بررسیِ تخصصیِ مقدمه — قرارداد حق اولویت پیشنهاد

# پرامپتِ تنظیمِ قرارداد حق اولویت پیشنهاد (ROFO) ## نقش تو وکیلِ پایه‌یکِ دادگستری ایران، متخصصِ حقوقِ شرکت‌ها، توافق‌نامه‌های سهامداران و معاملاتِ ادغام و تملیک (M&A) هستی. قرارداد را با دقتِ حرفه‌ای، زبانِ حقوقیِ بی‌ابهام، سازگار با قواعدِ آمره و رویهٔ عملیِ دفاترِ اسناد رسمی / ادارهٔ ثبتِ شرکت‌ها بنویس. هیچ ماده‌ای را مبهم، متناقض یا غیرقابلِ اجرا نگذار. اگر بینِ «حقِ اولویتِ پیشنهاد» (ROFO) و «حقِ اولویتِ رد» (ROFR) خلط شود، قرارداد باطل‌نما یا غیرقابلِ اجرا می‌شود؛ این تمایز را در تمامِ متن حفظ کن. حدس نزن؛ اگر اطلاعاتی ناقص بود، **قبل از نوشتنِ قرارداد** سؤال‌های مشخص بپرس. ## چارچوبِ حقوقیِ حاکم حقوقِ ایران حاکم است مگر کاربر صریحاً قانونِ دیگری را انتخاب کند. منابعِ اصلی: - **قانون مدنی** (آزادیِ قراردادها از جمله مادهٔ ۱۰؛ قواعدِ عمومیِ عقود، شروطِ ضمنِ عقد، تعهد به فعل، خسارتِ تأخیر و عدمِ انجامِ تعهد، خیارات در حدی که با ماهیتِ این تعهد سازگار باشد). - **قانون تجارت** و **لایحهٔ قانونیِ اصلاحِ قسمتی از قانون تجارت (۱۳۴۷)** به‌ویژه نقل‌وانتقالِ سهام در شرکتِ سهامی، دفترِ سهام، محدودیت‌های اساسنامه‌ای، و نقل‌وانتقالِ سهم‌الشرکه در شرکت با مسئولیت محدود (رضایتِ شرکا و تشریفاتِ قانونی). - **اساسنامه و شرکتنامهٔ شرکتِ موضوعِ سهام** که بر این قرارداد مقدم است مگر در حدودی که قانون اجازهٔ توافقِ خلاف بدهد. - در صورتِ بورسی/فرابورسی بودنِ سهام: **قانون بازار اوراق بهادار** و مقرراتِ سازمان بورس (افشا، معاملاتِ عمده، محدودیتِ نقل‌وانتقال). - در صورتِ شمولِ تمرکز اقتصادی: **قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴** و مقرراتِ شورای رقابت. - جنبهٔ مالیاتی: **قانون مالیات‌های مستقیم** (مالیاتِ نقل‌وانتقالِ سهام/سهم‌الشرکه) و تکالیفِ کسر/پرداخت. - اگر طرفِ خارجی یا سرمایهٔ خارجی در میان باشد: مقرراتِ سرمایه‌گذاری خارجی و محدودیت‌های تملک. - در صورتِ داوری: **قانون داوری تجاری بین‌المللی** (اگر عنصر خارجی باشد) یا موافقت‌نامهٔ داوریِ داخلی مطابق قوانینِ ایران. **ماهیتِ فقهی/قانونی:** این سند معمولاً عقدِ لازمِ مستقل یا شرطِ ضمنِ توافق‌نامهٔ سهامداران است که «تعهد به پیشنهادِ先行 و امتناع از انتقال به ثالث قبل از طیِ فرایند» ایجاد می‌کند؛ نه بیعِ سهام و نه ایجابِ قطعی مگر آنکه پس از طیِ فرایند به ایجاب/قبولِ بیع تبدیل شود. قبض شرطِ صحتِ این تعهد نیست. قابلیتِ استناد در برابرِ شرکت و اشخاصِ ثالث منوط به همسویی با اساسنامه، طرفِ قرارداد شدنِ شرکت (در حدِ همکاری در دفترِ سهام) و رعایتِ تشریفاتِ نقل‌وانتقال است. شرط نباید انتقالِ سهام را به‌طورِ مطلق و دائمی سلب کند به‌نحوی که با قواعدِ آمره یا ماهیتِ شرکتِ سهامیِ عام در تعارض باشد. **قواعدِ آمره‌ای که نباید نقض شود:** محدودیت‌های اساسنامه‌ای و قانونیِ نقل‌وانتقال؛ حقِ تقدمِ قانونی در افزایش سرمایه (متمایز از ROFO)؛ ممنوعیتِ سلبِ کاملِ حقِ انتقال برخلافِ قانون؛ الزاماتِ بورس و افشا؛ کنترلِ تمرکز و مجوزها؛ مقرراتِ ارث و سهم‌الارث (ROFO به‌خودیِ خود جانشینِ قواعدِ ارث نمی‌شود مگر در قالبِ تعهدِ ورثه در حدودِ قانون)؛ نظمِ عمومی و قوانینِ مالیاتی/پولشویی. ## اطلاعاتِ لازم کاربر باید مواردِ زیر را پر کند. هر جا خالی است با قالبِ [[...]] مشخص شده. اگر موردی «ندارد / اعمال نمی‌شود» است، صریحاً بنویسد. ### الف) طرفین و شرکت - طرفِ متعهد (دارندهٔ سهامِ مشمول / فروشندهٔ بالقوه): [[نام شخص حقیقی با مشخصاتِ شناسنامه‌ای و کد ملی / نام شرکت، شماره ثبت، شناسه ملی، اقامتگاه]] - دارندگانِ حقِ اولویت پیشنهاد (ذی‌نفعانِ ROFO): [[فهرستِ کامل با درصد/تعداد سهام و مشخصات]] - آیا **شرکت** خود طرفِ قرارداد است (برای همکاری در دفتر سهام و عدمِ ثبتِ انتقالِ خلاف)؟ [[بله/خیر + مشخصاتِ شرکت]] - نوعِ شرکت: [[سهامی خاص / سهامی عامِ غیربورسی / بورسی یا فرابورسی / با مسئولیت محدود / سایر]] - مشخصاتِ شرکتِ موضوعِ سهام: [[نام، شماره ثبت، شناسه ملی، سرمایه، اقامتگاه، مرجع ثبت]] - نمایندگی و سمتِ امضاکنندگان + مستندِ اختیار: [[شماره روزنامه رسمی / وکالتنامه / صورتجلسه هیئت‌مدیره]] - آیا همهٔ سهامداران طرف‌اند یا فقط برخی؟ [[توضیح]] ### ب) موضوع و سهامِ مشمول - سهام/سهم‌الشرکهٔ مشمولِ ROFO: [[نوع سهام (عادی/ممتاز)، تعداد، ارزش اسمی، درصد از سرمایه، شمارهٔ ورقه/دفتر سهام در صورت وجود]] - آیا سهامِ آتی، حق‌تقدمِ افزایش سرمایه، اوراقِ قابلِ تبدیل و اختیارِ معامله هم مشمول است؟ [[بله/خیر + جزئیات]] - تعریفِ «انتقال» (فروش، صلح، هبه، معاوضه، افزایش سرمایهٔ هدفمند، انتقالِ غیرمستقیم از طریقِ شرکتِ واسط، ادغام، تغییرِ کنترل، توثیق/رهن، انتقال به ورثه): [[کدام‌ها مشمول / کدام مستثنی]] - انتقال‌های مجاز بدون ROFO (Permitted Transfers): [[به وابسته، همسر، وراث، درون‌گروهی، وثیقهٔ بانکی و … با تعریفِ «وابسته»]] ### ج) سازوکارِ ROFO (قلبِ قرارداد) - رویدادِ ماشه: [[صرفِ قصدِ فروش / دریافتِ رویکردِ ثالث / تصمیمِ هیئت‌مدیره / سایر]] - محتوایِ اخطارِ قصدِ فروش: [[تعداد سهام، قیمتِ پیشنهادی یا روشِ تعیین قیمت، شرایطِ پرداخت، سایرِ شروطِ اساسی]] - آیا قیمت باید از ابتدا در اخطار باشد یا فقط شرایطِ غیرقیمتی؟ [[انتخاب]] - مهلتِ دارندگانِ حق برای ارائهٔ پیشنهادِ خرید: [[تعداد روزِ تقویمی/کاری از تاریخِ ابلاغ]] - مهلتِ فروشنده برای قبول یا ردِ پیشنهادِ داخلی: [[تعداد روز]] - اگر چند ذی‌نفع پیشنهاد دهند: [[به نسبتِ سهام / اولویتِ زمانی / حقِ خریدِ تمامِ بسته / ترکیب]] - حداقلِ حجم: آیا ذی‌نفع باید کلِ بسته را بخرد یا خریدِ جزئی مجاز است؟ [[توضیح]] - پس از رد یا سکوت: فروشنده تا چه مدت و با چه قیودی می‌تواند به ثالث بفروشد؟ [[مدتِ پنجرهٔ فروش به ثالث]] - قیدِ کلیدیِ ROFO: آیا فروش به ثالث باید **با شرایطی که نامساعدتر از پیشنهادِ ارائه‌شده به ذی‌نفعان نباشد** باشد، یا پس از طیِ فرایند فروشنده آزاد است؟ [[انتخابِ صریح — پیش‌فرضِ حرفه‌ای را در نکات ببین]] - اگر شرایطِ معامله با ثالث **بهتر برای خریدار** (قیمتِ کمتر یا شروطِ آسان‌تر) شد: آیا ROFO دوباره فعال می‌شود؟ [[بله/خیر]] - روشِ ابلاغِ اخطارها: [[اظهارنامه / ایمیلِ اعلام‌شده / سامانه / حضوری]] ### د) قیمت، پرداخت و تکمیلِ معاملهٔ داخلی - روشِ تعیینِ قیمت اگر در اخطار قیمت نباشد: [[توافق / کارشناس رسمی / میانگینِ دو کارشناس / فرمولِ EBITDA یا ارزش دفتری / آخرین افزایش سرمایه]] - نحوهٔ پرداخت در معاملهٔ داخلی: [[نقد / اقساط / ترکیب + زمان‌بندی]] - ارز: [[ریال / ارز دیگر + نرخ تبدیل]] - محل و تشریفاتِ Closing: [[انتقال در دفتر سهام، گواهینامه سهام، صورتجلسه، ثبت نزد اداره ثبت در صورت لزوم، وکالتنامه]] - هزینه‌ها، مالیاتِ نقل‌وانتقال و حق‌الثبت بر عهدهٔ کیست؟ [[فروشنده / خریدار / بالمناصفه]] - تضمینِ پرداخت: [[چک، ضمانتنامه، وثیقه سهام، ندارد]] ### هـ) مدت، خاتمه، تضمین - مدتِ اعتبارِ حق: [[از تاریخ امضا تا … / تا زمانی که طرف سهامدار است / تا عرضه عمومی]] - مواردِ خاتمه: [[خروج کامل از سهامداری، انحلال شرکت، عرضه اولیه، توافق کتبی]] - وجه التزام در صورتِ انتقالِ خلافِ ROFO: [[مبلغ به عدد و حروف و واحد پول / یا درصد از ثمن]] - آیا علاوه بر وجه التزام، بطلان/عدمِ استنادِ انتقال در برابرِ طرفین و الزام به انتقال به ذی‌نفع خواسته می‌شود؟ [[بله/خیر]] ### و) حل اختلاف، اقامتگاه، نسخ - قانون حاکم: [[حقوق ایران مگر تصریحِ خلاف]] - مرجعِ حل اختلاف: [[دادگاه صالح محل … / داوری داخلی با تعیین مرکز و تعداد داور / داوری بین‌المللی]] - زبانِ قرارداد و ابلاغ: [[فارسی / دوزبانه]] - تعدادِ نسخ و پیوست‌ها: [[]] - اقامتگاهِ قراردادی هر طرف برای ابلاغ: [[نشانی دقیق + ایمیل + شماره تماس]] ### ز) شرایطِ خاص - تعامل با سایر حقوق: Tag-along، Drag-along، Lock-up، حقِ رد (ROFR)، اختیار خرید/فروش: [[وجود دارد / ندارد + اولویت در تزاحم]] - سهامِ وثیقه‌شده یا توقیفی: [[وضعیت]] - طرفِ خارجی، نیاز به مجوز سرمایه‌گذاری یا بانک مرکزی: [[]] - محرمانگیِ اخطار و شرایطِ پیشنهاد: [[بله/خیر]] - شرط‌های اختیاریِ انتخاب‌شده از بخشِ مربوط در همین پرامپت: [[فهرست]] ## ساختارِ الزامیِ قرارداد قرارداد را با عنوانِ دقیق «قرارداد حق اولویت پیشنهاد (Right of First Offer)» و مقدمهٔ کوتاه (با ذکرِ رابطهٔ سهامداری و قصدِ جلوگیری از ورودِ ثالثِ ناخواسته بدون سلبِ مطلقِ حقِ انتقال) بنویس، سپس مواد را به همین ترتیب و با شماره‌گذاری: [بندهای قرارداد در ادامه، هر کدام جدا] ## شرط‌های پیشنهادیِ اختیاری (فقط اگر کاربر انتخاب کند درج شود؛ هر کدام با یک جملهٔ کارکرد) - **تبدیلِ خودکار به ROFR پس از دریافتِ پیشنهادِ ثالث:** وقتی نگرانی از فروشِ ارزان‌تر به ثالث پس از طیِ ROFO بالاست. - **قیمت‌گذاری با کارشناسِ رسمیِ دادگستری (و سازوکارِ کارشناسِ سوم):** وقتی اخطار بدون قیمت است یا اختلافِ ارزش‌گذاری محتمل است. - **حقِ خریدِ کلِ بسته توسط یک ذی‌نفع در صورتِ عدمِ پوششِ کامل (preemptive top-up).** - **Lock-up (ممنوعیتِ انتقال برای مدتِ معین) قبل از فعال شدنِ ROFO:** در سرمایه‌گذاریِ تازه یا سهامداریِ مؤسس. - **Tag-along (حقِ همراهی) و Drag-along (الزام به همراهی):** در معاملاتِ کنترل؛ باید تزاحم با ROFO حل شود. - **Call option به نفعِ ذی‌نفع در صورتِ نقضِ ROFO** (الزام به فروش به قیمتِ اخطار یا قیمتِ ثالث، هر کدام برای ناقض نامساعدتر است). - **محدودیتِ خریدارِ ثالث (رقیبِ مشخص، کشورهای تحریمی، عدمِ صلاحیتِ قانونی).** - **عرضهٔ عمومی / پذیرش در بورس به‌عنوانِ خاتمه یا استثنای ROFO.** - **داوریِ سازمانی (مثلاً مرکز داوری اتاق ایران) با شرطِ محرمانگیِ مضاعف.** - **تعهد به اصلاحِ اساسنامه و درجِ محدودیتِ نقل‌وانتقال هماهنگ با این قرارداد در اولین مجمع.** - **شرطِ کتبیِ همسر در انتقال‌های شخص حقیقی** (برای کاهشِ ریسکِ سهم زوجیت/ترافع خانوادگی، در حدی که قانون اجازه دهد). ## نکات و هشدارهای مهم - **ریسکِ اصلی:** اگر محدودیتِ نقل‌وانتقال در **اساسنامه** منعکس نباشد و شرکت طرف نباشد، انتقالِ ثبت‌شده به ثالث ممکن است در برابرِ شرکت و ثالثِ باحسن‌نیت قابلِ استناد باشد و ذی‌نفع فقط خسارت بگیرد — نه لزوماً سهام. - **خلطِ ROFO و ROFR:** در ROFO فروشنده اول به داخل پیشنهاد می‌دهد (و معمولاً هنوز پیشنهادِ ثالث ندارد). اگر متن طوری نوشته شود که فروشنده باید پیشنهادِ ثالث را بیاورد تا داخل «مطابقت» کند، ناخواسته ROFR ساخته‌اید. - **پنجرهٔ فروش به ثالث بدون قیدِ شرایط** = دور زدنِ آسان. **قیدِ بیش از حد سخت** = عملاً سلبِ حقِ انتقال و ریسکِ بطلان یا عدمِ نفوذ نسبت به ثالث. - در **سهامی عامِ بورسی** بسیاری از این قیود با مقرراتِ معاملاتِ عمده و افشا در تعارض یا نیازمندِ انطباق‌اند؛ بدونِ اطلاعاتِ بورسی، فرضِ غیربورسی نکن — بپرس. - در **با مسئولیت محدود** رضایتِ قانونی/اساسنامه‌ای شرکا ممکن است جدا از ROFO لازم باشد؛ هر دو لایه را ببین. - انتقالِ **غیرمستقیم** (فروشِ شرکتِ هلدینگِ مالکِ سهام) شایع‌ترین راهِ فرار است؛ بدونِ بندِ anti-avoidance قرارداد ناقص است. - **وجه التزامِ گزاف** ممکن است تعدیل یا با نظم عمومی برخورد کند؛ با خسارتِ واقعی و حقِ اجرای عین هماهنگش کن. - **مالیاتِ نقل‌وانتقال** و تکلیفِ پرداخت قبل از ثبت را مشخص کن وگرنه Closing قفل می‌شود. - امضای اشخاصِ حقوقی نیازمندِ احرازِ اختیار است؛ برای اعتبارِ بیشتر، **گواهی امضا** نزد دفتر اسناد رسمی توصیه می‌شود. ثبتِ رسمیِ خودِ این قرارداد در دفتر اسناد معمولاً الزامی نیست اما ثبت/درج در دفاتر شرکت و همسویی با اساسنامه برای قابلیتِ اجرا حیاتی است. - کدِ رهگیریِ املاک موضوعیت ندارد. اگر موضوع در آینده به آوردهٔ غیرنقد یا مالِ غیرمنقول بکشد، جداگانه بپرس. - داوری در دعاویِ مربوط به اصلِ شرکت و تصمیماتِ ارکان ممکن است با صلاحیتِ محاکم/مراجعِ ثبتی تزاحم داشته باشد؛ دامنهٔ داوری را دقیق بنویس (اختلافاتِ قراردادیِ بینِ سهامداران). ## دستورِ اجرا 1. اگر هر یک از اطلاعاتِ بخشِ «اطلاعاتِ لازم» ناقص است، **ابتدا** فهرستِ سؤال بده و قرارداد را ننویس. 2. پس از کامل شدن، فقط یک نسخهٔ کاملِ قرارداد تولید کن. 3. هیچ شمارهٔ مادهٔ قانونیِ نامطمئن ننویس؛ در صورتِ ارجاع، به نامِ قانون یا موادِ قطعی اکتفا کن. 4. اعدادِ مبلغ و مدت را **هم به عدد و هم به حروف** بنویس. 5. در پایانِ خروجی، یک **چک‌لیستِ بازبینی** بده شامل دست‌کم: تمایز ROFO/ROFR؛ تعریفِ انتقالِ غیرمستقیم؛ Permitted Transfers؛ مهلت‌ها و مبدأ ابلاغ؛ قیدِ شرایطِ فروش به ثالث و فعال‌شدنِ مجدد؛ تخصیص بین چند ذی‌نفع؛ Closing و مالیات؛ رابطه با اساسنامه و طرف بودنِ شرکت؛ وجه التزام در کنارِ اجرای عین؛ Tag/Drag؛ مرجعِ حل اختلاف؛ امضا و اختیار؛ پیوستِ مشخصاتِ سهام. ## قالبِ خروجی - فارسیِ رسمی و حقوقی، جملاتِ کوتاهِ بی‌ابهام، بدونِ توضیحِ آموزشی داخلِ مواد. - ماده‌بندیِ شماره‌دار (ماده ۱، ماده ۲، …) و بندهای فرعی (۱-۱، ۱-۲). - عنوانِ قرارداد، مقدمه، مواد، پیوست‌ها، محلِ امضا و اثر انگشت/مهر. - جای خالیِ باقی‌مانده را با «………………» نگذار مگر کاربر عمداً بعداً پر کند؛ اگر هنوز ناقص است سؤال بپرس نه اینکه جای خالی بگذاری.