فقها و اصولیون بحث دیگری تحت عنوان اصالت حظر یا اصالت اباحه دارند. حظر به معنای منع متضاد اباحه است. به همین جهت اصالت اباحه در مقابل اصالت حظر است. اصالت حظر بدین معناست که تا دلیل شرعی بر جواز ارتکاب یک فعل وجود نداشته باشد، باید از آن اجتناب کرد؛ اما اصالت اباحه خلاف آن است.
درباره ی افعال بندگان پیش از تشریع و نزول وحی بین دانشمندان اسلامی اختلاف نظر وجود دارد اشعریان که به حسن و قبح ذاتی افعال معتقد نیستند نظرشان این است که تنها این خطاب شارع است که به افعال، صفت قبیح یا حسن می بخشد و پیش از ورود حکم شرع، قبح و حسنی بر افعال مترتب نمی شود و نمی توان درباره ی آنها حکمی صادر کرد. معتزله اعتقاد دارند و مثلاً ظلم را فی ذاته قبیح و عدل را فی نفسه حسن می شمارند و معیار تشخیص آن را نیز عقل می دانند، در مواردی که حسن و قبح افعال پیش از ورود شرع عقلاً قابل تمیز و تشخیص نباشد یا حسن و قبح عمل مساوی باشد دچار اختلاف نظر شده اند. معتزله ی بصره در این موارد اصل را اباحه می دانند؛ اما معتزله ی بغداد اصل را حظر دانسته می گویند: تصرف در ملک غیر بدون اذن مالک قبیح است و هستی همه ملک خداست و تصرف در آن بدون اذن خداوند ممنوع است؛ مگر آنکه خداوند تصرف در آن را مجاز کند. بعضی از معتزله نیز متوقف اند؛ یعنی در این مورد نه اصل اباحه را جاری می دانند نه اصلی حظر را (۱)
پس از تشریع نیز درباره ی اموری که حکمی برای آنها وارد نشده است، همین اختلاف نظر بین فقها وجود دارد. مشهور در میان فقهای امامیه این است که حکم عقل و شرع، هر دو بر اصالت اباحه قائم است. (۲) مستند شرعی امامیه آیات و احادیث منقول از ائمه است. برخی از این آیات عبارتند از:
- هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَکُمْ مَا فِی الأَرْضِ جمیعاً، او خدایی است که همه موجودات زمین را برای شما خلق کرد بقره (۲۹). یا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَا فِی الْأَرْضِ خلال کیا، ای مردم از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه را تناول کنید بقره، ۱۶۸).
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
