اثر ماهیت حقوقی قرارداد

همان طور که می دانیم تمایز عقود بر اساس آثار ذاتی هر کدام است. ممکن است قالب های مختلفی از عقود ظاهراً اثر مشترکی داشته باشند و مبنای تمایز آنها را مورد تردید قرار دهد، مانند معاوضه بیع و صلح که اگر نسبت به عین معینی جریان یابند، یکسان عمل می کنند و و سبب تملیک عین در مقابل عوض دیگر میشوند؛ اما باید دانست که این اندازه اشتراک ظاهری نباید تمایز این عقود را حذف کند و هر سه عقد، یکسان تلقی شوند زیرا منظور از اثر ذاتی عقد تنها مظهر خارجی آن نیست بلکه غایت ساختار و دیگر خصوصیات قرارداد نیز در این میان حائز اهمیت بسیار است. در همین موارد، هر چند تملیک عین اثر مشترک است اما غایت بیع و معاوضه یکسان نیست و قصد معاوضی و تبادل اعیان در هر کدام متفاوت میباشد؛ در معاوضه تبادل اعیان بدون در نظر گرفتن خصوصیات اعیان یا قیمت آن در برابر عین است در حالی که در بیع، عین را با معیار دیگری سنجش میکنند س سپس به تبادل فکر میکنند یا در صلح تسالم در قرارداد، جوهره آن محسوب می شود ۳۸۶ و این خصوصیت، اثر خود را در روابط طرفین باقی می گذارد؛ به طوری که تفسیر صلح معوض هرگز مانند بیع نیست یا جهالتی که سبب بطلان بیع میشود ممکن است در هر حال صلح را باطل نکند. با این مقدمه در فرضی که شرط داوری ضمن عقودی ذکر میشود که دارای خصایص متفاوتند آیا اختیار داور یا داوران در صدور رأی و مبنای تصمیم گیری آنها متفاوت خواهد بود یا قالب توافق طرفین تأثیری در داوری و حدود اختیار داور ندارد؟ و در فرضی که عقد اصلی، صلح است آیا وجود شرط داوری در قرارداد صلح حالت تسالم ناشی از صلح را به داوری نیز تسری میدهد تا داور بتواند با اختیاری وسیع تر و به صورت منصفانه رأی دهد؟ میدانیم که داوران اگر حق صلح را داشته باشند، می توانند موضوع را بر همان اساس حل و فصل کنند و داوری آنها به صورت عدل و انصاف جلوه دهد اما آیا این امر نیازمند تصریح طرفین است و صرف شرط داوری ضمن عقد صلح برای داوری عدل و انصاف کافی نیست یا همین که شرط داوری در قرارداد صلح باشد، داوری مذکور امری مفروغ عنه م. ب. مگر اینکه طرفین خلاف آن را تصریح کنند؟ ۳۸۷ به نظر می رسد که هر چند در تفسیر حدود اختیار داور و سایر مسایل مربوط میتوان اثر قرارداد اصلی را نیز احساس کرد اما این اثر بیشتر از اینکه حاوی قاعده ای معین باشد، حالت شهودی و اقناعی در هنگام ارزیابی دادگاه دارد و بعید است که مثلاً از قالب صلح، بتوان اختیار صلح نیز برای داوران استنباط کرد.