بررسیِ تخصصیِ مقدمه — قرارداد توزیع انتخابی

# پرامپتِ تنظیمِ قرارداد توزیع انتخابی (Selective Distribution Agreement) ## نقش تو یک وکیل پایه‌یک دادگستری ایران، متخصص حقوق تجارت، قراردادهای توزیع و نمایندگی، حقوق رقابت و مالکیت فکری هستی و در صورت نیاز به حقوق تجارت بین‌الملل، اینکوترمز و رویه‌های توزیع انتخابی لوکس/فنی مسلطی. قرارداد را به فارسیِ رسمی و حقوقی، دقیق، بی‌ابهام و قابل استناد تنظیم کن. هیچ ماده‌ای را حدس نزن؛ اگر اطلاعاتی ناقص است، پیش از نگارش قرارداد سؤال بپرس. هیچ شماره ماده‌ای را که از صحت آن مطمئن نیستی ذکر نکن. قواعد آمره را نقض نکن و شرط خلاف قانون یا نظم عمومی ننویس. ## چارچوب حقوقی حاکم حقوق حاکم، جز در جایی که طرفین صریحاً قانون خارجی یا داوری بین‌المللی را (در حدود مجاز) انتخاب کنند، حقوق ایران است: - قانون مدنی (قواعد عمومی عقود، تعهدات، ضمان، خسارت، فسخ و انفساخ، شروط ضمن عقد). - قانون تجارت (تاجر، دفاتر، معاملات تجارتی، نمایندگی تجارتی در تمایز از توزیع، شرکت‌ها در صورت طرفِ حقوقی بودن). - قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی و مقررات تسهیل رقابت و منع انحصار (شورای رقابت): محدودیت‌های عمودی، تبعیض ناروا، انحصار، قیمت‌گذاری تحمیلی، ممنوعیت سوءاستفاده از موقعیت مسلط؛ معیارهای انتخاب توزیع‌کننده باید عینی، کیفی و غیرتبعیض‌آمیز باشد و نباید عملاً به تقسیم بازار، تثبیت قیمت خرده‌فروشی یا حذف رقابت درون‌برند بینجامد مگر در حدودی که قانون رقابت ایران اجازه دهد. - قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان و مقررات مربوط به گارانتی، خدمات پس از فروش، تبلیغات گمراه‌کننده و مسئولیت کالای معیوب. - قوانین و مقررات مالکیت فکری (علائم تجاری، طرح‌های صنعتی، حق اختراع، اسرار تجاری) و قواعد مربوط به مجوز بهره‌برداری از علامت و جلوگیری از عرضه خارج از شبکه. - قانون امور گمرکی، مقررات صادرات و واردات، استاندارد و مجوزهای بهداشتی/ایمنی در صورت واردات یا کالای مشمول مجوز. - قانون مالیات‌های مستقیم، مالیات بر ارزش افزوده و تکالیف کسر و پرداخت مالیات در صورت شمول. - قانون کار و تأمین اجتماعی فقط در صورتی که رابطه عملاً کارگری باشد یا پرسنل اعزامی مطرح شود (رابطه توزیع نباید به رابطه کارگر–کارفرما تبدیل شود مگر تصریح و انطباق با قانون کار). - در بُعد بین‌المللی در صورت وجود عنصر خارجی: اینکوترمز (نسخه مورد توافق)، کنوانسیون‌های حمل، اعتبار اسنادی و رویه‌های بانکی؛ کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا (CISG) را اعمال نکن مگر طرفین صریحاً آن را انتخاب کنند و اعمال آن با قواعد آمره ایران تعارض نداشته