آسیا (قاره): تقسیم‌بندی آسیا از نظر اجتماعی-اقتصادی

آسیا از نظر اجتماعی ـ اقتصادی نیز مانند سایر جنبه‌ها، نمایانگر تنوع شدیدی است. بسیاری از قسمت‌های این قاره به سبب ویژگی‌های افراطی آب و هوایی و یا اشکال ناهمواری، از نظر اقتصادی به آسانی قابل بهره‌برداری نیست. از سوی دیگر، درجه رشد اجتماعی میان اقوام و ملل مختلف این قاره، تفاوت‌های آشکاری را نشان می‌دهد. به عنوان نمونه، در خاورمیانه، تولید زراعی طی دهه ۱۹۷۳-۱۹۸۲م به میزان ۳۳ % افزایش داشته است، اما ب. ت. ب. تولید سرانه، افزایش چندانی در این زمینه مشاهده نمی‌شود. از سوی دیگر، نه تنها حجم صادرات تولیدات کشاورزی در این منطقه طی این مدت ۵% کاهش یافته، بلکه به میزان واردات این نوع تولیدات ۱۶۹ % افزوده شده است. گذشته از این، بسیاری از ممالک این قاره با مشکلات ناشی از حوادث طبیعی، مانند سیل و خشکسالی و نیز رویدادهای سیاسی درگیر هستند. در آسیای جنوبی، جنوب شرقی و شرق، حدود ۶۲ % از جمعیت فعال در بخش کشاورزی فعالیت دارند که این میزان در نپال به حداکثر یعنی ۹۳% و در کره جنوبی به حداقل خود یعنی ۴۰ % می‌رسد. سهم کشاورزی در تولید ناخالص ملی کشورهای این منطقه ۳۴ % است. این مقادیر در سایر کشورها متفاوت است. در افغانستان، ۷۸ % از جمعیت فعال از طریق کشاورزی زندگی می‌کنند و سهم زراعت در تولید ناخالص ملی به ۵۳ % می‌رسد، حال آن‌که این مقدار در ترکیه ۲۵ % و در عربستان به ۲ % تولید ناخالص ملی بالغ می‌گردد. استخراج مواد معدنی در آسیا از اهمیتی خاص برخوردار است. غنی‌ترین منابع نفت جهان، در خاورمیانه، آسیای جنوب شرقی، چین و بخش آسیایی شوروی قرار دارند. تنها در منطقه خلیج‌فارس ، حدود ۶۰ % از منابع نفت و ۲۵ % از ذخایر جهانی گاز وجود دارد. ذخایر نفتی در اندونزی ۵/۱ درصد و در چین بیش از ۳ درصد از منابع جهانی است. بسیاری از منابع نفتی اتجاد جماهیر شوروی ـ به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان در بخش آسیایی آن واقع است. از این گذشته، منابع عظیم ذغال‌سنگ ، سنگ آهن و منگنز به‌ویژه در بخش آسیایی شوروی، چین و هند وجود دارد. بزرگ‌ترین صادرکنندگان قلع در جهان، مالزی ، اندونزی و تایلند هستند. در دو دهه اخیر، تولید صنعتی ـ به‌ویژه صنایع سنگین ـ در آسیا به پیشرفت‌هایی رسیده است. در کنار این مراکز می‌توان از سنگاپور ، کره شمالی و کره جنوبی و تایوان نیز نام برد. این کشور ۹۵ % از تولید مصنوعات این قاره را به خود اختصاص داده است. کشورهای آسیایی از نظر برخورداری از سطح آموزش و بهداشت ، میزان اشتغال، رفاه اجتماعی و درآمدها، تفاوت‌های آشکاری را چه در سطح کشوری و چه در مقایسه با دیگر کشورها، نشان می‌دهند. در کنار عوامل طبیعی، عوامل اجتماعی نیز باعث تشدید مشکل تأمین مواد غذایی لازم برای این جمعیتِ رو به تزاید در آسیاست. بدین‌سان، بسیاری از آسیایی‌ها در مرز گرسنگی به سر می‌برند. منبع: اطلس جهانی اقتصاد، ج۱، ص۲/۱۵۹ · اطلس جهانی اقتصاد، ج۱، ص۱۶۸ · اطلس جهانی اقتصاد، ج۱، ص۱۵۹ · اطلس جهانی اقتصاد، ج۱، ص۲/۱۶۴ · آمار جهانی، ج۱، ص۱۸۴ · آمار جهانی، ج۱، ص۸۱-۸۴ · آمار جهانی، ج۱، ص۱۸۰ · آمار جهانی، ج۱، ص۱۸۸