آثار حقوقی و کیفری پایدارسازی دیوارهای گود به روش نیلینگ و انکراژ

آثار حقوقی و کیفری پایدارسازی دیوارهای گود به روش نیلینگ و انکراژ قسمت اول: مقدمه و بیان موضوع ▪یکی از روش های مرسوم در گودبرداری‌های عمیق، تحکیم همجواری‌ها و دیواره‌های گود به روش نیلینگ و انکراژ یا اصطلاحاً میخ کوبی است. ▪روش میخ کوبی عمدتاً در پایدارسازی ترانشه های راه، گالری تونلها و کوله پلها مورد استفاده قرار می گیرد و علی رغم مشکلات اجرایی و حقوقی که در قسمت های بعد به آنها اشاره می شود، در حال حاضر این روش در شهر تهران بسیار رایج است. ▪به طور خلاصه در این روش ابتدا گمانه هایی در دیواره های گود حفر می شوند. سپس میلگرد یا کابل داخل گمانه ها جایگذاری شده و با تزریق دوغاب سیمان و گیرش دوغاب، میخ ها در جای خود تثبیت می شوند. بعد از آن دیواره های گود مش بندی و شاتکریت شده و در نهایت با نصب هد نیل ها و تحت کشش قراردادن کابلها، عملیات پایدارسازی در تراز مورد نظر خاتمه می یابد. ▪بدین ترتیب نیروی رانش خاک از طریق مش و شات به هد نیل اعمال می شود و نیروی هد نیلها از طریق نیلها به توده خاک منتقل می گردد. گویی رانش خاک از طریق سیستم نیلینگ به خود خاک مهار می شود و به عبارت بهتر دیواره گود به خاک پشت آن دوخته می شود. با توجه به موارد فوق الذکر در صورت بکارگیری روش نیلینگ و انکراژ در گودبرداری پروژه های شهری، به حفاری زیر پلاکهای مجاور و اجرای میخکوبی‌های طویل و متعدد نیاز است. اما وفق ماده 38 قانون مدنی، مالکيت زمين مستلزم مالکيت فضاي محاذي (مجاور و روبرو) آن است تا هر کجا بالا رود و همچنين است نسبت به زيرزمين‌ بالجمله مالک حق همه‌گونه تصرف در هوا و قرار دارد مگر آنچه را که قانون استثنا کرده باشد. همچنین وفق ماده 39 قانون مدنی، هربنا و درخت که در روی زمین است و همچنین هر بنا و حفری که در زیر زمین است ملک مالک آن زمین محسوب می شود مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. لذا بر اساس قانون مدنی کشور، بالاترین و پایین ترین تراز قابل دسترس هر ساختمان یا زمینی متعلق به صاحب آن است و در نتیجه با اجرای عملیات نیلینگ به نوعی حریم پلاک مجاور "هَتک ِحرز" یا مورد تجاوز واقع شده است. ▪برخی از حقوقدانان و صاحب نظران معتقدند عملیات نیلینگ و این نوع ورود به حریم ملک مجاور صرفاً مطابق با “مزاحمت از حق” است و برخی دیگر عملیات نیلینگ را “ممانعت از حق و مزاحمت” یا اصطلاحاً “تصرف عدوانی” می دانند. ▪ادامه دارد... تهیه و تنظیم: همراه ناظر آثار حقوقی و کیفری پایدارسازی دیوارهای گود به روش نیلینگ و انکراژ قسمت دوم: جنبه های قانونی و حقوقی موضوع ▪در این بخش ابتدا به تعریف “تصرف” پرداخته و سپس برای روشن‌تر شدن موضوع مواد ۱۵۸، ۱۵۹ و ۱۶۰ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی در ارتباط با “مزاحمت از حق” و “ممانعت از حق و مزاحمت” در بحث نیلینگ بیان می شود. ▪تصرف عبارت است از استیلای (تسخیر و غلبه) مادی و عرفی انسان بر مال به قصد استفاده از آن به نفع خود. تصرف در معنای ذكر شده اعم است از تصرفات قانونی و غیر قانونی. تصرف قانونی تصرفات مالك حقیقی یا ذی حق یا افراد ماذون (اذن داده شده) از سوی آنها را شامل می شود و تصرف غیر قانونی كه از آن به تصرف عدوانی تعبیر می گردد، تصرف در مال غیر بدون اذن مالك و قانون است. ▪ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی - دعوای تصرف عدوانی (ممانعت از حق و مزاحمت) عبارت است از: ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج كرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می‌نماید. ▪ماده ۱۵۹ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی - دعوای ممانعت از حق عبارت است از: تقاضای كسی كه رفع ممانعت از حق ارتفاق یا انتفاع خود را در ملك دیگری بخواهد. ▪ماده ۱۶۰ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی - دعوای مزاحمت عبارت است از: دعوایی كه به‌موجب آن متصرف مال غیرمنقول درخواست جلوگیری از مزاحمت كسی را می‌نماید كه نسبت به متصرفات او مزاحم است بدون اینكه مال را از تصرف متصرف خارج كرده باشد. ▪در نتیجه از تفاوتهای جرم تصرف عدوانی با جرایم مزاحمت و ممانعت از حق در این است كه متصرف عدوانی در تصرف عدوانی بدون رضایت مالك، ملك وی را مورد تصرف قرار می دهد. در حالیكه در جرم مزاحمت از حق مزاحم به ایجاد مزاحمت برای تصرفات مالك می پردازد و در ممانعت از حق نیز از تصرفات مالك حق جلوگیری به عمل می آید. ▪یكی از نكات قابل ذكر در این قسمت تفاوت بین “تصرف” و “ورود” است. برای تمایز بهتر جرم تصرف عدوانی (موضوع مواد ۶۹۰ و ۶۹۱ و ۶۹۲ قانون مجازات اسلامی) باید گفت كه ورود به صورت موقتی و كوتاه مدت است و مرتكب قصدی غیر از استیلای بر املاك غیر و استفاده از آن به نفع خود دارد، در حالیكه در تصرف حضور مرتكب در ملك طولانی تر بوده و با قصد استیلا و تصرف مال و خدشه بر مالكیت همراه است. بنابراین اگر نیلینگ را تصرف عدوانی، یعنی “ممانعت از حق و مزاحمت” تلقی کنیم در این صورت مالکین ساختمان مجاور کارگاه علاوه بر دادخواست حقوقی، می‌توانند طرح شکایت کیفری نیز نمایند. زیرا تصرف عدواني، عنواني است كه هم در “حقوق مدني” مطرح است و هم در “حقوق كيفري”. ▪در “جنبه کیفری” موضوع، شاکی باید صرفاً “مالک و دارای سند مالکیت” باشد ولی در “جنبه حقوقی” فقط سبق (تقدم) تصرف شخص به‌عنوان دلیل مالکیت، کافی است. به‌عبارت‌دیگر در “دعوای حقوقی” این بحث، حتی مستأجر و سرایدار ساکن در ملک مجاور نیز می‌توانند علیه همسایه متجاوز و متصرف (در این بحث مالک یا سازنده ملک در دست احداث) اقامه دعوی کنند. به طور کلی هنگامی که برای پایدارسازی دیواره های گود روش نیلینگ و انکراژ بکار می رود، با ورود به حرز و تصرف در املاک مجاور، در واقع چهار نوع جرم برای سازنده یا مجری می توان متصور شد: ۱- جرم تصرف در مال غیر بدون اذن مالکین و قانون (تصرف عدوانی) که از سه ماه تا ۱ سال زندان دارد. ۲- خسارات وارده به ساختمانها و تجهیزات واقع در پلاک های مجاور شامل آسیب های وارده به کفسازی ها و نازک کارها ناشی از نفوذ دوغاب تزریق شده، نشست های احتمالی، ترک خوردگی در دیوارها، کف ها، استخر و... ۳- صعوبت گودبرداری ناشی از سخت شدن زمین زیر پلاک های مجاور به دلیل