آیین دادرسی (قواعد فقه)

آیین دادرسی ، بر پایه ماهیت حق و مرجع رسیدگی، شامل مدنی، کیفری، بازرگانی و اداری در نظام حقوقی است. آیین دادرسی مدنی ناظر به دعاوی خصوصی و حقوق فردی و کیفری ناظر به جرم، مجرم و نظم عمومی است. در اسلام ، دادرسی بر قرآن ، سنت ، اجتهاد ، عدالت ، احقاق حق و شنیدن برابر سخن طرفین استوار گردید. از عصر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) تا عباسیان ، سازمان قضایی گسترش یافت و منصب قاضی‌القضات و دیوان قضایی پدید آمد. شرایط قاضی ، آداب قضاوت و الزامات عدالت، مساوات ، استماع کامل دعوی و منع القای مطلب به طرفین از مطالب مهم در دادرسی است. مدعی‌علیه نیز اقرار، انکار ، یا سکوت دارد.