خدمات مسکن ندارند و بناچار مصرف سایر اقلام همچون آموزش، بهداشت و لوازم خانگی و غیره را کاهش خواهند داد. مسکن، سوخت، انرژی، حمل و نقل و ارتباطات از جمله اقلامی هستند که با تغییر قیمت آنها، قیمت طیف وسیعی از کالاها و خدمات افزایش خواهد یافت. در واقع افزایش قیمت این کالاها و خدمات نه تنها به طور مستقیم خانوارها و بویژه قشرهای کم درآمد را متاثر می سازد، بلکه به طور غیرمستقیم و با افزایش تبعی قیمت سایر کالاها، قدرت خرید آنها را کاهش می دهد.
یافته های فوق دلالت بر آن دارد که حفظ حداقل معیشت خانوارها مستلزم آن است که دولت در تامین، توزیع یارانه ای و کنترل قیمت اقلام خوراکی و غیرخوراکی فوق نظارت تام داشته باشد. در ابتدا اشاره شد که حمایت از قشرهای کم درآمد به اشکال مختلف همچون توزیع اقلام اساسی به قیمت نازل و یا کنترل و تثبیت قیمت آنها امکانپذیر است. قیمت گذاری و تحت مقررات قرار دادن صنایع یکی از مقولات حساس اقتصادی است که تنها در مواردی خاص قابل توجیه است و کاربرد بی رویه آن اثرات ضدانگیزشی به همراه خواهد داشت. دولتها با قیمت گذاری و کنترل صنایع درصدد دستیابی به اهداف رفاهی و تخصیصی میباشند، لذا قیمت گذاری و کنترل می باید براساس قواعد و ملاحظات اقتصادی صورت پذیرد. اساساً قیمت گذاری و کنترل صرفاً در مواردی باید اعمال شود که بازار مورد نظر بسیار وسیع باشد تا منافع نظارت و قیمت گذاری بیش از هزینه های اجرایی آن باشد. در مواردی که بقا و ادامه حمایت قشرهای کم درآمد وابسته به مصرف کالا یا کالاهای خاص باشد، کاربرد قیمت گذاری و کنترل قابل توجیه است. در واقع منظور کالاهای کم کشش یا ارزشهای غذایی بالاست. در بازارهایی که مصرف کننده و تولیدکننده (عرصه کننده) به صورت فیزیکی به هم مرتبط میباشند همچون گاز، آب و برق، قیمت گذاری و کنترل قابل توجیه است.
زمینه دیگری که قیمت گذاری و کنترل توجیه پذیر م. ب. هنگامی است که بازار به صورت انحصاری در اختیار یک یا چند تولیدکننده (عرضه کننده) قرار دارد و موانع ورود به بازار برای سایرین بسیار مرتفع میشود.
علاوه بر این در مواردی که بازار با شکست مواجه شده و واگذاری امور به بازار، تامین کننده اصل تساوی هزینه های اجتماعی و فایده اجتماعی نیست، دخالت دولت در امر قیمت گذاری و کنترل امور قابل توجیه است، زیرا در چنین شرایطی کالاها و خدمات کمتر و یا بیشتر از نیاز جامعه تولید میشوند. وجود آثار خارجی مثبت و منفی، انحصار طبیعی از مصادیق مورد فوق میباشند. تولید و توزیع خدمات عمومی (Public utilities) همچون آب، برق، گاز که سهم قابل توجهی در مخارج خانوارها نیز دارند معمولاً به شکل بازده کاهنده نسبت به مقیاس صورت می پذیرد، لذا قیمت گذاری این قبیل خدمات می باید تحت نظارت دولت باشد. توصیه میشود قیمت گذاری آب، برق، گاز و سایر خدمات عمومی با نظارت و مراقبت نهاده های ذیربط و بویژه نظر کارشناسی سازمان حمایت از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان صورت پذیرد.