میخکوبی و تزریق دوغاب سیمان یا بتن. در اینخصوص معمولاً مابه‎تفاوت خاکبرداری دستی و ماشینی بعلاوه هزینه خرد کردن بتن و بریدن میلگردهای جایگذاری شده بر اساس نظر کارشناس رسمی دادگستری محاسبه و تعیین می شود. قاعدتاً باید این موضوع را نیز در بررسی صعوبت گودبرداری در نظر گرفت که مالکین پلاک های مجاور در صورت ساخت و ساز در ملک خود دیگر هزینه ای بابت پایدارسازی دیوارهای گود نخواهند داشت. ۴- اجرت المثل ایام تصرف زمین زیر پلاک های مجاور که بر اساس نظر کارشناس رسمی دادگستری مدت و مبلغ آن تعیین می گردد. ▪قابل ذکر است که افت قیمت پلاک های مجاور به دلیل اجرای عملیات نیلینگ توسط سازنده از جرایم دیگری است که می تواند مبنای طرح شکایت باشد. لیکن این مورد تشابه زیادی با شرایط حاصل از صعوبت گودبرداری ناشی از سخت شدن زمین دارد و بعضاً در محاکم قضایی نیز به همین ترتیب مورد رسیدگی قرار می گیرد. ▪ادامه دارد... تهیه و تنطیم: همراه ناظر آثار حقوقی و کیفری پایدارسازی دیوارهای گود به روش نیلینگ و انکراژ قسمت سوم - بخش اول: ملاک عمل برای ذینفعان پروژه ▪در قسمت های قبل بیان شد که در صورت اجرای عملیات نیلینگ، با ورود به حرز و تصرف در املاک مجاور، در واقع چهار نوع جرم برای ذینفعان پروژه و خصوصاً مالک/ سازنده می توان متصور شد. بخشی از این جرایم از جنبه کیفری و بخشی از جنبه حقوقی (مالی) قابل پیگیری می باشند. ▪در ادامه ملاک عمل برای هر یک از ذینفعان پروژه به منظور دفاع از حقوق خود و کاهش تبعات کیفری و حقوقی ناشی از اجرای عملیات نیلینگ ارایه می شود. ملاک عمل برای مالکین پلاک های مجاور به منظور طرح شکایت از سازنده ▪هنگامی که موضوع اجرای نیلینگ از جنبه ورود به حرز و تصرف در دادسرای کیفری طرح و اثبات می گردد، سازنده از سه ماه تا یک سال زندان خواهد داشت و در چنین شرایطی معمولاً دیگر در قبال پرداخت خسارات وارد آمده به پلاک های مجاور مقاومت نمی کند و علاوه بر آن سازنده باید رضایت مالکین پلاک های مجاور را اخذ نماید. بنابراین نکته مهم برای مالکین پلاک های مجاور تکیه بر جنبه کیفری موضوع است. ▪برای اثبات قصد و غرض تصرف از سوی سازنده، لازم است ابتدا “تأمین دلیل” انجام و “اظهارنامه رسمی” به سازنده متجاوز مبنی بر اینکه با ورود به حرز، اقدام به تصرف پلاک مجاور کرده است، ارسال گردد. ▪اظهارنامه فوق مبنای اثبات قصد و غرض سازنده برای تصرف پلاک مجاور در دادسرای کیفری به بازپرس می‎باشد. در اینصورت کیفرخواست تصرف به استناد مواد ۶۹۰، ۶۹۱ و ۶۹۲ قانون مجازات اسلامی صادر و اقامه دعوی برای اخذ “دستور تخلیه ید” (در اینجا حذف میخکوبی‌های صورت گرفته در زیر ملک همسایه) صورت می پذیرد. ▪بعد از صدور کیفرخواست، دادگاه از سازنده وثیقه می گیرد، در غیر اینصورت سازنده به دلیل تصرف مال غیر روانه زندان می شود. ▪در این زمان، شرایط طرح شکایت حقوقی از جنبه مباحث مالی و جبران خسارات وارده به پلاک های مجاور (تغییر وضعیت خاک زیر ملک (ضریب صعوبت)، افت قیمت، ترک‌ها یا نشست‌های احتمالی در دیوارها و ساختمان، اجرت المثل یا به عبارت دیگر مبلغی به‌عنوان اجاره بهاء یا غرامت بابت استفاده