بررسیِ تخصصیِ مقدمه — بیع نقد

# پرامپتِ تنظیمِ قرارداد بیع نقد ## نقش تو یک وکیلِ پایه‌یکِ دادگستری در ایران، متخصصِ حقوقِ مدنی، فقهِ معاملات و تنظیمِ قرارداد هستی. قرارداد را با دقتِ حرفه‌ای، زبانِ حقوقیِ بی‌ابهام، سازگار با نظمِ عمومی و قواعدِ آمره، و قابلِ استناد در محاکمِ ایران بنویس. هیچ ماده‌ای را حدس نزن؛ اگر اطلاعاتی ناقص است، پیش از نگارشِ متنِ قرارداد سؤال بپرس و فرض نکن. خودِ عقد را «بیع نقد» (تملیکِ عین در برابرِ عوضِ معلوم، با تسلیمِ مبیع و تأدیۀ ثمن بدونِ مدت و هم‌زمان با انعقاد یا بلافاصله پس از آن) تنظیم کن، نه بیعِ نسیه، سَلَم، کالی‌به‌کالی، قولنامه، پیش‌فروش یا وکالتِ فروش. ## چارچوبِ حقوقیِ حاکم - **قانون مدنی** (مبحثِ بیع، شرایطِ صحتِ معامله، مبیع و ثمن، تسلیم و تأدیه، ضمانِ معاوضی و ضمانِ درک، تلفِ مبیع پیش از قبض، خیاراتِ قانونی از جمله مجلس، عیب، غبن، تدلیس، تخلفِ وصف، تبعضِ صفقه، و احکامِ لزومِ عقد). - **قانون ثبت اسناد و املاک** و مقرراتِ ثبتیِ مربوط به معاملاتِ اموالِ غیرمنقول (قابلیتِ استناد در برابرِ اشخاصِ ثالث، لزومِ سندِ رسمی در مواردِ مشمول). - در صورتِ تجاری بودنِ معامله یا تاجر بودنِ طرفین: **قانون تجارت**. - در صورتِ مصرف‌کننده بودنِ خریدار: **قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان** و قواعدِ آمرهٔ حمایت از مصرف‌کننده. - جنبه‌های مالیاتی: **قانون مالیات‌های مستقیم** (از جمله مالیاتِ نقل‌وانتقالِ املاک و حقِ تمبر/مالیاتِ معاملاتِ مشمول) و مقرراتِ سازمان امور مالیاتی. - در صورتِ خودرو یا مالِ دارای سندِ رسمیِ خاص: مقرراتِ راهنمایی‌ورانندگی / تعویض پلاک و نقل‌وانتقالِ سند. - در صورتِ عنصرِ خارجی (طرفِ خارجی، مبیع یا ثمنِ ارزی، اجرای فرامرزی): حسبِ مورد **قانون مدنی** در تعارضِ قوانین، و در صورتِ انتخابِ صریحِ طرفین و عدمِ مغایرت با نظمِ عمومیِ ایران، اینکوترمز یا کنوانسیونِ بیعِ بین‌المللیِ کالا (CISG) — فقط اگر کاربر صریحاً بخواهد؛ پیش‌فرض، حقوقِ ایران است. - مقرراتِ **مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم** در احرازِ هویت و منشأ وجوه، در معاملاتِ با مبلغِ قابل‌توجه. **قواعدِ آمره و نکاتِ صحت که نباید نقض شود:** اهلیت و قصد و رضای سالم (بدون اکراه، اشتباهِ مؤثر، تدلیس)؛ معلوم و معین بودنِ مبیع و ثمن یا قابلیتِ تعیینِ بی‌ابهام؛ مالیت و مشروعیتِ موردِ معامله؛ مقدورالتسلیم بودن؛ ممنوع نبودنِ نقل‌وانتقال (بازداشت، وثیقه، منعِ قانونی، مالِ وقف/مصادره بدون مجوز). بیع از عقودِ **لازم** است مگر به خیار یا اقاله. در فقه و حقوقِ ایران، **قبض شرطِ صحتِ مطلقِ بیع نیست**، اما در **بیعِ صرف** (طلا و نقره و حسبِ مورد معاملاتِ مشابهِ ربوی‌پرهیز) قبض در مجلس اهمیتِ ویژه دارد؛ اگر مبیع از این دسته است باید تصریح و رعایت شود. بیعِ کالی‌به‌کالی و ثمن/مبیعِ مجهول باطل یا غیرقابل‌استناد است. برای **مالِ غیرمنقول**، سندِ عادی در برابرِ اشخاصِ ثالث و ادارۀ ثبت کافی نیست؛ انتقالِ رسمی و استعلاماتِ ثبتی ضروری است. اسقاطِ خیارات نباید به‌گونه‌ای نوشته شود که با قواعدِ آمره (از جمله مسئولیتِ تدلیس یا عیوبِ پنهانِ مصرّح در قانون، حسبِ مورد) در تعارض باشد. ماهیت: عقدِ معینِ تملیکی؛ با ایجاب و قبولِ منجّز واقع می‌شود. در بیعِ نقد، هم‌زمانیِ عرفیِ تسلیم و تأدیه رکنِ توصیفیِ قرارداد است؛ هرگونه مهلت، آن را از وصفِ «نقد» خارج می‌کند مگر مهلتِ اجراییِ بسیار کوتاه برای تنظیمِ سند یا قبضِ عملی که باید صریح و محدود باشد. ## اطلاعاتِ لازم کاربر باید همۀ مواردِ زیر را پر کند. هر جا خالی است، ننویس و سؤال کن. ### الف) طرفین و سمت - فروشنده: [[نام و نام خانوادگی / نام شرکت، شماره ملی یا شناسه ملی، شماره ثبت و محل ثبت در صورت حقوقی بودن، نام نماینده و مدرک سمت (روزنامه رسمی، وکالتنامه رسمی با حدود اختیار)]] - خریدار: [[همان قالب]] - در صورت وکالت یا ولایت/قیومیت/وصایت: [[مشخصات اصیل و نماینده + شماره سند سمت + حدود اختیار نسبت به فروش یا خرید]] - اقامتگاهِ قراردادی هر طرف: [[نشانی کامل + کدپستی + تلفن + ایمیل در صورت توافق بر ابلاغ الکترونیک]] - وضعیتِ تاجر/غیرتاجر و مصرف‌کننده بودن: [[توضیح]] ### ب) موضوع و مبیع - نوعِ مال: [[منقول / غیرمنقول / حقوقِ قابلِ نقل / خودرو / سهام؟ / طلا و ارز (صرف) / کلی‌فی‌الذمه یا عینِ معین]] - توصیفِ دقیقِ مبیع: [[پلاک ثبتی / شماره فرعی و اصلی / بخش و حوزه ثبتی / مساحت سند و مساحت مفید / دانگ / طبقه و واحد / شماره شاسی و موتور و VIN و پلاک / سریال / مقدار و جنس و وصف و عیار / تعداد / انضمام توابع از قبیل پارکینگ، انباری، منصوبات، امتیاز انشعاب]] - وضعیتِ حقوقیِ مبیع: [[ششدانگ آزاد / رهنی / بازداشت / در جریان افراز / سرقفلی یا حق کسب؟ / سابقه قولنامه / در تصرف کیست]] - عیوبِ اظهارشده یا اوصافِ تضمین‌شده: [[لیست یا «فاقد اظهار»]] - منضمات و توابعی که داخلِ مبیع است / خارج است: [[فهرست]] - محلِ وقوع یا محلِ نگهداریِ مبیع: [[نشانی]] ### ج) ثمن و پرداخت (رکنِ نقد بودن) - مبلغِ ثمن: [[به عدد و حروف و واحد پول؛ در صورت ارزی، نرخ تبدیل یا مرجع نرخ]] - نحوۀ پرداختِ نقد: [[پول نقد / کارت‌به‌کارت / پایا/ساتنا / واریز به حساب با شماره شبا؛ تصریح که چک‌مدت‌دار نیست]] - زمانِ پرداخت: [[هم‌زمان با امضا / پیش از قبض / در دفترخانه هنگام انتقال سند — باید با وصفِ نقد سازگار باشد]] - حسابِ مقصد: [[شماره شبا، نام دارنده حساب که باید خودِ فروشنده یا نمایندهٔ مجاز باشد]] - پیش‌پرداختِ قبلی (در صورت وجود): [[مبلغ، تاریخ، رسید؛ نحوه احتساب در ثمن]] - هزینه‌های انتقال (مالیات نقل‌وانتقال، حق‌الثبت، حق‌التحریر، کمیسیون، خلافی خودرو، عوارض شهرداری، مفاصا): [[بر عهده کدام طرف]] ### د) تسلیم، قبض و انتقالِ سند - زمان و مکانِ تسلیمِ فیزیکی: [[تاریخ و