نکتهٔ فقهی: تعریف تقلید (تقلید ابتدایی)

تقلید ابتدایی، مقابل تقلید استمراری و به معنای تقلید کردن شخصی است که تازه بالغ شده و یا از زمان بلوغ تا کنون تقلید نکرده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تقلید ابتدایی به معنای تقلید کردن شخصی است که تازه بالغ شده یا از زمان بلوغ تا کنون تقلید نکرده است و در مقابل تقلید استمراری قرار می‌گیرد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

«یشترط فی المجتهد امور: البلوغ، و العقل، و الایمان، و العدالة، و الرجولیّة، و الحرّیّة - علی‌ قول - و کونه مجتهداً مطلقاً، فلا یجوز تقلید المتجزّئ، و الحیاة، فلا یجوز تقلید المیّت ابتداءً، نعم یجوز البقاء کما مرّ، و ان یکون اعلم فلا یجوز علی الاحوط تقلید المفضول مع التمکّن من الافضل، و ان لا یکون متولّداً من الزنا، و ان لا یکون مقبلاً علی الدنیا و طالباً لها، مکبّاً علیها، مجدّاً فی تحصیلها، ففی الخبر: «من کان من الفقهاء صائناً لنفسه، حافظاً لدینه، مخالفاً لهواه مطیعاً لامر مولاه فللعوامّ ان یقلّدوه.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مجتهدی که از او تقلید می‌شود باید دارای شرایطی از جمله بلوغ، عقل، ایمان، عدالت، رجولیت، حریت، اجتهاد مطلق، حیات و اعلمیت باشد و متولد از زنا نباشد و به دنیا اقبال نداشته باشد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

امام خمینی در تعلیقات خویش بر عروه، درباره شرط اجتهاد مطلق، جواز تقلید از مجتهد متجزی در آنچه که در آن مجتهد است را پذیرفته و می‌نویسند: «الظاهر جواز تقلیده فیما اجتهد فیه» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تقلید از مجتهد متجزی در آنچه که در آن مجتهد است، جایز است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

همچنین عدم جواز تقلید از مفضول را مقید به اختلاف فتوای مجتهد افضل با مفضول دانسته و مرقوم می‌دارند: «مع اختلاف فتواه فتوی المفضول.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عدم جواز تقلید از مجتهد مفضول مقید به اختلاف فتوای مجتهد افضل با مفضول است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

تقلید ابتدایی از مجتهد مرده نزد مشهور اصولیان جایز نیست. اخباریان و برخی اصولیان، آن را جایز دانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تقلید ابتدایی از مجتهد مرده نزد مشهور اصولیان جایز نیست، اما اخباریان و برخی اصولیان آن را جایز دانسته‌اند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

عالمان امامی به طور مطلق به عدم جواز تقلید ابتدایی اعتقاد دارند، تا آن جا که در این باره ادعای اجماع و نفی خلاف نموده‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عالمان امامی به طور مطلق به عدم جواز تقلید ابتدایی از میت اعتقاد دارند و در این باره ادعای اجماع و نفی خلاف نموده‌اند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

«لا یجوز تقلید المیت ابتداءً. نعم یجوز البقاء علی تقلیده بعد تحقّقه بالعمل ببعض المسائل مطلقاً، ولو فی المسائل التی لم یعمل بها علی الظاهر.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بقا بر تقلید میت بعد از تحقق آن، به اینکه به بعض مسائل عمل کرده باشد، در تمام مسائل حتی در مسائلی که عمل نکرده، جایز است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

عالمان اهل سنت به جواز تقلید ابتدایی اعتقاد دارند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عالمان اهل سنت به جواز تقلید ابتدایی از میت اعتقاد دارند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

برخی میان وجود مجتهد زنده و عدم وجود او تفصیل داده و در مورد اول، تقلید ابتدایی را غیرجایز و در مورد دوم، جایز دانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی میان وجود مجتهد زنده و عدم وجود او تفصیل داده و در مورد اول، تقلید ابتدایی را غیرجایز و در مورد دوم، جایز دانسته‌اند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

ـــ تقلید ابتدایی به تقلید از مجتهد مرده ، بدون پیشینه‌ی تقلید از او در زمان حیاتش اطلاق می شود. از آن در باب اجتهاد و تقلید سخن گفته شده است. ـــ تقلید ابتدایی به تقلیدِ در احکام شرعی برای اولین بار می گویند.

تعریف تقلید در تحریرالوسیله چنین آمده است: «التقلید هو العمل‌ مستنداً الی فتوی فقیه معیّن» یعنی تقلید، عمل کردن به استناد فتوای فقیه معیّن است؛ و تقلید ابتدایی، مقابل تقلید استمراری و به معنای تقلید کردن شخصی است که تازه بالغ شده و یا از زمان بلوغ تا کنون تقلید نکرده است. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۳، المقدمة، مسالة ۲

مجتهدی که از او تقلید می‌شود علاوه بر قوه اجتهاد و فقاهت شرایط دیگری هم باید داشته باشد. همچنین عدم جواز تقلید از مفضول را مقید به اختلاف فتوای مجتهد افضل با مفضول دانسته و مرقوم می‌دارند: «مع اختلاف فتواه فتوی المفضول.» و شرط عدم اقبال به دنیا را «علی الاحوط» پذیرفته‌اند. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۴، العروة الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی، ج۱، ص۶، مسالة ۲۲

ـــ تقلید ابتدایی از مجتهد مرده نزد مشهور اصولیان جایز نیست. اخباریان و برخی اصولیان، آن را جایز دانسته‌اند. ـــ دانشمندان اسلامی در این مسئله که آیا تقلید ابتدایی از مجتهد میت جایز است یا نه، اختلاف دارند. برخی از نظریات آنان چنین است. ۳. ۱ - علمای امامیه ۱. نعم یجوز البقاء علی تقلیده بعد تحقّقه بالعمل ببعض المسائل مطلقاً، ولو فی المسائل التی لم یعمل بها علی الظاهر.» یعنی: تقلید میّت ابتداءً جایز نیست. البته بقا بر تقلید میّت بعد از تحقق آن - به اینکه به بعض مسائل عمل کرده باشد - در تمام مسائل حتی در مسائلی که عمل‌نکرده، ظاهراً جایز است و می‌تواند به مجتهد زنده اعلم رجوع کند و احتیاط (مستحب) رجوع نمودن به او است. ۳. ۲ - علمای عامه ۲. عالمان اهل سنت به جواز تقلید ابتدایی اعتقاد دارند. ۳. ۳ - وجود مجتهد زنده و عدم وجود آن ۳. برخی میان وجود مجتهد زنده و عدم وجود او تفصیل داده و در مورد اول، تقلید ابتدایی را غیرجایز و در مورد دوم، جایز دانسته‌اند. البته این تفصیل را نمی‌توان قول سوم (در عرض دو قول دیگر) دانست، زیرا فرض قائلین به عدم جواز (قول اوّل) چنان که در بعضی از کلمات آنها به آن تصریح شده - در جایی است که مجتهد زنده وجود داشته باشد. منبع: جامع الشتات، ج۴، ص۴۶۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵، المقدمة، مسالة ۱۳ · حسین، ص۱۴۷

هر چند که تقلید ابتدایی در مورد تقلید از مجتهد حی و مجتهد میت ، هر دو، تصور می‌شود، اما مباحث اصولی ، درباره تقلید ابتدایی از مجتهد میت طرح شده است. منبع: محمد حسین، ص۴۲۳