آیین‌نامه اجرایی برگزاری انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا مصوب 1404/06/09

در این آیین نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند: ۱ـ قانون: قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران و دهیاران مصوب ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی. ۲ـ شورا/شوراهای اسلامی/شوراهای کشور: شوراهای اسلامی شهر و روستا. ۳ـ سامانه/سامانه انتخابات: سامانه جامع انتخابات وزارت کشور که در آن تمامی فرایندهای انتخابات به صورت الکترونیکی انجام می شود. ۴ـ امضای الکترونیک: هر نوع علامت منضم شده یا به نحو منطقی متصل شده به «داده پیام» که برای شناسایی امضاکننده «داده پیام» مورد استفاده قرار می گیرد. ۵ ـ دستگاه های اجرایی: دستگاه های اجرایی موضوع ماده (۵) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶. ۶ ـ احزاب و جبهه های سیاسی: احزاب و جبهه های سیاسی کشور که دارای مجوز رسمی فعالیت از کمیسیون احزاب موضوع ماده (۱۰) قانون نحوه فعالیت احزاب و گروه های سیاسی مصوب ۱۳۹۴ هستند.

اولین جلسه رسمی شورا در تاریخ مندرج در تبصره (۱) ماده (۳) قانون تشکیل خواهد شد.

هر یک از شهرها و روستاهای موضوع ماده (۱۲) قانون به عنوان یک حوزه انتخابیه محسوب می شوند.

در صورتی که تعداد داوطلبان یک حوزه انتخابیه شهری یا روستایی برای تشکیل شورا برابر یا کمتر از تعداد اعضای اصلی باشد، انتخابات در آن حوزه برگزار نخواهد شد.

سرپرست بخشداری به جای بخشدار و سرپرست فرمانداری نیز به جای فرماندار خواهد بود.

در صورتی که همزمان با برگزاری انتخابات شوراها، انتخابات دیگری نیز برگزار شود، به تشخیص و دستور وزارت کشور برای هر یک از انتخابات یک شعبه ثبت نام و اخذ رأی و حتی الامکان با اعضای واحد و با صندوق های مجزا در نظر گرفته خواهد شد.

اخذ رأی در روز جمعه انجام می شود و مدت زمان آن حداقل (۱۰) ساعت خواهد بود.

احزاب و جبهه های سیاسی می توانند در شهرهای بیش از (۵۰۰) هزار نفر جمعیت، فهرست انتخاباتی ارائه کنند.

دبیرکل یا بالاترین مقام مسئول احزاب و جبهه های سیاسی، قائم مقام یا رئیس شورای مرکزی حزب در کشور یا استان که قصد ارائه فهرست انتخاباتی دارد، موظف است ظرف یک هفته پس از ثبت نام از داوطلبان، از طریق سامانه اقدام به معرفی نماینده تام الاختیار خود به ستاد انتخابات کشور کند. معرفی نامه باید به صورت مکتوب با سربرگ رسمی و مهر و امضای دبیرکل یا بالاترین مقام مسئول احزاب و جبهه های سیاسی، قائم مقام یا رئیس شورای مرکزی حزب در کشور یا استان باشد و در سامانه ثبت و بارگذاری شود.

هیئت های اجرایی مکلفند حداکثر ظرف (۴۸) ساعت پس از دریافت فهرست ها از طریق سامانه انتخابات نسبت به بررسی آنها بر اساس شاخص های زیر اقدام و تأیید یا رد آنها را در سامانه ثبت کنند: ۱ـ صحت تأییدیه اعضای یک فهرست جهت حضور در آن فهرست. ۲ـ عدم عضویت یک فرد در بیش از یک فهرست. ۳ـ به حد نصاب رسیدن فهرست به میزان حداقل دو سوم کرسی های مورد نیاز آن حوزه. ۴ـ عدم تکرار نام نامزد در یک فهرست. ۵ ـ عدم استفاده از عناوین یا عنوان غیرمجاز برای فهرست. ۶ ـ عدم حضور داوطلبان فاقد صلاحیت در فهرست.

پس از تأیید فهرست توسط هیئت اجرایی، نام فهرست و اعضای آن در آگهی اسامی نامزدهای حوزه انتخابیه درج می شود.

در صورت عدم تأیید فهرست توسط هیئت اجرایی، مراتب از طریق فرمانداری به اطلاع نماینده تام الاختیار حزب یا جبهه مربوطه می رسد تا ظرف (۲۴) ساعت نسبت به رفع نواقص اعلامی اقدام کند. در غیر این صورت مراتب جهت تعیین تکلیف به هیئت نظارت استان ارسال می شود و آن هیئت موظف است ظرف (۴۸) ساعت نظر نهایی خ. ر. ب. هیئت اجرایی مربوطه اعلام کند. نظر هیئت نظارت استان، قطعی و لازم الاجرا است و امکان اعتراض به آن وجود ندارد. در صورت تأیید، مراتب به هیئت اجرایی اعلام می شود و فهرست مربوطه وارد آگهی اسامی نامزدها می شود.

حضور نامزدها در یک فهرست منوط به عضویت آنها در آن حزب یا جبهه نیست.

ثبت فهرست در سامانه انتخابات و یا تحویل فهرست به هیئت های اجرایی توسط نمایندگان تام الاختیار احزاب و جبهه های سیاسی به منزله تأیید نهایی و قطعی فهرست توسط دبیرکل یا بالاترین مقام مسئول حزب یا جبهه سیاسی، قائم مقام یا رئیس شورای مرکزی حزب موصوف است. تغییر و افزایش اعضای فهرست های انتخاباتی پس از ثبت نهایی در صورتی امکانپذیر است که اسامی اضافه شده برای تکمیل فهرست انتخاباتی ناقص، جایگزینی عضو فوتی یا سلب صلاحیت شده (موضوع تبصره بند (الف) ماده (۶۴) قانون)، انصراف از حضور در فهرست در مهلت قانونی و سایر موارد مذکور در تبصره (۲) ماده (۲۱) قانون باشد.

در صورت فوت، سلب صلاحیت یا انصراف یکی از اعضای فهرست به نحوی که در ماده (۲۱) قانون ذکر شده، فرماندار مکلف است بلافاصله تعداد و اسامی عضو یا اعضای حذف شده را به اطلاع نماینده تام الاختیار حزب یا جبهه سیاسی مربوطه برساند. در این صورت نماینده تام الاختیار حزب یا جبهه سیاسی می تواند ظرف (۴۸) ساعت پس از اطلاع از انصراف یا حذف افراد فهرست خود، اقدام به معرفی عضو یا اعضای جدید با رعایت تبصره های ماده (۱۴) این آیین نامه کند. در این شرایط هیئت اجرایی باید ظرف (۲۴) ساعت بررسی های لازم در این خصوص را انجام دهد.

هر فهرست باید یک عنوان انتخاباتی داشته باشد. عنوان هر فهرست باید متناسب با اهداف و رویکردهای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و اجرایی آن حزب یا جبهه ارائه کننده آن باشد. براساس تبصره ماده (۴) آیین نامه اجرایی ماده (۱۳) قانون نحوه فعالیت احزاب و جبهه های سیاسی موضوع تصویب نامه شماره ۲۲۰۳۶/ت۵۴۴۶۴هـ ، ب. ت. ب. اینکه آن دسته از ائتلاف هایی که فعالیت استانی و شهرستانی می کنند، تنها مجاز به استفاده از عنوان حزب و یا ائتلاف مربوط هستند، عناوین انتخاباتی فهرست های احزاب و جبهه های سیاسی سایر حوزه های انتخابیه نیز باید یکسان باشد. چنانچه عنوان فهرست، متفاوت از اهداف حزب یا جبهه ارائه کننده آن فهرست باشد، عنوان مزبور باید با رعایت تبصره (۴) ماده (۲) قانون نحوه فعالیت احزاب و گروه های سیاسی مصوب ۱۳۹۴ به تأیید هیئت اجرایی مربوطه برسد.

بالاترین مقام حزب یا جبهه سیاسی و یا نماینده تام الاختیار ایشان در کشور می تواند به منظور پیگیری اموری همچون تبلیغات انتخاباتی فهرست احزاب و جبهه های سیاسی، معرفی، صدور کارت نمایندگان فهرست در شعب اخذ رأی و نظایر آن، برای هر حوزه انتخابیه یک نفر نماینده ویژه به هیئت اجرایی معرفی کند. سازوکار معرفی نمایندگان ویژه احزاب و جبهه های سیاسی توسط وزارت کشور تعیین و اعلام می شود.