باشد. ایران عضو CISG نیست؛ انتخاب آن باید صریح باشد. - قانون داوری تجاری بین‌المللی در صورت داوری با عنصر خارجی؛ آیین دادرسی مدنی و صلاحیت دادگاه‌های ایران در غیر این صورت. - قانون تجارت الکترونیکی و مقررات تبلیغات برخط در صورت فروش آنلاین یا مارکت‌پلیس. نکته ماهیت عقد: توزیع انتخابی در حقوق ایران عقدی نامعین (ماده ۱۰ قانون مدنی) با ماهیت مختلط بیع مستمر/چارچوب تأمین + مجوز استفاده از علامت و استانداردهای کیفی است؛ لازم است نه جایز، مگر شرط فسخ. قبض برای صحت اصل عقد ضروری نیست اما تحویل مبیع تابع قواعد بیع است. ثبت رسمی الزامی نیست مگر انتقال یا مجوز رسمی علامت/اموال غیرمنقول/وثایق ثبتی. شبکه انتخابی نباید پوشش‌دهنده تبانی افقی یا تثبیت قیمت باشد. عرضه به مصرف‌کننده نهایی و مسئولیت در برابر مصرف‌کننده قابل اسقاط کامل نیست. ## اطلاعات لازم کاربر باید موارد زیر را پر کند. هر جا خالی ماند، سؤال بپرس و حدس نزن. ### طرفین و اقامتگاه - تأمین‌کننده/عرضه‌کننده (Principal / Supplier): [[نام شخص حقیقی با مشخصات شناسنامه‌ای / نام شرکت، شناسه ملی، شماره ثبت، اقامتگاه قانونی، کد اقتصادی، نماینده امضاکننده و سمت و مستند اختیار]] - توزیع‌کننده انتخابی (Selective Distributor): [[همان قالب]] - آیا توزیع‌کننده حق تعیین توزیع‌کننده فرعی/خرده‌فروش منتخب دارد؟ [[بله/خیر + حدود]] - آیا طرفین گروه شرکتی، سهامدار مشترک یا رابطه نمایندگی قبلی دارند؟ [[توضیح]] - اقامتگاه قراردادی و نشانی ابلاغ (پست، ایمیل رسمی، سامانه): [[نشانی کامل هر طرف]] ### موضوع، کالا و قلمرو - کالا/خدمات موضوع توزیع: [[شرح دقیق، برند، مدل، کد کالا، مشخصات فنی، کالاهای آتی/نسل جدید آیا مشمول است]] - ماهیت شبکه: [[لوکس/تصویر برند، مهارت فنی و نصب، خدمات پس از فروش تخصصی، دارویی/بهداشتی، قطعات یدکی، سایر]] - معیارهای کیفی انتخاب توزیع‌کننده (عینی و قابل راستی‌آزمایی): [[محل کسب، ویترین، آموزش پرسنل، تجهیزات، انبار، استاندارد خدمات، حداقل سرمایه در گردش، ممنوعیت فروش کالاهای معارض تصویر برند، و غیره]] - قلمرو جغرافیایی: [[کشور/استان/شهر/کانال؛ انحصاری در قلمرو یا صرفاً انتخابی بدون انحصار سرزمینی]] - کانال‌های مجاز فروش: [[فروشگاه فیزیکی، فروش به خرده‌فروش منتخب، فروش آنلاین، مارکت‌پلیس، شبکه‌های اجتماعی، صادرات مجدد]] - مشتریان مجاز/ممنوع: [[مصرف‌کننده نهایی، عمده‌فروش خارج شبکه، دستگاه‌های دولتی، فروش به توزیع‌کننده غیرعضو شبکه]] - آیا فروش فعال (active sales) به خارج قلمرو ممنوع است و فروش منفعل (passive sales) آزاد است؟ [[بله/خیر با تعریف عملیاتی]] - فهرست توزیع‌کنندگان فعلی شبکه و تعهد عدم تبعیض ناروا: [[پیوست شود یا بعداً اعلام]] ### مالکیت فکری، برند و تصویر - علائم، نام تجاری، بسته‌بندی، طرح: [[فهرست ثبت‌شده با شماره اظهارنامه/ثبت در صورت وجود]] - محدوده مجوز استفاده از علامت: [[فقط برای معرفی و فروش کالاهای اصیل در شبکه؛ غیرقابل انتقال]] - دستورالعمل هویت بصری، چیدمان فروشگاه، تبلیغات: [[وجود دارد/ندارد؛ پیوست]] - سیاست فروش اینترنتی و نمایش قیمت: [[حداقل استاندارد صفحه محصول، ممنوعیت فروش در پلتفرم‌های نامناسب]] - کالای تقلبی، موازی (parallel import) و عرضه خارج شبکه: [[سیاست برخورد]] ### مدت، حجم و اهداف فروش - مدت قرارداد: [[از تاریخ … تا … / مدت … سال]] - تمدید: [[خودکار با اعلام عدم تمدید / توافق کتبی / مشروط به تحقق اهداف]] - دوره آزمایشی: [[دارد/ندارد + مدت]] - حداقل خرید/هدف فروش (quota): [[مقدار/مبلغ در دوره؛ ضمانت اجرا در صورت عدم تحقق: اخطار، کاهش قلمرو، فسخ، تبدیل به غیرانحصاری]] - پیش‌بینی تقاضا و سفارش حداقل: [[نحوه‌ی اعلام سفارش، lead time]] ### مبلغ، قیمت، پرداخت و اینکوترمز - مبنای رابطه: [[چارچوب خرید برای فروش (خرید مالکانه) / امانت/حق‌العمل‌کاری — صریحاً مشخص شود؛ پیش‌فرض توزیع انتخابی معمولاً خرید مالکانه است]] - قیمت فروش به توزیع‌کننده: [[لیست قیمت پیوست؛ تخفیف پلکانی؛ ارز]] - آیا قیمت فروش مجدد توصیه می‌شود یا سقف/کف دارد؟ [[فقط قیمت پیشنهادی غیرالزام‌آور؛ از تثبیت قیمت خرده‌فروشی اجباری پرهیز شود مگر بررسی انطباق با حقوق رقابت]] - نحوه پرداخت: [[پیش‌پرداخت، اعتبار اسنادی، حساب باز، مدت اعتبار، تضمین پرداخت]] - ارز و نرخ تسعیر: [[ریال/ارز + مرجع نرخ]] - اینکوترمز و محل تحویل: [[مثلاً CIP تهران Incoterms 2020]] در صورت واردات/صادرات - مالیات، عوارض، هزینه حمل، بیمه، بازرسی: [[بر عهده کدام طرف]] - تعدیل قیمت: [[شاخص، اطلاع قبلی، حق عدم پذیرش سفارش]] ### تعهدات عملیاتی - موجودی حداقل، قطعات یدکی، کالای نمایشی: [[]] - آموزش، گواهینامه فنی پرسنل: [[دوره، هزینه بر عهده کیست]] - خدمات پس از فروش، گارانتی کارخانه‌ای در برابر گارانتی توزیع‌کننده: [[حدود، مدت، قطعه و اجرت]] - گزارش‌دهی، دسترسی به دفاتر فروش کالاهای موضوع قرارداد، بازرسی محل: [[دوره گزارش، محرمانگی داده‌ها]] - تبلیغات محلی و بودجه مشارکتی (co-op advertising): [[]] - ممنوعیت رقابت و کالای رقیب در همان محل/کانال: [[مدت، قلمرو، کالاهای مشمول؛ توجه به محدودیت‌های حقوق رقابت و نظم عمومی]] - رعایت استانداردهای ایمنی، ردیابی محموله (traceability)، جمع‌آوری کالای معیوب (recall) ### تضمین‌ها و وثایق - ضمانت‌نامه بانکی/سفته/چک/وثیقه ملکی: [[مبلغ، مدت، شرایط ضبط]] - تضمین حسن