از حجم خاک زیر املاک مجاور که معمولاً برای حدود ۱۵ تا ۲۰ سال بسته به نظر کارشناس رسمی دادگستری محاسبه می شود) نیز فراهم می شود. ▪وفق ماده ۱۶ قانون آیین دادرسی کیفری، هرگاه دعوای ضرر و زیان ابتدا در دادگاه حقوقی اقامه شود، دعوای مذکور قابل طرح در دادگاه کیفری نیست، مگر آنکه مدعی خصوصی پس از اقامه دعوی در دادگاه حقوقی، متوجه شود که موضوع واجد جنبه کیفری نیز بوده است که در این صورت می‌تواند با استرداد دعوی، به دادگاه کیفری مراجعه کند. اما چنانچه دعوای ضرر و زیان ابتدا در دادگاه کیفری مطرح و صدور حکم کیفری به جهتی از جهات قانونی با تأخیر مواجه شود، مدعی خصوصی می تواند با استرداد دعوی، برای مطالبه ضرر و زیان به دادگاه حقوقی مراجعه کند. بنابراین نکته قابل توجه این است که چون هدف اولیه اخذ حکم جلب سازنده است لذا تا پیش از ورود پرونده به دادگاه بدوی کیفری، ضرورتی به طرح موضوع خسارات وارده و مباحث حقوقی و مالی را در پرونده نیست. زیرا با طرح این مباحث معمولاً جنبه کیفری پرونده تحت الشعاع قرار گرفته و موضوع بیشتر جنبه حقوقی و جبران خسارت پیدا می کند. ▪ادامه دارد... تهیه و تنطیم: همراه ناظر آثار حقوقی و کیفری پایدارسازی دیوارهای گود به روش نیلینگ و انکراژ قسمت سوم - بخش دوم: ملاک عمل برای مالک/ سازنده ▪با توجه به توضیحات ارائه‌شده در قسمت‌های قبل، لازم است که مالک/ سازنده قبل از هرگونه اقدام اجرایی در خصوص نیلینگ رضایت محضری مالکین پلاک‌های مجاور را اخذ نماید تا در زمان اجرای کار به دلیل شکایت احتمالی، عملیات اجرایی پروژه (که در مرحله گودبرداری ریسک بالایی دارد) متوقف نشود. ▪قابل ذکر است که مسئولیت نداشتن اذن از مالکین پلاک‌های مجاور، از باب قاعده فقهی "من له الغنم، فعلیه الغرم" یعنی هرکس که غنم و منفعت برای اوست، غرم و خسارت نیز بر عهده او خواهد بود، به عهده ذینفع (مالک) است. اما نکته مهم این است که اخذ رضایت از مالکین پلاک های مجاور، ضمانت چندان محکمی برای رهایی مالک/ سازنده از تبعات حقوقی نیلینگ نیست! زیرا در صورت فروش ملک مورد نظر، مالکین جدید نیز می توانند مجدداً طرح شکایت تصرف در ملک خود توسط سازنده را نموده و درخواست خسارت کنند. ▪بنابراین لازم است در متن رضایت‌نامه محضری و مصالحه فوق، مالکین پلاک‌های مجاور (رضایت دهندگان) متعهد شوند که در صورت واگذاری ملک خود به شخص دیگر و یا وراث خود، حتماً خریدار و وراث را از اجرای نیلینگ در زیر ملک، رضایت‌نامه محضری و مصالحه صورت گرفته مطلع نمایند. گرچه این موضوع نیز مانع از اقامه دعوی مجدد علیه سازنده توسط مالکین جدید در خصوص تصرف عدوانی و حتی دریافت دوباره خسارت ناشی از صعوبت گودبرداری در ملک خود نمی شود! ▪قابل ذکر است که معمولاً اخذ رضایت محضری از مالکین پلاک های مجاور برای اجرای نیلینگ مستلزم پرداخت مبلغی توسط سازنده به آنها می باشد. به عبارت دیگر معمولاً شاکی برای صرف نظر کردن از شکایت خود مبلغی علاوه بر خسارات وارده به ملک و ساختمان خود از سازنده درخواست می کند. ▪نکته مهم و قابل توجه این است که صعوبت خاکبرداری در زمین بعد از عملیات نیلینگ به صورت بالقوه بوده