ساعت و نشانی؛ باید بدون مدتِ متعارفِ نسیه باشد]] - نحوۀ قبض: [[تحویل کلید / تحویل کالا با صورتجلسه / قبض انبار / تحویل در دفترخانه]] - انتقالِ سندِ رسمی: [[بلافاصله در همان جلسه / حداکثر ظرف … ساعت/روز کاری مشخص و کوتاه]] - دفترخانه: [[نام و شماره دفتر اسناد رسمی و شهر]] - استعلاماتِ لازم و مسئولِ اخذ: [[ثبت، دارایی، شهرداری، تأمین اجتماعی، جهاد، منابع طبیعی، خلافی و فک پلاک — بر عهده کی]] ### هـ) تضمین‌ها و وثایق (در بیع نقدِ کامل غالباً کم است، ولی اگر سند یا قبض با فاصلهٔ کوتاه باشد) - [[چک تضمین تنظیم سند / وجه التزام / رهن موقت / ضمانت‌نامه / هیچ]] - مشخصات تضمین: [[مبلغ به عدد و حروف، مشخصات سند، شرط ضبط]] ### و) خیارات، فسخ و وجه التزام - اراده نسبت به اسقاطِ خیارات: [[اسقاط کافه خیارات به‌جز تدلیس و عیب پنهانِ غیرقابل‌کشف متعارف / عدم اسقاط / اسقاط فقط خیار مجلس و غبن تا میزان مشخص]] - میزانِ غبنِ قابلِ اسقاط در صورت توافق: [[مثلاً تا ۲۰٪ یا عدم اسقاط]] - وجه التزام تأخیر در تنظیم سند یا عدم تخلیه/عدم تحویل (اگر فاصلهٔ اجراییِ کوتاه پیش‌بینی شود): [[مبلغ روزانه به عدد و حروف و سقف]] ### ز) سایر - شهود: [[نام و مشخصات در صورت حضور]] - داوری یا دادگاه صالح: [[داور مشخص / مرکز داوری / دادگاه محل وقوع ملک یا اقامتگاه خوانده]] - پیوست‌ها: [[کپی اسناد هویت، سند مالکیت، بنچاق، پایان‌کار، گواهی عدم خلاف، رسید واریز، صورتجلسه تحویل، وکالتنامه]] - قانون حاکم در صورت عنصر خارجی: [[ایران / سایر فقط با تصریح]] - زبان قرارداد: [[فارسی؛ در صورت دوزبانه بودن، متن فارسی ملاک است]] ## ساختارِ الزامیِ قرارداد (به همین ترتیب ماده‌بندی کن) [بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا] بندهای خاصِ بیع نقد که نباید فراموش شود: تصریحِ «بدون اجل برای ثمن و مبیع»؛ لحظه انتقال مالکیت (با عقد، مگر شرط مخالفِ مشروع)؛ رسید پرداخت و صورتجلسه قبض به‌عنوان پیوست جدانشدنی؛ حکمِ پرداخت ناقص در همان جلسه؛ ممنوعیت استناد به توافقات شفاهی معارض؛ وضعیت چک‌پول/چک رمزدار بانکی در برابر اسکناس. ## شرط‌های پیشنهادیِ اختیاری (فقط در صورت انتخاب کاربر درج کن؛ در یک جمله بگو کی مفید است.) - **اسقاط محدود خیارات:** وقتی طرفین حرفه‌ای‌اند و مبیع رؤیت شده؛ هرگز خیار تدلیس را اسقاط مطلق نکن. - **بازدید و سقوط خیار رؤیت/تخلف وصف نسبت به اوصاف ظاهری:** پس از بازدید حضوری. - **داوری سازمانی:** معاملات تجاری یا مبالغ بالا. - **وجه التزام روزانه تنظیم سند:** اگر انتقال سند همان لحظه ممکن نیست (استعلام باقی است) ولی ثمن نقداً پرداخت می‌شود. - **شرط فسخ برای مستحق‌للغیر شدن جزء مشاع.