آسیا (قاره): راه‌های گسترش اسلام

۱۸. ۱ - تسلط اعراب بر ملل دیگر تسلط اعراب بر اقوام و ملل دیگر، برخلاف تسلط ژرمن‌ها و مغول‌ها، باعث از بین رفتن ویژگی‌های قومی اهراب نشد، بلکه نواحی فتح شده بسیاری همچون سوریه و بین‌النهرین را کاملاً تحت تأثیر این ویژگی‌ها قرار داد، تا آن‌جا که زبان عربی ، زبان رسمی و مسلط این نواجی گردید. البته، در این میان، تأثیر تمدن‌های دیگر در فرهنگ اسلامی را نمی‌توان نادیده گرفت، تا آن‌جا که برخورد میان فرهنگ‌های قدیمی آسیا باعث تقویت دستگاه اداری و فلسفی و پربار شدن تمدن اسلامی گردید. ۱۸. ۲ - تجارت علاوه بر این، توسعه زندگی شهری باعث رونق تجارت داخلی و خارجی، چه از طریق راه‌های دریایی و چه راه‌های خشکی گردید. تجارت دریایی با هندوچین، وضع جزیره هرمز و کیش را دگرگون کرد. همچنین تجارت با ترک‌ها باعث ورود و گسترش دین اسلام در میان ایشان و برخی نواحی ترکستان شد. ترکهایی که در قرن ۴ق/۱۰م کشورهای اسلامی را تصرف کردند، مسلمان بودند. بعد از همین دوره است که تجار مسلمان، تجارت خ. ر. ب. سوی شرق توسعه دادند. در اوایل سده ۷ق/۱۳م تجارت میان چین و مغولستان در دست تجار مسلمان بود. ۱۸. ۳ - تبلیغ مبلغان گذشته از برخوردهای نظامی با ترکان، نقش مبلغان اسلامی، ازجمله انتشار مجموعه‌ای از آثار منظوم و منثور دینی به زبان ترکی، در در گسترش اسلام در میان ترکها بی‌تأثیر نبوده است. پس از مدتی کوتاه ترکستان شرقی ـ کاشغر و ختن و یارکند ـ نیز تحت نفوذ اسلام درآمد. الحاق ترکستان به قلمرو خلافت، تمامی جنبه‌های زندگی محلی را دگرگون ساخت. البته نفوذ اسلام در ترکستان شرقی به صورتی صلح‌جویانه صورت پذیرفت. منبع: ج۱، ص۳۷، فرهنگ و تمدن مسلمانان، ترجمه علی‌اکبر دیانت، تبریز، احیاء، ۱۳۵۷ش · خدمات متقابل اسلام و ایران، قم، صدرا، ۱۳۵۷ش · ج۲، ص۲۱۳، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه نجف دریابندری، تهران، جیبی، ۱۳۵۳ش، ج ۲ · ج۱، ص۱۰۸، فرهنگ و تمدن مسلمانان، ترجمه علی‌اکبر دیانت، تبریز، احیاء، ۱۳۵۷ش · ج۱، ص۱۰۹، فرهنگ و تمدن مسلمانان، ترجمه علی‌اکبر دیانت، تبریز، احیاء، ۱۳۵۷ش · ج۱، ص۱۱۰، فرهنگ و تمدن مسلمانان، ترجمه علی‌اکبر دیانت، تبریز، احیاء، ۱۳۵۷ش · ج۱، ص۲۶۵-۲۶۷، ترجمه کریم کشاورز، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۸ش · ج۱، ص۱۲۱، فرهنگ و تمدن مسلمانان، ترجمه علی‌اکبر دیانت، تبریز، احیاء، ۱۳۵۷ش · ج۱، ص۷۹، ترجمه کریم کشاورز، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۸ش · ج۱، ص۳۱۷، ترجمه کریم کشاورز، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۸ش