به منظور جلوگیری از تخلفات و خطاهای احتمالی و نیز تسهیل در شمارش آراء و امر نظارت، حفظ آرای واقعی مردم و جلوگیری از تضییع حقوق نامزدها، وزارت کشور برای هر نامزد انتخابات اعم از منفرد یا عضوی از یک فهرست یک شناسه منحصر به فرد تخصیص می دهد. هر فهرست نیز به صورت مستقل دارای یک شناسه است. اختصاص شناسه به نامزدها و فهرست ها توسط سامانه انتخابات انجام می پذیرد و از طریق فرمانداران و بخشداران در اختیار احزاب، جبهه ها و نامزدها قرار می گیرد.

در رأی گیری دستی، اصل بر نوشتن “نام و نام خانوادگی” نامزدها به همراه “شناسه” آنها در تعرفه اخذ رأی است. لیکن در صورت نوشتن یکی از موارد مذکور نیز رأی صحیح بوده و باید به نام فرد، شمارش شود. اخذ رأی در انتخابات تمام الکترونیک با ثبت شناسه نامزدها و فهرست در صندوق اخذ رأی الکترونیکی صورت می پذیرد.

چنانچه آرای ریخته شده به صندوق به علت تشابه اسمی نامزدهای انتخاباتی به هیچ وجه قابل تشخیص و تفکیک نباشد، به نسبت آرای نامزدهای دارای تشابه اسمی در آن صندوق میان آنان تقسیم می شود و در مورد رأی یا آرای باقی مانده غیرقابل تقسیم، به حکم قرعه عمل می شود.

چنانچه نامزد ب. غ. از نام و نام خانوادگی مندرج در شناسنامه به نام دیگری نـیز مشهور باشد کـه آن را در پـرسشنامه اعلام داوطلـبی قید کرده است و مورد تأیید هیئت اجرایی نیز باشد، فرماندار یا بخشدار حوزه انتخابیه موظف است یک نام دیگر نامزد را نیز به عنوان اشتهار در آگهی اسامی نامزدها قید کند. در صورت تشابه اسمی، تبصره (۱) ماده (۲۰) این آیین نامه لازم الاتباع خواهد بود.

در اجرای ماده (۲۴) قانون، سهم هر فهرست انتخاباتی و نامزد منفرد از کرسی های اصلی آن حوزه انتخابیه در شهرهای بیش از (۵۰۰) هزار نفر جمعیت با شرایط زیر تعیین می شود: ۱ـ آرای هر نامزد عضو فهرست انتخاباتی از مجموع آرای انفرادی به علاوه آرایی که از فهرست کسب کرده است، حاصل می شود. ۲ـ مجموع آرای نامزدهای یک فهرست کل آرای آن فهرست محسوب می شود. ۳ـ آرای هر نامزد منفرد برابر با آرای مکتسبه ایشان است. ۴ـ آرای صحیح حوزه انتخابیه، مجموع بندهای (۱) و (۳) این ماده است. ۵ ـ سهم تعداد کرسی های هر فهرست از تقسیم کل آرای آن فهرست بر کل آرای صحیح مأخوذه ضربدر تعداد کرسی های مورد نیاز آن حوزه انتخابیه به دست می آید. ۶ ـ سهم تعداد کرسی های نامزدهای منفرد از تقسیم آرای مکتسبه تمامی نامزدهای منفرد بر کل آرای صحیح مأخوذه آن حوزه انتخابیه ضربدر تعداد کرسی های مورد نیاز آن حوزه به دست می آید.

در صورت تساوی آراء در حوزه های انتخابیه بیش از (۵۰۰) هزار نفر جمعیت، قرعه تعیین کننده است. قرعه کشی بلافاصله در هیئت اجرایی و با حضور نمایندگان هیئت نظارت شهرستان و نامزدهای ذی نفع یا نمایندگان آنها و نماینده فهرستی که آراء آنها مساوی شده است، برگزار می شود.

در اجرای بند (۱) ماده (۲۵) قانون، اعضای علی البدل حوزه های انتخابیه بالای (۵۰۰) هزار نفر جمعیت به شرح زیر است: ۱ـ شوراهای دارای (۱۱) نفر عضو اصلی، (۶) نفر علی البدل. ۲ـ شوراهای دارای (۱۳) نفر عضو اصلی، (۷) نفر علی البدل. ۳ـ شوراهای دارای (۱۵) نفر عضو اصلی، (۸) نفر علی البدل. ۴ـ شورای شهر تهران، (۲۱) نفر عضو اصلی، (۱۱) نفر علی البدل.

در صورتی که منتخبان یک حوزه انتخابیه تماماً از یک فهرست انتخاباتی و یا تماماً منفرد باشند، اعضای علی البدل مورد نیاز آن حوزه انتخابیه صرفاً از نامزدهای منفرد به ترتیب بیشترین آراء انتخاب خواهند شد.

در اجرای بند (۳) ماده (۲۵) قانون، در صورت فوت، استعفاء یا سلب عضویت یک یا چند نفر از منتخبین شورای اسلامی، جایگزین فرد مذکور به شرح زیر به عنوان عضو علی البدل تعیین می شود: ۱ـ چنانچه فرد مستعفی، سلب عضویت شده یا فوتی، عضو فهرست انتخاباتی باشد، فرد جایگزین و علی البدل ایشان باید عضو همان فهرست به ترتیب بالاترین رأی باشد. در غیر این صورت نامزد عضو فهرست های دیگر یا نامزد منفردی که بالاترین رأی را کسب کرده، جایگزین می شود. ۲ـ ( ) چنانچه فرد مستعفی، سلب عضویت شده یا فوتی، جزء نامزدهای منفرد باشد، جایگزین و علی البدل ایشان نامزد منفردی است که بالاترین رأی را کسب کرده است. در صورت عدم وجود نامزد منفرد، و فردی که در این فهرست ها بیشترین رأی را کسب کرده است به عنوان عضو علی البدل برگزیده می شود.

فرمانداران و بخشداران موظفند، آگهی اسامی نامزدها را که حاوی نام و نام خانوادگی تمامی نامزدها، شناسه آنها و فهرست عناوین انتخاباتی احزاب و جبهه های سیاسی به انضمام نام اعضای هر فهرست با شناسه آنها است از سامانه انتخابات اخذ و در موعد مقرر منتشر و در شعب اخذ رأی اطلاع رسانی کنند.

در اجرای ماده (۵۶) قانون، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران در کلیه مراحل انتخابات، مکلف به ایجاد نظم و جلوگیری از بی قانونی است و باید ضمن عدم دخالت در امور اجرایی و نظارت و در راستای برقراری نظم انتخاباتی با مجریان و ناظران همکاری کند و حسب درخواست فرمانداران و بخشداران نیروهای خود را در اختیار آنان قرار دهد.

در انتخابات میان دوره ای شوراهای اسلامی، در هر حوزه فقط کسانی حق رأی دارند که در انتخابات قبلی آن دوره در همان حوزه رأی داده باشند یا در هیچ حوزه ای رأی نداده باشند. رعایت بند (ج) ماده (۳۶) قانون و تبصره آن نیز برای حوزه های انتخابیه با جمعیت زیر (۱۰۰) هزار نفر جمعیت الزامی است.

بخشدار یا فرماندار موظف است به محض اطلاع از توقف یا ابطال انتخابات، مراتب را به ستاد انتخابات کشور اعلام کند.

مجلس شورای اسلامی حداقل شش ماه پیش از تشکیل هیئت اجرایی مرکزی به استناد ماده (۶۹) قانون، اعضای هیئت مرکزی نظارت بر انتخابات را با ذکر سمت ایشان در هیئت، به وزارت کشور معرفی می کند.

