اجرای حکم خلع ید — موسسه انتشارات امیر کبیر

از سوی واژه شناسان خلع به معنای کندن بیرون کردن عزل کردن، برکنار نمودن و خلع ید کردن به معنای کوتاه کردن دست کسی چیزی را از دست کسی در آوردن و به سلطه کسی بر چیزی پایان دادن است. موسسه انتشارات امیر کبیر. چاپ هشتم. ۱۳۷۱، ص ۱۴۳۵. در اصطلاح حقوقی نیز خلع ید در معنای بیرون کشیدن مالی؛ چه منقول و چه غیر منقول از دست شخصی که بر آن تصرف غیرقانونی یافته، جلوه می یابد. هر چند آنچه بیشتر متعارف است اینکه؛ دعوایی با عنوان خلع ید و حکم راجع به آن بر مال غیر منقول صدق می یابد، اما این اصطلاح همچنین در مورد وسایل و ابزار مانند سلاح در اختیار نظامی، مقام و موقعیت اداری و منزلت اجتماعی بکار میرود. مانند خلع سلاح، خلع سمت و عنوان مدیر یا کارمند و یا خلع لباس از روحانی در همه ی این نمونه ها خلع پایان دادن قهری سلطه شخص بر موضوع در تصرف و در اختیار است که با جلوه ای ناخوشایند نمایان میشود. همینطور شکل تصرف و بهره مندی باید غیرقانونی عدوانی و هنجارشکنانه باشد تا مشمول این عنوان گردد. برای نمونه صاحب منصب اداری و دیوانی که دیگر شایستگی ادامه خدمت نداشته باشد به قطع همکاری عزل سمت یا در نهایت سلب صلاحیت محکوم می گردد. اما روحانی که از لباس اعتماد بخش، سوء استفاده می نماید، به خلع لباس محکوم می گردد. در تصرفات بر اموال هم اگر تصرف مبتنی بر اذن و قرارداد بوده و جنبه عدوانی نداشته باشد، حتا با انصراف از اذن و اجازه یا پایان مدت قرارداد مشمول عنوان خلع ید نمی شود و دعوای دیگر از جمله تخلیه مناسب آن است. اما آنجا که متصرف با هتک قانون و هنجارشکنی و تصرف غاصبانه و عدوانی بر مال دیگری استیلای ناروا می یابد، عنوان درخور و حکم شایسته برای او محکومیت به خلع ید است.