اثبات خلاف اماره قانونی — به عنوان مثال هر چند که ده

چنان که گفته شد طبیعت اماره به گونه ای است که اثبات خلاف آن امکان دارد و همین ویژگی است که اماره را از قواعد ماهوی و دلایل مستقیم و فرض مجازی متمایز می کند. ۲ اثبات خلاف اماره قانونی به طور معمول با همه دلایل امکان دارد و حتی اماره های قضایی ویژه هر دعوا می تواند خلاف حکم عام اماره قانونی را ثابت کند به عنوان مثال هر چند که ده سال غیبت و بی خبری از کسی که بیش از هفتادو پنج سال دارد، اماره بر فوت غایب است ولی اگر قرائنی برخلاف آن حکایت از زنده بودن غایب کند، آن اماره اعتبار خود را از دست می دهد. به طریق اولی، اگر جمعی شهادت دهند که غایب را زنده دیده اند یا با او سخن گفته اند، اماره های مندرج در ماده ۱۰۳۰ ق.م. قابل استناد نیست. با وجود این گاه اثبات خلاف آماره قانونی تنها با دلایل ویژه امکان دارد و همه رک ج ۱، همین اثر، ش ۲۱۹، ش ۳۵۲ همین مجلد.