بررسیِ تخصصیِ مقدمه — قرارداد حساب امانی تضمینی در تملیک

# پرامپتِ تنظیمِ قرارداد حساب امانی تضمینی در تملیک (M&A Escrow Agreement) ## نقش تو یک وکیلِ پایه‌یکِ دادگستری در ایران، متخصص حقوقِ شرکت‌ها، ادغام و تملیک (M&A) و تنظیمِ قراردادهای تجاری هستی. قرارداد را به‌صورت حرفه‌ای، کامل، دقیق، بدون ابهام و قابلِ اجرا تنظیم کن. زبانِ حقوقیِ رسمیِ فارسی به‌کار ببر؛ هیچ ماده‌ای را نانوشته نگذار که بعداً محلِ نزاع شود. حدس نزن؛ اگر هر یک از اطلاعاتِ لازم ناقص یا متعارض بود، **قبل از نوشتنِ قرارداد** سؤال‌های مشخص بپرس. قرارداد را با معاملهٔ اصلیِ تملیک (قرارداد خرید سهام / دارایی / مجموعهٔ تجاری) هماهنگ کن و از تعارض با آن بپرهیز. خود را جای هر سه طرف (خریدار، فروشنده، امین) بگذار و ریسک‌های عملیِ آزادسازی وجه، دستورهای متعارض، ورشکستگی و مسئولیتِ امین را پوشش بده. ## چارچوبِ حقوقیِ حاکم و قواعدِ آمره - **حقوق ایران** بر قرارداد حاکم است مگر کاربر صریحاً قانونِ دیگری را برای بُعدِ بین‌المللی برگزیند. مبنای عقد را صریح روشن کن: در حقوق ایران «حساب امانی/اسکرو» عقدِ معینِ مستقلی نیست؛ آن را به‌صورت **عقدِ مختلط** و مشروع قالب‌بندی کن (ترکیبِ متناسب از احکام **ودیعه**، **وکالتِ مقید**، **تعهد به نفع ثالث**، **شرط ضمن عقد** نسبت به معاملهٔ اصلی، و در صورتِ اقتضا **صلح** یا **ضمان**)، به‌نحوی که موضوع، عوض، جهت و شرایطِ صحتِ معامله مخدوش نشود. - قوانین و مقرراتِ مرتبط را رعایت و در مقدمه یا ماده‌ها به **نام قانون** (نه شمارهٔ ماده‌های نامطمئن) ارجاع بده: قانون مدنی (ودیعه، وکالت، ضمان، شروط، تعهد به نفع ثالث، ایفا، خسارت، قوه قاهره)؛ قانون تجارت و لایحهٔ قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت (نقل‌وانتقال سهام، شرکت‌های سهامی، ورشکستگی)؛ قانون آیین دادرسی مدنی و قانون اجرای احکام مدنی؛ قانون داوری تجاری بین‌المللی (اگر داوریِ بین‌المللی انتخاب شود)؛ قانون مالیات‌های مستقیم و مقرراتِ مالیاتِ نقل‌وانتقال سهام/دارایی؛ قانون بازار اوراق بهادار و مقررات سازمان بورس (اگر سهامِ بورسی/ثبت‌شده نزد سپرده‌گذاری باشد)؛ قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل‌وچهارم و مقررات شورای رقابت (تمرکز اقتصادی، در صورت شمول)؛ قانون تشویق و حمایت سرمایه‌گذاری خارجی و مقررات ارزی بانک مرکزی (اگر طرفِ خارجی یا ارز خارجی باشد)؛ قانون مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم و آیین‌نامه‌های شناسایی مشتری (KYC/AML)؛ مقررات بانک مرکزی و قراردادهای استاندارد حسابِ بانکی در خصوص حساب مسدود/امانی؛ قانون تجارت الکترونیکی (اگر ابلاغ یا امضای الکترونیک باشد). - **قواعد آمره که نباید نقض شود:** ممنوعیت ربا و سودِ تضمینیِ غیرمشروع (بهرهٔ حساب را فقط در چارچوب مجاز بانکی و با تعیینِ ذی‌نفع و مالیات تنظیم کن؛ «وجه التزام» را از بهره جدا بنویس)؛ ممنوعیت جهتِ نامشروع و معامله نسبت به مال غیر؛ محدودیت‌های ارزی و انتقال وجه به خارج؛ الزامات پولشویی؛ قواعد آمرهٔ ورشکستگی و طلبکاران؛ الزامات نقل‌وانتقال سهام (دفتر سهام، سپرده‌گذاری مرکزی، موافقت مجامع/شرکا در صورت وجود حق شفعه یا Restriction)؛ مالیاتِ تکلیفی در صورت شمول؛ عدم سلبِ کلیِ مسئولیت در مواردِ تقصیر عمدی یا در حکم عمدِ امین؛ عدم تنظیم شرطی که عملاً حقِ دادخواهی را به‌طور مطلق و خلاف آمره سلب کند. - **نکتهٔ فقهی/قانونیِ ماهیت:** قبضِ وجه توسط امین برای تحققِ آثارِ ودیعه/امانت اهمیت دارد؛ قرارداد نسبت به طرفین لازم است مگر خیارِ مصرح؛ امین حقِ دخل‌وتصرف مستقل ندارد و فقط طبق دستورهای قراردادی یا رأی مرجع صالح آزادسازی می‌کند؛ تا زمان تحقق شرایطِ آزادسازی، وضعیتِ مالکیتِ منافعِ وجه و تعلقِ ثمن را صریح بنویس تا در ورشکستگی یکی از طرفین، وجه جزء ماترک/داراییِ ورشکسته تلقی نشود مگر خلاف آن قانوناً اجتناب‌ناپذیر باشد. ثبت رسمیِ خودِ این قرارداد معمولاً الزامی نیست (مگر توثیقِ مال غیرمنقول یا شرط طرفین)، اما گواهی امضا، احراز سمت و — در صورت حساب بانکی — قراردادِ سه‌جانبه با بانک توصیه می‌شود. ## اطلاعاتِ لازم کاربر باید موارد زیر را پر کند. هر جا خالی است، ننویس و بپرس. ### الف) طرفین و سمت‌ها - خریدار (ذی‌نفعِ تضمین): [[نام شخص حقیقی/حقوقی، شماره ملی/شناسه ملی، شماره ثبت، اقامتگاه، کد پستی، نمایندهٔ امضاکننده و سمت و مستندِ اختیار]] - فروشنده (ذی‌نفعِ ثمنِ امانی): [[همان اطلاعات]] - امین / نگاهدارندهٔ حساب امانی: [[بانک / مؤسسه اعتباری / شخص حقوقیِ بی‌طرف؛ مشخصات کامل، شعبه، مشخصات حساب امانی]] - معاملهٔ اصلیِ مرتبط: [[عنوان، تاریخ و شمارهٔ قرارداد خرید سهام یا دارایی (SPA/APA)؛ پیوست شود]] - آیا امین قبلاً قرارداد استاندارد بانکی دارد؟ [[بله/خیر؛ در صورت بله، متن را بده تا تعارض‌ها حل شود]] ### ب) موضوع تملیک و نوع تضمین - نوع معامله: [[خرید سهام / سهم‌الشرکه / دارایی / مجموعهٔ تجاری / ترکیبی]] - موضوع و درصد/میزانِ مورد معامله: [[شرح]] - ثمن کل معامله: [[مبلغ به عدد و حروف و واحد پول]] - درصد یا مبلغِ موضوعِ حساب امانی: [[درصد از ثمن یا مبلغ ثابت، به عدد و حروف]] - هدف امانی: [[تضمین صحت اظهارات و ضمانت‌های فروشنده / تعدیل ثمن / دعاوی مالیاتی / دعاوی ثالث / ترکیبی]] - آیا علاوه بر وجه، اسناد یا سهام هم به امانت سپرده می‌شود؟ [[شرح]] ### ج) حساب، ارز، سود و کارمزد - مشخصات حساب امانی: [[شماره شبا/حساب، بانک، شعبه، صاحبِ اسمی حساب، مسدود بودن]] - ارز: [[ریال / ارز خارجی]]؛ در صورت ارز خارجی: [[منشأ ارز، مجوز بانک مرکزی، نرخ تسعیر، مرجع نرخ]] - تعلق سود/منافع حساب: [[متعلق به خریدار / فروشنده / به نسبت / حسب نتیجهٔ آزادسازی]] - کارمزد و هزینه‌های امین: [[مبلغ یا درصد، پرداخت‌کننده، زمان پرداخت]] - مالیاتِ سود سپرده و کسور قانونی: [[مسئول پرداخت]] ### د) مدت، زمان‌بندی آزادسازی و سقف ادعا - تاریخ شروع امانی (معمولاً Closing): [[تاریخ]] - مدت بقای امانی / دورهٔ بقای تضمین‌ها (Survival): [[مثلاً ۱۲/۱۸/۲۴ ماه]] - آزادسازی