آیه اکمال دین: مفاد آیه

معنی آیه نسبت به شان نزول آیه سازگاری کامل دارد. مفاد آیه را در چند بند بیان می‌کنیم: الف. خداوند از موقعیتی خبر می‌دهد که در آن کافران از دین مسلمین مایوس شدند و دیگر نمی‌توانند برای انحراف اسلام نقشه بکشند. ب. اطاعت نکردن از فرمان خداوند چیزی جز گستاخی و عدم خوف در برابر خداوند نیست و هم‌پیمان شدن با کافران جز به علت ترس از کافران نیست. ج. خداوند از موقعیت کامل شدن دین و به نهایت رسیدن نعمت بر بندگانش حکایت می‌کند. د. خداوند از رضایت خود به دین اسلام برای مردم خبر می‌دهد. واضح است که این آیه برای مومنین بشارت و برای دشمنان ناراحتی وجود دارد. ب. ت. ب. معنی آیه و توجه به روایات شیعه و سنی از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و اهل بیت (علیه‌السّلام) مورد این آیه را به راحتی می‌توانیم تشخیص دهیم؛ چرا که جز اعلام ولایت علی (علیه‌السّلام) و بیعت با او نمی‌تواند چنین اثراتی را داشته باشدو در واقع ثمره رسالت چیزی جز ولایت نیست و بدون آن دین و رسالت و نعمت هدایت ناقص خواهد بود. آیا چیزی جز مساله ولایت، کافران و منافقان را به طمع برای انحراف اسلام می‌انداخت و آیا اعلام ولایت علی (علیه‌السّلام) ایشان را مایوس نکرد؟ اینک باید دید از نظر شیعه و سنی چه مدارکی را می‌توان براین مدعی بیان نمود. ۲. ۱ - شان نزول آیه نزد اهل‌سنت اهل سنت در مورد شان نزول این آیه اختلاف دارند، برخی گفته‌اند: این آیه روز جمعه ، بعد از ظهر روز عرفه در حجة الوداع سال دهم هجرت نازل شد و پیغمبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) سوار بر ناقه عضباء (گوش شکافته) بود. گفت: الیوم اکملت لکم دینکم... غروب روز عرفه بود، آن روز که عرفه به جمعه افتاد. سپس دست امیرالمومنین علی (علیه‌السّلام) را بلند نمود و فرمود: من کنت مولاه فعلی مولاه. ۲۳- عبدالرزاق الرسعنی. ۲۴- شیخ الاسلام الحموینی الجوینی. ۲. ۲ - شان نزول آیه نزد تشیع در مکتب شیعه این آیه بعد از اعلام ولایت امیرالمومنین علی (علیه‌السّلام) در غدیر‌خم ، نازل شده است. از ائمه اطهار (علیه‌السّلام) روایاتی در این‌باره به ما رسیده است که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم. ۱. امام رضا (علیه‌السّلام) فرمودند که خداوند در حجة الوداع آیه الیوم اکملت لکم دینکم... را نازل نمود. امر امامت از امور نهائی دین است. ۲. ولایت آخرین فریضه بود که خداوند آن را با آیه الیوم اکملت لکم دینکم. . نازل نمود. خداوند با این آیه بیان می‌کند که فرائض را کامل نمودم و بعد از فریضه ولایت، فریضه‌ای نازل نمی‌کنم. ۳. امیرالمومنین علی (علیه‌السّلام) فرمودند: برای پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شبه منبری درست کردند و ایشان بالای آن قرار گرفت و من را خواند و بازویم را گرفت و بلند کرد و فرمود: هرکس که من مولای او هستم علی نیز مولای اوست.... خداوند نیز آیه الیوم اکملت لکم دینکم. . را نازل نمود. پس ولایت من نهایت دین و رضایت پروردگار است. ۴. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) قبل از وفات خویش خبر ارتحال خ. ر. ب. مردم داده بود و منافقین در نقشه تخریب دین بعد از رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بودند (که خلافت را بدون دردسر به نام خود تمام کنند) اما بعد از واقعه غدیر‌خم گفتند که حیله و نقشه ما باطل شد که خداوند آیه الیوم یئس الذین کفروا من دینکم... را نازل نمود. اما به فرموده امام صادق (علیه‌السّلام) کفر پیشگان مایوس شدند ولی ظالمین طمع کردند. (و بعد از رحلت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) حوادث غصب خلافت پیش آمد) ۵. بعد از اعلام ولایت علی (علیه‌السّلام) شک کنندگان و منافقین و صاحبان دلهای مریض از فرمایش پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بیزاری جستند و به آن راضی نشدند و آن را حکم قطعی ندانستند که آیه نازل شد و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود: قطعا نهایت دین و نعمت و رضایت پروردگار به رسالت من به سبب ولایت علی‌بن‌ابی‌طالب بعد از من است. ۲. ۳ - از احادیث از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) روایت شده که هنگام نزول آیه اکمال فرمود: "اکمال دین و اتمام نعمت و رضاى پروردگار به اعلام جانشینى و ولایت على (علیه السلام) توسط من به شما مردم بود". منبع: مناقب، قم، موسسه انتشارات علامه، ۱۳۷۹هـ ق، ج۳ ص۲۴ · اسباب النزول، بیروت، دار الکتب العلمیه، اول، ۱۴۱۱ه ق، ص۱۹۲ · الدرالمنثور، قم، کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ ه ق، ج۲، ص۲۵۹ · شواهد‌التنزیل، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، اول، ۱۴۱۱ه ق، ج۱، ص۲۰۰ الی ص۲۰۸ · المناقب، قم، موسسه النشرالاسلامی، ص۱۳۵ · شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۷-۳۵۶ · شرح منهاج الکرامة فی معرفة الامامة، ج۳، ص۳۵۸ · الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ ه ش، ج۱، ص۱۹۹ · الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ ه ش، ج۱، ص۲۸۹ · الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۶۵ ه ش، ج۸، ص۲۷ · مناقب أمیر‌المؤمنین، ج۲، ص۲۴۱ · الاقبال، ج۲، ص۲۴۸ · الامالی، ص۳۵۶، انتشارات کتابخانه اسلامیه، ۱۳۶۲ش · بحار‌الانوار، ج۳۷، ص۱۱۱