چگونگی محاسبه حق الزحمه مستخدمان دولت که در اجرای ماده (۹۰) قانون، از زمان صدور دستور آغاز انتخابات تا انتهای برگزاری انتخابات، با وزارت کشور، استانداری ها، فرمانداری ها، بخشداری ها، هیئت های اجرایی و هیئت های نظارت همکاری می کنند به شرح زیر است: ۱ـ آن دسته از کارکنان دولت که در هر مرحله از انتخابات از سوی یکی از دسـتگاه ها به مراجع یادشده تا شش ماه مأمور می شوند، حقـوق و مـزایـای مـاهانه خود را بر اساس بند (۷) ماده (۶۸) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۶۸ و آیین نامه اجرایی تبصره ( ۲) ماده (۲۱) و ماده (۱۲۱) قانون مذکور از دسـتگاه متبوع دریافت می کنند. حقوق و مزایای کارمندانی که مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری نیستند، بر اساس قانون دستگاه متبوع خود محاسبه خواهد شد. ۲ـ میزان حق الزحمه برای آن دسته از کارکنان دولت یا نیروهای مردمی که به صورت داوطلبانه برای رأی گیری، قرائت و شمارش آراء با هیئت های اجرایی یا هیئت های نظارت بر انتخابات همکاری می کنند، مطابق آیین نامه نحوه پرداخت حق الزحمه مجریان و ناظران انتخابات موضوع تصویب نامه شماره ۱۳۷۱۹۶/ت۴۰۰۱۳هـ با اصلاحات بعدی آن خواهد بود. پرداخت هرگونه وجهی خارج از چهارچوب این بند تحت هر عنوان ممنوع است. ۳ـ دستگاه های مربوطه موظف به تأمین اعتبار لازم و پرداخت حق الزحمه مستخدمان مشمول این ماده از محل اعتبارات مصوب مربوط هستند. ۴ـ فرماندار یا بخشدار یا رئیس هیئت نظارت می توانند برای قدردانی از تلاش های مجریان یا ناظران انتخابات، تقدیرنامه کتبی صادر کنند. ۵ ـ تقدیرنامه های صادرشده از سوی رؤسای هیئت های نظارت استان و شهرستان از نظر برخـورداری از مزایای اداری به ترتیـب معادل تشویق نامه استاندار و فرماندار است.

هیئت های اجرایی، هیئت هایی متشکل از اعضای حقوقی و حقیقی مندرج در مواد (۴۴)، (۴۷) و (۴۸) این آیین نامه هستند که تحت عناوین هیئت های اجرایی مرکزی شامل هفت نفر عضو اداری به همراه شش نفر عضو معتمد، هیئت اجرایی شهرستان شامل سه نفر عضو اداری به همراه هشت نفر عضو معتمد و هیئت اجرایی بخش شامل چهار نفر عضو اداری به همراه هفت نفر عضو معتمد به منظور اجرای انتخابات تشکیل می شوند که از حیث حیطه مسئولیت، به ترتیب با هیئت مرکزی نظارت، هیئت نظارت شهرستان و هیئت نظارت بخش به انجام وظایف قانونی خود می پردازند.

جلسات هیئت اجرایی مرکزی با حضور حداقل یازده (۱۱) نفر از اعضاء رسمیت یافته و اخذ تصمیمات با تأیید حداقل نه (۹) نفر لازم الاجرا است. رأی ممتنع در حکم رأی مخالف است.

بر اساس ماده (۴۵) قانون و تبصره های آن، مدت زمان فرایند مربوط به معرفی معتمدین از سوی وزیر کشور و تأیید آنها توسط هیئت مرکزی نظارت نباید از هفت روز تجاوز کند.

مصوبات هیئت اجرایی مرکزی که از سوی دبیرخانه ستاد انتخابات کشور ابلاغ می شود از سوی کمیته های ذیل ستاد مذکور پیگیری می شود.

در صورت همزمانی برگزاری دو یا چند انتخابات و یا انتخابات میان دوره‌ای با انتخابات شوراهای اسلامی، با توافق هیئت های نظارت مربوطه تشکیل یک هیئت اجرایی مرکزی مشترک، بلامانع است.

پس از اعلام وصول دستور شروع انتخابات از سوی فرمانداران و بخشداران در سامانه انتخابات، فرمانداران، معتمدین را از تمامی شهرهای شهرستان خود انتخاب می کنند. بخشداران نیز معتمدین هیئت اجرایی را از روستاهای همان بخش انتخاب و به هیئت نظارت معرفی می کنند.

در صورت عدم تأیید صلاحیت کل یا تعدادی از معتمدین، فرمانداران و بخشداران موظفند ظرف (۲۴) ساعت ضمن تشکیل جلسه با اعضای حقوقی هیئت اجرایی و مشورت با آنها افراد جدید را شناسایی کرده و به تعداد دو برابر مـعتمدین تـأییـدنشـده، افـراد واجد شـرایط مذکور را بـرای تـأمین کسری معتمدین به هیئت نظارت مربوط معرفی کنند. اعلام نظر اعضای حقوقی، مشورتی است و تصمیم نهایی برای معرفی کسری معتمدین هیئت های اجرایی با شخص فرماندار یا بخشدار است.

چنانچه تعداد معتمدین تأییدشده بـه بیست(۲۰) نفر نرسد و فرماندار یا بخشدار با هیئت نظارت مربوطه به توافق نرسند، فرماندار یا بخشدار موظف است در اسرع وقت مراتب را با شرح ماوقع به منظور تأمین کسری، به استاندار و هیئت نظارت استان و سـتاد انتخابات کشور ارسال کند.

فرمانداران و بخشداران در اسرع وقت با ارسال دعوت نامه، جلسه انتخاب معتمدین هیئت اجرایی را با حضور نماینده هیئت نظارت مربوطه تشکیل داده و پس از حضور حداقل بیست(۲۰) نفر از معتمدین دعوت شده، رسمیت جلسه را اعلام می کنند. سپس معتمدین حاضر در جلسه هیئت اجرایی شهرستان از بین خود هشت (۸) نفر و معتمدین حاضر در جلسه هیئت اجرایی بخش هفت (۷) نفر را به عنوان معتمدین اصلی و پنج(۵) نفر را به عنوان معتمدین علی البدل هیئت اجرایی با رأی مخفی و اکثریت نسبی آراء انتخاب می کنند.

پس از برگزاری جلسه انتخاب اعضای اصلی و علی البدل هیئت اجرایی، چنانچه فردی به نحوه انتخاب آنان اعتراضی داشته باشد، می تواند شکایت خ. ر. ب. هیئت نظارت مربوطه تسلیم کند. در صورتی که نظر هیئت نظارت ذی ربط مبنی بر ابطال فرایند مذکور باشد، فرماندار و بخشدار مکلفند فرایند انتخاب اعضای اصلی و علی البدل هیئت اجرایی را با لحاظ شرایط قانونی آن تکرار کنند.

رؤسای هیئت های اجرایی و نظارت موظفند با هماهنگی و توافق لازم، فردی را که به طور همزمان در بیش از یک هیئت، اعم از اجرایی یا نظارت عضویت دارد، در یک هیئت ابقاء و از سایر هیئت ها حذف کنند.

هیئت های اجرایی موظفند در اجرای مواد (۷۹) و (۸۲) قانون، هیئت های نظارت مربوطه و متناظر خود را در جریان مراحل و امور انتخابات قرار دهند و یک نسخه از تمامی صورتجلسات و آگهی های خ. ر. ب. آن هیئت تحویل دهند.

در اجرای ماده (۵۴) قانون، فرمانداران و بخشداران موظفند، پس از تشکیل هیئت های اجرایی شهرستان و بخش و تأیید آن هیئت ها، نسبت به تعیین تعداد و محل شعب ثبت نام و اخذ رأی حوزه های انتخابیه تابعه و ثبت آن در سامانه انتخابات اقدام کنند و مراتب را به اطلاع هیئت نظارت متناظر نیز برسانند.

صدور آگهی انتخابات از طریق سامانه انتخابات صورت می پذیرد.

فرمانداران و بخشداران موظفند در اجرای ماده (۵۵) قانون، پس از وصول اسامی اعضای شعب ثبت نام و اخذ رأی از هیئت اجرایی، نسبت به ثبت اسامی آنها در سامانه اقدام و احکام آنان را صادر کنند. رعایت مواد (۳۸) و (۴۰) قانون در انتخاب اعضای شعب اخذ رأی ضروری است.

فرمانداران و بخشداران موظفند، با رعایت مواد (۳۸) و (۴۰) قانون بـرای هر یک از شعب ثبت نام و اخذ رأی، یک نفر نماینده که باید حتی الامکان از کارمندان دولت باشد، از طرف خود، تعیین و نسبت به صدور حکم آنان اقدام کنند و برای تحویـل گرفتن صندوق و تعرفه و برگ رأی و سایر اقلام و لوازم انتخاباتی با تعیین تاریخ و محل مراجعه، از ایشان و اعضای شعبه برای شرکت در جلسه توجیهی دعوت به عمل آورند.

فرمانداران و بخشداران موظفند ترتیبی اتخاذ کنند که یک روز قبل از روز اخذ رأی، محل شعب ثبت نام و اخذ رأی از طریق اعزام نمایندگان فرماندار و بخشدار بررسی و آماده برگزاری انتخابات شوند.

هیئت اجرایی موظف است با دعوت از نمایندگان فرماندار یا بخشدار و اعضای شعب در جلسه توجیهی، نسبت به آموزش برنامه ثبت نام و اخذ رأی و قرائت و شمارش آراء و سـایر آموزش های لازم اقدام کند.

