🔒قانون همه‌پرسی در جمهوری اسلامی ایران

همه پرسی از آحاد ملت مطابق مقررات این قانون انجام میگیرد بنحوی که همه اقشار جامعه با آزادی کامل نظر خود را درباره موضوعی که به آراء عمومی گذارده میشود به یکی از دو صورت زیر اعلام نمایند: الف - آری ب - نه

وزارت کشور ضمن همآهنگی با شورای نگهبان، تاریخ برگزاری همه پرسی را تعیین و اعلام خواهد نمود.

نظارت بر همه پرسی به عهده شورای نگهبان میباشد.

همه پرسی بصورت مستقیم و عمومی و با رای مخفی خواهد بود.

هر شخص واجد شرایط در داخل کشور میتواند فقط یکبار با ارائه شناسنامه خود و در خارج از کشور با گذرنامه رای دهد.

اخذ رای در داخل و خارج از کشور در یک روز انجام میشود و مدت آن 10 ساعت است و در صورت ضرورت قابل تمدید میباشد.

صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مکلف است برنامه های آموزشی درباره همه پرسی و همچنین کلیه اعلامیه ها و اطلاعیه های مربوطه را که وزارت کشور یا هیات مرکزی نظارت منتخب شورای نگهبان ضروری تشخیص میدهند از شبکه سراسری یا محلی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش نماید.

ماموران انتظامی در حدود قانون موظف به ایجاد نظم و جلوگیری از هر گونه بی نظمی در جریان همه پرسی و حفاظت صندوقها میباشند. نیروهای نظامی و انتظامی حق دخالت در امور اجرائی و نظارت در همه پرسی را ندارند.

آرائی که از طریق خرید و فروش بدست آمده باشد با تایید هیات نظارت یا نماینده آن، باطل ولی جزء آراء ماخوذه محسوب و مراتب در صورتجلسه قید و آراء مذکور ضمیمه صورتجلسه خواهد شد.

در موارد ذیل با تایید هیات نظارت یا نماینده آن، برگهای رای باطل بوده و جزء آراء ماخوذه محسوب نشده و مراتب در صورتجلسه قید و آراء مذکور ضمیمه صورتجلسه خواهد شد: 1 - صندوق فاقد لاک و مهر همه پرسی باشد. 2 - آراء زاید بر تعداد تعرفه باشد. 3 - آراء کسانیکه به سن قانون رای دادن نرسیده باشند. 4 - آرائیکه با شناسنامه افراد فوت شده یا غیرایرانی داده شده باشد. 5 - آرائیکه با تقلب و تزویر ( در تعرفه ها، آراء، صورتجلسات، شمارش) بدست آمده باشد. 6 - آرائی که با شناسنامه غیر یا جعلی اخذ شده باشد. 7 - آرائی که با شناسنامه کسانی که حضور ندارند اخذ شده باشد. 8 - آرائی که فاقد مهر همه پرسی باشد. 9 - آرائی که از طریق تهدید بدست آمده باشد. 10 - آرائی که روی برگهای رای قانونی نباشد.

وزارت کشور مامور اجرای قانون همه پرسی بوده و مسوول صحت جریان برگزاری آن است و بدین منظور میتواند مامورانی جهت بازرسی و کنترل جریان همه پرسی بطور ثابت و یا سیار به شهرستانها و بخشها و شعب ثبت نام و اخذ رای اعزام نماید و حق دخالت در امر نظارت شورای نگهبان را ندارند.

ارتکاب امور ذیل جرم محسوب میشود: 1 - خرید و فروش رای. 2 - تقلب و تزویر در اوراق تعرفه یا برگ رای یا صورتجلسات. 3 - تهدید یا تطمیع در امر همه پرسی. 4 - رای دادن با شناسنامه جعلی. 5 - رای دادن با شناسنامه دیگری. 6 - رای دادن بیش از یکبار. 7 - اخلال در امر همه پرسی. 8 - کم و زیاد کردن آراء یا تعرفه ها. 9 - تقلب در رای گیری و شمارش آراء. 10 - رای گرفتن با شناسنامه کسی که حضور ندارد. 11 - توصیه به ریختن برگ رای معین از طرف اعضاء شعبه اخذ رای یا هر فرد دیگری در محل صندوق رای. 12 - تغییر و تبدیل یا جعل و یا ربودن و یا معدوم نمودن اوراق و اسناد انتخاباتی از قبیل تعرفه و برگ رای و صورتجلسات و تلکس و تلفنگرامها و تلگرافها. 13 - باز کردن یا شکستن قفل محل نگهداری و لاک و مهر صندوقهای رای بدون مجوز قانونی. 14 - جابجائی، دخل و تصرف و یا معدوم نمودن اسناد همه پرسی بدون مجوز قانونی. 15 - ایجاد رعب و وحشت برای رای دهندگان یا اعضاء شعب ثبت نام و اخذ رای با اسلحه و یا بدون اسلحه در امر همه پرسی. 16 - دخالت در امر همه پرسی، با سمت یا سند مجعول و یا به هر نحو غیرقانونی.

تشکیلات قضائی هر شهرستان یا بخش بمنظور پیشگیری از وقوع جرم ضمن هماهنگی با ناظرین شورای نگهبان و هیات اجرائی اقدامات لازم را در محدوده مقررات معمول می دارد.

رای دهندگان باید دارای شرایط ذیل باشند: 1 - تابعیت کشور جمهوری اسلامی ایران. 2 - ورود به سن 16 سالگی. 3 - عدم جنون.

بلافاصله پس از صدور دستور شروع همه پرسی از طرف وزارت کشور، فرماندار دستور تشکیل هیاتهای اجرایی را به بخشداران صادر نموده و موظف است ظرف سه روز هیات اجرائی همه پرسی شهرستان را به ریاست خود و عضویت رئیس ثبت احوال و دادستان یا نماینده وی و 8 نفر از معتمدین تشکیل دهد.

تعداد اعضای هیاتهای اجرائی شهرستان و بخش و کیفیت و مهلت تشکیل آنها یکسان است.

کلیه امور همه پرسی بخش مرکزی را، هیات اجرایی شهرستان انجام میدهد.

معتمدین هیات اجرائی باید دارای ایمان و التزام عملی به اسلام و قانون اساسی و حسن شهرت و سواد خواندن و نوشتن بوده و از عوامل موثر در تحکیم رژیم سابق و وابسته به گروههای غیرقانونی نباشند.

اعضاء هیات اجرائی پس از پذیرفتن عضویت، ملزم به شرکت در جلسات و انجام وظایف قانونی مربوطه میباشند.

هیات اجرائی بخش بلافاصله پس از انتخاب معتمدین تشکیل جلسه داده و تعداد و محل استقرار شعب ثبت نام و اخذ رای را تعیین نموده و بوسیله رئیس هیات ( بخشدار) به فرماندار جهت طرح در هیات اجرائی شهرستان اعلام میدارد.

جلسات هیاتهای اجرایی شهرستان و بخش، با حضور دو سوم کلیه اعضاء رسمیت یافته و اخذ تصمیم با اکثریت مطلق حاضرین خواهد بود.

هیات اجرائی شهرستان پس از تعیین محلهای استقرار شعب ثبت نام و اخذ رای و بررسی و تایید و تصویب مصوبات هیاتهای اجرایی بخشها در مورد تعداد و محل شعب ثبت نام و اخذ رای، 9 روز قبل از روز اخذ رای مبادرت به انتشار آگهی همه پرسی حاوی تاریخ برگزاری، ساعات اخذ رای، شرایط رای دهندگان، جرائم و تخلفات و مقررات جزائی و محل ثبت نام و اخذ رای در سراسر شهرستان می نماید.

هیاتهای اجرائی شهرستان و بخش، پس از انتشار آگهی همه پرسی، برای هر شعبه ثبت نام و اخذ رای پنج نفر از معتمدین محلی که دارای سواد خواندن و نوشتن باشند انتخاب و به فرماندار یا بخشدار جهت صدور حکم معرفی می نماید.

هیات اجرائی با تصویب هیات اجرائی شهرستان میتواند برای مناطق صعب العبور و کوهستانی و مسافتهای دور و نقاطی که تشکیل شعب ثبت نام و اخذ رای مقدور نیست شعب اخذ رای سیار تشکیل دهد هیات اجرائی شهرستان نیز می تواند در صورتیکه لازم بداند نسبت به تشکیل شعب اخذ رای سیار در مرکز شهرستان و بخش مرکزی اقدام نماید و هر دو مورد باید به اطلاع هیات نظارت برسد و همچنین نماینده ای از هیات نظارت در معیت صندوق سیار بوده و مسیر گردش صندوق را در صورتجلسه ای قید و تایید نماید.

در سفارتخانه ها و کنسولگری و نمایندگی سیاسی ایران در خارج از کشور، هیات اجرائی همه پرسی به ریاست سفیر و یا سرکنسول و یا عالیترین مقام نمایندگی سیاسی و عضویت سه نفر از کارمندان ارشد سفارتخانه کنسولگری و یا نمایندگی سیاسی و 5 نفر از ایرانیان مومن به انقلاب اسلامی مقیم آن کشور به انتخاب و دعوت سفیر یا سرکنسول و یا مقام نمایندگی سیاسی تشکیل میگردد.