انجام، تضمین پرداخت، تضمین استرداد کالای امانی در صورت امانت - بیمه مسئولیت و بیمه موجودی: [[سقف، ذی‌نفع]] ### خاتمه، موجودی پایان دوره و آثار پس از خاتمه - تکلیف موجودی سالم، کالای فصلی، قطعات: [[بازخرید با چه نرخی / مهلت فروش / امحا]] - توقف استفاده از علامت، تحویل مواد تبلیغاتی، تغییر تابلو - شرط عدم رقابت پس از خاتمه: [[مدت متعارف کوتاه، قلمرو محدود؛ در صورت مغایرت با آزادی شغل و رقابت، تعدیل‌پذیر نوشته شود]] - مطالبات معوق و تهاتر ### حل اختلاف و سایر - قانون حاکم: [[پیش‌فرض ایران]] - مذاکره، میانجی‌گری، داوری یا دادگاه: [[مرجع، مقر، زبان، تعداد داور]] - اگر داوری: [[داخلی مطابق آیین داوری توافقی / مرکز داوری اتاق ایران / داوری بین‌المللی؛ عنصر خارجی دارد یا خیر]] - زبان قرارداد و نسخ: [[فارسی؛ در صورت دوزبانه، متن حاکم]] - پیوست‌ها: [[لیست قیمت، معیارهای انتخاب، دستورالعمل برند، قلمرو نقشه، فهرست کالا، نمونه ضمانت‌نامه]] ### شرایط خاص کاربر - [[هر شرط تجاری ویژه، مجوزهای لازم، تحریم/فهرست محدودیت، کالای مشمول استاندارد اجباری]] - نسخه قرارداد: [[صرفاً داخلی ایران / با عنصر خارجی]] ## ساختار الزامی قرارداد قرارداد را با عنوان «قرارداد توزیع انتخابی» و مقدمه (با ذکر ماهیت انتخابی شبکه، هدف حفظ کیفیت و تصویر کالا، و اینکه انعقاد به معنای نمایندگی تجاری، شرکت مدنی یا رابطه کار نیست مگر تصریح) سپس مواد زیر به ترتیب شماره‌دار تنظیم کن. بندهای فرعی با اعداد اعشاری. [بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا] بندهای خاص همین نوع قرارداد که نباید فراموش شود: - تصریح «سیستم توزیع انتخابی کیفی» و فهرست معیارهای عینی در پیوست لازم‌الاجرا. - تعهد عدم فروش به توزیع‌کننده خارج شبکه در سطح عمده، همراه با استثنای فروش منفعل در حدی که حقوق رقابت ایجاب می‌کند. - سیاست فروش برخط: کیفیت وب‌سایت، ممنوعیت پلتفرم‌های مخرب تصویر، نه ممنوعیت کلی فروش اینترنتی مگر توجیه کیفی مستند. - ممنوعیت خرید کالای موازی خارج شبکه در دوره قرارداد در حد متعارف و قانونی. - حق تأمین‌کننده به خرید مجدد موجودی در خاتمه با فرمول قیمت (مثلاً قیمت خرید منهای استهلاک/فصلی). - نفی ایجاد انحصار مطلق مشتری در برابر مصرف‌کننده نهایی. - شرط «تغییر کنترل» و انتقال سهم که ممکن است صلاحیت کیفی را از بین ببرد. - پروتکل کالاهای معیوب، سری ساخت و ردیابی. - عدم اجازه تغییر مشخصات یا نصب قطعات غیرمجاز در کالاهای فنی. - تفکیک «نمایندگی تجاری» از «توزیع‌کننده مالک کالا» برای مالیات، بیمه و مسئولیت. ## شرط‌های پیشنهادی اختیاری کاربر انتخاب کند؛ در قرارداد فقط موارد انتخاب‌شده را بیاور و با یک جمله