آفاقی: احکام

در کتب فقهی، آفاقی در برابر اهل مکه آمده و این اصطلاح بیشتر در فقه اهل سنت به کار رفته است در فقه شیعه ، متأخّران این اصطلاح را به کار برده‌اند آفاقی از میقات معیّنی احرام می‌بندد، ولی منزل کسی که از این میقات‌ها به حرم نزدیکتر باشد، میقات اوست میقات آفاقیان برحسب اختلاف جهاتی که از آن به سوی حرم می‌ایند فرق می‌کند. بر آفاقی، حج تمتع واجب است. از این رو، عدول از آن به حج اهل مکه، یعنی حج قران یا حج افراد در غیر حال ضرورت جایز نیست. شخصی که دو منزل دارد؛ یکی به فاصله شانزده فرسنگی مکه و دیگری کمتر از آن، اگر در منزل نخست بیشتر اقامت گزیند، حج آفاقی و اگر در منزل دوم بیشتر ساکن باشد، حج اهل مکه بر او واجب است. هر گاه مدّت اقامت وی در دو منزل یکسان باشد، می‌تواند هریک از دو حج آفاقی و اهل مکه را اختیار کند. به نظر مشهور ، بر آفاقی عمره تمتع ـ که در صورت استطاعت با حج تمتع به جا آورده می‌شود ـ واجب است نه عمره مفرده . آفاقی اگر از میقات( میقات ) مستطیع شود، باید حج تمتع به جا آورد و از حج او کفایت می‌کند. ۲. ۱ - میقات آفاقیان ۲.۱. ۱ - در منابع شیعه بر آفاقی واجب است از یکی از میقات‌ها( میقات ) محرم شود، مانند میقات کسانی که از سوی مدینه می‌آیند مسجد شجره (ذوالحُلَیفه)؛ میقات کسانی که از سوی عراق می‌آیند بطن‌العقیق که اول آن مسلخ ، وسط آن غَمره و آخرش ذاتِ عِرق است؛ میقات کسانی که از سوی شام می‌آیند جُحفه (مَهْمَیعه)؛ میقات کسانی که از سوی طائف می‌ایند قرن‌المنازل ؛ و میقات کسانی که از سوی طائف می‌آیند قرن‌المنازل؛ و میقات کسانی که از سوی یمن می‌آیند یَلَمْلَم است. همچنان میقات راهیان از طرف مدینه را در حال اضطرار و ضرورت جُحفه گفته‌اند ۲.۱. ۲ - در منابع اهل سنّت در منابع اهل سنّت مواقیت آفاقیان به ترتیب زیر امده است: میقات کسانی که از سوی مدینه می‌آیند ذوالحلیفه ؛ میقات راهیان از سوی شام ، جحفه ؛ میقات آیندگان از نجد ، قرن ؛ میقات آنان که از یمن می‌آیند، یلملم؛ و میقات آیندگان از نجد، قرن؛ میقات آنان که از یمن می‌آیند، یلملم؛ و میقات کسانی که از مشرق می‌آیند، ذات عِرق است. و اوّلی بر کسی که از مکه دور است واجب م. ب. و دوتای دیگر بر کسی که حاضر است یعنی دور نیست واجب م. ب.. و اگر متمکن از فحص نباشد باید مراعات احتیاط نماید. چه اقامتش در مکه به قصد توطّن باشد چه به قصد مجاورت ولو اینکه اقامتش بیشتر از دو سال باشد. و چنانچه مستطیع نبوده و بعد از اقامتش در مکه مستطیع شود، واجب او بعد از اینکه وارد سال سوم اقامتش شود به واجب شخص مکّی تبدیل می‌شود؛ لیکن به‌شرط آنکه اقامتش به‌قصد مجاورت باشد و اما اگر به‌قصد توطن باشد بعد از این قصد، از همان اول، تبدیل به واجب شخص مکّی می‌شود. و در جایی که واجبش تبدیل به واجب شخص مکّی می‌شود نسبت به استطاعت هم حکم شخص مکی بر او بار است، بنابراین در وجوب حج، استطاعتش از مکه کفایت می‌کند و در وجوب حج بر او شرط نیست که از شهر خودش استطاعت حاصل شود. و اگر بعد از اقامت در مکه - قبل از گذشت دو سال - استطاعت حاصل شد؛ لیکن به‌شرط آنکه اگر مبادرت به حج می‌نمود پیش از گذشتن دو سال، حج واقع می‌شد، (در چنین وضعیتی) ظاهراً مانند این است که استطاعتش در شهر خودش حاصل شود، پس بر او حج تمتع واجب است‌ ولو اینکه استطاعت تا سال سوم یا بیشتر باقی بماند. و اما شخص مکّی درصورتی‌که به دیگر شهرها به‌عنوان اینکه مجاور آن‌ها باشد برود، حکم آن شهرها در متعیّن شدن تمتع بر او بار نمی‌شود، مگر اینکه آنجا را وطن خود قرار دهد و بعد از آن، استطاعت حاصل شود که در این صورت تمتع بر او متعیّن است ولو در سال اول باشد. ۲.۲. ۴ - حکم اهل مکه اگر به خارج حد رود کسی که اهل مکه باشد و به بعضی از شهرها برود (از حد خارج شود) سپس به مکه برگردد احتیاط (واجب) آن است که واجب شخص مکّی را به جا آورد بلکه خالی از قوت نیست. منبع: الوجیز‌فی‌مذهب‌الامام‌الشافعی، ص۱۱۳، بیروت، دارالمعرفه، ۱۹۷۹م · العروه‌الوثقی، ص۵۱۶، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ق · المقنع‌فی‌الفقه، ص۶۲، تهران، ۱۲۷۶ق · جواهر الکلام ج۱۸ ص۷۲ · العروة الوثقی ج۲ ص۵۳۶ · جواهر الکلام ج۲۰ ص۴۴۹ · مناسک حج (مراجع) ص۴۳ مسئله۵۴ · العروة الوثقی ج۲ ص۵۵۱ ـ ۵۵۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۲۵، کتاب الحج، القول فی اقسام الحج · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۲۵، کتاب الحج، القول فی اقسام الحج، مسالة ۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۲۶، کتاب الحج، القول فی اقسام الحج، مسالة ۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۲۵، کتاب الحج، القول فی اقسام الحج، مسالة ۲