فرمانداران و بخشداران موظفند با اطلاع هیئت نظارت به گونه ای برنامه ریزی کنند که در مناطق دورافتاده و صعب العبور حتی الامکان یک روز قبل از روز اخذ رأی، تعرفه و برگ های رأی و مهر انتخابات و سایر وسایل و لوازم انتخاباتی و تجهیزات الکترونیکی در اختیار نماینده فرماندار یا بخشدار قرار گیرد.

هیئت اجرایی موظف است ترتیبی اتخاذ کند تا شعب ثبت نام و اخذ رأی حداقل یک ساعت قبل از شروع اخذ رأی آماده به کار شوند و مسئولین شعبه در محل حاضر باشند. این امر با همکاری نمایندگان فرماندار یا بخشدار و اعضای شعب اخذ رأی صورت می پذیرد.

هیئت های نظارت در شهرستان و بخش موظفند نمایندگان خود در شعب اخذ رأی را ظرف (۷۲) ساعت قبل از روز اخذ رأی به ترتیب به فرماندار و بخشدار حوزه انتخابیه معرفی کنند.

هیئت مرکزی نظارت در اجرای تبصره (۴) ماده (۸۷) قانون، به تخلفات انتخاباتی عوامل نظارت (اعم از هیئت های نظارت و عوامل معرفی شده در ماده (۷۷) قانون) غیرکارمند، رسیدگی می کند. مجازات متخلف، یک تا سه دوره محرومیت از همکاری به عنوان عامل اجرایی یا نظارت در انتخابات مقرر در اصل ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است. تصمیمات این هیئت از طریق اظهارنامه رسمی به متخلف ابلاغ می شود. این تصمیمات قطعی است.

فرمانداران و بخشداران موظفند برای حفاظت شعب ثبت نام و اخذ رأی با همکاری و انتخاب فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران به تعداد لازم از مأموران انتظامی تأمین و ضمن صدور ابلاغ نامبردگان، آنان را به همراه نماینده خود و ناظر و اعضای شعبه ثبت نام و اخذ رأی به محل اعزام کنند.

در اجرای ماده (۶۹) قانون و به استناد ماده (۷۳) قانون اصلاح قانون تشکیلات شوراهای اسلامی کشور و انتخابات شوراهای مزبور مصوب ۱۳۶۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی و به منظور نظارت بر امر انتخابات شوراها، هیئت مرکزی نظارت بر امر انتخابات شوراهای اسلامی کشور متشکل از سه(۳) نفر از اعضای کمیسیون شوراها و امور داخلی و دو(۲) نفر از اعضای کمیسیون اصل نودم به انتخاب مجلس شورای اسلامی تشکیل می شود.

در اجرای ماده (۶۹) قانون و به استناد ماده (۷۴) قانون اصلاح قانون تشکیلات شوراهای اسلامی کشوری و انتخابات شوراهای مزبور مصوب ۱۳۶۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی به منظور نظارت بر امر انتخابات شوراهای اسلامی کشور در هر استان، هیئت نظارت استان مرکب از سه نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی آن استان به تعیین هیئت مرکزی نظارت تشکیل می شود. هیئت مرکزی نظارت پس از تعیین اعضای هیئت نظارت استان، اسامی آنان را به منظور اطلاع ستاد انتخابات استان به ستاد انتخابات کشور اعلام می کند.

ستاد انتخابات استان پس از وصول اسامی اعضای هیئت نظارت استان از ستاد انتخابات کشور، اسامی نامبردگان را به فرمانداری های تابعه اعلام می کند.

( ) ـ هیئت نظارت استان در هر شهرستان، هیئت نظارت شهرستان بر انتخابات شوراهای اسلامی شهر را مرکب از پنج(۵) نفر از معتمدین محل با رعایت شرایط مندرج در تبصره ماده 69 قانون تشکیل می دهد و اسامی آنان را به فرمانداری ذی ربط و ستاد انتخابات استان اعلام می کند.

فرماندار مکلف است پس از وصول اسامی اعضای هیئت نظارت شهرستان، اسامی نامبردگان را به بخشدار ان تابعه اعلام کند.

هیئت نظارت شهرستان برای هر بخش، هیئت نظارت بخش را مرکب از سه نفر معتمد محلی برای نظارت بر انتخابات بخش تشکیل می دهد و اسامی آنان را به بخشدار و فرماندار مربوطه اعلام می کند.

شرکت اعضای هیئت نظارت شهرستان و بخش در جلسات هیئت اجرایی به منظور نظارت بر صحت برگزاری انتخابات است و عدم حضور آنان در جلسات و یا خودداری از امضای صورتجلسات مانع از ادامه کار انتخابات نخواهد بود.

هیئت های نظارت در چارچوب قانون و آیین نامه اجرایی تنها ناظر بر اجرای صحیح قانون هستند و حق دخالت در امور اجرایی انتخابات را ندارند.

زمان تشکیل هیئت های نظارت باید قبل از تشکیل هیئت های اجرایی متناظر باشد.

فرمانداران و بخشداران مکلفند در اجرای مواد (۶۰) و (۶۱) قانون بلافاصله پس از وصول دستور شروع انتخابات از وزارت کشور و تشکیل هیئت اجرایی، تاریخ شروع و خاتمه ثبت نام از داوطلبان و شرایط انتخاب شوندگان، مدارک مورد نیاز و مفاد پرسشنامه اعلام داوطلبی را برای بارگذاری در سامانه از طرق مقتضی به اطلاع کلیه اهالی حوزه انتخابیه برسانند.

در صورت ضرورت و تشخیص وزارت کشور به ثبت نام حضوری از داوطلبان انتخابات شورای اسلامی روستا، ثبت نام از داوطلبان هر روستا به صورت حضوری در محل فرمانداری ها یا بخشداری های مربوطه انجام می شود.

فرمانداران و بخشداران به عنوان رؤسای هیئت های اجرایی حوزه های انتخابیه موظفند امکانات لازم جهت ثبت نام حضوری از داوطلبان را پیش بینی کنند تا در صورت ضرورت و اعلام وزارت کشور ثبت نام از داوطلبان به صورت حضوری در محل فرمانداری یا بخشداری صورت پذیرد.

صدور اطلاعیه آخرین مهلت استعفای مشمولین ماده (۴۱) قانون و دریافت گواهی عدم سوءپیشینه از سوی داوطلبان موضوع تبصره (۲) ماده (۳۷) قانون، چهار ماه قبل از ثبت نام توسط وزارت کشور صورت می پذیرد.

ملاک ثبت نام نهایی از داوطلبان در انتخابات شوراها اخذ شناسه رهگیری است. شناسه رهگیری در ثبت نام غیرحضوری با پایان ثبت نام توسط سامانه وزارت کشور صادر می شود و در اختیار داوطلبان قرار می گیرد و در ثبت نام حضوری نیز رسید ثبت نام نهایی توسط فرمانداری و بخشداری مربوطه صادر می شود و در اختیار داوطلبان قرار می گیرد. عدم دریافت این شناسه و رسید به منزله عدم ثبت نام در انتخابات است.

صدور و یا استفاده از گواهی خلاف واقع، حسب قوانین، موجب پیگیری قضایی علیه صادرکننده و داوطلب استفاده کننده خواهد بود.

چنانچه در مدت زمان مجاز ثبت نام، سامانه الکترونیکی وزارت کشور دچار اختلال یا قطعی مقطعی گردد، به تناسب زمان قطعی سامانه، فرصت مکفی در اختیار ثبت نام کنندگان قرار می گیرد. تشخیص مدت زمان تمدید بر عهده ستاد انتخابات کشور است. همچنین در صورت اخلال یا قطعی مداوم سامانه مذکور با تشخیص و دستور وزارت کشور، ثبت نام به صورت حضوری در فرمانداری و بخشداری مربوط انجام خواهد شد.

وزارت کشور در پایان هر روز از ثبت نام، فهرست اسامی داوطلبان را از طریق سامانه انتخابات به هیئت های اجرایی و نظارت مربوطه و مراجع استعلامی مندرج در ماده (۶۲) قانون ارسال می کند.

ستاد انتخابات کشور موظف است نتیجه استعلام های دریافتی از مراجع مذکور را به فرمانداری و بخشداری های مربوطه ارسال کند.