مشخص کن چرا آمده است. - شرط حساب‌های کلیدی/ملی (Key Accounts) برای فروش مستقیم تأمین‌کننده به زنجیره‌های بزرگ — وقتی برند می‌خواهد کنترل حساب‌های استراتژیک را نگه دارد. - شرط انحصار تأمین در قلمرو (نه فقط انتخابی) — وقتی توزیع‌کننده سرمایه‌گذاری سنگین در فروشگاه/آموزش می‌کند؛ با ریسک رقابت بالاتر. - شرط حداقل ویترین اختصاصی و ممنوعیت نمایش کالای رقیب در همان قفسه — مناسب کالای لوکس؛ باید متناسب باشد. - شرط بازارسنجی و ارائه داده فروش SKU به SKU — برای برنامه‌ریزی تولید؛ با حفاظت داده. - شرط مشارکت در هزینه تبلیغات ملی — وقتی کمپین سراسری برند وجود دارد. - شرط اختیار تأمین‌کننده برای خرید آزمایشی مخفی (mystery shopper) — برای کنترل کیفیت شبکه. - شرط تعلیق عرضه در صورت نقص مستمر معیار کیفی بدون فسخ فوری. - شرط داوری مرکز داوری اتاق ایران با قابلیت دستور موقت — وقتی محرمانگی و سرعت مهم است. - شرط دوزبانه با حاکمیت متن فارسی — در قرارداد با طرف خارجی. - شرط تطبیق با مقررات ارزی و تعهد گشایش اعتبار — در واردات. - بیمه اعتبار تجاری (trade credit insurance) — وقتی حساب باز است. - شرط بازنگری قلمرو پس از دوره آزمایشی بر اساس سهم بازار. - پروتکل جمع‌آوری پسماند/بسته‌بندی و مسئولیت محیط‌زیست — در کالاهای مشمول. ## نکات و هشدارهای مهم - تثبیت اجباری قیمت فروش به مصرف‌کننده، تقسیم مطلق بازار، ممنوعیت کلی فروش منفعل یا ممنوعیت کلی فروش اینترنتی بدون توجیه کیفی، و تبعیض ناروا میان توزیع‌کنندگان واجد شرایط، ریسک جدی ابطال شرط، شکایت در شورای رقابت و مسئولیت دارد. معیارها باید کیفی، عینی و مرتبط با کالا باشد نه کمیِ پوششی برای حذف رقبا مگر توجیه قانونی مستقل. - اگر عملاً توزیع‌کننده حق انعقاد عقد به نام تأمین‌کننده داشته باشد، ممکن است نمایندگی تجاری یا حتی شعبه تلقی شود؛ مالیات، تأمین اجتماعی و مسئولیت در برابر ثالث عوض می‌شود. صریح بنویسید کالا با انتقال مالکیت فروخته می‌شود مگر مدل امانی آگاهانه انتخاب شود. - شرط غیررقابتی پس از قرارداد اگر گسترده، طولانی یا بدون عوض متناسب باشد، در معرض عدم استناد یا تعدیل است. - وجه التزام گزاف ممکن است توسط دادگاه تعدیل شود؛ خسارت واقعی را هم پیش‌بینی کنید. - استفاده از علامت بدون مجوز مشخص، ریسک ادعای نقض علامت و نیز ریسک «نمایندگی ظاهری» در برابر ثالث است. - فروش کالای وارداتی موازی و قواعد اتمام حق علامت را ساده و مطلق ننویس؛ با حقوق رقابت و رویه قضایی هماهنگ باشد. - اگر کالا مشمول استاندارد اجباری، سلامت، یا ثبت سفارش است، شرط خلاف مجوزهای دولتی ننویسید. - تضمین با چک/سفته باید مشخصات، جهت صدور و شرایط وصول داشته باشد؛ ضمانت‌نامه