نقش دولت در تامین عدالت توزیعی در ایران
کارکرد توزیعی، ناظر به آن دسته از اقدامات و تصمیمات دولت است که توزیع درآمد بین افراد جامعه را متاثر می سازد. این اقدامات شامل دریافت مالیات از گروههای پر درآمد و انتقال آن به قشرهای کم درآمد م. ب.. البته پرداختهای انتقالی دولت ممکن است به صورت نقدی و یا به شکل تامین کالاهای اساسی با قیمت های ارزان باشد. نباید از نظر دور داشت که دولت از طریق برنامه های تخصیصی میتواند بر توزیع درآمد نیز تاثیر گذارد، برای مثال فراهم نمودن آموزش عمومی و تامین مخارج آن از طریق مالیات، علاوه بر اینکه بر توزیع منابع بین بخش خصوصی و عمومی تاثیر می گذارد، توزیع مجددی از درآمد نیز محسوب میشود.
در جداول 1 تا 3 تصویری از عملکرد غذایی و ارزشهای غذایی دریافتی خانوارها برحسب دهکهای مختلف درآمدی در شهر و روستا ارائه شده است. جدول 4 موید آن است که درصد بالایی از انرژی و پروتئین دریافتی دهکهای درآمدی پایین با مصرف اقلامی چون نان، قند و شکر، روغن نباتی، برنج، گوشت، شیر، پنیر خارجی، شیر پاستوریزه، پنیر ایرانی، گوشت مرغ و خروس و تخم مرغ تامین شده است. سهم اقلام فوق در تامین ارنژی [انرژی] دهکهای درآمدی پایین بیش از 90 درصد م. ب.. این اقلام یا در حال حاضر در بسته حمایتی قرار دارند و یا در سالهای نه چندان دور بخشی از سبد حمایتی را تشکیل می دادند.
نکات مطرح شده در فوق بر ضرورت اقدام فعالانه دولت در زمینه تامین، توزیع و نظارت بر توزیع کالاهای اساسی تاکید دارد. به طور خلاصه دلایل این امر عبارتند از:
موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، مدیریت مطالعات و پژوهشهای بازرگانی داخلی - طرح الگوی مصرف توضیح: اطلاعات سایر دهکها در دسترس م. ب. که درصورت لزوم ارائه خواهد شد.
* موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، مدیریت مطالعات و پژوهشهای بازرگانی داخلی - طرح الگوی مصرف (1) مخرج کسر، کل انرژی دریافتی هر دهک درآمدی است. (2) مخرج کسر، کل پروتئین دریافتی هر دهک درآمدی است. ادامه جدول (4):
ماخذ: موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، مدیریت مطالعات و پژوهشهای بازرگانی داخلی، طرح الگوی مصرف
(1)* سهم نان و گندم از دهکهای درآمدی چهارم به بعد کمتر از 5 درصد م. ب.. ادامه جدول (5)
در بخش قبل اشاره شد برای تعیین بسته حمایتی نیاز به ملاکهایی م. ب.. ملاکهای معرفی شده در این گزارش عبارتند از:
4- سهم کالا در تامین پروتئین دهکهای کم درآمد (در مورد اقلام خوراکی)
هر یک از شاخصهای فوق یک اولویت بندی معین از کالاها و خدمات ارائه می دهد لذا استناد به تک تک این ملاکها راه عملی برای تعیین شایستگی نسبی کالاها و خدمات جهت قرار گرفتن در بسته حمایتی نیست. راه عملی این است که ب. ت. ب. برآیند تمامی ملاکهای فوق یک رتبه بندی معقول از کالاها و خدمات ارائه شود. در جدول صفحه بعد رتبه بندی اقلام خوراکی و غیرخوراکی به طور جداگانه ارائه شده است. توضیح اینکه جدول فوق حاوی اقلام کلی و زیر مجموعه های هر یک م. ب. برای مثال در ستون اقلام خوراکی هم فرآورده های شیر و هم ماست، پنیر و کره به طور جداگانه ذکر شده است. علت آن است که هر یک از اقلام زیر مجموعه فرآورده های شیر به لحاظ اهمیت غذایی از جایگاه ویژه ای برخوردار م. ب. و لذا به طور جداگانه ذکر شده اند. همانطور که ملاحظه میشود نان، غلات (مثل برنج) روغن های نباتی، شیر و قند و شکر در راس اقلام خوراکی میباشند. در جدول خوراکی، میوه و سبزیها از رتبه بالایی برخوردار است و علت این امر سهم بالای میوه و سبزیها در مخارج خوراکی و تامین ارزشهای غذایی است. البته میوه از جمله اقلامی است که قیمت و عرضه آن به بازار واگذار شده است و خانوارها بدون برخورداری از حمایت سهم بالایی از مخارج خ. ر. ب. آن اختصاص داده اند و لذا نیازی به حمایت یارانه ای و کنترل قیمت برای این کالا نیست.