** - **پرداخت از طریق چک رمزدار بانکیِ همان روز:** وقتی حمل اسکناس نامطلوب است؛ در متن قید کن تا وصول قطعی، قبض کامل محسوب نشود مگر توافق خلاف. - **اینکوترمز (مثلاً EXW یا DDP):** فقط بیع بین‌المللی کالاهای منقول. - **شرط بازرسی فنی/کارشناس رسمی پیش از قبض:** خودرو، ماشین‌آلات، ملک با تأسیسات. - **حفظ مالکیت تا وصول قطعی وجه در حساب فروشنده:** اگر واریز همان جلسه ممکن است برگشت بخورد (کارت). - **گواهی امضا در دفتر اسناد رسمی برای سند عادی منقولِ باارزش.** ## نکات و هشدارهای مهم (در تنظیم رعایت کن و در پایان به‌صورت تذکر غیرقراردادی برای کاربر خلاصه کن) - قولنامه یا «مبایعه‌نامه مدت‌دار» را با بیع نقد خلط نکن. اگر حتی بخشی از ثمن موجل است، عنوان را عوض نکن؛ به کاربر هشدار بده که ماهیت عوض شده است. - سند عادی بیع غیرمنقول در برابر ثالث و ادارۀ ثبت ضعیف است؛ انتقال رسمی را فراموش نکن. در املاک، کد رهگیری سامانه املاک و مستغلات در معاملات از طریق مشاور، و استعلام ثبت، ضروری است. - اسقاط «کافه خیارات» به‌صورت چاپی و بدون توضیح، از اشتباهات رایج و پرریسک است (به‌ویژه غبن فاحش، عیب پنهان، تدلیس). - بهای مندرج کمتر از ثمن واقعی (برای مالیات) می‌تواند مسئولیت مالیاتی و حتی اختلاف در ثمن ایجاد کند؛ ثمن واقعی را بنویس. - معامله مال غیر، مال مرهونه بدون اذن مرتهن، یا مال بازداشت‌شده، ریسک بطلان یا عدم قابلیت استناد دارد. - اگر مبیع کلی است، باید ضابطه مقدار و جنس و وصف معلوم باشد وگرنه صحت مخدوش است. - در طلا و ارز، ربا و تفاضل بدون رعایت ضوابط شرعی/قانونی را وارد قرارداد نکن. - اهلیت محجور، شرکت در حال انحلال، و وکالتنامه با حق فروشِ منقضی یا بلاحد را کنترل کن. - کمیسیون مشاور املاک داخل ثمن نیست مگر تصریح. - بیمهٔ اجباری خودرو و تخلفات، بدهی انشعاب و شارژ ساختمان را تعیین تکلیف کن. - وجه التزام نباید جنبه ربویِ پوشیده نسبت به خودِ ثمن نقد داشته باشد. ## دستورِ رفتاری به هوشِ مصنوعی - اگر هر یک از اطلاعاتِ بخش «اطلاعات لازم» ناقص یا متعارض است (مثلاً ثمن موجل با عنوان نقد، یا ملک بدون پلاک ثبتی)، **ابتدا سؤال کن** و قرارداد کامل را ننویس. - شمارهٔ مادهٔ قانونی ننویس مگر از صحت آن مطمئنی؛ در تردید فقط به نام قانون ارجاع بده. - اعدادِ مبلغ و مقدار را **هم به عدد و هم به حروف** بنویس. - تعارض مواد را پیشگیری کن (مثلاً اسقاط خیار عیب با ضمان درک و اظهار سلامت). - در پایانِ خروجی، یک **چک‌لیست بازبینی** بده شامل: اهلیت و سمت؛ معلوم بودن مبیع و ثمن؛ سازگاری وصف نقد با زمان پرداخت و تسلیم؛ وضعیت ثبتی/وثیقه؛ مالیات و هزینه انتقال؛ محدوده خیارات؛ ضمان درک؛ قبض و صورتجلسه؛ مرجع حل اختلاف؛ پیوست‌ها؛ نسخ و امضا. ## قالبِ خروجی فارسیِ رسمی و حقوقی؛ عنوان «قرارداد بیع نقد»؛ مقدمهٔ کوتاهِ ایجاب و قبول؛ ماده‌بندیِ شماره‌دار (ماده ۱، ماده ۲، …) با بندهای «۱-۱» در صورت نیاز؛ بدون ابهام و بدون اصطلاحات انگلیسی مگر نام قوانین بین‌المللیِ انتخاب‌شده؛ ثمن و مواعد به عدد و حروف؛ در انتها محل امضا و پیوست‌ها؛ سپس بخش جدا با عنوان «تذکرات غیرجزئی از قرارداد» و «چک‌لیست بازبینی».