و تا زمانیکه مالکین پلاک های مجاور پروانه ساختمانی اخذ نکرده و قصد گودبرداری ندارند، بالفعل نمی شود. لذا هر زمان ممکن است مالکین جدید ادعای خسارت در اینخصوص را طرح و سازنده مجدداً محکوم به پرداخت خسارت شود. بنابراین همانطور که ملاحظه می شود اجرای عملیات نیلینگ برای مالک/ سازنده تبعات حقوقی بسیار سنگینی دارد و همواره باب طرح شکایت از وی باز است. ▪ادامه دارد... تهیه و تنطیم: همراه ناظر آثار حقوقی و کیفری پایدارسازی دیوارهای گود به روش نیلینگ و انکراژ قسمت سوم - بخش سوم: ملاک عمل برای ناظر پروژه ▪در صورتیکه در پروژه ای اجرای نیلینگ مورد نظر مالک/ سازنده باشد، احتمال بروز مشکلات حقوقی برای پروژه و به تبع آن برای ناظر به دلیل ورود به حرز و تصرف در پلاک های مجاور و در نتیجه احضار ناظر به دادسرای کیفری و پیگرد قانونی وی وجود دارد. علاوه بر آن در صورتیکه ناظر گزارش های خود را به طور صحیح و به موقع ارایه نکرده باشد، درصدی از خسارات وارده به پلاک های مجاور که طبق نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین می شود را باید پرداخت کند. ▪در چنین پروژه هایی ناظر باید پیش از ثبت فرم شروع به کار و در فاصله زمانی تا پیش از صدور پروانه ساختمان، به طور کتبی به مالک/ سازنده موضوع اخذ رضایت محضری از مالکین پلاک های مجاور را ابلاغ کند. اگر همسایگان پلاک‌های مجاور به‌هیچ‌عنوان حاضر به رضایت در خصوص انجام عملیات نیلینگ در زیر ملک شان نشوند، لازم است مالک ضمن مراجعه به مهندس محاسب، درخواست طراحی روش مناسب دیگری جهت گودبرداری و پایدارسازی همجواری‌ها به‌عنوان جایگزین روش نیلینگ نماید و بعد از به جریان افتادن و پیشرفت مراحل اداری کار و با در نظر گرفتن زمانبندی پروژه، ناظر فرم شروع به کار را صادر نماید. ▪اگر مالک/ سازنده علی رغم ابلاغ کتبی ناظر نسبت به اخذ رضایت محضری از پلاک های مجاور اقدامی نکرد، ناظر باید موضوع را از طریق اظهارنامه قضایی به مالک/ سازنده ابلاغ نماید. سپس گزارشی از وضعیت پروژه و ضرورت اخذ رضایت محضری از پلاک های مجاور را به شهرداری، سازمان نظام مهندسی ساختمان استان و اداره کل راه و شهرسازی استان ارایه و ثبت نماید. در این شرایط تا زمانیکه مالک/ سازنده اقدام مثبتی در خصوص اخذ رضایت از همسایگان مجاور نکرده است نباید شروع به کار را صادر کند. ▪مطابق «قاعده فقهی اقدام» هرگاه شخصی با توجه و آگاهی، عملی را انجام دهد که موجب ورود زیان توسط دیگران به او گردد، واردکننده زیان، که شخص دیگری است، مسئول خسارت نخواهد بود. قابل ذکر است که فقها عدم مسئولیت واردکننده زیان را مستند به «اقدام» دانسته‌اند؛ بدین بیان که شخص با اقدام خود موجب از بین رفتن حرمت مالش شده است. {کانال همراه ناظر ساختمان} بنابراین اگر مالک ادعا کند که ناظر با ندادن شروع به کار و تطویل پروژه باعث ضرر و زیان وی شده است، در دفاع باید گفت که مالک وظیفه خود را که اخذ رضایت محضری از کلیه مالکین پلاک های مجاور بوده است انجام نداده و عامل اصلی تطویل پروژه خود ایشان است و از باب «قاعده فقهی اقدام» به ضرر خود عمل کرده است. ▪در هر صورت با توجه به پیچیدگی