حفظ کرامت و عزت انسانها از سیاستهای اساسی دولت جمهوری اسلامی ایران است که در راستای اجرای برنامه های توسعه و سازندگی بر محور تامین و گسترش عدالت اجتماعی و ایجاد امنیت و ثبات اقتصادی و حمایت از اقشار کم درآمد و محروم استوار بوده و دولت خدمتگزار، تدوین برنامه های لازم در جهت تحقق اصول مزبور را در سرلوحه تلاشهای خود قرار داده است.
با عنایت به این مهم که حمایت و تامین ضروریات معیشتی و حفظ قدرت خرید اقشار کم درآمد جامعه یکی از مهمترین اولویتهای برنامه های اقتصادی ریاست محترم جمهوری است و شرایط اقتصادی سالهای پیشین و افزایش غیرمتعارف بهای کالاها و خدمات مصرفی و مایحتاج عمومی فشار قابل توجهی به دارندگان درآمد ثابت و اقشار کم درآمد و محروم وارد نموده و به علت عدم توازن در سیاستهای توزیع ثروتها و درآمدها شاهد جلوه های خشن فقر و فقیرتر شدن این گروه می باشیم و رفع فقر بالفعل و دفع فقر بالقوه در طرح ساماندهی اقتصادی کشور نیز مورد تایید خاص قرار دارد، بنابراین بازنگری در سیاستهای چگونگی تامین و توزیع و قیمت گذاری و کنترل و نظارت بر قیمتها از مهمترین رسالتهای دولت خدمتگزار در این برهه حساس زمانی است.
از این رو طرح پیشنهادی سیاستهای حمایتی دولت در سال 1378 را بر پایه حفظ قدرت خرید و تامین نیاز کالاهای اساسی و ضروری اقشار کم درآمد بر مبنای تعیین آن دسته از کالاها و خدماتی که در سبد هزینه خانوار از ضریب اهمیت قابل توجهی برخوردار م. ب. به صورت سبد حمایتی کالاها و خدمات پیشنهاد میگردد تا دولت در جهت نیل به تحقق اهداف خود امر تامین و توزیع و قیمت گذاری و کنترل قیمت این دسته از کالاها را در چارچوب طرح پیشنهادی در دستور کار خویش قرار دهد.
ب. ت. ب. اینکه رفتار مصرفی دهکهای مختلف درآمدی حاکی از آن است که نظام حمایتی در طول زمان در ثبات وضعیت تامین مواد غذایی و کالاهای ضروری دهکهای درآمدی نقش اساسی دارد، کالاها و خدمات ضروری که حدود 50٪ از شاخص کالاها و خدمات مصرفی کشور را تشکیل می دهد ب. ت. ب. عواملی از قبیل: سهم و ضرائب اهمیت نسبی کالاها و خدمات در سبد هزینه خانوار و دهکهای پایین درآمدی، حساسیت و حاشیه امنیتی کالاها و خدمات از نقطه نظر جامعه، سهم کالا و یا خدمت از نقطه نظر بهداشتی و تغذیه ای در سبد خانوار، تولید انحصاری کالاها و یا خدمات، برقراری تعادل و تنظیم بازار و جلوگیری از نوسانات فصلی تقاضا، تخصیص ارز یارانه ای توسط دولت جهت تامین کالاها و خدمات مزبور، توجه به نهاده های تولید و تامین ارز مورد نیاز آنها، انتخاب گردیده است.