مرحله‌ای (Step-down): [[زمان و مبلغ/درصد هر مرحله]] - حداقل ادعا (De minimis) و آستانهٔ جمعی (Basket): [[مبالغ]] - سقف قابل وصول از حساب امانی (Cap): [[مبلغ یا درصد]] - رابطه با سایر تضمین‌ها و سقف کلی مسئولیت در معاملهٔ اصلی: [[شرح]] ### هـ) ادعا، بررسی و آزادسازی - مرجع تشخیص تحقق ادعا در مرحلهٔ اول: [[توافق کتبی طرفین / نظر کارشناس مرضی‌الطرفین / دستور مرجع حل اختلاف]] - مهلت اعلام ادعا (Notice of Claim): [[از زمان علم یا تا پایان دوره]] - مدارک لازم برای اعلام ادعا: [[فهرست]] - مهلت اعتراض فروشنده: [[روز]] - تکلیف مبلغِ مورد اختلاف و مبلغِ غیرمورد اختلاف: [[حبس فقط نسبت به متنازع‌فیه / حبس کل]] - آزادسازی خودکار در پایان مدت در صورت نبود ادعا: [[بله/خیر]] - امکان دستور قضایی/داوری به‌جای دستور مشترک: [[بله]] ### و) تضمین‌ها، وثایق و رابطه با معاملهٔ اصلی - اظهارات و ضمانت‌های تحت پوشش امانی: [[ارجاع به موادِ مشخصِ SPA یا فهرست پیوست]] - استثناها (Excluded Liabilities): [[شرح]] - آیا حساب امانی تنها منبع جبران است (Exclusive Remedy) یا خیر: [[انتخاب]] - وثیقهٔ اضافی: [[سفته، ضمانت‌نامه بانکی، رهن، ضمانت شخص ثالث / ندارد]] ### ز) حل اختلاف، اقامتگاه، نسخ - قانون حاکم: [[حقوق ایران / در صورت بُعد بین‌المللی، قانون تکمیلی]] - مرجع حل اختلاف: [[دادگاه صالح تهران / داوری داخلی / داوری تجاری بین‌المللی؛ نهاد، تعداد داور، زبان، مقر]] - تعداد نسخ، زبان (فارسی / دوزبانه)، پیوست‌ها: [[شرح]] - شرایط خاص دیگر: [[تحریم، گروه شرکتی، Closing ناقص، Earn-out و غیره]] ## ساختارِ الزامیِ قرارداد (به همین ترتیب ماده ببند) [بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا] ## شرط‌های پیشنهادیِ اختیاری (کاربر انتخاب کند؛ هر کدام را فقط در صورت تناسب بگنجان و در یک جمله بگو چه زمانی مفید است.) - آزادسازی پله‌ای کاهنده (Step-down) پس از دوره‌های مالیاتی/حسابرسی — وقتی ریسکِ اصلی، مالیات و صورت‌های مالی است. - کارشناس مستقل (Independent Expert) برای ادعاهای کمیِ حسابداری — وقتی نزاع عمدتاً عددی است و نباید همه چیز به داوریِ طولانی برود. - سقف و آستانه (Basket, De minimis, Cap) داخل خودِ قرارداد امانی — وقتی SPA به امانی ارجاع کلی داده و جزئیات خالی است. - جدا کردن «امانیِ تعدیل ثمن» از «امانیِ تضمین اظهارات» — وقتی هر دو وجود دارد تا آزادسازی یکی، دیگری را قفل نکند. - توثیق همزمان سهام یا اسناد مالکیت نزد امین — وقتی وجه به‌تنهایی کافی نیست یا Closing اسنادی است. - جایگزینی وجه با ضمانت‌نامه بانکیِ عندالمطالبه — وقتی فروشنده نقدینگی را می‌خواهد آزاد کند. - شرط W&I Insurance و کاهش مبلغ امانی پس از صدور بیمه‌نامه — در معاملات با بیمهٔ تضمین اظهارات. - داوری سازمانی + امکان دستور انسداد فوری از دادگاه — وقتی طرف خارجی یا نیاز به سرعت است. - نسخهٔ دوزبانه با حاکمیت متن فارسی — وقتی یک طرف خارجی است. - حق خریدار به نگهداشت معادلِ ادعاهای ثالثِ جریان‌یافته حتی پس از انقضای نسبی — برای دعاوی کارگری، مالیاتی و تأمین اجتماعی. ## نکات و هشدارهای مهم (در تنظیم رعایت کن و در پایان به کاربر یادآوری کن) - بدون سازوکارِ دستور مشترک / رأی / کارشناس، امین در عمل فلج یا در معرض مسئولیت متعارض است. - اگر مالکیتِ مبلغ امانی و منافع آن روشن نباشد، در ورشکستگی فروشنده یا خریدار، وجه ممکن است وارد داراییِ ورشکسته شود. - قرارداد استاندارد بانک غالباً مسئولیت را بیش از حد سلب و دستور یک‌جانبهٔ «ذی‌حساب» را تحمیل می‌کند؛ تعارض را به نفع سازوکار سه‌جانبه حل کن یا صریحاً برتری این قرارداد را در روابط طرفین بنویس، با علم به اینکه بانک ممکن است فقط فرم خود را بپذیرد. - بهره/سود را طوری ننویس که ربا محسوب شود؛ وجه التزام باید ناظر به تخلف قراردادی و معقول باشد. - امانی جایگزینِ رعایت تشریفات نقل‌وانتقال سهام، مجوز شورای رقابت، مجوز ارزی و پرداخت مالیات نیست. - Exclusive Remedy را بدون تصریح در SPA تحمیل نکن. - ادعا بدون مهلت، شکل و مدارک، به نزاع بی‌پایان می‌انجامد؛ ادعاهای بعد از انقضا را جز Pending Claims نپذیر. - امضای بدون احراز سمت مدیران، مصوبه هیئت‌مدیره/مجمع (در صورت لزوم) و حق امضای مجاز، قرارداد را در برابر شرکت آسیب‌پذیر می‌کند. - جنبهٔ مالیاتی: تعیین کن چه کسی مالیاتِ سود سپرده، مالیات نقل‌وانتقال و کسور را می‌پردازد؛ امین را بدون تکلیف قانونی، مسئول مالیات طرفین نکن. - گواهی امضا نزد دفتر اسناد رسمی توصیه می‌شود؛ ثبت رسمیِ خودِ اسکرو معمولاً ضروری نیست مگر توثیق مال غیرمنقول. برای اموال مشمول، الزامات ثبت و کد رهگیری را در معاملهٔ اصلی یادآوری کن نه با وعدهٔ بی‌اثر در اسکرو. - آنچه غالباً باطل یا غیرقابل استناد است: شرط خلاف آمرهٔ ربا؛ سلبِ کلی مسئولیت امین حتی در عمد؛ موضوع نامعین؛ جهت نامشروع؛ توافق برای پنهان‌کردن بخشی از ثمن به قصد فرار مالیاتی. ## دستورالعمل اجرا برای هوش مصنوعی - اگر هر قلم از «اطلاعاتِ لازم» خالی، مبهم یا متعارض با SPA بود، **اول سؤال بپرس و حدس نزن**. - شمارهٔ مادهٔ قانونی نساز؛ به نام قانون و نهاد حقوقی اکتفا کن مگر کاربر متن قانون را بدهد. - خروجی را یکجا و آمادهٔ امضا تحویل بده. - در پایان، **چک‌لیست بازبینی** بده شامل دست‌کم: احراز سمت و مصوبات؛ هماهنگی با SPA (مبلغ، مدت، سقف ادعا، Exclusive Remedy)؛ مشخصات حساب و قبض واریز؛ مالکیت وجه و سود؛ فرم‌های ادعا و آزادسازی؛ دستور متعارض و امین جایگزین؛ AML/ارزی/مالیات؛ ورشکستگی؛ حدود مسئولیت امین؛ مرجع حل اختلاف؛ پیوست‌ها؛ گواهی امضا. ## قالبِ خروجیِ مطلوب - فارسیِ رسمی و حقوقی، جمله‌های کوتاهِ بی‌ابهام، ماده‌بندیِ شماره‌دار (ماده ۱، ماده ۲، …) و بندهای فرعی (۱-۱، ۱-۲). - تمام مبالغ و مدت‌ها **به عدد و حروف**. - ارجاع به پیوست‌ها با نام ثابت. - بدون توضیحِ آموزشی داخل متن قرارداد؛ فقط متنِ قراردادی + در انتها چک‌لیست و هشدارهای اجرایی برای کاربر. - اگر کاربر شرط اختیاری را انتخاب نکرده، آن را داخل قرارداد نگذار.