دکترین
آیه کلاله: کیفیت استدلال به آیات کلاله
۱.
۱ - مضمون آیات کلاله آیه «... وَ إِنْ کانَ رَجُلٌ یورَثُ کلالَةً أَوِ امْرَأَةٌ ...» و آیه «یسْتَفْتُونَک قُلِ اللَّهُ یفْتِیکمْ فِی الْکلالَةِ ...» در باب ارث بیانگر حکم ارث کلاله ( خواهر یا برادر ) است. در آیه نخست، حکم ارث کلاله مادری و در آیه دوم، حکم ارث کلاله پدر و مادرى یا پدرى آمده است. ۱.
۲ - حکم ارث کلاله مادرى بنا بر آیه نخست (آیه ۱۲ سوره نساء )، اگر کسى بمیرد و تنها برادر و خواهر مادرى داشته باشد، براى هر یک از خواهر یا برادر یک ششم است و اگر بیش از دو برادر و خواهر مادری داشته باشد، همه آنان در یک سوم شریک هستنند. ۱.
۳ - حکم ارث کلاله پدر و مادرى یا پدرى آیه دوم (آیه ۱۷۶ سوره نساء ) دربردارنده چهار حکم ذیل است:
۱. اگر میت تنها خواهر پدرى و مادرى یا خواهر پدرى داشته باشد، نصف ترکه از آن خواهر است.
۲. اگر میت تنها برادر پدرى و مادرى یا برادر پدرى داشته باشد، همه ترکه از آن برادر است.
۳. اگر خواهران پدرى و مادرى یا پدرى میت دو یا بیشتر باشند، دو سوم ترکه را ارث مى‌برند.
۴. اگر میت ، خواهران و برادران پدرى و مادرى یا پدرى داشته باشد، هر برادر دو برابر خواهر ارث مى‌برد. و «یک خواهر و دو خواهر پدری و پدر و مادری فرض دارند درصورتی‌که مردی با این‌ها نباشد و اگر مردی باشد دارای فرض نمی‌باشند.» پس «فرض خواهر یگانه پدر و مادری یا پدری، نصف است درصورتی‌که برادر این‌چنینی با او نباشد.» و دو ثلث، فرض دو خواهر- و بیشتر - پدر و مادری است درصورتی‌که برادر پدر و مادری نباشد، یا دو خواهر - و بیشتر - پدری است درصورتی‌که برادر پدری نباشد.
و برادر پدر و مادری یا پدری اصلاً فرض ندارد. و از صاحبان فرض «گاهی کسی در همه حال دارای فرض است که به تبدّل احوال، تغییر پیدا نمی‌کند. و اگر با او برادر یا برادرهایی این‌چنین باشند مال به طور مساوی بین آن‌ها است و اگر با آن‌ها زن‌ها یا زنی این‌چنین (خواهر یا خواهرهای پدر و مادری) باشند پس برای مرد همانند سهم دو زن است.» و «اگر تنها خواهر پدر و مادری باشد نصف آن به‌عنوان فرض مال او است و بقیه از جهت قرابت به او رد می‌شود.
و اگر متعدد باشند دو ثلث آن به‌عنوان فرض مال آن‌ها است و بقیه آن از جهت قرابت به آن‌ها رد می‌شود.» ازآنجاکه « کلاله پدری جای کلاله پدر و مادری - درصورتی‌که آن‌ها نباشند - می‌نشینند. پس حکم آن‌ها در تنها بودن و با هم بودن همان حکم کلاله پدر و مادری است. بنابراین اگر تنها برادر باشد، مال، مال او م. ب. و اگر متعدد باشند مال به طور مساوی مال آن‌ها م. ب.. و اگر در بین آن‌ها زن باشد مرد دوبرابر زن ارث می‌برد. و اگر تنها خواهر باشد نصف آن به‌عنوان فرض و بقیه آن از جهت رد، مال او م.
ب.. و اگر متعدد باشد دو ثلث آن مال دو خواهر یا چند خواهر به‌عنوان فرض و بقیه آن به‌عنوان رد مال آن‌ها م. ب..» بنابراین «برادر و خواهر پدری با وجود یکی از برادرها یا خواهرهای پدر و مادری، ارث نمی‌برد.» و اما کلاله مادری ، پس «اگر یکی از فرزندان مادری از کسانی که با او ارث می‌برد منفرد باشد (کسی با او در آن طبقه نباشد) سدس مال به‌عنوان فرض و بقیه به‌عنوان رد و قرابت مال او است؛ چه مرد باشد یا زن. و اگر فرزند مادری دو نفر و بیشتر باشند ثلث آن به‌عنوان فرض و بقیه آن از جهت قرابت، مال آن‌ها است و به طور مساوی بین آن‌ها تقسیم می‌شود اگرچه دو جنس مختلف (مرد و زن) باشند.» و «اگر اخوه ، مختلف باشند که بعضی از آن‌ها مادری و بعضی از آنان پدر و مادری باشند، سدس آن به‌عنوان فرض مال کسی است که به مادر با او قرابت دارد، درصورتی‌که یکی باشد؛ و اگر متعدد باشند ثلث آن به‌عنوان فرض مال آن‌ها م.
ب. و به طور مساوی بین آن‌ها تقسیم می‌شود اگرچه در جنس اختلاف داشته باشند و بقیه آن - پنج ششم یا دو ثلث - مال کسی است که به‌واسطه پدر و مادر قرابت دارد و بین آن‌ها تقسیم می‌شود؛ و درصورتی‌که در جنس اختلاف داشته باشند مرد دوبرابر زن ارث می‌برد.» و «در صورت نبودن اخوه پدر و مادری و بودن اخوه پدری با اخوه مادری ، حکم آن همان است که در مساله گذشته ذکر شد پس اخوه پدری جای اخوه پدر و مادری می‌نشینند.»
منبع: نساء/سوره۴، آیه۱۲ · نساء/سوره۴، آیه۱۷۶ · مقدس اردبیلی، زبدة البیان فی احکام القرآن، ص۶۵۲-۶۵۳ · مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج۲، ص۳۳۳- ۳۳۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۰۲، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۰۳، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۰۲، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام، الاول · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۰۳، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام، الخامس · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۰۳، کتاب المواریث، الامر الثالث فی السهام، مسالة۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، مسالة۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، مسالة۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، مسالة۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، مسالة۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۲، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، مسالة۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۴۱۳، کتاب المواریث، المقصد الاول فی میراث الانساب، المرتبة الثانیة، مسالة۷
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.