🔒آیین‌نامه داخلی شورای نگهبان

وظائف و اختیاراتی که به موجب اصل 91 الی 99 و دیگر اصول قانون اساسی و سایر قوانین بر عهده شورای نگهبان قرار دارد به ترتیب مذکور در این آیین‌نامه اجرا می‌شود.

کلیه آیین‌نامه ها و دستورالعمل های مربوط به وظائف و اختیارات شورا در حدود قوانین به تصویب شورای نگهبان می‌رسد.

شورای نگهبان دارای سازمان اداری می باشد که وظائف و اختیارات و نمودار تشکیلاتی آن با پیشنهاد دبیر شورا به تصویب شورای نگهبان می رسد. در مورد اصلاحات و تغییرات نیز به همین ترتیب عمل می شود.

دوره شورای نگهبان شش ساله از مبدا 24/4/1359و دوره های عضویت شش ساله اعضاء با توجه به اصل 92 به ترتیب 26/4/1359 و 26/4/1362 می باشد.

هر گاه در اثناء دوره ای عضوی فوت نماید یا استعفاء دهد و یا عزل شود عضویت جانشین وی فقط برای بقیه مدت خواهد بود.

دبیر شورا 40 روز قبل از پایان مدت عضویت اعضائی که عضویتشان در شرف انقضاء است طی نامه ای مراتب را در مورد فقها به مقام معظم رهبری و در مورد حقوقدانان به رییس قوه قضاییه اعلام می نماید.

استعفای اعضای شورا باید کتباً به دبیر شورا اعلام شود. دبیر شورا استعفاءنامه را در اولین جلسه شورا قرائت می کند، چنانچه ظرف مدت یک هفته از تاریخ قرائت استعفاء مسترد نشد، استعفاءنامه عضو فقیه به مقام معظم رهبری و استعفاءنامه عضو حقوقدان به روسای قوه قضاییه و قوه مقننه اعلام می‌گردد.

گزارش فعالیت هر یک از اعضاء و چگونگی شرکت آن ها در این فعالیت ها از لحاظ غیبت ، تاخیر و تعطیل در جلسات اصلی شورا و مجلس و نیز کمیسیون های آن در پایان هر دوره پس از اطلاع اعضای شورا حسب مورد به استحضار مقام معظم رهبری و رییس قوه قضاییه می رسد. هر شش ماه یکبار نیز گزارش فعالیت اعضاء و غیبت و تاخیر ورود و تعجیل در خروج آنان در جلسه شورای نگهبان مطرح می شود.

شورا دارای جلسات عدای و فوق العاده خواهد بود.

جلسات عدای شورا هفته ای 2 روز (روزهای چهارشنبه صبح و بعدازظهر و پنج شنبه صبح) تشکیل می‌شود.

به هنگام رسیدگی به انتخابات و لایحه بودجه و موارد مشابه علاوه بر روزهای چهارشنبه و پنج شنبه تعداد جلسات لازم توسط دبیر با توافق اعضاء شورا تعیین می‌شود.

جلسات فوق العاده بر حسب ضرورت بنا به تشخیص و تصمیم دبیر شورا و یا تقاضای سه نفر از اعضاء تشکیل خواهد شد.

جلسات شورای نگهبان با حضور 7 نفر از اعضاء رسمی است ولی اخذ آراء جز در موارد ضروری و یا حصول رای لازم با حضور حداقل 9 نفر خواهد بود.

جلسات فقهاء با حضور چهار نفر رسمی است ولی اخذ رای جز در موارد ضروری و یا حصول رای لازم با حضور حداقل 5 نفر خواهد بود.

جلسات شورای نگهبان برای تفسیر قانون اساسی با حضور حداقل 9 نفر ار اعضاء رسمیت می یابد ولی اخذ رای جز در صورت حصول رای لازم با حضور بقیه اعضاء خواهد بود.

