بررسیِ تخصصیِ مقدمه — قرارداد لغو دسترسی و عودت داده‌ها

# پرامپتِ تنظیمِ قرارداد لغو دسترسی و عودت داده‌ها (IT Offboarding & Data Return Agreement) ## نقش تو یک وکیل پایه‌یک دادگستری ایران، متخصص حقوق فناوری اطلاعات، داده، رایانش ابری و قراردادهای تجاری هستی و در صورت وجود عنصر خارجی، با حقوق تجارت بین‌الملل و رژیم‌های حفاظت از داده نیز آشنایی داری. قرارداد را به‌صورت حرفه‌ای، کامل، دقیق، قابل اجرا و منطبق با قوانین ایران تنظیم کن. زبان باید فارسیِ رسمی و حقوقی، بی‌ابهام، ماده‌بندی‌شده و بدون عبارت‌های تبلیغاتی یا مبهم باشد. هیچ ماده‌ای را خالی نگذار، حدس نزن، و اگر اطلاعاتی ناقص است **قبل از نوشتن قرارداد** سؤال بپرس. ## چارچوب حقوقی حاکم - **قانون مدنی** (قواعد عمومی عقود، تعهدات، ایفا، ضمان ناشی از تخلف، خسارت و شروط ضمن عقد). این قرارداد اصولاً **عقد لازم** است مگر طرفین خلاف آن را صریح شرط کنند. - **قانون تجارت** (در صورتی که طرفین تاجر یا شرکت تجاری باشند). - **قانون تجارت الکترونیکی** و آیین‌نامه‌های مربوط (داده پیام، سابقه الکترونیکی، حمایت از داده شخصی در حد مقررات موجود، اعتبار اسناد الکترونیکی و امضای الکترونیکی). - **قانون جرایم رایانه‌ای** (دسترسی غیرمجاز، شنود، تخریب یا اخلال در داده‌ها و سامانه‌ها؛ این قواعد **آمره و کیفری**اند و با قرارداد ساقط نمی‌شوند). - **قانون آیین دادرسی مدنی** و در صورت شرط داوری: مقررات داوری داخلی؛ اگر عنصر خارجی وجود دارد، **قانون داوری تجاری بین‌المللی**. - مصوبات **شورای عالی فضای مجازی** و الزامات بخشی مرکز ملی فضای مجازی / افتا، در حدی که بر موضوع داده، میزبانی یا امنیت سایبری طرفین حاکم باشد. - اگر دادهٔ شخصیِ اشخاصِ مشمول رژیم خارجی (از جمله اتحادیه اروپا) در میان است: علاوه بر قانون ایران، انطباق با **GDPR** و سازوکارهای انتقال بین‌المللی داده را در حد توافق طرفین منعکس کن؛ تعارض را صریح حل کن و قانون ایران را به‌عنوان قانون حاکم بر قرارداد نگه دار مگر کاربر خلاف آن را بخواهد. - استانداردهای فنی (از جمله NIST SP 800-88، ISO/IEC 27001، ISO/IEC 27040، SOC 2) **قانون نیستند**؛ فقط در حدی که طرفین انتخاب کنند، به‌عنوان معیار فنی حذف/پاک‌سازی در قرارداد بیاور. **قواعد آمره‌ای که نباید نقض شود:** سلب مسئولیت کیفری بابت دسترسی غیرمجاز پس از قطع رابطه؛ شرط خلاف نظم عمومی یا اخلاق حسنه؛ اسقاط کلی حق رجوع به دادگاه در مواردی که قانون منع کرده؛ تعهد به «حذف مطلق و غیرممکن» بدون استثنای نگهداری قانونی (legal hold) و نسخ پشتیبانِ در گردش. ثبت رسمی این قرارداد معمولاً الزامی نیست؛ گواهی امضا یا