آیات عرش و کرسی: نکته

عرفا تفسیرهای مختلفی از عرش بیان کرده‌اند و عرش را محیط بر جمیع اجسام و آن را محل استقرار اسمای الهی می‌دانند و کرسی را به ‌معنای چیزی که بر آن می‌نشیند یا فلک اقصای جسمانی و محل امرونهی و نفس کلی می‌دانند. به اعتقاد ایشان اختلاف ظواهر اخبار در معنای عرش و همچنین حاملان آن، به تعداد معانی عرش برمی‌گردد و درواقع میان اخبار اختلاف و تعارضی نیست. ایشان عرش ذات را به عرش ذات احدی و عرش ذات الهی تقسیم می‌کند. به اعتقاد ایشان عرش ذات احدی مقر سلطنت اراده ذاتی خداوند است، اما عرش ذات الهی منشا وجود عینی اشیاء در عالم خارج است. همچنین ایشان با استناد به برخی روایات قلب مؤمن را عرش رحمان معنا می‌کند و معتقد است؛ چون قلب مؤمن منزلگاه و محل سلطنت حق است توجه‌ و محبت ب. غ. حق در آن جایز نیست. چنان‌که عرش علم قضایی حق‌تعالی در اصطلاح شریعت است که صورت‌های مثالی‌اند که در حکمت اشراق از آن به مُثُل معلقه یاد می‌شود. این صور، قدر علمی حق‌تعالی محسوب می‌شوند، چنان‌که اعیان موجودات و صور طبیعی، قدر عینی حق شمرده می‌شوند. منبع: آداب الصلاة، ص۲۷۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ · تعلیقات علی شرح الفصوص الحکم و مصباح الانس، ص۱۹۸-۱۹۹، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۰ قمری · تقریرات فلسفه امام خمینی، ج۲، ص۵۴۷، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ · شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص۳۰-۳۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۲ · دانشنامه امام خمینی، ج۷، ص۲۶۶، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۰۰