جلسه با تلاوت آیاتی از قرآن مجید آغاز خواهد شد و حداکثر 10 دقیقه اعضاء می‌توانند نسبت به مسائل مهم روز قبل از دستور جلسه اظهارنظر نمایند.

در مورد طرح ها و لوایح فوری اعضاء شورای نگهبان پس از تصویب مجلس شورای اسلامی از مجلس خارج و بعد از مشورت، ظرف مدت 24 ساعت نظر خود را اظهار نمایند.

تفسیر اصول قانون اساسی باارجاع مقام معظم رهبری و یا با درخواست رییس جمهور، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس قوه قضاییه و یا یکی از اعضای شورای نگهبان صورت می گیرد.

اعلام مغایرت قوانین و مقررات یا موادی از آن ها با شرع با توجه به اصل چهارم قانون اساسی، در هر زمان که مقتضی باشد توسط اکثریت فقهای شورای نگهبان انجام می یابد و تابع مدت های مذکور در اصل نود و چهارم قانون اساسی نمی باشد. سوال های فقهی دیوان عدالت اداری و قضات درباره مغایرت قوانین و مقررات با شرع حسب مورد از طریق رییس دیوان و رییس قوه قضاییه به شورای نگهبان ارسال می شود.

نظر های تفسیری شورای نگهبان به مرجع درخواست کننده تفسیر و رییس جمهور اعلام می گردد و برای روزنامه رسمی و رسانه های همگانی فرستاده می شود.

در موارد مغایرت قوانین با شرع موضوع ماده 19 نظر اکثریت فقهای شورای نگهبان به رییس جمهور اعلام می شود تا از طرف وی اقدام لازم به عمل آید.

تشخیص اینکه مورد سوال از مصادیق تفسیر است بااکثریت شورای نگهبان است.

شورای نگهبان دارای یک دبیر و یک قائم مقام از اعضاء شورای نگهبان و یک سخنگو (از اعضاء و یا خارج از اعضاء) خواهد بود که برای مدت یک سال انتخاب می گردند.

انتخاب دبیر و قائم مقام و سخنگو با اکثریت مطلق و رای مخفی است و اگر بار اول اکثریت مطلق حاصل نگردید بین دو نفر که حائز اکثریت بوده اند انتخابات تجدید می‌شود و این بار اکثریت نسبی کافی است و در صورت تساوی آراء بیش از دو نفر در دور اول، دو نفر با قرعه برای بار دوم انتخاب می‌شوند و در صورت تساوی آراء در این دور قرعه حاکم خواهد بود.

شورای نگهبان برای تهیه صورتجلسات و ثبت و ضبط مذاکرات یک نفر از خارج اعضاء با پیشنهاد دبیر انتخاب می نماید و حتی الامکان ایشان مسوولیت دفتر شورای نگهبان را نیز به عهده خواهد داشت.

سخنگو مواضع و نظرات شورا را منعکس خواهد نمود. در صورتی که شورا نشر مطلبی را صلاح نداند سخنگو از اعلام آن خودداری می نماید.

در صورت فوت یا استعفاء عر یک از دبیر، قائم مقام و سخنگوی شورا، انتخاب هر یک از آنان در اولین جلسه برای بقیه مدت به عمل خواهد آمد.

شورای نگهبان هیاتی مرکب از دبیر و سخنگو و یک تن از اعضاء شورا به عنوان مشاوران اطلاع رسانی خواهد داشت. سخنگوی شورای نگهبان کلیه امور اطلاع رسانی مربوط به وظائف و اختیارات شورا را بر عهده دارد و با توجه به نظرات شورا و مشورت با مشاوران اطلاع رسانی سیاست و خط مشی مربوط به اطلاع رسانی را تعیین خواهد کرد و نیز جلسات منظمی برای مشاوره در امور جاری با مشاوران خواهد داشت.