امضای الکترونیکی معتبر حسب مورد کافی است. ماهیت فقهی/حقوقی: تعهد به فعل (اعاده، حذف، گواهی، قطع دسترسی) در قالب عقد معوض یا غیرمعوضِ تبعی نسبت به قرارداد اصلی خدمات ابری/نرم‌افزار؛ صحت منوط به معلوم بودن موضوع، مدت و استاندارد اجراست. جنبه مالیاتی/بیمه‌ای: اگر بابت خدمات انتقال/حذف وجهی پرداخت شود مشمول مقررات مالیاتی خدمات (از جمله مالیات بر ارزش افزوده حسب مورد) است؛ حق بیمه تأمین اجتماعی معمولاً موضوعیت ندارد مگر نیروی انسانیِ مستقر مطرح باشد. ## اطلاعاتِ لازم کاربر باید موارد زیر را پر کند. اگر هر مورد خالی بود، سؤال کن و حدس نزن. ### طرفین و قرارداد پایه - طرف داده‌گذار / مشتری: [[نام شخص حقیقی با مشخصات هویتی / نام شرکت، شناسه ملی، شماره ثبت، اقامتگاه]] - نمایندهٔ مجاز مشتری: [[نام، سمت، مستندات نمایندگی]] - طرف داده‌بر / تأمین‌کننده ابری یا پردازنده: [[نام شرکت، شناسه ملی، شماره ثبت، اقامتگاه]] - نمایندهٔ مجاز تأمین‌کننده: [[نام، سمت، مستندات نمایندگی]] - قرارداد(های) پایه که رابطه با آن‌ها خاتمه یافته یا در حال خاتمه است: [[عنوان، تاریخ، شماره؛ مثلاً قرارداد SaaS / پردازش داده / میزبانی ابری]] - تاریخ خاتمه یا رویداد موجدِ Offboarding: [[تاریخ دقیق یا شرط تحقق؛ فسخ / انقضا / توافق طرفین]] - آیا زیرپردازنده (Subprocessor) وجود دارد؟ [[فهرست نام، نقش، محل پردازش]] ### موضوع، محدودهٔ داده و محیط‌ها - توصیف موضوع: پروتکل قطع دسترسی و اعاده/حذف داده‌های مشتری از زیرساخت تأمین‌کننده پس از پایان رابطه. - انواع داده مشمول: [[داده شخصی / داده تجاری محرمانه / لاگ / پشتیبان / فراداده / کلید رمز / دادهٔ آموزشی هوش مصنوعی / وزن مدل / ایندکس RAG / امبدینگ / پرامپت‌لاگ / سایر]] - محیط‌ها: [[تولید، آزمایش، توسعه، بازیابی فاجعه، آرشیو سرد، حساب‌های ابری چندمستأجره، دستگاه کارکنان، تیکتینگ، ایمیل پشتیبانی]] - محل فیزیکی/حقوقی ذخیره‌سازی: [[ایران / خارج؛ نام مراکز داده یا منطقه ابری]] - دادهٔ مشتق و مدل: [[آیا مدل، آمار تجمیعی یا دادهٔ ناشناس‌سازی‌شده مشمول حذف است یا خیر؛ تصمیم صریح کاربر]] - استثناهای نگهداری قانونی: [[وجود دستور قضایی، دعوا، الزام مالیاتی/حسابرسی؛ مدت و محدوده]] ### زمان‌بندی و نحوهٔ اجرا - تاریخ شروع پروتکل: [[تاریخ]] - مهلت قطع دسترسی: [[مثلاً ظرف X ساعت/روز از تاریخ خاتمه]] - مهلت تهیهٔ سیاههٔ داده (Data Inventory): [[مدت]] - مهلت اعادهٔ داده: [[مدت]] - مهلت حذف از محیط تولید: [[مدت]] - مهلت حذف از پشتیبان‌ها و نسخ DR: [[مدت واقع‌بینانه با توجه به چرخهٔ backup]] - مهلت صدور گواهی حذف: [[مدت]] - پنجرهٔ بازرسی/ممیزی پس از گواهی: [[مدت]] - آیا دورهٔ دسترسی فقط‌خواندنیِ محدود پس از خاتمه نیاز است؟ [[بله/خیر؛ مدت و محدوده]] ### اعاده، قالب و امنیت انتقال - روش اعاده: [[دانلود امن / رسانهٔ رمزنگاری‌شده / حساب ابری مقصدِ مشتری / API]] - قالب فایل: [[مثلاً CSV، JSON، SQL dump، فرمت بومی سامانه]] - رمزنگاری در حال انتقال و در حال سکون: [[الگوریتم و نحوهٔ تبادل کلید]] - مسئول هزینهٔ استخراج، انتقال، رسانه و نیروی انسانی: [[مشتری / تأمین‌کننده / تسهیم]] - حجم تقریبی داده: [[حجم به عدد و حروف]] ### مبلغ، تضمین و ضمانت اجرا - آیا این پروتکل معوض است؟ [[رایگان در اجرای تعهد پساقراردادی / مبلغ جداگانه]] - مبلغ (در صورت وجود): [[مبلغ به عدد و حروف و واحد پول]] - نحوهٔ پرداخت: [[پیش‌پرداخت / پس از گواهی حذف / اقساط]] - تضمین حسن انجام: [[ضمانت‌نامه بانکی / چک / بدون تضمین؛ مبلغ و مدت]] - وجه التزام تأخیر در اعاده/حذف/گواهی: [[مبلغ روزانه یا مقطوع به عدد و حروف]] - سقف مسئولیت قراردادی: [[مبلغ یا ضریبی از قرارداد پایه؛ یا نامحدود برای نقض داده/محرمانگی در صورت توافق]] ### تضمین‌های فنی و سازمانی - روش حذف مورد توافق: [[پاک‌سازی رمزنگاری (crypto-erase) / بازنویسی / امحای فیزیکی رسانه / حذف منطقی + انتظار انقضای backup]] - استاندارد فنی مرجع: [[مثلاً NIST SP 800-88 Purge/Destroy یا معادل مورد توافق]] - گواهی حذف: [[خوداظهاری مدیر ارشد امنیت / گواهی حسابرس مستقل]] - حق ممیزی مشتری: [[بله/خیر؛ حضوری یا از راه دور؛ محرمانگی ممیز]] - حق حضور ناظر هنگام امحا: [[بله/خیر]] - بازگشت یا امحای کلیدهای رمز و گواهی‌ها و توکن‌ها: [[جزئیات]] ### حل اختلاف، ابلاغ، زبان و نسخ - قانون حاکم: [[اصولاً قوانین جمهوری اسلامی ایران مگر کاربر خلاف بخواهد]] - مرجع حل اختلاف: [[دادگاه صالح محل اقامتگاه خوانده یا شهر مشخص / داوری؛ نهاد داوری، تعداد داور، زبان، مقر]] - اقامتگاه قراردادی و روش ابلاغ: [[نشانی، ایمیل معتبر، سامانه]] - تعداد نسخ و پیوست‌ها: [[تعداد]] - زبان قرارداد: [[فارسی؛ در صورت دوزبانه بودن، متن حاکم]] ### شرایط خاص - الزام بخشی (بانک، بورس، سلامت، اپراتور، داده حاکمیتی): [[شرح]] - ممنوعیت انتقال داده به خارج هنگام اعاده: [[بله/خیر]] - وضعیت حساب‌های کاربری کارکنان مشتری نزد تأمین‌کننده: [[قطع فوری / زمان‌بندی]] - سایر شروط خاص کاربر: [[متن آزاد]] ## ساختارِ کاملِ قراردادِ مطلوب قرارداد را با عنوان دقیق، مقدمهٔ کوتاهِ غیرتبلیغی و سپس مواد شماره‌دار به ترتیب زیر بنویس. هر جا لازم است بندهای فرعی (۱-۱، ۱-۲…) بیاور. بندهای خاص این نوع قرارداد را حذف نکن. [بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا] پیوست الف — مشخصات قرارداد پایه و تاریخ خاتمه؛ پیوست ب — سیاهه داده و محیط‌ها (قابل تکمیل پس از امضا در مهلت ماده مربوط)؛ پیوست ج — فهرست زیرپردازنده‌ها؛ پیوست د — قالب گواهی حذف امن؛ پیوست هـ — استاندارد و روش فنی حذف؛ پیوست و — فهرست اعتبارنامه‌ها و حساب‌های مشمول قطع دسترسی؛ پیوست ز — جدول زمانی اجرا. بندهای خاص که معمولاً فراموش می‌شوند و **باید** بیایند: داده در سیستم تیکت و ایمیل پشتیبانی؛ محیط استیج و کپی توسعه‌دهندگان؛ ابر چندمستأجره و backup snapshot؛ مدل و بردار و پرامپت‌لاگ؛ کلید رمز مشتری؛ حساب‌های break-glass؛ داده روی دستگاه کارکنان تأمین‌کننده؛ تعهد عدم آموزش مدل پس از خاتمه؛ تاریخ مؤثرِ پاک‌سازی نهاییِ نوار/آرشیو سرد. ## شرط‌های پیشنهادیِ اختیاری این‌ها را فقط در صورت تناسب با اطلاعات کاربر یا درخواست صریح او درج کن؛ در غیر این صورت در پایان پیش‌نویس به‌صورت «شرط اختیاری درج‌نشده» فهرست کن تا کاربر انتخاب کند: - **ممیز مستقل امنیت** — وقتی ریسک داده شخصی یا داده حساس بالاست و خوداظهاری کافی نیست. - **حق حضور ناظر یا مشاهده از راه دورِ امحای رسانه** — وقتی رسانه اختصاصی یا کلید سخت‌افزاری در میان است. - **دوره دسترسی فقط‌خواندنیِ کوتاه** — وقتی مشتری به استخراج internally نیاز دارد. - **Escrow کلید یا تحویل کلید تحت تشریفات دوعاملی** — وقتی داده با کلید مشتری رمز است. - **تضمین بانکی حسن انجام Offboarding** — وقتی حجم داده یا حساسیت بالاست. - **جریمه مقطوع نقض داده پس از خاتمه** — جدا از سقف مسئولیت عمومی. - **منع انتقال برون‌مرزی هنگام اعاده** — برای داده حاکمیتی یا الزام بخشی. - **الحاقیه انطباق GDPR / SCC** — اگر داده موضوعان اتحادیه اروپا وجود دارد. - **تعهد اطلاع به افراد موضوع داده** — اگر قانون یا قرارداد پایه ایجاب کند. - **پروتکل کارمندِ خارج‌شونده (Human Offboarding)** — اگر دسترسی افراد حقیقی مشتری به سامانه تأمین‌کننده باقی است. - **شرط بقای مجوز محدود برای دفاع حقوقی** — نگهداری حداقل مستندات صورتحساب و لاگ اتصال بدون محتوای داده. ## نکات و هشدارهای مهم - بزرگ‌ترین ریسک عملی: حذف محیط تولید بدون برنامه برای **snapshot و backup و replica جغرافیایی**؛ وعده «حذف کامل ظرف چند روز از همه نسخ» اغلب غیرواقعی و غیرقابل استناد است. مواعد پشتیبان را واقع‌بینانه بنویس. - در ابر چندمستأجره، «امحای فیزیکی» غالباً ممکن نیست؛ باید به پاک‌سازی رمزنگاری یا حذف منطقی + انقضای چرخه پشتیبان تصریح شود وگرنه شرط غیرمقدور و زمینه اختلاف است. - لاگ پشتیبانی، تیکت، ضبط جلسه، محیط تست و لپ‌تاپ کارکنان معمولاً از قلم می‌افتد و منشأ نشت پس از خاتمه است. - در قراردادهای هوش مصنوعی، سکوت دربارهٔ **وزن مدل، fine-tune، بردار و پرامپت** معادل اجازهٔ ضمنی استفاده تلقی می‌شود؛ باید تکلیف سلب یا ایجاب شود. - گواهی حذف بدون حق ممیزی یا بدون ذکر روش و محدوده، ارزش اثباتی ضعیفی دارد. - دسترسی تأمین‌کننده پس از خاتمه بدون مجوز کتبی می‌تواند وصف **دسترسی غیرمجاز** پیدا کند؛ مجوز موقتِ اجرای پروتکل را دقیق و زمان‌مند بنویس. - شرط اسقاط کامل مسئولیت بابت افشای داده شخصی یا عمد، با نظم عمومی و عمومات ضمان سازگار نیست؛ تعدیل کن. - ثبت رسمی معمولاً لازم نیست؛ برای شرکت‌ها امضای صاحبان امضای مجاز + مهر، و ترجیحاً امضای الکترونیکی معتبر یا گواهی امضا کافی است. کد رهگیری املاک موضوعیت ندارد. - اگر وجهی بابت استخراج داده گرفته می‌شود، تکلیف مالیات بر ارزش افزوده و صدور صورتحساب را روشن کن. - نگهداری خلاف قانون یا خلاف هدف، یا امتناع از اعاده داده متعلق به مشتری، علاوه بر ضمان مدنی ممکن است مسئولیت انتظامی/کیفری حسب مورد داشته باشد. - اشتباه متداول: ارجاع کلی به «حذف طبق استانداردهای صنعت» بدون نام استاندارد و سطح Purge/Destroy. - آنچه باطل یا ضعیف است: شرط خلاف قوانین کیفری رایانه؛ موضوع نامعلوم (بدون تعریف داده و محیط)؛ مواعد معلق به اراده یک‌طرفه بدون ضابطه. ## دستور اجرا به هوش مصنوعی 1. اگر هر یک از فیلدهای [[ ]] خالی یا مبهم است، **ابتدا** فهرست سؤالات را بپرس و قرارداد را ناقص حدس نزن. 2. شماره مادهٔ قانونی ننویس مگر از صحت شماره کاملاً مطمئن باشی؛ در غیر این صورت فقط نام قانون را ببر. 3. تعارض احتمالی با قرارداد پایه را با قاعدهٔ «تقدیم این پروتکل در موضوع Offboarding و داده» حل کن. 4. پس از پیش‌نویس، یک **چک‌لیست بازبینی** بده شامل حداقل: تکمیل هویت طرفین و نمایندگی؛ ارجاع به قرارداد پایه و تاریخ خاتمه؛ تعریف داده و مصنوعات هوش مصنوعی؛ جدول زمانی واقع‌بینانه تولید/پشتیبان؛ روش فنی حذف؛ زیرپردازنده‌ها؛ گواهی و ممیزی؛ نگهداری قانونی؛ قطع IAM و کلیدها؛ وجه التزام؛ سقف مسئولیت و استثنا؛ محرمانگی بقا یافته؛ مرجع حل اختلاف؛ پیوست‌ها؛ مالیات در صورت معوض بودن. 5. در چک‌لیست مشخص کن کدام بندها به اطلاعات ناقص وابسته‌اند. ## قالب خروجی - فارسی رسمی حقوقی. - عنوان قرارداد + مقدمه + مواد شماره‌دار + بندهای فرعی. - مبالغ و مواعد مهم به **عدد و حروف**. - بدون ابهام، بدون لاتین مگر نام استاندارد، اصطلاح تثبیت‌شده (Offboarding، Subprocessor، Legal Hold) که بار اول معادل فارسی داشته باشد. - در پایان: پیوست‌ها (قالب خالی آمادهٔ تکمیل) و چک‌لیست بازبینی.