انحصاری بودن عرضه - تاثیر در نرخ سایر کالاها.
- تامین کسری از طریق واردات
- تامین ارز و ریال مورد نیاز
- گشایش اعتبار و خرید به موقع
- تامین نهاده های تولید و استفاده از ظرفیتهای خالی
- تامین کسری نهاده های تولید
- تامین ارز و ریال مورد نیاز برای جبران کسری
7- تاثیرپذیری از نوسانات فصلی، مقطعی و افزایش بی رویه قیمت
از مجموعه کالاهایی که برخی از شرایط فوق را دارند، تعیین قیمت آن دسته از کالاهایی که در بودجه یارانه دولت موثر است و به طور کل دارای آثار مالی بر بودجه عمومی هستند، در شورای اقتصاد و در سایر موارد در ستاد پشتیبانی برنامه تنظیم بازار تصویب و اعلام میگردد.
گروه دوم: در حال حاضر تعداد محدودی از اقلام را شامل میشود. به لحاظ وجود تعادل نسبی در عرضه و تقاضا، ضرورت دخالت مستقیم دولت در قیمت گذاری آنها که کمتر وجود دارد - واحدهای تولیدی ذیربط با اجرای دستورالعمل سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان نسبت به محاسبه قیمت اقدام نموده و با تایید وزارتخانه تولیدی مربوطه به عنوان قیمت ارشادی عمل می نمایند.
گروه سوم: مجموعه کالا و خدماتی است که خارج از فهرست گروههای اول و دوم میباشند و در این مورد کلیه واردکنندگان و واحدهای تولیدی و خدماتی ذیربط براساس دستورالعمل و ضوابط مصوب سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان راساً نسبت به تعیین و اجرای قیمت اقدام می نمایند. صورت عوامل هزینه و قیمت های تعیین شده جهت اطلاع و نظارت کلی به سازمان های حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان و بازرسی و نظارت ارسال میگردد.
قیمتی است که براساس ضوابط و اختیار قیمت گذاری مراجع مشروحه بند الف به طور قطعی تعیین و اعلام میگردد و به صورت ثابت در سراسر کشور لازم الاجراست. کالاهای اساسی و حساس و ضروری در این طبقه قرار دارند.
در برخی مواقع به لحاظ حمایت از تولیدکنندگان یا مصرف کنندگان اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی ضمن عدم دخالت مستقیم دولت در قیمت گذاری، حفظ قیمت مناسب در بازار از طریق کمیته مشترکی از وزارتخانه های تولیدکننده و مصرف کننده و سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان تعیین و اعلام میگردد که به عنوان قیمت توافقی مورد عمل قرار میگیرد، نظیر مرغ و تخم مرغ و پنبه.
قیمتی است که در چارچوب دستورالعمل های سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان، توسط تولیدکنندگان تعیین و با تایید وزارتخانه ذیربط اجرا میشود.
امر قیمت گذاری کالا و خدمات به صورت عام اعم از وارداتی و تولید داخلی، براساس اساسنامه قانونی مصوب شورای انقلاب از وظایف سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان تعیین شده که در چارچوب ضوابط مجمع عمومی با تصویب هیات تعیین و تثبیت قیمتها که نمایندگان مجمع عمومی هستند صورت میگیرد. بدلیل شرایط ویژه اقتصادی در سنوات اخیر به جزکالاهای وارداتی با ارز شناور و صادراتی سیستم بانکی که راساً در چارچوب ضوابط مصوب توسط سازمان مذکور اعلام قیمت میشود در مورد سایر کالاهای تولیدی و وارداتی که در فهرست گروه اول قرار دارند یا مشمول درآمد یا یارانه میباشند به ترتیب پس از تصویب نهایی ستاد پشتیبانی برنامه تنظیم بازار یا شورای اقتصاد اعلام میگردد.