رأی گیری در صحن شورای عالی به یکی از سه روش ذیل صورت می پذیرد: 1. علنی 2. الکترونیکی 3. مخفی (ثبت در برگ رأی) تبصره - برقراری نظم جلسه در زمان رأی گیری بر عهده رئیس جلسه م. ب..

روابط عمومی شورای نگهبان در بخش اطلاع رسانی زیر نظر سخنگو انجام وظیفه می نماید.

مصوبات و تصمیمات شورای نگهبان از طریق دبیر یا قائم مقام به مراجع ذیربط اعلام خواهد شد.

کلیه مصوبات مجلس شورای اسلامی در اولین فرصت و سوالاتی که پاسخ به آن ها در صلاحیت شورا است پس از وصول و با دستور ذبیر توسط دفتر شورای نگهبان در اختیار اعضاء قرار می‌گیرد.

مصوبات و مشروح مذاکرات شورای نگهبان توسط دفتر شورا تکثیر و در اختیار اعضاء قرار می‌گیرد.

تشکیل و اداره جلسات شورا و حفظ نظم در مذاکرات و اجرای آیین نامه به عهده دبیر یا قائم مقام است.

دستور جلسات شورای نگهبان جز در موارد فوری حداقل 24 ساعت قبل از تشکیل جلسه توسط دبیر به اعضاء اعلام می‌گردد.

کفایت مذاکرات با پیشنهاد یکی از اعضاء مطرح و نسبت به آن رای گیری به عمل می‌آید.

کلیه مذاکرات جلسات رسمی شورا ثبت و ضبط می‌شود.

منشی جلسه، مصوبات شورا و نتیجه رای گیری را با ذکر نام موافق و مخالف در صورتجلسه قید نموده و به امضائ حاضران می رساند. کلیه مذاکرات روی نوار ضبط و سپس پیاده و حداکثرظرف پنج روز در اختیار اعضاء قرار می‌گیرد.

نتیجه مذاکرات و نظرات موافق و مخالف و استدلال ها از مشروح مذاکرات استخراج و زیر نظر شورای تحقیق به صورت علمی و فنی و تنقیح و تدوین و منتشر می شود.

اعضاء شورا می‌توانند از یک ماه مرخصی استحقاقی در سال استفاده نمایند و با اجازه دبیر استفااده از این مرخصی بصوزت متوالی و با فاصله بلا مانع است ولی بدون تصویب شورا نباید به بیش از دو نفر همزمان مرخصی داد.

به منظور تقسیم کار ملی، راهبری، اجرایی سازی، هماهنگی، نظارت و ارزیابی و انسجام بخشی اجرای اسناد کلان و مهم شورای عالی و نیز تهیه و تأمین دستور جلسه صحن شورای عالی و شورای معین، چهار ستاد راهبری و نظارت مشتمل بر: الف) «فرهنگی و اجتماعی»، ب) «تعلیم و تربیت»، ج) «خانواده و زنان» و د) «علم،فناوری و نوآوری» حسب تعریف بند 18 ماده 1 این آیین نامه و طبق آیین نامه مصوب زیر نظر دبیر شورای عالی در دبیرخانه تشکیل می شوند و هر یک از این ستادها دارای شورایی به شرح زیر خواهد بود: 1 - شورای هماهنگی نقشه مهندسی فرهنگی کشور به عنوان شورای ستاد راهبری و نظارت فرهنگی و اجتماعی به ریاست رئیس جمهور یا معاون اول ایشان 2 - شورای راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور به عنوان شورای ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری به ریاست دبیر شورای عالی 3. شورای تحول و نوسازی نظام آموزشی به عنوان شورای ستاد راهبری و نظارت تعلیم و تربیت به ریاست دبیر شورای عالی 4. شورای فرهنگی و اجتماعی خانواده و زنان در نقش شورای ستاد راهبری و نظارت خانواده و زنان به ریاست رئیس شورای فرهنگی و اجتماعی خانواده و زنان تبصره 1 - جلسات شورای هماهنگی نقشه مهندسی فرهنگی کشور در غیاب رئیس جمهور و معاون اول ایشان به ریاست دبیر شورای عالی به عنوان قائم مقام رئیس، برگزار می شود و مصوبات آن در چارچوب سند نقشه مهندسی فرهنگی حسب مورد توسط معاون اول رئیس جمهور و یا دبیر شورای عالی، امضاء و ابلاغ می گردد. تبصره 2 - ترکیب اعضا و وظایف شوراهای مذکور؛ در چارچوب مفاد این ماده؛ اصلاح و بازنگری و توسط شورای عالی تصویب می گردد.

مصوبات شوراهای ستادهای راهبری و نظارت منحصراً در اجرای صلاحیت های مصرح در صدر ماده41، به تشخیص دبیر شورای عالی در خصوص مرجع ابلاغ و در چارچوب اسناد و مصوبات شورای عالی؛ به امضاء دبیر شورای عالی (به استثناء شورای ستاد نقشه مهندسی فرهنگی کشور مطابق تبصره 1 ماده 41)، ابلاغ می گردد. سایر تصمیمات شوراهای مزبور، جهت تصویب به شورای عالی یا شورای معین پیشنهاد می شود.

اعضای حقیقی شورای عالی به انتخاب خود در دو شورا از چهار شورای مذکور در ماده 41 این آیین نامه عضویت داشته و با حق رأی در جلسات آنها شرکت می نمایند. در صورت کثرت تقاضا برای عضویت در یک شورا، نظر دبیر شورای عالی ملاک تصمیم نهایی برای عضویت است. تبصره - شرکت اعضای حقیقی شورای عالی در جلسات سایر شوراها با حق رأی به تشخیص دبیر شورای عالی بلامانع است. ب - شوراهای وابسته

شوراهای وابسته حسب تعریف بند 19 ماده 1 این آیین نامه و در چارچوب آن، زیر نظر دبیر شورای عالی تشکیل و فعالیت می نمایند و به منظور پرهیز از موازی کاری و حصول یکپارچگی در نظام فکری و تصمیم سازی، با ستاد ذی ربط خود به شرح ذیل ارتباط منقطع و موضوعی خواهند داشت. الف - شوراهای وابسته مرتبط با ستاد راهبری و نظارت فرهنگی و اجتماعی شامل: 1- شورای فرهنگ عمومی 2- شورای هنر 3- شورای توسعه فرهنگ قرآنی 4- کمیته فرهنگ و تمدن اسلام و ایران ب - شوراهای وابسته مرتبط با ستاد راهبری و نظارت علم، فناوری و نوآوری شامل: 1- هیأت حمایت از کرسی های نظریه پردازی و مناظره 2- شورای تحول و ارتقاء علوم انسانی 3- شورای راهبردی علم، فناوری و نوآوری دفاعی- امنیتی تبصره 1 - شورای اسلامی شدن دانشگاه ها و مراکز آموزشی به عنوان شورای وابسته و مرتبط با ستاد تعلیم و تربیت و ستاد علم، فناوری و نوآوری به مثابه قرارگاه راهبری «سند دانشگاه اسلامی» فعالیت می نماید. مسئولیت تقسیم کار بین شورای اسلامی شدن دانشگاه ها و شورای ستاد علم، فناوری و نوآوری و رفع تداخل دستور جلسات آنها از دو حیث اسلامیت و علم و فناوری بر عهده دبیر شورای عالی خواهد بود. تبصره 2 - مصوبات شوراهای وابسته در شورای معین طرح و بررسی می شود و بعد از نهایی شدن، به عنوان مصوبه شورای معین مطابق تبصره 1 ماده 40 در شورای عالی، تصویب می گردد. تبصره 3 - ستادهای راهبری و نظارت و شوراهای وابسته موظفند حداکثر ظرف مدت سه ماه از تاریخ ارجاع طرح ها و پیشنهادهای عادی و ظرف مدت یک ماه برای طرح ها و پیشنهادهای فوریتی؛ نتیجه رسیدگی خود را مشتمل بر شرح کامل موضوع ارجاعی، چکیده و تفصیل گزارش های کارشناسی و مستندات قانونی و در صورت لزوم وضع مصوبه؛ پیش نویس مصوبه پیشنهادی را به دبیر شورای عالی ارائه کنند. تبصره 4 - شوراهای وابسته موظفند سالانه گزارشی از عملکرد خ. ر. ب. شورای ستاد ذی ربط ارائه کنند. تبصره 5 - مفاد این ماده و تبصره های آن، در موارد مغایر؛ بر مفاد آیین نامه کنونی شوراهای وابسته حاکم است و متناسب با آن، آیین نامه شوراهای وابسته، اصلاح و بازنگری و توسط شورای عالی تصویب می گردد.

هیأت عالی جذب اعضای هیأت علمی دانشگاه ها و مراکز آموزشی و پژوهشی برابر آیین نامه مصوب، ذیل دبیرخانه فعالیت می نماید.

شورای تخصصی حوزوی به عنوان شورای مستقل ذیل دبیرخانه، با استفاده از ظرفیت حوزه های علمیه، پیشنهادهای راهبردی و راهبری را به شورای عالی و شورای معین ارائه می کند و با نظر به مبانی حکمی و احکام فقهی در جهت تأمین ابعاد دینی دستور جلسات ستادهای راهبری و نظارت و شوراهای وابسته اعلام نظر می کند و راهبری و نظارت بر مصوبات محوله شورای عالی را بر عهده خواهد داشت.

کمیته منتخب تأیید صلاحیت رؤسای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی به ریاست دبیر شورای عالی و برابر آیین نامه مصوب، فعالیت می نماید.

وزرا و رؤسای دستگاه هایی که طبق مفاد مصوبات شورای عالی؛ در شورای ستادهای راهبری و نظارت و شوراهای وابسته عضویت دارند، باید شخصاً در جلسات حضور یابند و حضور نماینده، جز برای ارائه نظر کارشناسی، قابل پذیرش و ملاک برای حدنصاب رسمیت جلسه و اعتبار رأی نیست.

دعوت نامه، صورت جلسه و مصوبات شوراها و کمیته های ذکر شده در این فصل از سوی دبیرخانه آنها برای اعضای شورای عالی ارسال می گردد.

تصویب اسناد و مصوبات ملی صرفاً در صلاحیت شورای عالی م. ب.. ج - دبیرخانه

دبیرخانه زیرنظر دبیر شورای عالی است و وظیفه پشتیبانی علمی و پژوهشی و اداری - سازمانی شورای عالی، شورای معین، ستادهای راهبری و نظارت و شوراهای وابسته ذیل دبیرخانه و تمهید و تأمین سازوکار لازم رصد و پایش، تدوین و تدارک دستور جلسات، هماهنگی، راهبری، اجرایی سازی، نظارت و ارزیابی و پیگیری اجرایی شدن مصوبات، جلب مشارکت های مردمی، شبکه های نخبگانی و تشکل های مردمی در عرصه حکمرانی فرهنگی، گفتمان سازی، اطلاع رسانی و ارتباطات رسانه ای شورای عالی را بر عهده دارد.

این آیین نامه با یک مقدمه در 5 فصل، 52 ماده و 41 تبصره در جلسه 889 مورخ 1402/07/18 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ آن، کلیه آیین نامه ها و مقررات مغایر از جمله آیین نامه مصوب جلسه 182 مورخ 1388/01/25 شورای معین (بر اساس تفویض جلسه 633 مورخ 1387/07/23 شورای عالی انقلاب فرهنگی)، ملغی می گردد. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی - سید ابراهیم رئیسی