هیئت های اجرایی و نظارت می توانند در راستای احراز شرایط مندرج در بند (ز) ماده (۳۷) و (۴۱) قانون، از نتایج استعلام از دیگر مراجع همچون وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت آموزش و پرورش، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مراکز مدیریت حوزه های علمیه، دانشگاه آزاد اسلامی برای صحت سنجی مدارک تحصیلی و از سازمان اداری و استخدامی کشور برای مشاغل مشمول استعفاء و تشخیص همترازی آنان با مقامات ماده (۴۱) قانون از طریق سامانه انتخابات یا سامانه فیمابین استفاده کنند.

فرمانداران و بخشداران مکلفند به منظور رسیدگی به صلاحیت داوطلبان، بلافاصله پس از دریافت پاسخ استعلام ها از وزارت کشور، جلسه هیئت اجرایی را تشکیل داده و با استفاده از نتایج استعلام ها و با رعایت مفاد مواد (۳۷)، (۴۱)، (۴۲) ، (۴۳)، (۶۵) و (۶۶) قانون، ظرف (۱۴) روز نسبت به تعیین صلاحیت داوطلبان اقدام و مراتب را صورتجلسه و ضمن درج در سامانه، نتایج را از طریق سامانه انتخابات و یا در صورت ضرورت به صورت مکتوب به هیئت های نظارت مربوطه اعلام کنند.

عدم تأیید صلاحیت داوطلبان نمایندگی شوراهای اسلامی کشور در مورد شرط اعتقاد و التزام عملی به اسلام و نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران باید مستند و بر اساس مدارک و اسناد معتبر باشد که توسط مراکز مسئول قانونی به مراجع اجرایی و نظارتی ارسال شده است.

هیئت های نظارت شهرستان و بخش پس از وصول صورتجلسات رسیدگی به صلاحیت داوطلبان، به استناد ماده (۶۴) قانون موظفند ظرف (۲۰) روز از وصول صورتجلسات، با رعایت کامل مواد (۳۷)، (۴۱)، (۴۲) ، (۴۳) و (۶۵) قانون، نظر خود مبنی بر تأیید یا رد صلاحیت داوطلبان را صورتجلسه کرده و از طریق سامانه انتخابات به ترتیب به فرماندار و بخشدار مربوطه اعلام کنند.

فرماندار موظف است پس از وصول نظر هیئت نظارت شهرستان، مبنی بر تأیید یا رد صلاحیت داوطلبان شورای اسلامی شهر، بلافاصله با رعایت ماده (۶۵) قانون مراتب تأیید یا رد صلاحیت هر یک از داوطلبان را به طور محرمانه و کتبی به آنها اعلام کند. نظر هیئت نظارت شهرستان د. ا. م. در خصوص داوطلبان تأیید صلاحیت شده قطعی و نهایی است و امکان بررسی صلاحیت مجدد داوطلبان تأیید صلاحیت شده در هیئت نظارت بالادستی (استان) وجود ندارد.

هیئت نظارت استان موظف است ظرف هفت(۷) روز ضمن بررسی، نظر خود درخصوص تأیید یا رد صلاحیت آن دسته از داوطلبان شورای اسلامی شهر که صلاحیتشان در هیئت نظارت شهرستان رد شده و شاکی بوده اند را با تنظیم صورتجلسه به ضمیمه نامه رسمی از طریق سامانه انتخابات به ستاد انتخابات استان ظرف یک روز ارسال کند. ستاد انتخابات استان مراتب را به منظور ابلاغ به داوطلب ظرف یک روز به اطلاع فرمانداری های مربوطه می رساند.

بخشدار موظف است پس از وصول نظر هیئت نظارت بخش، مبنی بر تأیید یا رد صلاحیت داوطلبان شورای اسلامی روستا، بلافاصله با رعایت مفاد ماده (۶۵) قانون مراتب تأیید یا رد صلاحیت هر یک از داوطلبان را به طور محرمانه و کتبی به آنها اعلام کند. نظر هیئت نظارت بخش د. ا. م. در خصوص داوطلبان تأیید صلاحیت شده قطعی و نهایی است و امکان بررسی صلاحیت مجدد داوطلبان تأیید صلاحیت شده در هیئت نظارت بالادستی (شهرستان) وجود ندارد.

( )ـ در اجرای تبصره ماده (۶۵) قانون، داوطلب رد صلاحیت شده شهر و روستا می تواند ظرف چهار روز از تاریخ اعلام نهایی نتایج بررسی صلاحیت ها، درخواست خود مبنی بر انتشار عمومی دلایل، مدارک و اسناد رد صلاحیتش را تسلیم هیئت نظارت شهرستان کند. هیئت نظارت شهرستان ظرف دو روز موضوع را بررسی و نتیجه را با رعایت موازین شرعی، امنیتی و اخلاقی به صورت مکتوب به هیئت اجرایی شهرستان ارسال می کند. هیئت اجرایی شهرستان نیز مکلف است ظرف دو روز دلائل، مدارک و مستندات دریافتی در خصوص رد صلاحیت داوطلب را به صورت عمومی در حوزه انتخابیه منتشر نماید.

بخشدار موظف است پس از وصول نظر هیئت نظارت شهرستان، آگهی اسامی نامزدهای انتخاباتـی شورای اسلامی روستا را حداکثر ظـرف سه(۳) روز تهـیه و نه(۹) روز قـبل از روز اخذ رأی به منـظور اطـلاع اهـالی حوزه انتخابیه، در حوزه مذکور منتشر کند و تمهیدات نصب آن را در شعب اخذ رأی نیز فراهم آورد.

فرماندار موظف است پس از وصول نظر هیئت نظارت استان، آگهی اسامی نامزدهای انتخاباتـی شورای اسلامی شهر را حداکثر ظـرف سه(۳) روز تهـیه و نه(۹) روز قـبل از روز اخذ رأی به منـظور اطـلاع اهـالی حوزه انتخابیه، در حوزه مذکور منتشر کند و تمهیدات اطلاع رسانی آن در شعب اخذ رأی را نیز فراهم آورد.

در اجرای تبصره (۴) ماده (۳۷) قانون، نامزدهای تایید صلاحیت شده شورای شهر و روستا می توانند صرفاً برای یکبار و نهایتاً تا پانزده(۱۵) روز قبل از روز اخذ رأی، حوزه انتخابیه خود را در محدوده شهرها و روستاهای همان شهرستان و با احراز شرایط مندرج در مواد (۳۷)، (۴۱) و (۴۲) قانون، از طریق درخواست کتبی به هیئت اجرایی مربوطه تغییر دهند. چنانچه بررسی این درخواست مربوط به هیئت اجرایی دیگری غیر از هیئت اجرایی مربوطه باشد، هیئت اجرایی مبداء ظرف یک(۱) روز پس از وصول درخواست، مدارک نامزد مورد نظر را به هیئت اجرایی مقصد ارسال می کند. هیئت اجرایی مقصد موظف است ظرف (۴۸) ساعت موضوع درخواست را در جلسه مشترک با هیئت نظارت مربوطه مورد بررسی قرار داده و اعلام نظر کند. چنانچه با درخواست تغییر حوزه موافقت شود، پرونده انتخاباتی نامزد درخواست کننده به حوزه انتخابیه مقصد منتقل خواهد شد و در صورت رد درخواست وی، به استناد مواد قانونی مذکور، تأیید صلاحیت نامزد برای حضور در انتخابات در حوزه انتخابیه اولیه به قوت خود باقی است.

نامزدها و دبیران کل یا بالاترین مقامات احزاب و جبهه های سیاسی، قائم مقامان و رؤسای شوراهای مرکزی احزاب که فهرست انتخاباتی ارائه کرده اند، با لحاظ ماده (۳۵) قانون، می توانند نماینده یا نمایندگان خود را جهت حضور در شعب اخذ رأی با ارائه فهرست مشخصات سجلی، شماره ملی و یک قطعه عکس (۴×۳) در قالب فایل الکترونیکی به هیئت اجرایی حوزه انتخابیه معرفی کنند و یا در سامانه معرفی شده توسط ستاد انتخابات کشور ثبت کنند.

تشخیص تعداد نمایندگان هر فهرست انتخاباتی در شعب اخذ رأی، با هیئت اجرایی مربوطه است. نامزدهای حاضر در فهرست های انتخاباتی نمی توانند منفرداً نماینده در شعب اخذ رأی معرفی کنند.

( ) ـ نمایندگان نامزدها یا نمایندگان احزاب و جبهه های سیاسی می توانند بدون دخالت در انجام وظایف سایر مسئولان شعبه، قبل از مهر و موم (پلمب) صندوق تا پایان زمان اخذ رأی، شمارش آراء و تنظیم صورتجلسه در شعبه حضور داشته باشند. ایجاد زمینه ممانعت از حضور نمایندگان نامزدها در محل اخذ رأی، جرم بوده و مستوجب مجازات مقرر در ماده 84 قانون است.

