آثار حقوقی اولین جلسه دادرسی: مفهوم اولین جلسه دادرسی

دادگاه برای بررسی مساله ممکن است جلسات متعددی تشکیل دهد اما در این میان قانون برای جلوگیری از اطاله دادرسی و ایجاد نظم در فرآیند دادرسی برای بیان هر مطلب در طول مدت دادرسی مهلتی قرار داده است. مثلا فرصت بیان برخی مطالب منحصرا اولین جلسه دادگاه است به‌طوری که بعد از گذشت این مهلت، دادگاه ترتیب اثر نخواهد داد. در مورد این‌که چه جلسه ای جلسه اول محسوب می شود در ابتدا ممکن است چنین تصور شود که اولین تاریخی که دادگاه بعد از تقدیم دادخواست معین می‌کند، جلسه اول است چه جلسه‌ای تشکیل شود و چه نشود و درصورت تشکیل اعم از این‌که خوانده فرصت پاسخ‌گویی کامل را بیابد یا خیر. اما این تصور نادرست است. بر رد این نظر هیات عمومی دیوان‌عالی کشور در رای اصراری شماره ۳۰۳۱۳-۳/۱۰/۱۳۳۹ می‌گوید: «منظور از اولین جلسه دادرسی جلسه‌ای است که موجبات قانونی طرح و استماع دعوای طرفین فراهم باشد، درصورتی که به‌جهتی جلسه مزبور تجدید شود جلسه یا جلسات بعدی جلسه اول محسوب نمی‌شود.» اداره حقوقی قوه قضائیه نیز طی نظریه شماره ۵۰۱۵/۷-۱۰/۶/۱۳۸۱ اعلام می‌کند: «اولین جلسه دادرسی زمانی است که وقت رسیدگی به خواهان و خوانده ابلاغ و رسیدگی شروع شده باشد و اگر جلسه برای ابلاغ وقت رسیدگی به طرفین یا یکی از آن‌ها تجدید شود اولین جلسه رسیدگی محسوب نمی شود.» بنابراین اگر پس از تقدیم دادخواست و دعوت اصحاب دعوا، جلسه دادگاه تشکیل نشود یا خوانده فرصت دفاع پیدا نکند، جلسه اول محسوب نخواهد شد مثلا اگر تمام وقت جلسه صرف اظهارات خواهان شود و خوانده نتواند پاسخ دهد یا پاسخ خوانده طولانی شود و وقت جلسه برای تکمیل آن کافی نباشد و ناتمام بماند، جلسه بعدی که برای شنیدن ادامه دفاعیات خوانده تشکیل می‌شود، ادامه اولین جلسه دادرسی خواهد بود. منبع: آیین دادرسی مدنی، تهران، انتشارات پایدار، چاپ نهم، پاییز ۱۳۸۵، ج۲، ص۱۲۶