اثر وقف بر وضع حقوقی عین موقوفه — بیع مال موقوفه خارج از اقتضای عقد

پس از وقوع عقد قبض و تصرف وقف و تا هنگامی که وقف جریان دارد و اهداف واقف پیش می رود عین مال در حبس دائمی است. به عبارتی مال موقوفه از قلمرو دارایی واقف بیرون رفته و قابلیت معامله و نقل و انتقال نخواهد داشت. مگر آنکه عقد وقف با دعوای ذی نفع باطل گردد. یا ثابت شود وقف بر مقاصد نامشروع صورت گرفته است مواد ۶۶، ۱۹۰ و ۲۱۷ ق. م) یا قبض و اقباض آن مقدور نباشد (<a class="artref" href="/ماده/ماده-67-a_0815110235711">ماده ۶۷ ق. م</a>). بیع مال موقوفه خارج از اقتضای عقد وقف بوده و صحیح نخواهد بود. اما چنانچه بین موقوف علیهم اختلاف ایجاد شود به گونه ای که بیم قتل و کشتار بین ایشان باشد یا نگرانی از تخریب موقوفه باشد (<a class="artref" href="/ماده/ماده-349-a_0815110235996">ماده ۳۴۹ ق. م</a>) و عمران آن دشوار گردد یا کسی حاضر به عمرانی آن نشود (<a class="artref" href="/ماده/ماده-88-a_0815110235732">ماده ۸۸ ق. م</a>) و یا خرابی موقوفه به حدی باشد که انتفاع از موقوفه را ناممکن سازد، بیع موقوفه جایز خواهد بود (<a class="artref" href="/ماده/ماده-89-a_0815110235733">ماده ۸۹ ق. م</a>). با این حال ثمن حاصل از فروش یا مال جابجا شده با مورد وقف در وقف قرار می گیرد و اهداف وقف بر مال جدید وارد میشود. حبس عین موقوفه و ممنوعیت معامله و نقل و انتقال آن به منافع مال نیز تسری می یابد و موجب تسبیل منافع میشود مگر آنکه وقف خاص بوده و بهره برداری از منافع از سوی واقف جدای از عین به دیگران واگذار شود. ۱ - یا اینکه در اجرای <a class="artref" href="/ماده/ماده-12-a_0815110218884">ماده ۱۲ قانون زمین شهری</a> اراضی واگذاری به موقوفات با وجود داشتن سند رسمی یا احکام قطعی مبنی بر موفقیت در راستای تشخیص نوعیت زمین مشمول اراضی موات گردد و رای کمیسیون موضوع این ماده در دادگاه صالح نایید کشته و قطعیت پاید مواد ۱۲ و ۱۸ آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری).