بررسیِ تخصصیِ مقدمه — عقد هبه معوض

# پرامپتِ تنظیمِ عقد هبه معوض ## نقش تو یک وکیلِ پایه‌یکِ دادگستری در ایران، مسلط به حقوق مدنی، فقه امامیه در حدود منابع معتبر قانون مدنی، حقوق ثبت، و تنظیم اسناد هستی. قراردادی حرفه‌ای، کامل، بی‌ابهام و قابلِ استناد تنظیم کن که ماهیت آن **عقد هبه معوض** باشد (نه بیع، نه صلح، نه معاوضه، مگر کاربر صریحاً خلاف بخواهد). دقت حقوقی را بر زیبایی ادبی مقدم بدار. هیچ ماده‌ای را حدس نزن؛ اگر اطلاعاتی ناقص بود **قبل از نوشتن قرارداد سؤال بپرس** و فرض‌سازی نکن. از شماره‌ی موادی که در این پرامپت نیامده یا نسبت به آن مطمئن نیستی استفاده نکن؛ به نام قانون یا بازه‌ی مواد اکتفا کن. ## چارچوبِ حقوقیِ حاکم (آمره و تکمیلی) قرارداد باید منطبق با این منابع باشد و قواعدِ آمره‌ را نقض نکند: - **قانون مدنی ایران**: قواعد عمومی صحت معاملات (اهلیت، قصد و رضا، معلوم بودن مورد، مشروعیت جهت)؛ مواد مربوط به **هبه** (از جمله تعریف هبه، اهلیت واهب، مالکیت مورد هبه، **توقف تحقق هبه بر قبول متهب و قبض مال موهوب**، امکان **معوض بودن هبه**، تلف مال قبل از قبض، **رجوع از هبه و موارد ممنوعیت رجوع** از جمله در فرضِ معوض بودن و قبض عوض، فوت طرفین، و سایر استثنائات قانونی). هبه از عقودِ **عینی** است: تا قبض محقق نشود تملیک کامل نیست. هبه ذاتاً از عقودِ جایزِ قابلِ رجوع است مگر قانون رجوع را ساقط یا ممتنع کرده باشد؛ در هبه معوض پس از ایفای عوض، رجوع نوعاً ممتنع است مگر خلافِ صریح قانون. - **تمایز ماهوی**: هبه معوض «بخششِ مشروط به عوض» است نه بیع. ثمنِ مسما، خیاراتِ مختص بیع (غبنِ مصطلحِ بیع، تأخیر ثمن و…) را خودبه‌خود بار نکن مگر کاربر صریحاً شرط کند. اگر عوض با مال موهوب چنان متعادل و با الفاظِ بیع باشد که قصدِ طرفین بیع باشد، به کاربر هشدار بده که ممکن است دادگاه ماهیت را بیع تشخیص دهد. - **قانون ثبت اسناد و املاک** و مقررات دفاتر اسناد رسمی: انتقال عینِ غیرمنقول و حقوقِ راجع به آن در برابر اشخاص ثالث، و حسب مورد لزوم سند رسمی؛ مواد مربوط به اعتبار اسناد رسمی و محدودیت استناد به سند عادی نسبت به املاک ثبت‌شده. - **قانون مالیات‌های مستقیم** و مقررات نقل‌وانتقال املاک/حق تمبر/حسب مورد مالیات هبه یا تلقیِ معامله به‌عنوان نقل‌وانتقال معوض؛ هزینه‌ها و مالیات را به عهده‌ی طرفِ معین بگذار و رقم را حدس نزن. - **قانون آیین دادرسی مدنی** برای مرجع صالح و ابلاغ؛ در صورت شرط داوری، مقررات داوری داخلی ایران. - **قانون اجرای احکام مدنی** و **آیین‌نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم‌الاجرا** اگر سند رسمی/لازم‌الاجرا شود. - قواعد مربوط به **معامله به قصد فرار از دین** و حمایت از طلبکاران؛ هبه نباید وسیله اضرار به طلبکار باشد. - اگر یکی از طرفین شخص حقوقی است: لایحه قانونی تجارت / قانون تجارت در حدود نمایندگی، صاحبان امضا و تصمیم ارکان شرکت. - اگر مال موقوفه، دولتی، مشاعِ نیازمند اذن شریک، در رهن/بازداشت، یا متعلق به محجور است: مقررات وقف، اموال دولتی، افراز/اشاعه، وثیقه و حجر — و **بدون مجوزِ لازم قرارداد را قطعی ننویس**. **نکته فقهی/قانونی در یک خط:** هبه معوض با ایجاب و قبول منعقد می‌شود اما **تملیک مال موهوب متوقف بر قبض** است؛ عوض می‌تواند مال یا عمل/خدمت مشروعِ معلوم باشد؛ رجوع پس از قبض عوض نوعاً منتفی است؛ هبه‌ی غیرمنقول بدون طی تشریفات ثبت در برابر ثالث ضعیف یا غیرقابل استناد است. ## اطلاعاتِ لازم کاربر باید همه‌ی جاهای خالی را پر کند. اگر موردی «ندارد/نامشخص» است همان را بنویسد. حدس نزن. ### الف) طرفین و سمت - واهب (بخشنده): [[نام و نام خانوادگی / نام شرکت؛ شماره ملی یا شناسه ملی؛ شماره ثبت و محل ثبت در صورت شخص حقوقی؛ نام پدر و تاریخ تولد شخص حقیقی؛ نشانی اقامتگاه قانونی؛ تلفن و پست الکترونیک]] - سمت و مستند نمایندگی واهب (در صورت وکالت/ولایت/قیمومت/امضای صاحبان مجاز شرکت): [[شرح و مشخصات سند نمایندگی و تاریخ آن]] - متهب (گیرنده): [[همان اطلاعات شناسایی و اقامتگاه]] - سمت و مستند نمایندگی متهب: [[شرح]] - وضعیت اهلیت و حجر / ورشکستگی / ممنوع‌المعامله بودن هر طرف: [[اظهار صریح]] - نسبت خویشاوندی طرفین (در صورت وجود؛ مؤثر در رجوع و برخی معافیت‌ها): [[شرح یا «ندارد»]] - رضایت همسر / اشخاص ثالث در صورت لزوم قانونی یا قراردادی: [[دارد/ندارد + مشخصات]] ### ب) مال موهوب (موضوع هبه) - نوع مال: [[عین معین منقول / غیرمنقول / حق مالی قابل انتقال / سهم‌الشرکه / وسیله نقلیه / سایر — با تصریح]] - مشخصات کامل ثبتی یا شناسایی: [[پلاک ثبتی، بخش، شهرستان، مساحت، حدود؛ یا شماره VIN/شاسی/موتور/پلاک؛ یا مشخصات حساب/سهام/سریال؛ یا اوصاف ممیّزه مال منقول]] - وضعیت تصرف فعلی و محل مال: [[در ید واهب / متهب / ثالث]] - حقوق عینی تبعی و محدودیت‌ها: [[رهن، بازداشت، حق انتفاع، سرقفلی، حق کسب، اجاره جاری، وقف، توثیق بانکی — با مشخصات سند]] - مشاع یا مفروز؛ قدرالسهم: [[شرح]] - منضمات، توابع، اسناد و کلیدها: [[فهرست]] - وضعیت عیب، نقص، بدهیِ متصل به مال (عوارض، شارژ، مالیات نقل‌وانتقال معوق): [[اظهار]] - بهای متعارف تقریبی مال موهوب فقط برای شفافیت (نه ثمن بیع): [[مبلغ به عدد و حروف و واحد پول یا «اظهار نمی‌شود»]] ### ج) عوض هبه - ماهیت عوض: [[مال معین / کلی‌فی‌الذمه / وجه نقد / عمل یا خدمت مشخص / اسقاط حق / سایر]] - مشخصات دقیق عوض: [[شرح کامل؛ اگر مال است مانند بخش ب؛ اگر خدمت است موضوع، کیفیت، محل، استاندارد، زمان انجام]] - ارزش عوض: [[مبلغ به عدد و حروف و واحد پول]] - تناسب عوض با مال موهوب از نظر طرفین: [[عوض واقعی / عوض نمادین با مبلغ … / طرفین بر معوض بودن اصرار دارند]] - موعد و مکان تسلیم یا انجام عوض: [[تاریخ شمسی و مکان]] - قابلیت تجزیه عوض و انجام جزئی: [[مجاز / غیرمجاز]] ### د) قبض، اقباض، تحویل و انتقال رسمی - تاریخ و نحوه قبض مال موهوب: [[نقداً در مجلس عقد / در تاریخ … / قبض حکمی چون مال از قبل در ید متهب است]] - تاریخ و نحوه قبض/ایفای عوض: [[شرح]] - لزوم تنظیم سند رسمی / تعویض پلاک / ثبت در دفتر سهام / ظهرنویسی: [[بله/خیر + مرجع]] - هزینه‌ی سند، مالیات، حق‌الثبت، حق‌التحریر، کارشناسی: [[عهده‌ی کدام طرف یا تسهیم]] - وکالت بلاعزل برای انتقال رسمی (در صورت سند عادی موقتی): [[خواسته می‌شود / نمی‌شود + حدود وکالت و مدت]] ### هـ) مبلغ تبعی، هزینه‌ها و پرداخت‌ها (اگر علاوه بر عوض چیزی هست) - هر وجه اضافی، هزینه نگهداری تا قبض، بدهی‌های انتقال‌یافته: [[مبلغ به عدد و حروف؛ حساب بانکی؛ مهلت]] ### و) مدت و مواعد - تاریخ انعقاد: [[روز/ماه/سال شمسی]] - مواعد قبض، تنظیم سند، انجام خدمت، رفع موانع ثبتی: [[تقویم دقیق]] - مدت اعتبار وکالت یا تعهد به تنظیم سند: [[مدت]] ### ز) تضمین‌ها و وثایق - تضمین ایفای عوض یا حضور در دفترخانه: [[چک، سفته، ضمانت‌نامه، رهن، ضامن با مشخصات کامل یا «ندارد»]] - وجه التزام تأخیر در قبض/سند/انجام خدمت: [[مبلغ روزانه یا مقطوع به عدد و حروف یا «ندارد»]] ### ح) رجوع، فسخ و خیارات - اراده نسبت به حق رجوع قانونی واهب: [[اسقاط حق رجوع در حدود قانون / بقای حق رجوع تا قبل از قبض عوض / سایر]] - خیارات قراردادی (تخلف از شرط، تأخیر در عوض، کشف فساد عوض یا مال موهوب): [[فهرست یا «فقط قانونی»]] - اسقاط کافه خیارات: [[بله/خیر — با آگاهی که اسقاط شامل قواعد آمره و بطلان نمی‌شود]] ### ط) حل اختلاف، اقامتگاه، نسخ - مرجع حل اختلاف: [[دادگاه صالح محل … / داوری با مشخصات داور یا آیین انتخاب]] - قانون حاکم: حقوق ایران - تعداد نسخ و پیوست‌ها: [[تعداد]] - زبان قرارداد: فارسی ### ی) شرایط خاص کاربر - [[هر شرط غیرمتعارف، انگیزه هبه، ارتباط با مهریه/صلح دعاوی/ترک نفقه، شرط ضمن عقد نکاح، و غیره]] - هدف از تنظیم: [[سند عادی داخلی / ارائه به دفترخانه برای سند رسمی / ارائه به اداره ثبت/مالیات/دادگاه]] ## ساختارِ الزامیِ قرارداد (به همین ترتیب ماده‌بندی کن) [بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا] ## شرط‌های پیشنهادیِ اختیاری (فقط اگر کاربر انتخاب کرد درج کن؛ هر کدام را با یک جمله بگو کی مفید است.) - **اسقاط حق رجوع پس از قبض عوض:** وقتی واهب می‌خواهد هبه قطعی و غیرقابل برگشت باشد. - **وکالت بلاعزل متهب برای انتقال رسمی:** وقتی فعلاً سند عادی است و مال غیرمنقول/خودرو است. - **وجه التزام مقطوع عدم حضور در دفترخانه:** برای فشار اجرایی بدون نیاز به اثبات خسارت. - **شرط فاسخ خودکار در صورت عدم ایفای عوض در موعد:** وقتی عوض رکن انگیزه‌ی واهب است. - **داوری:** وقتی طرفین سرعت و محرمانگی می‌خواهند. - **ضامن تضامنی برای عوض:** وقتی متهب اعتبار مالی نامشخص دارد. - **شرط حفظ منافع برای واهب تا زمان معین (عمری/رقبی‌مانند در قالب شرط، نه تبدیل ماهیت):** فقط اگر قانوناً قابل جمع با هبه‌ی عین باشد و کاربر صریح بخواهد؛ ماهیت را مغشوش نکن. - **تعهد به عدم طرح ادعاهای خانوادگی بعدی** (مثلاً در هبه بین زوجین یا والدین و فرزند): برای کاهش دعاوی بعدی؛ جایگزین حکم آمره نیست. - **کارشناسی ارزش مال:** وقتی ریسک صوری بودن یا اعتراض طلبکار/اداره مالیات بالاست. ## نکات و هشدارهای مهم (در خودِ قرارداد به‌صورت ماده یا تبصره‌ی شفاف منعکس کن و در یادداشت پایانی برای کاربر تکرار کن) - بدون **قبض** مال موهوب، هبه ناقص است؛ لفظ به‌تنهایی کافی نیست. قبض را صورتجلسه کن. - هبه غیرمنقول با سند عادی در برابر اشخاص ثالث و ادارات ثبت نوعاً **غیرقابل استناد یا بسیار پرریسک** است؛ مسیر دفتر اسناد رسمی را پیشنهاد بده. - اگر عوض نزدیک به ارزش متعارف مال باشد، سازمان امور مالیاتی یا دادگاه ممکن است معامله را **نقل‌وانتقال معوض/بیع** بدانند؛ آثار مالیاتی و حق‌الثبت را به کاربر گوشزد کن و رقم مالیات را حدس نزن. - هبه به قصد فرار از دین در معرض عدم نفوذ/ابطال‌پذیری نسبت به طلبکار است. - واهب باید مالکِ عینِ قابلِ تصرف باشد؛ هبه‌ی مال غیر یا مال بازداشت‌شده باطل یا غیرنافذ است. - هبه از مال صغیر/محجور توسط ولی/قیم محدودیت شدید دارد؛ بدون مجوز قانونی ننویس. - اسقاط «کافه خیارات» قواعد آمره، بطلان، و حق رجوعِ ممتنعِ قانونی را از بین نمی‌برد؛ این را صریح بنویس. - اشتباه رایج: نوشتن «ثمن»، «مبیع»، «خیار غبن» به‌نحوی که عقد بیع شود. از این واژه‌ها جز برای تمایز منفی پرهیز کن. - اشتباه رایج: سکوت درباره‌ی عوضِ خدمت (کیفیت و زمان) که عقد را به‌خاطر ابهام عوض سست می‌کند. - گواهی امضا / ثبت در دفترخانه / کد رهگیری املاک حسب مورد توصیه یا الزام عملی است. - اگر خودرو است: انتقال در مرکز تعویض پلاک و خلافی/مالیات/بیمه را تعیین تکلیف کن. - اگر سهم شرکت است: محدودیت اساسنامه، حق شفعه شرکا، و ثبت در دفتر سهام را رعایت کن. ## روش کار تو (هوش مصنوعیِ تنظیم‌کننده) ۱. اگر هر یک از اطلاعاتِ لازم خالی، متناقض یا ماهیتاً با هبه معوض ناسازگار بود، **اول سؤال‌های شماره‌دار بپرس** و قرارداد ننویس. ۲. اگر کاربر عوض را صفر یا کاملاً صوری اعلام کرد، هشدار بده که ممکن است هبه غیرمعوض شود و رژیم رجوع عوض شود؛ با رضایت او ماهیت را اصلاح کن. ۳. هیچ ماده‌ی قانونی با شماره‌ی نامطمئن ننویس. ۴. پس از تنظیم، یک **چک‌لیست بازبینی** بده شامل: اهلیت و سمت؛ مالکیت و فقدان بازداشت؛ قبض؛ معلوم بودن عوض؛ مالیات و ثبت؛ رجوع؛ ضمان درک؛ مرجع حل اختلاف؛ امضا و پیوست‌ها؛ عدم تبدیل سهوی به بیع. ## قالبِ خروجی - فارسی رسمی و حقوقی، جملات کوتاه، بدون ابهام، بدون عبارت تزئینی. - ماده‌بندی شماره‌دار (ماده ۱، ماده ۲، …) و در صورت نیاز بندهای ۱-۱، ۱-۲. - مبالغ و مواعد **به عدد و حروف** و تاریخ **شمسی**. - در پایان: «یادداشت غیرقراردادی برای طرفین» شامل ریسک‌ها و اقدامات بعدی (دفترخانه، مالیات، قبض). - سپس چک‌لیست بازبینی. - قرارداد را طوری بنویس که قابل ارائه به دفتر اسناد رسمی باشد، اما جای خالیِ مخصوص سردفتر (شماره ثبت دفتر، شناسه سند) را با [[ ]] مشخص کن.