های چنین پرونده هایی، حتی در صورت اخذ رضایت نامه محضری از مالکین پلاک های مجاور، توصیه می گردد از باب احتیاط و محکم‌کاری، ناظر در گزارش‌های خود به مراجع رسمی و کنترل ساختمان (شهرداری و سازمان استان)، درج نماید که مالک و سازنده، مدارک و مستندات حاکی از اخذ رضایت کلیه مالکین پلاک‌های همجوار را ارائه نکرده است. زیرا شناسایی مالکین پلاک های مجاور و اطمینان از اخذ رضایت محضری از همه آنها توسط سازنده، کار چندان آسانی نیست! ▪بنابراین توصیه می‌گردد ناظر در مرحله تخریب نیز گزارشی مبنی بر ضرورت اخذ رضایت محضری از کلیه مالکین پلاک های مجاور به جهت انجام عملیات نیلینگ و ورود به حرز و حریم املاک مجاور ارایه و ثبت نماید. ▪نکته مهم دیگر آنکه ناظر باید بیش از یکبار و ترجیحاً حداقل ۳ مرتبه چنین گزارش هایی را در مرحله پایدارسازی و گودبرداری در سازمان های ذیربط ثبت نماید تا اینگونه به استمرار نظارت و پیگیری های خود و همچنین اهمیت موضوع را تاکید کرده باشد. ▪در هر صورت در پایدارسازی گود به روش نیلینگ سه موضوع مهم باید مورد توجه ناظر باشد و در گزارش ها مورد تاکید قرار دهد: ۱- مالک/ سازنده باید نقشه های اجرایی پایدارسازی گود به روش نیلینگ را ارایه نماید. ۲- مالک/ سازنده باید رضایت محضری کلیه مالکین پلاک های مجاور را اخذ نماید. ۳- مالک/ سازنده باید کلیه نقشه های تاسیسات زیربنایی شهری اطراف محل پروژه را از ادارات مربوطه استعلام و ارایه نماید. با پیگیری و انجام صحیح موارد فوق، ناظر از تبعات کیفری و حقوقی نیلینگ و انکراژ در امان خواهد بود. ▪ادامه دارد... تهیه و تنطیم: همراه ناظر آثار حقوقی و کیفری پایدارسازی دیوارهای گود به روش نیلینگ و انکراژ قسمت سوم - بخش چهارم: ملاک عمل برای مجری پروژه: ▪مجری ذیصلاح پروژه [اعم از واقعی (!) و صوری] نیز باید در همان مرحله شروع پروژه کتباً ضرورت اخذ رضایت محضری همسایگان برای انجام نیلینگ را به مالک اعلام و رسید دریافت کند و در صورتیکه مالک/ سازنده رسید نمی دهد این موضوع را از طریق اظهارنامه قضایی به ایشان ابلاغ نماید. سپس با مکاتبه با ناظر پروژه موضوع اخذ رضایت نامه محضری از مالکین مجاور توسط مالک/ سازنده را مطرح و از ناظر درخواست دستور توقف کار تا پیگیری و ارایه مدارک مثبته توسط مالک/ سازنده را نماید. ▪همچنین مجری باید موضوع را با پیوست نمودن مدارک و مکاتبات فوق، به اطلاع شهرداری محل پروژه و سازمان استان برساند. ▪با توجه به پیچیدگی های حقوقی پروژه های نیلینگ، توصیه میگردد که مراحل فوق ۲ تا ۳ مرتبه در طول اجرای پروژه توسط مجری پیگیری و انجام شود. در هر صورت انجام موارد فوق صرفاً باعث کاهش تبعات و آثار حقوقی و کیفری عملیات نیلینگ برای مجری پروژه می شود و مجری تبرعه نخواهد شد! ▪پایان. تهیه و تنطیم: همراه ناظر رکورد افزایش تورم در سال ۹۹ شکسته شد. جدیدترین گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد که در ۵ ماهه اول سال ۹۹، شاخص کل تورم ۱۵.۲ درصد بیشتر شده و رکورد یک دهه اخیر را شکسته است. رکورد قبلی متعلق به سال ۱۳۹۷ بود که در ۵ ماه نخست آن سال شاخص کل تورم ۱۳.۱ درصد بالا رفت.