نمایندگان نامزدها یا احزاب و جبهه های سیاسی در صورت مشاهده تخلف، شخصاً یا از طریق نامزد مربوط و یا نماینده ویژه آن حزب یا جبهه در حوزه انتخابیه، باید مراتب را به صورت کتبی به نماینده فرماندار یا بخشدار و یا ناظر شعبه و یا هیئت های اجرایی و نظارت اعلام کنند.

تدارکات و تأمین احتیاجات مورد تقاضای هر یک از نمایندگان نامزدها و احزاب و جبهه های سیاسی در شعب اخذ رأی، به عهده نامزد، حزب و جبهه معرفی کننده آنان خواهد بود.

در فعالیت های انتخاباتی، انجام امور زیر ممنوع است: ۱ ـ تبلیغ علیه دیگر نامزدها و هرگونه هتک حرمت و حیثیت و تهدید آنان. ۲ـ نوشتن یا اظهار مطالب خلاف واقع. ۳ـ دیوارنویسی، راه اندازی کاروان های تبلیغاتی. ۴ـ استفاده از بلندگوهای سیّار خارج از محل سخنرانی و یا ستاد تبلیغاتی. ۵ ـ انجام هرگونه فعالیت تبلیغاتی تحت عنوان داوطلبی خارج از مهلت قانونی تبلیغات. ۶ ـ اخلال و بر هم زدن اجتماعات و سخنرانی های قانونی و تعرض به ستادهای انتخاباتی نامزدها. ۷ـ دادن هرگونه وعده انتخاباتی خارج از حدود صلاحیت شوراهای اسلامی توسط نامزدها. ۸ ـ استفاده از آثار تبلیغاتی متضمن موارد مغایر عفت عمومی و یا موازین شرع. ۹ـ اقدامات مغایر امنیت ملی نظیر ایجاد تفرقه قومی و مذهبی. ۱۰ـ استفاده از نمادهای خاص نظیر لباس یا رنگ مشخص جهت تبلیغات نامزدها در شعب اخذ رأی. ۱۱ـ انتشار و اعلام نظر یا تصویر مقامات و مدیران و اشخاص موضوع ماده (۱۰۰) قانون، به نفع یا ضرر نامزدها و جریان ها و احزاب و گروه های سیاسی در جریان انتخابات به جز مواردی که قبلاً جنبه عمومی پیدا کرده، با ذکر عنوان و مسئولیت آنان.

استفاده از امکانات تبلیغی مؤسساتی که به نحوی از بودجه عمومی استفاده می کنند با رعایت ضوابط و انعقاد قرارداد و اخذ وجه از اشخاص حقیقی و حقوقی که برای آنها کارهای تبلیغاتی انجام می دهند (مثل نشریات وابسته به دولت)، در تبلیغات انتخاباتی بلامانع است.

احزاب و جبهه های سیاسی که در حوزه انتخابیه تهران، ری و تجریش در دوره هفتم انتخابات شوراهای اسلامی اقدام به ارائه فهرست می نمایند و از دوره هشتم انتخابات به بعد، در شهرهای با جمعیت بیش از (۵۰۰) هزار نفر که مشمول تبصره ماده (۲۵) قانون می باشند، مکلفند نشانی محل ستاد و مشخصات مسئول آن و سایر اطلاعات درخواستی را از طریق نماینده دفتر آن حزب در شهرستان و یا فردی که توسط نماینده تام الاختیار حزب و جبهه در کشور معرفی شده است، به هیئت اجرایی مربوطه ارائه کنند.

نـامزدهـا و احزاب و جبهه های سیاسی موظفند مسئولین ستادهای تبلیغات و طرفداران خـود را بـه نحو مقتضی نسبت به مفاد ماده (۹۴) قانون و تبصره های آن توجیه کرده و نسبت به رعایت مرّ قانون تأکید کنند.

نصب تابلو که نشان دهنده مکان ستاد تبلیغات انتخاباتی نامزدها و احزاب و جبهه های سیاسی باشد، الزامی است.

دستورالعمل مصادیق مجاز و غیرمجاز تبلیغات انتخابات در فضای مجازی و حقیقی ب. ت. ب. اقتضائات روز، پس از تدوین در هیئت اجرایی مرکزی و تأیید آن از سوی هیئت مرکزی نظارت، مطابق با مفاد ماده (۱۱۹) این آیین نامه برای تمامی نامزدها، احزاب و جبهه های سیاسی لازم الاجرا خواهد بود.

هر نامزد انتخاباتی یا حزب و جبهه سیاسی می تواند یک ستاد تبلیغاتی به صورت تارنمای مجازی داشته باشد. نامزدها و نمایندگان احزاب و جبهه های سیاسی باید ضمن رعایت مفاد دستورالعمل مصادیق مجاز و غیرمجاز تبلیغات انتخابات در فضای مجازی و حقیقی نشانی و مشخصات درگاه و مسئول آن را به هیئت اجرایی مربوطه اعلام کرده و پیوند (لینک) آن را در سامانه معرفی شده توسط ستاد انتخابات کشور ثبت کنند.

در اجرای ماده (۹۸) قانون، در صورت ارتکاب جرائم انتخاباتی در ستادها علاوه بر مجازات مرتکب، نامزد یا دبیرکل حزب و بالاترین مقام آن حزب یا جبهه، قائم مقام یا رئیس شورای مرکزی حزب ارائه دهنده فهرست انتخاباتی نیز برای جرائم انتخاباتی ارتکابی و همچنین مسئول ستاد برای جرائم خاص انتخاباتی ارتکابی در ستادهای فرعی و درگاه های دیگر، به مجازات درجه هفت موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی محکوم می شود.

تمامی نهادها و دستگاه های اجرایی از جمله سازمان صدا وسیمای جمهوری اسلامی ایران و شهرداری های سراسر کشور مکلفند یک ماه قبل از شروع دوره مجاز فعالیت تبلیغات انتخاباتی نامزدها، فهرست و مشخصات کامل امکانات و تسهیلات و برنامه زمان بندی ارائه آنها و همچنین هزینه استفاده از آنها را به هیئت اجرایی شهرستان مربوط ارسال کنند.

سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و زیرمجموعه های استانی و شهرستانی آن می توانند بستر استفاده نامزدها از شبکه های رادیویی، تلویزیونی و مجازی متعلق به خود را در قالب های مختلف اعم از زیرنویس، برنامه های تلویزیونی، برنامه های رادیویی، رادیو نما، بسترهای مجازی و غیره، با رعایت اصل برابری فرصت تبلیغاتی و عدالت انتخاباتی فراهم کنند و برنامه زمان بندی آن را در اختیار هیئت های اجرایی انتخابات قرار دهند.

( ) در اجرای ماده (۹۰) قانون، شهرداری های سراسر کشور مکلفند: نسبت به ارائه امکانات خود شامل سالن های سینما، تئاتر، پردیس ها، فرهنگسراها و نظایر آن و همچنین جایگاه های نصب اقلام تبلیغاتی نامزدها با رعایت مساوات و عدالت انتخاباتی زیرنظر هیئت های اجرایی شهرستان اقدام کنند.

فرمانداران با تأیید هیئت اجرائی مکلفند حداقل سه هفته قبل از آغاز دوره مجاز فعالیت تبلیغات انتخاباتی با رعایت اصل برابری فرصت تبلیغاتی و عدالت انتخاباتی، فهرست نهایی امکانات و تسهیلات به همراه برنامه زمان بندی، هزینه استفاده از آنها و نحوه مراجعه نامزدها را تهیه کنند، تا دو هفته قبل از شروع تبلیغات به اطلاع نامزدها برسد.

فرمانداران تا دو هفته قبل از آغاز فرآیند تبلیغات انتخاباتی، با دعوت از هیئت نظارت مربوطه، نامزدها یا نمایندگان قانونی احزاب و جبهه های سیاسی موضوع تبصره ماده (۲۵) قانون یا رؤسای ستاد انتخاباتی آنها، امکانات مجاز تبلیغی نهادها و دستگاه های اجرایی و برنامه زمان بندی استفاده از آنها را ارائه و معرفی می کنند.

نهادها و دستگاه های اجرایی پس از معرفی فهرست نهایی امکانات، تسهیلات و برنامه زمان بندی، مکلفند در دوره مجاز فعالیت تبلیغات انتخاباتی مطابق برنامه زمان بندی، امکانات و تسهیلات مزبور را در اختیار نامزدهای انتخاباتی قرار دهند. در صورت استنکاف، مراتب توسط فرمانداران به صورت مستند به هیئت های رسیدگی به تخلفات اداری مربوط اعلام می شود.