از جمله در اجرای بند ب ماده 30 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین افزایش نرخ تولیدات و تعرفه خدمات در دستگاهها، موسسات و شرکتهای دولتی با بررسی سازمان حمایت و تصویب شورای اقتصاد انجام میشود فهرست شرکتهای دولتی مشمول این بند در بخش ضمائم آمده است.
براساس قانون نظام صنفی، تشخیص اولویت و تعیین قیمت کالا و خدماتی که توسط واحدهای صنفی تولید یا عرضه میگردد به عهده کمیسیون های نظارت محول شده که در کلیه شهرهای کشور تشکیل و اقدام می نمایند.
نظارت و بازرسی بر نحوه تامین، تولید، توزیع، قیمت و. .. کالاها و خدمات مشمول سبد حمایتی از اهمیت ویژه ای در موفقیت طرح حمایتی دولت برخوردار است.
در طرح نظارتی - کنترلی ارائه شده کلیه عواملی که میتواند عرضه و یا تقاضای هر یک از اقلام منتخب را در مراحل مختلف تحت تاثیر قرار دهد مورد توجه قرار گرفته است. بدین ترتیب دامنه نظارت و کنترل کالا و خدمات به طور مشخص در 11 شیوه کنترلی مورد توجه قرار گرفته است.
برخی از اقلام به لحاظ ویژگی خاص آن در کلیه مراحل نیاز به کنترلهای ویژه دارد، لکن سایر اقلام ب. ت. ب. دلایل انتخاب آن در سبد حمایتی متناسب به نوع تولید، قیمت گذاری و توزیع کنترل خواهد شد انواع نظارت و کنترل سازمان بازرسی به شرح زیر تعریف و کدگذاری میشود.
(4) نظارت بر کلیه مراحل تامین مواداولیه تا نقطه تولید.
(8) نظارت برکلیه مراحل کالابرگ اهم از چاپ، توزیع، برگشت، امضا و. ..
(9) نظارت بر مراحل مختلف یارانه (برنامه ریزی، تامین، تخصیص و مصرف)
* ش: ارز شناور * ص: ارز صادراتی سیستم بانکی * و: ارز واریز نامه ای (1): ارقام مشمول بر مبنای آمارهای موجود در بانک مرکزی منظور شده و برای آگاهی بیشتر از نقش کالاها در سبد مصرفی خانوارها به ضمائم پژوهشی رجوع شود. (2): مورد عرضه شرکت پشتیبانی امور دام ** حداقل اعتبار مورد نیاز ریالی براساس جداول گردش نقدیندگی و توجه به دوره گردش کالا طی سال م. ب..
* ش: ارز شناور * ص: ارز صادراتی سیستم بانکی * و: ارز واریز نامه ای م: میلیون ع: عدد یا دستگاه ** حداقل اعتبار مورد نیاز ریالی براساس جداول گردش نقدیندگی و ب. ت. ب. دوره گردش کالا طی سال م. ب..
* ش: ارز شناور * ص: ارز صادراتی سیستم بانکی * و: ارز واریز نامه ای م: میلیون ت: تعادلی ی: یارانه ای ک: کیلو ** حداقل اعتبار مورد نیاز ریالی براساس جداول گردش نقدیندگی و توجه به دوره گردش کالا طی سال م. ب.. *** یارانه شیرخشک برای 5/ 6 میلیون قوطی م. ب..
* براساس قانون نظام صنفی توسط کمیسیونهای نظارت تعیین میگردد. ** حداقل اعتبار مورد نیاز ریالی براساس جداول گردش نقدیندگی و توجه به دوره گردش کالا طی سال م. ب..