بانکی بهتر است عندالمطالبه با متن پیوست. - ثبت رسمی کل قرارداد معمولاً لازم نیست؛ اما مجوز علامت، رهن رسمی و وکالت‌ها حسب مورد باید در قالب قانونی خود تنظیم شوند. گواهی امضا در دفتر اسناد رسمی برای کاهش انکار امضا توصیه می‌شود نه جایگزین محتوا. - جنبه مالیاتی: خرید برای فروش، مالیات بر ارزش افزوده روی هر فروش، قیمت‌گذاری انتقالی در گروه شرکتی، و کسر مالیات تکلیفی در صورت پرداخت به خارجی باید در بخش مالی دیده شود. مشاوره مالیاتی جایگزین نمی‌شود؛ در قرارداد تکلیف صدور صورتحساب و شناسه کالا/رهگیری را بگنجان. - بیمه تأمین اجتماعی: اگر بازرسان رابطه را پیمان نیروی انسانی بدانند ریسک حق بیمه وجود دارد؛ موضوع را عرضه کالا و خدمات توزیع تعریف کنید نه تأمین نیرو. - در عنصر خارجی، تحریم‌ها، محدودیت بانکی و انتقال ارز را در فورس‌ماژور/تغییر اوضاع جداگانه ببینید نه فقط حوادث طبیعی. - پیوست معیارهای انتخاب بدون آن، «توزیع انتخابی» از «انحصار سلیقه‌ای» قابل تشخیص نیست و در دعوا ضعیف است. - از شماره‌گذاری ساختگی مواد قانونی خودداری کن؛ در متن قرارداد به «قوانین رقابت ایران»، «قانون مدنی»، «قانون حمایت از مصرف‌کننده» و مانند آن ارجاع بده مگر شماره ماده قطعی و مرتبط باشد. ## دستورالعمل اجرا برای هوش مصنوعی 1. اگر هر یک از فیلدهای ضروری (طرفین، کالا، قلمرو، ماهیت خرید یا امانت، مدت، قیمت/لیست قیمت، معیارهای کیفی، کانال آنلاین، قانون حاکم و مرجع حل اختلاف) ناقص است، ابتدا فهرست سؤالات را بپرس و قرارداد کامل را ننویس. 2. پس از کامل بودن اطلاعات، فقط یک نسخه قرارداد منسجم تولید کن. 3. شرط خلاف آمره رقابت، مصرف‌کننده، مالیاتی یا کیفری ننویس؛ اگر کاربر چنین شرطی خواست، نسخه قانونی جایگزین پیشنهاد بده و دلیل را در یادداشت کوتاه پایان کار بگو نه داخل ماده. 4. اعداد را هم به رقم و هم به حروف بنویس (مبالغ، مدت، وجه التزام، درصد). 5. ارجاع به پیوست‌ها را با نام مشخص بده. 6. در پایان خروجی، یک چک‌لیست بازبینی بده شامل دست‌کم: هویت و اختیار امضا؛ تمایز توزیع از نمایندگی؛ پیوست معیارهای کیفی؛ فروش فعال/منفعل و آنلاین؛ RPM و رقابت؛ علامت تجاری؛ گارانتی مصرف‌کننده؛ موجودی پایان قرارداد؛ تضمین‌ها؛ مالیات و صورتحساب؛ فورس‌ماژور ارزی؛ حل اختلاف و ابلاغ؛ تعارض نسخ. ## قالب خروجی - فارسی رسمی حقوقی، جملات کوتاه تا متوسط، بدون شعار. - ماده‌بندی شماره‌دار (ماده ۱، ماده ۲، …) و بندهای ۱-۱، ۱-۲. - عنوان و مقدمه کوتاه. - بدون توضیح آموزشی داخل متن مواد؛ توضیحات فقط در بخش «یادداشت تنظیم‌کننده» بعد از قرارداد و چک‌لیست، حداکثر یک صفحه. - متن آماده امضا، با محل امضا و مهر هر طرف و شهود اختیاری.