هیئت اجرایی مرکزی انتخابات مسئول نظارت بر حسن اجرای مفاد ماده(۹۵) قانون است. در هر استان، استاندار یا نماینده ویژه ایشان مسئول نظارت بر حسن اجرای این ماده است.

نامزدها و احزاب و جبهه های سیاسی می توانند با استفاده از آثار تبلیغاتی مجاز به صورت مشترک نیز تبلیغات انتخاباتی داشته باشند.

پیش از شروع برنامه اخذ رأی، اقدامات زیر انجام می پذیرد: ۱ـ اعضای شعبه ثبت نام و اخذ رأی حداقل یک ساعت قبل از وقت مقرر در محل شعبه حاضر می شوند. ۲ـ ابتدا به استناد تبصره (۲) ماده (۵۵) قانون، نسبت به انتخاب هیئت رئیسه و منشی ها اقدام و مراتب را در صورتجلسه درج می کنند. ۳ـ هر گونه نماد، آگهی و آثار تبلیغاتی باید قبل از شروع اخذ رأی، از محل شعبه ثبت نام و اخذ رأی و محیط پیرامون آن امحاء شود و در طول ساعات رأی گیری نیز این موارد در محل یا پیرامون شعبه نصب نشود. مسئولیت این امر برعهده رئیس شعبه با همکاری عوامل انتظامی شعبه و در صورت لزوم اعضای شعبه است. سپس اسامی هیئت رئیسه، ناظران، نماینده فرماندار یا بخشدار، بازرس وزارت کشور (در صورت حضور) در صدر کاربرگ (فرم) صورتجلسه نتیجه اخذ رأی شعبه ثبت می شود و حاضران آن را امضا می کنند. مشخصات افراد مذکور در سامانه نیز تکمیل می شود. ۴ـ آگهی اسامی نامزدها بررسی شده و در صورت لزوم، تغییرات احتمالی با هماهنگی رؤسای هیئت های اجرایی و نظارت مربوطه، در صورتجلسه و سامانه ثبت می شود. ۵ ـ صندوق اخذ رأی، باید در حضور نماینده هیئت نظارت و نماینده فرماندار یا بـخشـدار باز شود و پس از حصول اطمینان از خالی بودن صندوق، آن را با بست های انتخاباتی مخصوص اجرایی و نظارت (با همکاری ناظران) در محل های مشخص مهروموم (پلمب) کرده و نماینده هیئت نظارت و عوامل اجرایی شعبه موضوع را در صورتجلسه گواهی کنند.

دست اندرکاران شعبه پس از امضا و تأیید مراتب فوق در صورتجلسه، برنامه اخذ رأی را در (۴) مرحله به شرح زیر انجام می دهند: ۱ـ مرحله مراجعه رأی دهندگان: الف ـ رأی دهندگان باید با در دست داشتن یکی از مدارک هویتی پنجگانه (موضوع ماده (۲۷) قانون) در محل شعبه ثبت نام و اخذ رأی حضور یابند و به ترتیب به منظور ثبت نام و دادن رأی وارد محوطه اخذ رأی شوند. ب ـ دارندگان شناسنامه های قدیمی ملزم به ارائه شماره ملی خود می باشند.

مراحل قرائت و شمارش آراء به شرح زیر است: ۱ـ شیوه دستی: اعضای شعبه پس از انقضای مدت زمان اخذ رأی در صورت حصول اطمینان از این که تمامی مراجعه کنندگان رأی خود را در صندوق های رأی انداخته اند و دیگر کسی برای دادن رأی در محل شعبه حضور ندارد، بلافاصله پس از شمارش تعرفه ها و ثبت تعداد آن در صورتجلسه با حضور نماینده فرماندار یا بخشدار و نماینده هیئت نظارت، شمارش و قرائت آراء را به ترتیب زیر آغاز می نمایند: الف ـ اعضای شعبه با حضور نماینده هیئت نظارت و نماینده فرماندار یا بخشدار و بازرس وزارت کشور (در صورت حضور) و سایر دست اندرکاران شعبه، شمارش و قرائت آراء را آغاز و موظفند ترتیبی اتخاذ کنند که کار قرائت و شمارش آراء همواره توسط حداقل دو نفر انجام شود. ب ـ ترتیب شمارش و قرائت آراء به این صورت است که ابتدا رئیس یا نائب رییس شعبه اخذ رأی با همکاری منشی ها، تعداد تعرفه های مصرف شده را شمارش می کنند و ضمن تطبیق تعداد آن با تعداد تعرفه های مصرف نشده، تـعداد هـر دو قـسمت را به تفکیک در صورتجلسه درج می کنند، سپس بست های مهروموم (پلمب) شده صندوق اخذ رأی را باز کـرده و آرای داخـل صنـدوق را بدون آنکه خوانده شوند، برگ شمـاری و به شرح زیر اقدام می کنند: ۱ـ چنانچه تعداد آرای داخل صندوق نسبت به تعداد تعرفه های صادرشـده یـعنی قسمت ثبت مشخصات رأی دهنده یا همان ته سوش بیشتر باشد، با استناد به تبصره (۱) ماده (۳۱) قانون به تعداد اضافی از مجموع برگ های آراء بدون آنکه خـوانـده شـود، به قید قرعه برداشته و با رنگ قرمز، جمله «باطل شد» بـر روی آن درج و آن را باطل کرده و در صورتجلسه اخذ رأی نیز ثبت و در پایان، ضمیمه صورتجلسه می کنند. ۲ـ چنانچه تعداد برگ های رأی داخل صندوق مساوی یا کمتر از تعداد تعرفه مصرف شده یعنی قسمت ثبت مشخصات رأی دهنده باشد، اقدام خاصی صورت نمی گیرد و فقط تعداد برگ های رأی داخل صندوق شمارش و در صورتجلسه درج می شود. ۳ـ پس از اینکه برگ های رأی به ترتیب مذکور شمارش شد، قرائت آراء با رعایت مواد (۲۰)، (۲۱)، (۲۲)، (۳۰)، (۳۱)، (۳۲)، (۳۳) و (۳۴) قانون انجام خواهد شد. ۲ـ شیوه الکترونیکی: الف ـ اعضای شعبه پس از پایان مدت زمان اخذ رأی با حضور نماینده هیئت نظارت و نماینده فرماندار یا بخشدار و بازرس وزارت کشور (در صورت حضور) و سایر دست اندرکاران شعبه، کار شمارش آراء را انجام می دهند. ب ـ نماینده فرماندار یا بخشدار و نماینده هیئت نظارت، مجوز الکترونیکی تخلیه و شمارش ماشینی (مکانیزه ) صندوق را با امضای الکترونیکی خود صادر می کنند. شمارش صندوق اخذ رأی الکترونیکی به صورت خودکار انجام می شود و بر روی حافظه انتقال اطلاعات، انتقال می یابد و پس از اخذ امضای الکترونیکی نماینده فرماندار یا بخشدار و نماینده هیئت نظارت، به دستگاه احراز هویت انتقال می یابد.