هیات اجرائی موضوع ماه فوق پس از خاتمه اخذ رای و قرائت آراء نتیجه را صورتجلسه می نماید. سفیر و یا سرکنسول و یا عالیترین مقام نمایندگی سیاسی موظف است بلافاصله نتیجه را با سریعترین وسیله مخابراتی ممکن از طریق وزارت امور خارجه به وزارت کشور اعلام دارد.

شورای نگهبان ظرف یک هفته و در صورت ضرورت حداکثر ده روز پس از دریافت نتیجه همه پرسی نظر قطعی خود را جهت امضاء به رئیس جمهور ارسال نموده و رئیس جمهور پس از امضاء به وزارت کشور اعلام و وزارت کشور از طریق رسانه های گروهی نتیجه نهائی را به اطلاع مردم خواهد رساند.

هیاتهای اجرائی موظفند تا دو روز پس از اعلام نتیجه همه پرسی، شکایات واصله را بپذیرند و ظرف 24 ساعت در جلسه مشترک هیات اجرائی و ناظرین شورای نگهبان در شهرستان مربوطه به آنها رسیدگی نمایند و نتیجه را صورتجلسه نموده و به وزارت کشور اعلام دارند.

هیات اجرائی پس از بررسی شکایات و گزارشات چنانچه تشخیص دهد که امور همه پرسی در یک یا چند شعبه از جریان عادی خارج شده و صحیح انجام نگرفته است با تایید شورای نگهبان، همه پرسی را در یک یا چند شعبه باطل اعلام می نماید.

مجازات تخلف از بند 15 ماده 12 با رعایت شرایط و امکانات خاطی و دفعات و مراتب جرم و مراتب تادیب از وعظ و توبیخ و تهدید و درجات تعزیر بترتیب زیر تعیین میگردد: الف - چنانچه مرتکب بدون اسلحه ایجاد رعب و وحشت نماید تا 74 ضربه شلاق محکوم میگردد: ب - چنانچه ایجاد رعب و وحشت خواه به تحریک یا بالمباشره همراه با اسلحه باشد و محاربه صدق نکند تا 74 ضربه شلاق و حداکثر تا 2 سال حبس محکوم خواهد شد.

مجازات کسی که با اتخاذ سمت مجعول در همه پرسی دخالت کند ( موضوع بند 16 ماده 12) با رعایت شرایط و امکانات خاطی و دفعات و مراتب جرم و مراتب تادیب از وعظ و توبیخ و تهدید و درجات تعزیر تا 50 ضربه شلاق خواهد بود و هرگاه مرتکب سندی هم در این مورد جعل نموده باشد مجازات جعل و تزویر را خواهد داشت و چنانکه دخالت وی موثر در سرنوشت همه پرسی باشد و جریان همه پرسی را در یک بخش و یا یک شهرستان و یا یک استان بر هم بزند مرتکب با رعایت شرایط و امکانات خاطی و دفعات و مراتب جرم و مراتب تادیب از وعظ و توبیخ و تهدید و درجات تعزیر از یک تا پنج سال حبس محکوم خواهد شد.

اعضاء اداری هیات اجرائی ( فرماندار یا بخشدار، رئیس ثبت احوال، دادستان یا نماینده وی) در صورت تخلف از ماده 19 این قانون با رعایت شرایط و امکانات خاطی و دفعات و مراتب جرم و مراتب تادیب از وعظ و توبیخ و تهدید و درجات تعزیر به مجازات کسر حقوق تا یک سوم از یک ماه تا شش ماه به حکم مراجع صالحه محکوم خواهند شد و در مورد بقیه اعضاء محرومیت تا دو نوبت انتخابات از عضویت هیاتهای اجرائی و نظارت و شعب اخذ رای میباشد.

بمنظور حفظ بی طرفی کامل، ناظرین شورای نگهبان و اعضای هیاتهای اجرائی و نظارت موظفند در طول مدت مسوولیت خود، بی طرفی کامل را حفظ نمایند.

مجازاتهای این فصل منحصر به انواع مذکور در این قانون نبوده و قاضی در هر مورد می تواند متخلف را به مجازات مذکور و یا هر مجازات متناسب دیگری که در قانون تعزیرات آمده است محکوم نماید.

رئیس جمهور موظف است نتیجه همه پرسی را پس از طی مراحل قانونی و ابلاغ به وی حداکثر ظرف یک هفته امضاء کند و برای اجراء در اختیار مسوولان قرار دهد.

همه پرسی به پیشنهاد رئیس جمهور یا یکصد نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و تصویب حداقل دو سوم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی انجام خواهد شد.

شورای نگهبان طبق قانون نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری بر همه پرسی نظارت خواهد کرد.

آئیننامه اجرائی همه پرسی را وزارت کشور تهیه و با تصویب هیات وزیران به اجراء میگذارد.

این قانون از تاریخ تصویب لازم الاجراء میباشد.