م: میلیون ش: شورا ** حداقل اعتبار مورد نیاز ریالی براساس جداول گردش نقدیندگی و ب. ت. ب. دوره گردش کالا طی سال م. ب.. * محصولات پتروشیمی به شرح جدول پیوست م. ب..
3-1- شکر: واردات شکر برای بخش صنف و صنعت در مقابل صادرات محصولات خود آزاد است(ارز حاصل از صادرات) سفید 250 واردات شکر خام 500 *** 3-2- به جای شکر بخش تنظیم بازار تعداد 4 قطعه کالابرگ قند و شکر با قیمت تعادلی به منظور حمایت از خانوار اعلام گردد. 4-1- روغن: واردات روغن خام توسط صادرکنندگان به عنوان مواداولیه محصولات خود مجاز خواهد بود.(ارز حاصل از صادرات) 9-1- مواداولیه کاغذ مطبوعات با فرض تولید 30000 تن، داخله (کاغذ مازندران) 2-1- پیشنهاد جلسه برای توزیع اضافی یک کالا برگ تعادلی برنج برای خانوار اضافه بر ارقام پیش بینی در جدول است که در این صورت مقادیر پیشنهادی 180 هزار تن واردات افزایش خواهد یافت.
آرد و نان به عنوان مشتقات گندم مشمول تعزیرات خاص م. ب.
توضیح 1: گوشت مرغ وارداتی از طرف ارگانهای وابسته به دولت قیمت گذاری میشود ولی اگر توسط سایر بخشها و به صورت واریزنامه ای وارد گردد مشمول قیمت گذاری نخواهد بود.
* ارز مورد نیاز بابت مواد بسته بندی و جنبی جمعاً حدود 28 میلیون دلار م. ب.. ** کاهش یارانه شکر به دلیل عرضه تعادلی و تنظیم بازار م. ب.. *** در سال 1377 در جداول یارانه مصوب نیز ذخیره یارانه منظور گردیده است. - تفاوت هر یک از مقادیر برنج و روغن تا سقف 800 هزار تن در جدول فوق در طرح سبد حمایتی با نرخ ارز شناور به قیمت تعادلی عرضه میشود. **** رقم 78 میلیون دلار برای واردات گوشت قرمز جهت توزیع در سیستم سهمیه بندی م. ب..
ارز مورد نیاز برای ورود 20 هزار تن عدس م. ب.
مبلغ 4/ 2 میلیون دلار مربوط به تولید م. ب.
توضیح:
ه-.
د: هزار دستگاه - ه-.
ت: هزار تن - م.
م: میلیون متر م.
ل: میلیون لیتر
از پیش بینی نیاز ارزی 1/ 18 میلیون دلار برای تولید 3400 دستگاه مینی بوس م. ب.
نیاز ارزی توسط شرکت سهامی پتروشیمی ایران تامین میشود
توضیح:
ه-.
د: هزار دستگاه - ه-.
ت: هزار تن - م.
م: میلیون متر م.
ل: میلیون لیتر 1) از این مقدار 80 هزار تن مصرف داخلی و 30 هزار تن صادرات بارزش 39 میلیون دلار خواهد بود.
توضیح:
ه-.
د: هزار دستگاه - ه-.
ت: هزار تن - م.
م: میلیون متر م.
ت: میلیون تخته 1) آمار مربوط به تولید ده ماهه اول سال 1377 م. ب..
2) برای سال 78 صادرات محصولات فولادی حسب نظر ستاد تنظیم بازار 5/ 1 میلیون تن منظور گردیده است.(حدود 375 میلیون دلار ارز آوری خواهد داشت.)
توضیح: م، ت: میلیون تن - ه-، ت: هزار تن - م.
م: میلیون متر
نظارت بر کلیه مراحل تامین مواد اولیه تا نقطه تولید
سازمان بازرسی و نظارت با هماهنگی دستگاههای اجرایی ذیربط
نظارت بر مراحل مختلف یارانه (برنامه ریزی تامین، تخصیص و مصرف)
دریافت فایل پیدیاف
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