مرحله تنظیم و تکمیل صورتجلسه قرائت و شمارش آراء به یکی از دو روش زیر است: ۱ـ شیوه دستی: ابتدا نتیجه شمارش آراء در یک پیش نویس نوشته می شود و از روی پیش نویس وارد دستگاه احراز هویت می شود. بعد از اطمینان از صحت اطلاعات وارد شده در دستگاه (جهت چک کردن صحت شیوه های محاسبه توسط دستگاه احراز و جلوگیری از خطای انسانی کاربر شعبه) یک نسخه چاپ از دستگاه گرفته می شود و از روی این نسخه، صورتجلسه دستی اصلی تکمیل و به امضای اعضای شعبه رسانده می شود و همچنین نسخه چاپ شده از دستگاه به انضمام یک نسخه صورتجلسه اصلی دستی در صندوق اخذ رأی گذاشته و مهر و موم (پلمب) می شود. اخذ چاپ اضافه از دستگاه جهت در اختیار گذاشتن ناظر شعبه بلامانع است. پس از خاتمه شمارش و قرائت آراء، صورتجلسه اخذ رأی شعبه تکمیل و ضمن ثبت نتیجه آراء در سامانه، (۳) نسخه از آن تنظیم و تعداد رأی هر یک از دارندگان رأی اعم از نامزدها و فهرست های انتخاباتی در صورتجلسه نوشته می شود و عدم درج نام سایر نامزدها و یا فهرست های انتخاباتی در صورتجلسه شعبه به منزله عدم کسب آراء از سوی ایشان است. آنگاه صورتجلسه به امضای نماینده فرمـاندار یـا بخـشدار و اعـضای شعبه اخذ رأی و نماینده هیئت نظارت و بازرس وزارت کشور (در صورت حضور) و مأمورین انتظامی می رسد و سپس اقدامات زیر انجام می گردد: الف ـ نسخه الکترونیک صورتجلسه با امضای مشترک نماینده فرماندار یا بخشدار و نماینده هیئت نظارت از طریق سامانه به فرماندار و یا بخشدار حوزه انتخابیه مربوط ارسال می شود. ب ـ پس از دریافت شناسه تأیید از سامانه و درج در همه نسخه های صورتجلسه، یک نسخه از صورتجلسه همراه صورتجلسه اخذ شده از دستگاه احراز هویت با کلیه تعرفه های مصرف شده و برگ های رأی قـرائت شـده، داخـل صنـدوق رأی قـرار داده می شود. علاوه بر آنها، تمامی تعرفه ها و برگ های رأی مصرف نشده به وسیله دستگاه سوراخ کن (پانچ)، سوراخ و باطل شده و درون صندوق رأی قرار می گیرد. مهرهای انتخاباتی نباید در داخل صندوق اخذ رأی قرار گیرند. پ ـ صندوق دوباره به وسیله بست های اجرایی و نظارت مهر و موم (پلمب) می شود. قبل از مهر و موم (پلمب)، شماره بست ها باید در صورتجلسه درج گردد. بست های اجرایی و نظارتی مصرف شده در ابتدای فرایند اخذ رأی باید قبل از مهروموم(پلمب) نهایی صندوق، داخل آن قرار داده شود. ت ـ یک نسخه از صورتجلسه به نماینده فرماندار یا بخشدار تحویل می شود. ایشان همراه با اعضای شعبه اخذ رأی در معیت مأمورین انتظامی، صندوق رأی را به همراه صورتجلسه و سایر لوازم و مدارک تحویل هیئت اجـرایـی یـا نـماینده آن می دهد. ث ـ یک نسخه از صورتجلسه نیز به نماینده هیئت نظارت مربوطه تحویل می شود. ج ـ اگر در روز اخذ رأی اشکالات و ایراداتی پدید آمده باشد، باید در صورتجلسه ذکر شود و به امضای اعضای شعبه و نماینده فرمانـدار یا بخشدار و نماینده هیئت نـظارت و بازرس وزارت کشور (در صورت حضور) و مأمورین انتظامی برسد. ۲ـ شیوه الکترونیکی: پس از استخراج آرای صندوق اخذ رأی الکترونیکی، صورتجلسه الکترونیکی نتیجه آرای شعبه شامل تعداد رأی هر یک از دارندگان رأی اعم از نامزدها و فهرست های انتخاباتی، حتی اگر صفر باشد تنظیم و به امضای الکترونیکی نماینده فرماندار یا بخشدار و نماینده هیئت نظارت می رسد و بلافاصله از طریق دستگاه احراز هویت به هیئت اجرایی و نظارت ذی ربط به صورت برخط (آنلاین) ارسال و یک نسخه از آن پس از چاپ به صورتجلسه کاغذی الصاق می شود. صورتجلسه کاغذی در ( ۳) نسخه مطابق با صورتجلسه الکترونیکی تهیه و توسط نماینده فرماندار یا بخشدار و نماینده هیئت نظارت، اعضای شعبه و بازرس وزارت کشور (در صورت حضور) و مأمورین انتظامی امضای الکترونیک می شود. سپس برگه های رأی داخل صندوق های رأی الکترونیک (نسخه های چاپی)، در پاکت مخصوص قرار داده شده و همراه با (۱) نسخه از صورتجلسه در داخل جعبه صندوق الکترونیکی رأی قرار داده می شود و مهروموم (پلمب) می گردد، علاوه بر آن، (۱) نسخه به نماینده فرماندار یا بخشدار جهت ارائه به هیئت اجرایی و (۱) نسخه به نماینده هیئت نظارت جهت ارائه به هیئت نظارت مربوطه تحویل می شود. پس از مهر و موم (پلمب) محفظه صندوق اخذ رأی الکترونیکی و کیف دستگاه احراز هویت توسط بست های اجرایی و نظارت، نماینده فرماندار یا بخشدار به اتفاق اعضای شعبه اخذ رأی و در معیت مأمورین انتظامی، صندوق رأی الکترونیکی و دستگاه احراز هویت را به همراه یک نسخه از صورتجلسه شعبه اخذ رأی و سایر لوازم و مدارک تحویل هیئت اجرایی یا نماینده آن می دهند.

هیئت اجرایی پس از دریافت صندوق یا صندوق های محتوی آراء و مدارک و صورتجلسات شعب ثبت نام و اخذ رأی حوزه انتخابیه، در حضور اعضای هیئت نظارت نسبت به اخذ و امضای صورتجلسه نتیجه اخذ رأی در حوزه انتخابیه از سامانه انتخابات اقدام می کند و (۱) نسخه از صورتجلسه را برای انتشار آگهی نتیجه انتخابات در شهرستان به فرماندار و در بخش به بخشدار تحویل می دهد.

فرمانداران و بخشداران موظفند پس از دریافت صورتجلسه نتیجه انتخابات موضوع ماده (۱۰۹) این آیین نامه، برای تسریع در اعلام نتایج، آگهی نتیجه انتخابات را از سامانه، اخذ و سپس نسبت به انتشار آگهی نتیجه انتخابات در سراسر حوزه انتخابیه اقدام کنند.

در اجرای ماده (۶۸) قانون، هیئت های اجرایی موظفند از تاریخ اعلام نهایی صلاحیت داوطلبان تا (۲) روز پس از اعلام نتیجه اخذ رأی انتخابات، شکایات واصله را بپذیرند. بنابراین چنانچه در مهلت یادشده شکایتی از حوزه انتخابیه به هیئت اجرایی واصل شود، هیئت مذکور موظف است ظرف (۵) روز پس از وصول هر شکایت در جلسه مشترک با هیئت نظارت مربوطه به آن رسیدگی و مراتب را صورتجلسه و در سامانه ثبت نمایند.

هیئت اجرایی موظف است پس از اتمام مهلت رسیدگی به شکایات، بلافاصله ب. ت. ب. شکایات دریافتی و بررسی چگونگی برگزاری انتخابات، نظر خود در مورد چگونگی برگزاری و پیشنهاد تأیید یا ابطال انتخابات حوزه انتخابیه را طی صورتجلسه ای به هیئت نظارت مربوطه اعلام کند.

هیئت نظارت شهرستان یا بخش موظف است ظرف (۵) روز از وصول نظریه هیئت اجرایی مربوطه در خصوص چگونگی برگزاری انتخابات در شهرستان یا بخش اقدام کند.

هیئت مرکزی نظارت بر انتخابات شوراها موظف است حداکثر تا دو هفته پیش از شروع دوره جدید شوراها تأیید نهائی انتخابات را اعلام کند.

پس از تأیید نهایی انتخابات، اعتبارنامه منتخبین اصلی حوزه انتخابیه توسط فرماندار یا بخشدار از سامانه انتخابات اخذ و بعد از امضای اعضای هیئت های اجرایی و نظارت مربوطه مجدداً در سامانه بارگذاری می شود و یک نسخه چاپ شده و تحویل منتخب می شود.

در اجرای ماده (۷۳) قانون، فرمانداران و بخشداران موظفند پس از تأیید صحت انتخابات حوزه انتخابیه و وصول دستور امحای آراء و اوراق انتخابات شوراهای اسلامی کشور از ستاد انتخابات کشور، با حضور نمایندگان هیئت اجرایی و هیئت نظارت، نسبت به امحای اوراق تعرفه و برگ های رأی مصرف شده و نشده و ژلاتین مهرهای انتخابات حوزه انتخابیه، به نحو مقتضی اقدام و مراتب را صورتجلسه و نتیجه را در سامانه انتخابات ثبت کنند.

ارسال تمامی صورتجلسات و کاربرگ های فرآیندهای اجرایی مندرج در این آیین نامه از سوی ستاد انتخابات کشور، فرمانداری ها، بخشداری ها و همچنین هیئت های نظارت، از طریق سامانه انتخابات صورت می گیرد.

دستورالعمل های اجرایی و کاربرگ های مربوط به اجرای این آیین نامه با تصویب وزیر کشور جهت اجرا ابلاغ می شود.

تصویب نامه شماره ۱۸۴۶۸/ت۲۶۷۳۵هـ با اصلاحات بعدی لغو می شود. معاون اول رئیس جمهور ـ محمدرضا عارف